# ID: svediakorp-law27
# author: 
# authorBorn: 
# pseudonym: 
# translator: 
# title: Magnus Erikssons Landslag
# subtitle: 
# originalTitle: 
# manuscriptDate: 1350--1359
# originDate: 1350
# retrieveDate: 2019-10-09
# sourceDescription: Description from Fornsvenska textbanken (https://project2.sol.lu.se/fornsvenska/): "Magnus Erikssons Landslag är tillkommen kring 1350. Den finns bevarad i ett hundratal hskr. Den är utgiven efter två av dem (A av Schlyter och H av Wiktorsson). Texten är inskriven efter Schlyters utgåva, SSGL 10. Ändringar i handskriften har markerats så att det som en gång stått i handskriften satts inom klammer, {}, medan resultatet av ändringar och tillägg satts inom hakparenteser, []. Även Schlyters inbytningar har satts inom hakparenteser. Lars-Olof Delsing vid institutionen för nordiska språk har ansvarat för att texten överförts till maskinläsbar form. Han har också skirivt in konungabalken. Merparten av texten är inskriven av Katarina Lundin, vid samma institution. Merparten av inskrivningen har bekostats av anslag från Lunds universitet. Texten är korekturläst en gång. Utgåvans sidnumrering framgår inte i maskintexten."
# genre: law
# subgenre: 
# location: 
# language: sv
# languageVariety: 
# codeswitching: 
# originalLanguage: 
# manuscript: AM 51
# manuscriptChapter: 
# manuscriptPages: 1--
# printer: 
# printedVolume: Samling af Sweriges gamla lagar
# printedIssue: SSGL 10
# printedPages: 
# printedDate: 
# editor: Schlyter
# publisher: 
# digitisationMethod: manual transcription
# transcriptionPrinciples: diplomatic
# transcriber: Katarina Lundin
# retrievedFrom: Fornsvenska textbanken (https://project2.sol.lu.se/fornsvenska/)
# retrieveFormat: RTF
# annotation: tokens
# annotationMethod: automatic
# words: 50,111
# sentences: 1,758
# sentenceOrder: original
# URL: https://project2.sol.lu.se/fornsvenska/05_Filer/MEL.rtf
# cite: 
# availability: CC-BY 4.0 (https://creativecommons.org/licenses/by/4.0/)


[Magnus Erikssons Landslag]


CODEX IURIS COMMUNIS SUECIAE MAGNÆANUS
-KONUNG MAGNUS ERIKSSONS LANDSLAG

	[Hær byrias tabula af kununx balkenum.]

I	Um suerikis kunungx rike, huilkit i sik hauer siu biskops döme ok nio laghmanz döme.
II	Iuir alt suerike agher ei kunungxlik krona ok ei kununger vara vtan een.
III	Ei ma kununger minzka kronunna ræt for aﬂrum kununge.
IIII	Nu ær til kunungx rikit i suerike kununger væliande ok ei æruande.
V	ﬁesse æru kunungx eﬂæ, först æt han skal ælska guﬂ ok ﬂe hælgho kirkio, ok agher eeﬂ sin suæria a bok ok hælgho doma.
VI	Huru laghmæn ok landzmæn agha kununge eeﬂ ganga.
VII	Huru kununger agher erikx gatu {si} [sina riﬂa].
VIII	Nu agher kununger i vpsalum wighias ok kronas.
IX	Huru kununger agher {ræt sin} [raﬂ sit] sætia.
X	Nu vil kununger a gifto ganga.
XI	Nu huru frælsis mæn agha kununge ﬂiæna mæﬂ wapnum ok hæstum, ok huar wapnasyn skal hauas.
XII	Nu æn frælsis man ællis ok ær ei sialuer för.
XIII	Nu æn frælsis man vrkar ei længer vndi frælse bliua.
XIIII	Nu vm flære æru saman vm disk ok duuk.
XV	Nu huilkin tima vapnasyn skal skuﬂas [i huario lanzskapi, ok] 
{XVI Nu} huat makt ﬂe haua sum hona skulu skuﬂa.
{XVII&c} [XVI]	Nu æn nakar löne sik vndan kronunna ﬂiænist.
XVII	Nu æn nakar ryme vndan kunungx baneer.
XVIII	Nu æn nakar varﬂer fangin i kunungx ﬂiænist.
XIX	Um frælsis manz örs dö för æn vapnasyn hafs.
XX	Um frælsis man hauer barn æfter sik.
XXI	Um frælsis man dö ok husfru hans ær æfter.
XXII	Nu huilkum lundum biskopa riddara ok suena ægha til kunungx riﬂa ælla annar staﬂ.
XXIII	Nu huru tauerne agho {a} wara ok tauernere.
XXIIII	Nu {hua} [huar] sum taker meﬂ walz varkum af aﬂrum.
XXV	Nu huar sum giuer malsæghandæ ræt fra sik.
XXVI	Nu æn frælsis man ælla kona gör suiklika iorﬂaskipte.
XXVII	Nu huar sum gör gerning a ﬂen sum kununger hauer i sin friﬂ takit.
XXIII	Huilkin sum bryter kunungx dom ællæ hans vmbizmanz.
XXIX	Nu æn nakar kærir a annan vm gæld.
XXX	Huat sak han hauer sum bærsar i kunungx parkum.
XXXI	Nu agha tolf vita huat sum bryz mote kunungx balkenum.
XXXII	Um valdgæstninga.
{XXXIIII	Um kunungx vt skylder} 
XXXIII	Huar sum kunungx domber bryz, ﬂa agher kunungx næmd vita ok vt taka kunungx ræt ok malsæghanda ok hæraz.


	Her byrias kununga balkrin.

	I
Eet kunungx rike sum hætir suærike hauer i sik siu biskops döme ok nio laghmanz döme meﬂ landæmærum ﬂera. Första ær ærkebiskops dömit i vpsalum sum hauer i sik eet laghmanz döme iuir alt vpland. Annat ær lynköpungx biskops döme, sum hauer i sik tu laghmanz döme, östergötland ok öland. ﬁriﬂia ær skara biskops döme, sum hauer i sik tu laghmanz döme, væstragötland ok værmeland. Fiærﬂa ær strængianæs biskops döme, sum hauer i sik tu laghmanz döme, suﬂermanna land ok nærike. Fæmta ær væstræarus biskops döme, sum hauer i sik {tu} [eet] laghmanz döme, væstmanna land ok dala. Siætta ær væxio biskops döme, sum hauer i sik tio hæræz {laghmanna} [laghmanz] döme. Siunda ær abo biskops döme.

	II
Juir alt suerike agher ei kunungx krona ællæ kununger vara vtan en; han agher styra ok raﬂa landum ok vpsala öﬂum, kronunna goz ok allum kunungxlikum ingeldum, eensak sina haua, dulgha drap ok dana arf ok al saköris brut siin iuir alt suerike, sum lagh ok rætter ær.

	III
Ei ma kununger minzka kronunna ræt for aﬂrum kununge; gör ﬂet nakar, haui ﬂa ﬂen kununger vald æfter komber ﬂæt meﬂ ræt ater taka {en} [æn] han giter. §.1. Alle ok ﬂe i hans rike byggia ok boa æghæ honum {ﬂiæno} [lyﬂno] halda, buﬂ hans standæ ok til ﬂiænisto vara, særlika {i} [a] landæmære land at væria ok ei ytermeer meﬂ hærfærﬂ vtan goﬂuilia ﬂera til faghnum.

	IIII
Nu ær til kunungx rikit suerike kununger væliande ok ey æruande, æn ﬂe kunung mist haua, ﬂessum lundum, æt fornæmde laghmæn, huar af laghsaghu sinne, skal, meﬂ samﬂykkio aldra ﬂera i laghsaghu boande æru, tolf mæn taka, vitra ok snialla, meﬂ ﬂem {af} [a] næmdum daghi ok timelika til moroﬂingx koma kunung æt {valia} [vælia]. Försto röst agher laghmannin af vplandum haua, ok ﬂe meﬂ honum næmde æru, han til kunungx döma; ﬂær næst huar laghmaﬂer æfte aﬂrum, suﬂermanna, ösgöta, tij heræﬂ, vesgöta, nærikis ok vestmanna; ﬂe agha han til krono ok kunungx döma, landum raﬂa ok rike styra, lagh styrkia ok friﬂ halda, ﬂa ær han dömder til vpsala öﬂa. §.1. Huilikin en af inrikis föddum, ok hælzt af kunungæ sunum æn ﬂe til æru, {Huilikin} af allum ﬂessum laghmanna röstum, ællæ ok flestum laghmannum til næmdum, varﬂer til kunungx takin, skulu fornæmde laghmæn han til kunungx dömæ.

	V
Nu a sama dagh ok staﬂ agher kununger allum inrikis boandum tryggia {eﬂe} [eﬂa] sina giua. §.1. Förste articulus ær ﬂet, æt han skal {alska} [ælska] guﬂ ok ﬂe hælgho kirkio ok ræt henna styrkia, oskaddum allum kunungxlikum ræt, kronunna ok alz suerikis almogha. §.2. Annar articulus ær ﬂæt, æt han skal alla rætuiso ok sannind styrkia, ælska ok göma, ok alla vranguiso ok osannind ok allan oræt niﬂer ﬂrykkia, baﬂe meﬂ ræt ok kunungxliko valde sino. §.3. ﬁriﬂi articulus ær ﬂet, æt han skal trygger ok troin vara allum almogha sinum, sua æt han skal ængin fatökan ællæ rikan nakarum lundum fordarua {af} [a] liif ællæ limi, vtan han se laghlika forwnnin sum lagh sighia ok rikisins rætter; ei skal han ok nakor goz nakraleﬂis af honum taka, vtan æfter laghum ok lagha domum sum för ær sakt. §.4. Fiarﬂe æt [han] rike sino suerike skal styra ok raﬂa meﬂ inlænzskum mannum ok ei vtlænskum, æfter ﬂy sum gamul lagh ok rikisins ræter hauer af alder varit; ok [ei] ma vtlænzskar man i raﬂ hans takas, ei husum ællæ landum raﬂa, ok ei vpsala öﬂum ællæ sua gamul kronunna goz, æt ængin minnis ællæ af sanne saghu veet huru ﬂet först vndir hona kom. §.5. Femte æt kununger agher göma huus ok land meﬂ arlikum ingeldum sinum, ok landamæær ﬂera væria æfter makt sinne, sua æt ænkte af ﬂessum fornæmdum minzskis for ﬂem kununge sum æfter komber, ﬂy æt han agher vald ﬂet meﬂ ræt ater taka, for ﬂy at ællæs worﬂe skyt kunungx döme greua döme ællæ minna. §.6. Siætte æt kununger agher liua viﬂ vpsala öﬂa, kronunna goz ok arlika lagha vtskylder af landum sinum, ok ængin nyan ﬂunga ællæ alægn a land sit læggia vtan meﬂ sua forskælum: först æt vt lænzsker hær kristin ællæ hæﬂin vilia land hans hæria, ællæ nakar in lændis sæter sik amot kronunne, ok kununger giter sik ei annor lundum vart, ællæ ok kununger skal kronas ællæ erix gatu sina riﬂa, ælla barn sit son ællæ dottor gifta, ællæ ok kununger ﬂorf viﬂer huus siin ællæ vpsala öﬂa byggia; i ﬂolikum fallum skal biskoper i laghsaghu huarre ok siæx af hofmannum ok siæx af almoghanum ﬂet mællan siin væghæ, huat hiælp almoghin skal ællæ ma göra kununge sinum. §.7. Siunde articulus ær ﬂet, æt kununger skal kirkium, klærkum ok klostrum, riddarum ok suenum ok huars {herra} [ﬂera] goz ok hionum, alt gamalt frelse, oskaddum kronunna ræt halda, ok al gamul suerikis lagh, ﬂeem sum almoghin hauer meﬂ goﬂuilia ok samﬂykkio viﬂer takit ok staﬂfæst [æru] af kunungum for varandum ok kunungxliko valde ﬂera, halda ok styrkia ok væria, sua æt ængin olagh gangin iui ræt lagh; særlika æt ængin vtlænzskær rættær dræghis in i rikit, almoghanum til lagh ok ræt, ængin ok ﬂön lagh giuis almoghanum vtan ia ok goﬂ uilia ﬂera. Han skal ok almogha sin allan friﬂa ok frælsa, særlika ﬂen spaka sum meﬂ spækt ok laghum vil liua, sua firi ostyrlikum ok vrangum inlanzskum sum for vt lænzskum særlika i aminnilse haua ok halda [ok styrkia] kirkio friﬂ, ﬂingx friﬂ, {ok} quinno friﬂ ok heemfriﬂ. Alder friﬂer ökis ok ofriﬂer forgangis æfter ﬂy sum kununger ær til. §.8. Nu agher kununger eeﬂ sin suæria a bok ok helghodoma i hand sinne halda, ok sua sighia: sua biﬂer iak mik guﬂ hullan baﬂe til [lif] ok siæl, sancta maria ok sanctæ erik kunung ok al hælghon ok ﬂe helghodomæ iak a halder, æt iæk skal allæ vptalda ok fornemda articulos halda ok styrkia æfter kunnist ok bæzsto samuiti mino. Ok agher kununger meﬂ vphaldne hand sinne guﬂi ok almoghæ sinum a tryggiæ tro loua {eet} [eﬂ] sin at halda viﬂer allan almogha sin vngan ok {gamban} [gamblan], viﬂ oföddan ok föddan, viﬂ {okæren} [okæran] sum kæran, viﬂer frauarande {ok} [sum] næruarande sum kunungx eeﬂ hörﬂo, ok i ængo bryta, vtan hælder ökia meﬂ allo goﬂo ok {styrkia} [særlika] meﬂ kunungxlikum kærlek sinum. Guz kærleker se meﬂ kununge varum ok almogha hans. §.9. ﬁaghar han ær af laghmannum ok landzmannum sua valder ok til kunungx {domder} [dömder], ok hauer eﬂa sina gangit sum för ær sakt, ﬂa ær han laghliker kununger iuir alt suerike. Siﬂan ma han læn giua, rike sino styra ok allo ﬂy för ær sakt, ﬂer til i rike sino af guﬂi höxstan dom haua iuir alla domara ok sua almoghans kæromaal, æpter laghum ællæ æfter vt leta fulla sannind, huat han hælder vil.

	VI
Nu agher laghmaﬂer af vplandum, ok huar af laghsaghu sinne, ok alder almoghe meﬂ ﬂem næruarande ﬂa kununger takx, ﬂessa eﬂa gangæ. §.1. Förste æt alder almoghe i suerike boande skal han for kunung haua, vald hans ok allan kunungxlikan ræt styrkia. §.2. Annar at vi skulum honum rætta lyﬂno halda ok buﬂ hans fulkumna, i allo ﬂy suarlikit ær baﬂe for guﬂi ok mannum, honum æt biuﬂa ok os æt göra, allum ræt haldnum hans ok varum. §.3. ﬁriﬂi æt vi æghum honum trone vara ok hulle ﬂiænisto mæn, særlikæ {i} [meﬂ] hærfærﬂ til landamæris, rike ok land meﬂ honum æt væria. §.4. Fiærﬂe æt almoghe, sum af {alde} [alder] varit hauer ok æn ær skatskyldugher, agher ok skal allæ arlika [ok lagha] vtskylder sina {ok lagha} kununge sinum giua ok vtgöra meﬂ goﬂuilia vtan allæ ﬂryzsko, hona æt flytia ok föra æpter {kunugx} [kunungx] vilia ok sialfra ﬂera ræt. §.5. Siﬂan skal laghmaﬂer ok alder almoghe {eﬂe} [eﬂa] ﬂera suæria a bok ok helghodoma; ﬂa agher laghmaﬂer hand sina a halda, biﬂiandi sik ok allum almoghanum sua guﬂ hullan baﬂi til lif ok siæl, {iumfra} [iumfru] sancta maria, sanctæ erik kunung ok all helghon ok helghodoma ﬂe han vp a halder, æt ﬂe skulu allæ förra vptalda articulos viﬂ kunung sin halda ok styrkia æpter bæzsta samuiti ﬂera, ok meﬂ vphaldnum handum guﬂi ok kunungi sinum a tryggia tro loua eﬂa ﬂera æt halda; ok meﬂ ﬂessum eﬂum ok trolouan, sum laghman ok almoghe hauer svorit ok louat kununge sinum, binz baﬂe vnger ok gamall, ofödder ok födder, okær {ok ker} [som kær], frauarande som ﬂe ﬂær varo ok eﬂa suoro ok tro louaﬂo.

	VII.
Nu agher kununger erikx gatu sina riﬂa, ok lanzmæn agha honum fölghia ok gisla sætia, ﬂe {honum fölghia} [han felogher] ok siker ær a, ok eﬂa æt suæria, ﬂessa sum förra æru saghﬂe; ok agher kununger i lande ok laghsaghu huarre loua ok iætta æt han skal ﬂem alla eﬂa sina [halda] sum han suor i vpsalum, ﬂa han först til kunungx tokx. §.1. Nu agher han rætsylis vm land sit riﬂa; ﬂa agha ﬂe i vplanda laghsaghu boande æru fölghia honum iuir laghsaghu ﬂera til strængianæs; ﬂær agha suﬂer mæn viﬂer taka ok honum meﬂ gruﬂ ok giislum möta, ok fölghia honum til suintuna; ﬂær skulu ösgöta honum meﬂ sinum gislum möta, ok fölghia ginum land sit til miﬂian [skogh] a holauiﬂ; ﬂær skulu smalænningia honum möta, ok fölghia honum til iunabæk; ﬂær agha honum vest göta meﬂ gruﬂ ok gislum möta, ok honum fölghia til {ramundaboﬂa} [romundaboﬂa]; ﬂær agha honum möta nærikia, ok fölghia honum ginum land sit til vp hughæ bro; ﬂær skulu honum væstmæn möta meﬂ gruﬂ ok friﬂ ok fölghia honum til {oﬂstens} [östens] bro; ﬂær skulu honum vplænningia möta ok fölghia honum til vpsala. §.2. ﬁa ær ﬂen kununger laghlika til landz ok rikis kumin, ok erikx gatu sina riﬂit {var} [hauer]; valder sum lagh sighia, ok meﬂ eﬂum ok orﬂum, landum ok landzmannum sinum, giort alt ﬂet [han] ﬂem ok ﬂe honum agha æt göra.

	VIII
Nu ﬂa kununger vil, ﬂa agher han i vpsalum vighias ok kronæs, ællæ ok annar staﬂ i rike sino, æpter vilia ok fallum sinum, ok ﬂa af ærkebiskope hælzt före værﬂeliks skuld bæggia ﬂera.

	IX
Nu ﬂa kununger valder ær, ﬂa agher han raﬂ sit vælia, först ærkebiskop, ok sua lyﬂbiskopa sua margha af ﬂem honum fallit ær af ﬂem sum i hans rike boa, ok aﬂra klærka sum honum æru nytte. §.1. Tolf agha i kunungx raﬂe vara af riddarum ok suenom, ok ei flere; ﬂe fornæmde agha kununge eﬂ sin suæria. §.2. Först skulu ﬂe suæria a guﬂ ok helghodoma ﬂe a halda, æt ﬂe skulu kununge raﬂa ﬂet, sum ﬂe vita for guﬂi æt honum ok lande hans nyt ok ganghlikt ær, {ﬂe} [ﬂet] ei lata for vild skuld, frændsæmio, maghsæmio ællæ vinskap. §.3. Annat æt ﬂe skulu han styrkia til rikesins ræt meﬂ alle sinne makt, æt han maghe halda ﬂe eﬂa han hauer rikeno svorit ok almoghin honum, ok ﬂet sama skulu ﬂe iættæ sik sialua æt halda. §.4. ﬁriﬂia æt ﬂe skulu alt ﬂet lönlikt halda sum kununger vil lönlikt haua, ok {huærghin} [huarghin] oppinbara ﬂer honum ællæ hans rike ma skaﬂi af koma.

	X
Nu vil kununger a gifto ganga ok husfru sinne morghongauo giua, ﬂe {morghongaf} [morghongæf] agher giuas meﬂ samﬂikkio {raﬂgiua} [raﬂgiuara] hans, ok meﬂ raﬂe baﬂe biskopa, riddara ok suena, ﬂe i hans raﬂe æru, ok ei andrum lundum, huru mykin [hon] skal vara. Ei agher kununger huus {alla} [ælla] fæste giua, vtan giui af landum ok garﬂum, æpter raﬂ ﬂera ok samﬂykkio. §.1. Ei agher ﬂön {morghongaf} [morghongæf] lenger standa æn i henna lifdagha; æfter henna dagha agher hon vndi kronona ganga, ællæ ﬂet ær sua æt drotning vil a gifto ganga ællæ vtlændis fara ok ei i rikeno bliua meﬂ sinne sætu, ﬂa ma ﬂen kununger sum rikit hauer henne lösn giua af sins raﬂz samﬂykkio, huru mykit ﬂet vara skal. §.2. Haui ængin vald ﬂe {morghongaf} [morghongæf] af henne taka æ meﬂan hon ogift ær ok i lande bliuer, vtan ﬂet finz meﬂ vppinbarum gerningum ok fullum skælum, æt hon sæter sik a mot rikeno i ﬂy sum ma koma rikeno til skaﬂa; ﬂa hauer hon forgiort {morghongaf} [morghongæf] ok lösn ok ei ællæ.

	XI
Nu ﬂessum lundum agha frælsis mæn sinum kununge ﬂiæna. Huilkin man sum frælst vil haua sit goz, huat han ær riddare ællæ suen, ængum vndan taknum, skal haua firitighi marka hæst, bætre ok ei værre, ﬂær til örsa saﬂul, vpgiorran hiælm ok full vapn, baﬂe at likama ok at benum, ængo vndantakno ﬂy sum en goﬂer man ma sik meﬂ {varia} [væria]. §.1. Huarn attunda dagh æpter sanctæ peters dagh skal vapnasyn hauas i vpsalum af allo vpsala biskops döme, i væstraarus af væstraarus biskops döme, i strængianæs af suﬂermanna lande, i örabro af nærike, i liongköpunge af östragötlande, kind, ﬂiust, viﬂbo, grenna, ﬂueta, vist ok visingx ö, i kalmarnum af kalmarna foghati ok ölande, i ryﬂæholm af tio heræﬂ, i falkinbærgh af baﬂum hallandum, i skarum af væstrægötlande ok {dalum} [dal], i ﬂinguallum af værmælande. §.2. Kan ﬂet sua vara æt af bondum vil nakar frælsis man varﬂa, ﬂa skal han sik reﬂa innan ﬂen daghin baﬂe meﬂ {hastum} [hæst] ok vapnum, sua æt ﬂe sum vapnasynena skulu skuﬂa a kunungx væghna, skuﬂin baﬂe mandom ok fræghﬂ hans, hæst ok vapn, sua ok æn han forma ﬂet frælse vppe halda [meﬂ goz] sum för ær sakt. §.3. Allir skulu frælsis mæn til vapnasyn koma, ok skal huar man, huat han ær hældær riddare ællæ suen, sialuer siin vapn a haua ok sialuer a sino örse sitia, ok haua baﬂe vapn ok hæst sum for ær sakt.

	XII
Nu æn frælsis man ællis ællæ gamall ær ok oför, sua æt han forma ei siæluer ﬂiænist vppe halda, ﬂa skal han siæluer koma til vapnasynena for ﬂem sum hona skulu skuﬂa a kunungx væghna, meﬂ hæst ok vapnum allum sum ﬂer til höra, ok tee siin fall, ok haui en man meﬂ sik sum före han skal ﬂiæna; ﬂa skulu ﬂe sum vapnasynena fore standa, skuﬂa hans fall ok æn ﬂen mannin, sum fore han skal ﬂiæna, ær nyter til rikesins ﬂianist ællæ ei. Kan ok ﬂen mannin viﬂer han skilias, sum fore han ﬂiæna, ﬂa taki annan i hans staﬂ meﬂ samu skælum. §.1. Kan ﬂet ok sua varﬂa, æt nakar ﬂianisto man af alder ællæ krankdom [ær ei siæluer för, ok] hauer en son ællæ flere, sum ﬂiana andrum mannum ok æru ei daghlika hema nær fæﬂrenum, ﬂa ma faﬂerin niuta ﬂera ﬂianist æn oskipt ær ﬂera mællum, ok ei ælleghis; {Nu} [ﬂo] skal en ﬂera a vapnasynena koma huart aar a faﬂersins væghna sum för ær sakt.

	XIII
Nu kan ﬂet sua vara, æt nakar frælsis man vill vndan frælse ganga, ﬂa ma han ﬂet ei göra vtan ﬂa vapnasynen hafs; ﬂa skulu ﬂe sum vapnasynena skuﬂa, vita hans forfall ok meﬂ huat skælum han viﬂer frælsit skils, ok fari ei af frælse vtan ﬂera orlof.

	XIIII
Nu æn flere æru frælsis mæn æn en oskilde, faﬂer ok hans syni ællæ ok hans magher sum hans dottor agher, ﬂa ma en af ﬂem, sum ﬂer ær bæzst fallin til, ﬂianisto vppe halda meﬂ hæst ok vapnum sum för ær sakt, ok frælsa ﬂem alla saman, sua lenge ﬂe saman æru vm disk ok duk. Sua brat ﬂe skilias at, ﬂa magho ﬂe ei siﬂan ater saman fara til ﬂes æt vndir eno frælse længer vara, vtan {ﬂiæna} [ﬂiæne] huar for sik sum viﬂer skilias.

	XV
Uapnsynena skulu {skuﬂas} [skuﬂa] a kunungx væghna, i huarium fornæmdum staﬂ ok tima, ﬂe mæn sum kununger til sæter meﬂ sino bræue; ﬂe skulu ok skoﬂa æt all ﬂe stykke haldas sum för æru saghﬂ; ﬂæt skulu ﬂe skuﬂa ok göra sum ﬂe vilia haua vinskap af kununge sinum ok ﬂera heﬂer [viﬂer] vagha, ok ﬂet ængum manne stæﬂia, höghum ællæ laghum, æt ﬂe andrum lundum hauin, æn sakt ær, vtan haui hældær bætre æn værre baﬂe hæst ok vapn.

	{XVII&c} [XVI]
Nu vm ﬂet ær sua, æt nakar {dirue} [diruis] sik vndan löna af kronunna ﬂianist, ﬂa hon a biuz til rikesins værn, ællær af vapnsyn, vtan san forfal, sum æru ﬂessin ok ængin annor, æt antiggia han vtrikis ær ﬂa hon a biuz, ællæ ligger i sota siæng, ok ﬂetta meﬂ goﬂum mannum pröuas æt sua ær; huar sum sua gör, ok ei sina orsakan giter giort sum nu ær sakt, han agher mista frælse sit sum han hauer haft, ok ﬂet aldre ater fa, vtan han niute særdelis kunungx naﬂ, ok böte ﬂer til fyritighi marker.

	XVII
Ær ﬂet ok sua, sum guﬂ forgöme, æt nakar ryme vndan kunungx baneer ﬂen tiiﬂ man til fiændæ dræghær, ællæ fra kunungx æmbizmanne, ællæ ok {ræsom} [i resom] sum æmbizman hans vt sændir; huar sum sua gör, haui forgiort baﬂe liif ok goz, vtan han fa ﬂet af kunungx naﬂum, æt han maghi sit liif lösa. Rymer han sua æt [han] ei fangin varﬂer fae aldre sin friﬂ ater, vtan han niute særdelis kunungx naﬂ. Giuer huwzman nokrum ﬂes skuld æt han sua gör, ok hin nekar, ligge til tolf manna næmd af resonne, ok raﬂe halue næmd huar ﬂera.

	XVIII
Uarﬂer nakar man i kronunna ﬂianist fangin, ﬂa agher kununger han lösa, ok hæst ok vapn hans honum ater gelda, ok hans skaﬂalöso göra. §.1. Kan ﬂet ok sua wara, at nakars frælsis manz örs fordæruas innan ﬂet han vt dragher innan rikesins ﬂianist ok ater [komber] innan sit heem, ﬂa a kununger ﬂen hæst ater gelda; ﬂo agher ﬂen hæster vp anduarﬂas kunungx marskalke, æn han liuer, ællæ viti ok ﬂet meﬂ {skalum} [skælum] æt han sua goﬂan hæst miste. Dör han annor kosta æn nu ær sakt, ﬂa köpe annan i hans staﬂ i rikesins ﬂianist.

	XIX
Ær ﬂet sua æt frælsis manz örs dör innan ﬂet vapnasynin halz, ok {ei} finz ﬂet meﬂ liuandis vitnum ok fullum skælum ﬂet haua seet ok nær varit æt han do, ﬂa agha ﬂe honum atta vikna dagh giua sua goﬂan hæst köpa sum for var sakt, ok vppa ﬂen dagh honum ær nu giuin, komi for ﬂe fornæmdæ mæn, ok vari ﬂa saklös for kununge vm sua görs; ﬂo agher han siin vapn at te ﬂa vapnasynin hafs, vm han vil sit {fralse} [frælse] niuta.

	XX
Hauer riddare ællæ suen son {apter} [æpter] sik, een ællæ flere, han skal sit goz frælst haua til han fæmtan ara ær; siﬂan skal han ællæ annar a hans væghna i rikesins ﬂianist ok ﬂiæna for sit goz, ællæ göra skal ok skuld sum bonde æn han ﬂianist for ma ei vppe halda.

	XXI
ﬁeem ænkium sum husbönder atto sum frælst ﬂiænto i ﬂera liif daghum, ok ﬂera barnum sum ei æru til lagha aar kumin, agher frælse vnnas oskaddum allum almoghans ræt, meﬂ sua skæl, æt æ mæﬂan hon ænkia siter ﬂa skal hon fræls vara ok liﬂugh for alle ﬂiænist, æ til ﬂæn dagh hon a annor giftamaal ganger. Far hon frælsis man, ﬂa frælse han hennæ goz meﬂ sino; fa hon bonda, ﬂa giui hon skat ok skuld sum bonde. §.1. Hauer riddare ællæ suen dottor æpter sik, ﬂa agher hon sama frælse niuta. §.2. Ær ﬂet sua æt ænkia ællæ iumfru gör löskalæghe, haui forgiort ﬂetta frælse [sum] nu ær sakt.

	XII
Ærkebiskoper agher riﬂa iuir land til kunungx meﬂ fyritighi hæsta, lyﬂbiskoper meﬂ ﬂrætighi hæstum, kunungx æmbizman meﬂ ﬂrætighi hestum ok ei meer, riddaræ ok suenæ af kunungx raﬂ meﬂ tolf hæsta [huar ﬂera] ok ei meer. {Huar ﬂera} riddaræ vtan kunungx raﬂ ﬂe skulu riﬂa meﬂ attæ hæstæ ok ei meer, suena riddaræ viﬂerlika meﬂ siæx hæsta ok ei meer, [minne mæn firi sik sum frælst ﬂiæna meﬂ ﬂrem hæstum ok ei meer,] vtan ﬂet se hærfærﬂ; ﬂessum lundum agha ﬂe til kunungx riﬂa. Huar sum hær a mot gör böte fyritighi marker, ok ﬂæt vari kunungx eensak.

	XXIII
Nu aghæ tauerne a almænnings {vaghum} [væghum] vara, rættaræ i storbyum, ﬂer ei gita tauerne varit, væghfarande mannum mat ok hæstæfoﬂer sælia, huus læna ﬂem sum beﬂis meﬂ goﬂuilia, stuuu, {sömpn. hærbærghe} [sömpnhærbærghe], stalla ruum i vt husum, ﬂo sua æt fæ bondans ei vt skiutis. §.1. {Hærbærghe} [Tue hærberghæræ] agha {at læna} [ok] skulu vara i huarium köpstaﬂ, sum væghfarande mannum skulu sæliæ mat ok öl ok hæstafoﬂer ok alla ﬂera ﬂorft. Jnnan huilikum köpstaﬂ ﬂettta ei görs ok halz, böte ﬂa borghamæstære i ﬂem staﬂ huar ﬂera firitighi marker, ok huar raﬂman tiughu marker, ok vari ﬂet kunungx eensak. §.2. Gilt nöt agher köpman ællæ bonde sæliæ fore tolf öra, gamalt faar for fiura ortoghær, mark flæsk ok smör for tua pæninga suænska, gilt höfang for fiura pæninga suænskæ, bröﬂ ok öl æpter ﬂy sum [ﬂet] a rættum torghdagh gelder i næstum köpstaﬂ; hæstakorn skal köpas af rættum husbondæ, sua æt span korn gelde tuem pæningum meer æn i næsta {kopstaﬂi} [köpstaﬂi]. §.3. Sæliæ ei bönder ok hærbærghe læna sum nu ær sakt, ﬂa böte före ﬂre marker, ena kununge, andra hæræz höfﬂonga ok ﬂriﬂia {malsæghændæ} [væghfarande] mannum. §.4. Ei ægher bonde samu mannum i samu færﬂ mat æt sæliæ vtan til et maal ok enna nata foﬂer, ei til nakræ næstning ællæ bort at föra, vtan bönder sialue viliæ; ei ok flerum saman æn skipat ær ok for ær sakt. §.5. Huar sum nakat taker af preste ællæ bondæ ællæ geste ﬂera huus a mot ﬂera vilia ok ﬂessum varum laghum, varﬂer ﬂet pröuat til hans meﬂ fullum skælum, ﬂa agher kununger ok skal lata liif af honum taka meﬂ suærﬂ höghum sum laghum, for {ﬂolik} [ﬂolikt] brut ok vælde. Væl ma ok skulu ﬂolike mæn forwnne fangas af laghmannum ok sua af mindre domærum, ok ei liif mista for æn ﬂæt hauer [varit] fore [kununge ok] kunungx dome {varit}, [ællær fore ﬂem sum kunungx dom haua]. Varﬂer ok nakar af væriande ællæ æghænde i ﬂy sama dræpin ﬂe ﬂolikt göra, ligge ogilde sum fore suerﬂe kunungx. §.6. Huat sum ei guldit varﬂer for æn gester af garﬂe far, ﬂæt ær röuat ok ei köpt æn bonde akære, ok stande sama ræt sum för ær sakt ﬂen ﬂolikt gör. §.7. Huilikin gester en ællæ flere af ﬂem sum saman æru vm maal ok mat at ﬂy sinne sum ﬂe gesta, dræper ællæ dræpæ læter ællæ sarghar til bloz ællæ meﬂ nakrum vræz værkum gör ﬂem bloﬂuiti ællæ blanaﬂ, fangas ﬂe a færske gærning, miste liif fore liif i ﬂesso male sua mange hug ællæ styng a han laghﬂo. Fangas han ei a færske gerning, kumi felogher fore kunung ællæ fore ﬂen sum hans dom hauer, ok haui siﬂan halfs manaﬂa dagh; {böta} [böte] hand fore saar, bloﬂuiti ællæ blanaﬂ {ælle} [alle] ﬂe ﬂet giorﬂo, ok ogilt alt ﬂet ﬂe fingo a tomptinne af bondanum, hans husfru, barnum ælla hionum; vari gilt, sum för ær sakt, ﬂæt ﬂem giordis a tompt ﬂera. §.8. Riﬂer gester vræﬂer af garﬂe for ﬂy æt han fik ei allan sin vilia göra, ok {gor} [gör] han annan tima, for ﬂet sama, drap, bloﬂuite ælla blanaﬂ, varﬂer laghlika till wnnin, stande sama ræt sum [för] ær sakt, ﬂy æt han agher ei hæmnas æpter brutlika pæningæ före gæstning sina. §.9. Ællæs vm all maal agher tauernis husbonde, {ok} [hans] husfru, barn ok hion i bonda friﬂ ok lahgum vara ﬂa ﬂe ei gestas.

	XXIIII
Nu huar sum taker meﬂ valzuærkum af ﬂem i handum hauer, huus, iorﬂ, skogh, vatn ællæ vatn uærke, ællæ meﬂ nakra handa at gærﬂ onyt gör fore honum, ok vil sik eghna, ællæ ok lösæ {paninga} [pæninga], gelde ater skaﬂan ok a fyritighi marker til ﬂræskiptis.

	XXV
Huar sum giuer {malsaghanda} [malsæghanda] ræt fran sik, haui forgiort sin ræt viﬂer ﬂen saka, ok ﬂæn sum malsæghanda ræt ﬂigger, honum suaris huarte meﬂ laghum ællæ pæningum; ok ængin man taki annars manz talu til siin, vtan sua sum lagh sighia; huar sum ﬂet gör, böte fyritighi marker ok ﬂet se kunungx eensak.

	XXVI
Nu æn frælsis man ællæ kona gör skipte ællæ köp meﬂ ﬂem sum a skat gildum iorﬂum boande æru, opinbarlika sum lagh sighia, {ællæ} [ok] lönlika ﬂera mællum meﬂ ﬂem forskælum æt {huart} [huar] ﬂera skal sit æghæ, draghande suiklika in til siin kunungx ingeld; huar ﬂolikt gör, han ær kunungx fulder ﬂiuuer, huar æpter ﬂy sum ﬂet ær vært til. Huilikin meﬂ ﬂoliko varﬂer vpinbarlika {funnin} meﬂ fullum skælum ok laghum til wnnin, stande ﬂiufs ræt, ok ﬂen skatskyldughe gelde ater kununge alla arlika vt skylder af are huærio sum lagh sighia till.

	XXVII
Huar sum gerninga gör a ﬂen sum kununger hauer takit i sin friﬂ meﬂ sino vpno breue, for ﬂet æt han kærﬂe a han fore kununge, varﬂer han fangin ok meﬂ fullum vitnum laghlika til wnnin, han hauer forgiort liif ok lösöra, ok rætter arue taki iorﬂ hans, ok af ﬂem lös örum taki malsæghande ﬂriﬂiung ok kununger tua lyti.

	XXVIII
Huilikin sum bryter kunungx dom, sum kununger hauer giuit ællæ hans æmbizman, ok hauer ﬂer dombref a, böte han fyritighi marker ok vari ﬂet kunungx eensak. ﬁessæ fyritighi marker skulu vt miætas meﬂ tolf mannum af ﬂem sum brutliker ær, först af lös örum hans; Rækkia ei lösöra aat, ﬂa {mitin} [miætin] huus; Rækkia ei huus aat, ﬂa virﬂin iorﬂ, ﬂo sua æt frænder ok skylde mæn hans hauin makt ﬂe iorﬂ ater lösa innan naat ok aar, sua sum hon staar. Kan ei rækkia baﬂe for kununge, malsæghanda ok hæræﬂe, ﬂa briste for allum sua af mark sum af mark, vtan i giældum, ﬂa miætis först {malsghandanum} [malsæghandanum] sin {fullan ræt} [fulder rætter], ok siﬂan {fullan} [fulder] kunungx {rät} [rætter].

	XXIX
Nu komber nakar fore kunung sum bref hauer a annan vm giæld, ok ær han ei til suars sum kæris til, ﬂa agher kunungin ﬂem sum akærændin ær en ællæ tua sætia i ﬂy landskapenu sum han bo i sum kæris til, ok fore enum ællæ tuem skal ﬂen sum akæris akærandanum ræt göra a ﬂen dagh sum kunungin a lægger meﬂ sino breue, ællæ skal han lætæ möta sit quitto bref æt vita sik honum haua guldit {apter} [æpter] landzlaghum; ok ﬂet agha ﬂe kununge vmbiuﬂa sum nær varo, at sua var giort, meﬂ sinum breuum.

	XXX
Huar sum bærsær i kunungx parkum, huar ﬂe hælzt æru, haui forgiort hæstum ok {arnbörstum} [armbörstum] sinum, ok a fyritighi marker; ok ligge til hæræznæmdinna, vm han ei viﬂer færskæ gerning {varﬂe} [varﬂer] takin; ok vari ﬂet kunungx eensak.

	XXXI
Nu æn ﬂet kan sua wara, æt nakat kan brytas mote kununge, af ﬂy sum i kunungx balkenum staar, ﬂa agha tolf vara til skipaﬂe i huarre laghsaghu, meﬂ samﬂykkio valde ok til næmpde af kununge ok laghmanne i huarre laghsaghu; ﬂe skulu allæ akt ok vilia haua vp at leta ok vppinbara, huar i sino landzskapi sum ﬂem varﬂer skipat {æt rættæ} [ræt] iuir æt {ﬂe} [se], allæ ﬂem sum almoghan ofriﬂa moot ﬂessum ræt, ok ﬂenna eﬂ æt suæriæ a guﬂ ok hans hælghodoma ok ﬂera iorﬂrikis heﬂer, ok sighia sua: vi biﬂium os sua guﬂ hiælpæ ok ﬂe hælghodoma sum vi a haldum, æt vi skulum ængin ﬂen sakan göra sum {saklos} [saklös] ær, ængin ok ﬂen saklösan göra sum saker ær, {apter} [æpter] ﬂy samuiti ok skælum sum guﬂ hauer os lænt, ok ﬂet ei lata for frændsæmio, maxsæmio ællæ {redde} [rædde] skuld, vinskap ællæ nakra vild, ok bindum ui os siæluæ {ællæ} [allæ] for næmdda articulos, ok {ﬂem} [ﬂe sum æn] fölghia i ﬂessum balke, vbrutlika halda skula, vndi sama fornæmpdan ræt; sua hialpe os guﬂ ok hælghodoma vi a haldum. Huem ﬂesse tolf ællæ siu af ﬂem væriæ, varin varﬂe for kunungx dome, {häräz} [hæræﬂe] ok malsæghandæ; huem ﬂe fellæ, æru felde vndi kunungx {rafst} [ræfst], æpter hand, {hans} [hals] liif ællæ goz ok pæninga, kununge ok hæræﬂe, æpter ﬂy sum brut æru till.

	XXXII
Allæ valdz gæstninga agher man kæra, æpter ﬂy sum honum ær vræt giort a næstum hælghum dagh for sokna mannum ok nagrannum, sua ok a första ﬂinge landz ællæ hæræz ﬂer han bo i, ællæ ok i næsto siæx vikum for kununge sialuum ællæ ﬂem hans dom hauer {apter} [æpter] ﬂy æt gerningin {varﬂ} [var] giorﬂ; kærir ei han sum för ær sakt, ﬂa ær huars manz kæræ vm vald gæstninga döﬂ ok ogild. ﬁen sum akæris kumi [felogher] til suars fore ﬂem tolf ok fra ﬂem, ok haui fiughurtan nata dagh. Vil han ei til suars koma, ﬂa fællis han æfter brutum sinum, ok gange rætter iuir han æfter ﬂy sum han hauer brutit. Nu æn ﬂen sum sak gifs, iæua ællæ ræﬂis nakan af ﬂem tolf orætta vild haua mote sik, æntiggia for skyldskap, maghxæmd, vinskap, feeghﬂ, auund ællæ ouilia, ok giter ﬂet {markelika} [mærkelika] pröuat ok fulkomnat in til eens, tuæggia ællæ ﬂriggia, ﬂa agher man ﬂem af sætia ok ei flere, ok aﬂra sua manga i ﬂera staﬂ sætiæ aat ﬂy sinne ok ei lenger.

	XXXIII
Huar sum ei halder kunungx dom, ﬂa skal kunungx næmd fara hem til hans ok miæta vt af honum kunungx dombrut, {af} [ok] huarium sin ræt sum vt ær af honum dömder, æfter ﬂy sum för ær sakt. Giter ei all kunungx næmpd kumit, ﬂa skulu aat minsto tue af henne koma ﬂiit han boor, ok haua aﬂra goﬂa mæn meﬂ sik af ﬂy hæræﬂe han bo i, sua æt næmpdin se æ full ællæ at minsto siu; ok agher kunungx næmpd, for æruoﬂe ok kost ﬂera, ﬂriﬂiung af allum dombrutum kunungx haua.


Hær byrias tabula af giftobalkenum.

I	Huilikum lundum man skal kunu biﬂia ok fæsta.
II	{Huililum} [Huilikum] lundum {kon} [kona] skal fæstas.
III	Um mö taker man mot faﬂers vilia ællæ moﬂor.
IIII	Um man feste sik kunu oc vil hionalagh byggia, ok nekas honum bruﬂ hans.
V	Meﬂ huat orﬂum ok ræt man agher kunu gifta.
VI	Nu hauer bruﬂgome sina bruﬂ fangit ok {hon dö kan} [kan hon dö] för æn hon til hans komber.
VII	Huilika leﬂis bruﬂgome agher förninga föra sinne bruﬂ.
VIII	Huilikum lundum man agher bröﬂlöp göra, kirkiogangs öl, ællæ vt færﬂæ öl ﬂa liik skal iorﬂas, ærue {allæ} [ællæ] förstomæsso öl, huru manga mæn skal til biuﬂa.
IX	Nu siﬂan bondin ok husfrun gift æru, huar bruﬂinna malsman skal vara.
X	Nu vm morghongauo, huilikum lundum hon skal giuas.
XI	Huilikum lundum kona ma morghongauo sina forbryta.
XII	Nu vm man giuer heemfölghﬂ meﬂ son ællæ dottor sinne.
XIII	Nu vm man dele vm heemfölghﬂ meﬂ ﬂem sum gaf.
XIIII	Nu klandas heemfölghﬂ ﬂes sum gaf.
XV	Nu dör bonde fra kunu sinne, huar barna goz skal före se.
XVI	Nu vm kuna annan tima giftis, huru barna goz skal skiptas.
XVII	Nu huru bondans barna goz skal skiptas ﬂera mællum ﬂa han til andra gifto ganger.
XVIII	Nu æn flere kollæ æru meﬂ bondanum inne æn en, huru ﬂera {moﬂerne} [möﬂerne] skal skiptas.
XIX	Nu vm goz sum bonde köpir ok husfru, huru ﬂet skal skiptas.
XX	Nu huru bonde ma husfru sinna goz bort skipta.
XXI	Nu ær faﬂer ok moﬂer döﬂ, huar ﬂa skal barnanna malsman vara. 
XXII	Nu æn ﬂen sum barnanna {malsmanna} [malsman] ær, ær eI	ﬂer til fallin.
XXIII	Nu dör bonde vtan barn ok kona kenne sik hauande vara.
XXIIII	Nu vm faﬂer ok moﬂer vilia barne sino ællæ syzskene inbyrﬂis bröﬂlöps kost göra, huru han skal geldas.

	I
Uill man sik konu biﬂia, ﬂa skal han giftoman oc skyldæstæ frender henna aat hitta, ok bön {sin} [sina] byria. Faﬂer se giftoman dottor sinna; ær ei han til, ﬂa ær son; ær ei han til, ﬂa ær sambroﬂer henna; ær ei han til, ﬂa ær halfbroﬂer a fæﬂernit; ær ei han til, ﬂa ær halfbroﬂer a möﬂernit; ær ei han til, ﬂa ær faﬂerfaﬂer; ær ei han til, ﬂa ær moﬂorfaﬂer; ær ei han til, ﬂa ær faﬂorbroﬂer; ær ei han til, ﬂa ær moﬂorbroﬂer; ær ei han til, ﬂa ær ﬂen sum skyldaster ær a fæﬂernit ællæ a möﬂernit; æru ﬂe baﬂe iæmskylde, ﬂa ær ﬂen næmer sum a fæﬂrine ær, ok ei ﬂen a möﬂrene ær, maﬂer ok ei kona, ok ﬂo meﬂ moﬂor raﬂe æn hon liuer.

	II
Nu æn man vill kunu fæstæ, ﬂa skal giftoman henna nær varæ ok fiughur vitne, tu a manz væghna ok tu a quinno væghna, ok ﬂa ær ﬂet laghlika fæst.  §. 1. Fester nakar man ællæ gifter annar ær rættar malsman, sum för ær sakt, böte fyritighi marker malsæghanda, kununge ok hæraﬂe, ællæ viti lof af {rattum} [rættum] giftæmanne meﬂ tolf bolfastæ manna eﬂe, ællæ ok dyli meﬂ samu mannum æt ﬂet ær ei hans gærﬂ.  §. 2. Huilikin man feste tuem ena konu, böte fyritighi marker; ﬂen sum hona siﬂermeer ﬂigger, {bote} [böte] ﬂre marker biskope, ællæ dyli meﬂ siæx manna eﬂe æt han viste ei æt hon fæst var.  §. 3. Nu siﬂan hon ær laghlika fest, ﬂa skal sokna prester ﬂer sum hon {bo} [bor], lysa ﬂre hælgho dagha fore giftomal, ok siﬂan ma han hona saklöst vighia.  §. 4. Afla ﬂe barn saman i fæstning, ﬂa æru ﬂe barn aﬂalkunu barn.  §. 5. Afla man barn i löskælæghe, ok taker han siﬂan ﬂe kunu til laghgifta husfru, ﬂa taker ﬂet barn arf sum aﬂalkunu barn, ﬂy æt ﬂa han {bætra} [ bætraﬂe] kununa ﬂa bætraﬂe han ok barnit.  §. 6. Nu skil biskoper fæstning aat, ﬂa ﬂet ﬂera sum skilnaﬂ valder, böte biskope ﬂre marker oc haui forgiort förning; {valde} [valda] ﬂe baﬂe, haui huart {ﬂerra} [ﬂera] halua förning forgiort, ok böte baﬂe biskope ﬂre marker.

	{II} [III]
Huilikin mö man taker mote faﬂors vilia ællæ moﬂors, huat hon taker han til laghgiftan man ællæ löskælæghe, haui forgiort {faﬂrine} [fæﬂrine] oc möﬂrine ok ængo aﬂro arue. Vil faﬂer ok moﬂer henne forlata sak sina, ﬂa taki hon fullan arf lut. Nu {dela tue ﬂer} [delis ﬂer vm], huat henne var ﬂet forlatit ællær ei, ﬂa skulu ﬂet {mlf} [tolf] mæn vita.

	IIII
Nu hauer man kunu fæst ok vil hionalagh byggia, ﬂa skal han gifta manne til sighia siæx vikum för ﬂen dagh sum han vil bröﬂlöp göra. Syns hon honum forfalla lös, ﬂa hæte viﬂer fyritighi marker [ﬂen] sum ﬂet gör, ok fulli honum ater kostin æfter ﬂy sum goﬂe mæn han miæta, tue a huars ﬂera væghna. ﬂæt ær laghaforfal, æt hon siuk ær, ællæ nokur ﬂön qual i kumin, æt ﬂe magho ei hionalagh byggia meﬂ guz orluf ok kirkiunna ræt. Kan hon honum synias, ﬂa fari til ﬂingx ok taki dom til æt samna frændum sinum, ok taki vt fæste kunu sina; ok domare næmne fiura mæn af ﬂinge sum honum fylghia skulu oc vitna ﬂet ﬂær görs. Vilia ﬂe ei honum fylghia, ﬂa böte huar ﬂera ﬂræ marker til ﬂræskiptis. Kan han hona ei fa vtan han dyr bryte, vari saklös. Kombær ok nakar skælnaﬂer ﬂera mællum, af ﬂy æt han vil hona vt taka, ok komber ﬂer drap ællæ saar, vari ﬂet alt ogilt ﬂe fa sum hona væria vilia, varﬂa ﬂe æntiggiæ sare ællæ dræpne sum hona haua vilia, vari ﬂet alt tuegilt ﬂem görs. Hæte siﬂan ﬂe kona laghtakin ok ei ranetakin.

	V.
Nu beﬂis bruﬂ gomme gitto maal, ﬂa skal giftoman honum fæstekonu hans giftæ oki hender sætiæ meﬂ ﬂessum orﬂum: iak gifter ﬂik mina dottor til heﬂers ok til husfru, til halua siæng, til laas ok nykla, ok til {huar} [huarn] ﬂen ﬂriﬂia pæning i æghin {ællæ} ok ægha faan i lös örum, ok til allan ﬂen ræt sum vplandz æru lagh ok ﬂen hælghe erik gaf, i {namps} [nampn] faﬂors, sons ok ﬂæs hælgha andæ.  §. 1. Rænir man fæstekunu manz laghlika fæsta, han hauer brutit {ozörit} [ezörit]; ﬂa skal bo hans skiptas, taki en lut fæste maﬂer, annan kununger ok {ﬂriﬂi} [ﬂriﬂia] hæræﬂit, ok kumi aldre i friﬂ för æn fæste maﬂer biﬂer for honum, ællæ arue hennæ æn festemaﬂer {döﬂe} [döﬂer] ær.

	VI.
Nu hauer bruﬂgumme bruﬂ sina fangit ok vil hona heem föra, kan hon dö för æn hon heem komber til hans ællæ i siæng meﬂ honum, ﬂa skal henna liik ater til faﬂors ællæ æruingæ föras, ok alt ﬂet meﬂ henne var giuit a faﬂors garﬂe ællæ frændæ; bruﬂgomme taki ater {forninga} [förninga] sina ﬂa sum han henne förﬂe. Dör ok {bruﬂgummen} [bruﬂgumme], vari lagh samu, vtan bruﬂ haui {forninga} [förninga] sina ﬂe sum han henne {forﬂe} [förﬂe].  §. 1. Nu ær bruﬂ heem kumin heel ok heelbrughﬂo, ﬂa skal hon meﬂ bonda sinum i siæng ganga. ﬂa ﬂe naat {hauat} [haua] saman lighat, ﬂa ær han henna rætter malsman, ok agher sökia ok suara for hona; ﬂa skal han henne morghongauo giua.

	VII.
Ei ma {bruﬂgummin} [bruﬂgummi] flere förninga föra sinne bruﬂ æn en gangæræ, saﬂul, beezl, ærmakapo ok hætto, ængin ma ok han til mera ﬂuinga. Faﬂer bruﬂinna ællæ henna {giftomæn} [giftoman] ok hennæ neste, ﬂe magho henne ok ægha ei flere par kleﬂe ny giua æn fiughur, vtan sua mang hon förræ hafﬂe, ﬂön magho henne vnnas {saklös} [saklöst]. {Annor klæﬂe} [Annan klænaﬂ] magho [ﬂe] hænne giua æfter ﬂera makt ok vilia.  §. 1. Atta magho ﬂe vara a baﬂa siﬂor, sum bröﬂlöps klæﬂe skulu bæra, ok niunde bruﬂgumme, ok ænge flere. Vill bruﬂin siin klæﬂe giua, ﬂa skal hon ﬂeem klostrum ællæ kirkium giuæ, ok ei lekarum.

	VIII.
Ængin man sum kost skal haldæ, æntiggia bröﬂlöp, kirkiogangs öl, vt færﬂa öl ﬂa liik skal iorﬂas, ærue ællæ förstomesso öl, ma flere geste biuﬂa æn hær næmnas: först en biskop ok ﬂem kanunkum honum fölghia, ok tua aﬂra kanunka, ok atta riddara, fyritighi auakn, tiughu bönder, tio kirkioherra.  §. 1. Komber nakar obuﬂin til nakara af ﬂessum fornæmdum höghtiﬂum, ær ﬂæt riddare af kunungx raﬂ böte fyritighi marker, riddare vtan hans raﬂ ﬂrætighi marker, riddaræ viﬂerlike tiughu marker, auakn ællæ prester siæx marker, bonde ællæ leghodrænger ﬂre marker. Orkar ei leghodrænger pæninga, böte ﬂen krop ei hauer ko; han skal æruoﬂa aar for mark huæriæ, först före malaghanda ok siﬂan för kununge.  §. 2. Ei magho biskopæ, riddaræ ællæ suena, ællæ nakar af fornæmdom, sua buﬂne riﬂa meﬂ flerum hæstum æn skipat ær i kunungx balkenum.  §. 3. Ængin ma ok senda lekara fran sik ok til annars {apter} [æpter] lönum.  §. 4. J æruum ællæ {i} vtfærﬂum skal ængin iuir fara ﬂæt sum nu ær sakt; ﬂo ma han [ﬂa] flerum prestum biuﬂa æn tio, ok fatökt folk huar æfter ﬂy sum han vil ok forma ok ei i aﬂrum höghtiﬂum.  §. 5. Hær skal kunungx lænsman at vakta, ok ﬂessa brutapæninga vp taka ok skipta ﬂem; ﬂær giuis ænkte vp af, ei af kunungx væghna ok ei af ﬂes sum kostin halder. Lænsman ma {laghlika} [loflika] obuﬂin koma, ﬂolikt maal at vt leta. ﬂen sum bryter i nakarum ﬂessum sakum, ﬂa skal lænsman næmna tolf bolfasta mæn af ﬂy hæraﬂe sum han bo vt i, æt miæta ﬂa brutapæninga vt af hans lös örum sum bryter, sum annor kunungx dombrut.  §. 6. Biuﬂer han flerum æn skiptat ær, böte kununge fyritighi markeer gifs ænkte vp af.  §. 7. Gifs nakarum skuld {æn} [at] han obuﬂin kom, ﬂen sum sakin gifs {varﬂer}, meﬂ ﬂrim vitnis mannum til wnnin, böte sum förra skils; varﬂer han ei ﬂer til wnnin, vari saklös.  §. 8. Komber nakar ﬂiit sum bonde bröﬂlop gör ællæ annan kost, ligge sama plagha viﬂer sum för ær sakt.

	IX.
Nu siﬂan bonde ok husfru gift æru, ﬂa ﬂe haua naat i siæng saman lighat, ﬂa ær han henna {ratter} [rætter] malsman, ok ægher sökia ok suara for hona; ﬂa skal henne morghongauo giua.

	X.
Riddare giui sinne husfru til morghongauo fyritighi löﬂogha marker suenska vikt ok ei meer; suena giuin tiughu marker ok ei meer suenska vikt; almænnilike frælsis mæn giuin ei meer æn tio löﬂogha marker; bonde bofaster man ﬂre marker suænska pæningæ; löskær man ena mark.  §. 1. ﬂessa {morghongauo} [morghongauor] sum nu ær sakt, magho giuas huat man vill hælder i iorﬂ ællæ lös örum, meﬂ sua skæl: afla ﬂe barn mellan siin, ﬂa {ﬂe} [se] ﬂön morghongaua ﬂem barnomin for möﬂrene ok ei for fæﬂrene; komber ei barn ﬂeræ mællæn, ﬂa haui ﬂæt ﬂeræ morghongauo sum længer liuer, ok haui huarghins ﬂera arua vald ﬂæt æt quæliæ.  §. 2. Huar sum mera giuer æn nu ær sakt, ﬂa haui ﬂæt ænga makt; ok huat mera giuit ær, ﬂæt dömis ater aruomin, ok vt fyritighi marker kununge, ok vari hans eensak.  §. 3. Tolf mæn skulu {fæstemæn} [fastæmæn] viﬂer morghongauo vara, ok ﬂrættande ﬂen sum före skil. Ei ma ok morghongaua giuas vtan a {ratttum} [rættum] binderdagh.

	XI.
Nu kan kona hoor göra, ok varﬂer laghlika til wnnin, ﬂa hauer hon forgiort morghongauo sinne ok allo ﬂy hon var gift ok giuin til {ok ﬂet taker bondin}.

	XII.
Nu gifter man son sin ællæ dottor sina, ok giuer hemfölghﬂ meﬂ, iorﬂ ællæ lös öra, haui ﬂæt mæﬂan ﬂen liuer sum honum ﬂæt gaf; ﬂa han ær döﬂer, bæri ater ﬂæt til {ﬂæt til} skiptis, meﬂ suornum eeﬂe, meﬂ ﬂem sum ﬂer æru rætte aruæ til.  §. 1. Giuer ænkia fölghﬂ mæﬂ barnum sinum, vari lagh samu.

	XIII.
Dela mæn vm hemfölghﬂ, ﬂen sum hona vt gaf {ællæ} [ok] ﬂen sum hona ﬂa, ok hon ær inne meﬂ giftamannenum, ﬂa hauer han vizorﬂ vt giua sua {mikit} [mykit] sum han vil meﬂ tolf manna eﬂe, ok sighia: ﬂetta gaf iæk tik ok mera ei, ok ﬂæt hauer ﬂu fangit.

	XIIII.
Nu hauer han fangit sum ﬂa, ok klandas ﬂæt fore honum ok kallas ei giuit vara, ﬂa hauer han vizorﬂ meﬂ tolf manna eﬂe æt ﬂetta var honum mælt a fæstninga stæmno ok giuit a gifto quælde; tue af ﬂem tolf ægha vitne bæra ok ater i eﬂe standa.

	XV.
Nu boor kona meﬂ bonda sinum, ok afla barn saman; dör bonde, ﬂa hauer moﬂer vizorﬂ æt se for barna goze meﬂ nestæ frenda raﬂe, æ mæﬂan hon {gift} [ogift] ær.

	XVI.
Ganger kona a aﬂra gifto, ok barna henna fæﬂrine ær inne meﬂ henne, ﬂa skal barna fæﬂrine vndan skiptas; ﬂa skal hon först aat oskipto taka siæng ﬂe bæzsto, meﬂ allo ﬂy ﬂer til höre, meﬂ bolster, linlak, huwﬂ dyna ok aklæﬂe, kirkioklæﬂe siin ﬂe bæzsto, ﬂæt æt stæniza, kiurtil, mantol ok huwﬂduker; ok siﬂan skipte i ﬂry, taki barn tua lyti ok husfru ﬂriﬂiung af lös örum; haui ængin vald giftas i barna fæﬂrine för æn ﬂæt ær vndan skipt.

	XVII.
Giftis kona i karls bo, æru ﬂer barn firi, ﬂa skal vndan skiptas ﬂera möﬂrine, ok giftis aldra kona i barna möﬂrine; ﬂa taker bonde först siæng sum för ær sakt, hæst sin ﬂen bæzsta, saﬂul ok vapn siin, ok klæﬂe ﬂe honum æru skipaﬂ ok skurin; siﬂan skipte i ﬂre lyti, taki bonde tua lyti ok barn hans ﬂriﬂiung.  §. 1. Kan bonde ællæ husfru a flere gifto ganga vari lagh samu.

	XVIII.
Kan ei barna goz vndan vara skipt sum för ær sakt, æru flere gifto inne meﬂ bondanum æn en, huat ﬂe æru tua ællæ flere, æghin alle halft viﬂ bondan; sua gild vari een gifta sum annor, taki slikt gifta sum gifta, ok vari {ﬂe} huar ﬂera gild til sinna {morghongaf} [morghongæf] a bondans lut meﬂ fullum vitnum, æfter ﬂy sum hon var giuin a rættum hindradagh, vm sua aat rækker; Rækker ei sua aat fulla allum sum giuit ær, takin ﬂa alle iæmt, slikt en sum annar, vm {morghongaf} [morghongæf] var giuin i lös örum; var hon giuin i iorﬂ, ﬂa haui huar ﬂæt sum honum giuit var.  §. 1. Æru flere gifto inne nær {hussru} [husfru] æn een, huat ﬂa æru tua ællæ flere, ﬂa ægher æ hon ﬂriﬂiung viﬂ alla ﬂem; taki ok ﬂer slikt gifta sum gifta sum för ær sakt.

	XIX.
Alt ﬂæt bondin ok husfrun köpa saman, baﬂe i iorﬂ ok i lös örum, meﬂan ﬂe i hionalaghi æru, haui husfru ﬂriﬂiung ok bonde tua lyti af köpeno ﬂy. Liuta ﬂön sua {æt} sælia sum köpa, ﬂa gange a husfrunna lot ﬂriﬂiung ok tue lytine a bondans.

	XX.
Nu ma ei bonde husfru {sinne} [sinna] iorﬂ bort skipta, huat hælder ﬂe barn haua saman {alla} [ælla] ei, vtan meﬂ husfrunna goﬂuilia ok arua henna, ok skipte til bætra ok ei til værra.

	XXI.
Nu ær faﬂer ok moﬂer döﬂ, raﬂe ﬂa ﬂen sum skyldaster ær, sum för sakt ær vm giftomaal, firi barnum ok barna goze; ok æ huar barna goz hauer handa mællum, vtan faﬂer ællæ moﬂer, han agher huart aar rækinskap af ﬂy göræ för næsta frændum.

	XXII.
Nu ær ﬂen litins vitande {allæ} [ællæ] of gamal, vanför ællæ barnanna viﬂer deloman, sum firi skal see, ﬂa skulu ﬂera frender til ﬂings fara ok dom taka; hittis ﬂer sant vm, ﬂa agher ﬂen firi raﬂa sum giter ok kan ok væl vill, af frendum ﬂer næst skyldastum.

	XXIII.
Dör bonde ok æru ei barn æfte, komber ﬂen til garz ærue vil skipta ok raﬂa, suara ﬂa husfru sum firi siter: iæk ær meﬂ barne ok byrﬂ bonda mins, ﬂa agher ﬂæt goz {sunas} [synas] ok i iæmnaﬂa hender sætias, ok ﬂo rahde husfru föﬂo sinne; ﬂa skal hon siæx manaﬂa dagh haua, synis ﬂa a henne æt hon hauande ær, ﬂa skulu henne æn læggias fiure manaﬂæ. Föﬂis ﬂæt barn innan tion manaﬂa, ok fa ﬂæt kristindom, ﬂa taker ﬂæt arf; föﬂis ﬂæt senare, ﬂa man ﬂæt ei arf taka; geldi siﬂan husfru ater huat hon forgiort hauer af ﬂy goze.  §. 1. Nu sigher hon sik meﬂ barne varit haua ok ﬂæt forfors, ﬂa agher hon ﬂæt vita meﬂ tuæggia quinna vitnum ok tolf manna eﬂe; falder hon at eﬂe, gælde ater kostin; giter hon eﬂin gangit, vari saklös fore kostenum, ok ﬂo æ skild viﬂer aruit.

	XXIIII.
Nu kan faﬂer ok moﬂer bröﬂ löp göra at syni sinum ællæ dottor, ﬂen kostin agher ei til fulnaﬂa ganga.  §. 1. Boa syzskine i boo saman, giftis eet af ﬂem ællæ flere, ﬂen koster agher {ei} til fulnaﬂa ganga; fullis meﬂ ﬂrim markum, ei ﬂy mera æt kostin se mere; ær han minne, gelde ater sum vært var.

Hær byrias tabula af ærfﬂa balkenum.

I	Um bonde dör ællæ husfru, huilkæleﬂis bryst arf agher æruas ok skiptas.
II	Huru bakarf agher æruas ok skiptas.
III	Nu delas viﬂer bryst arf ok bak arf, huru ﬂæt skal æruas ok skiptas.
IIII	Um döﬂburins barns arf.
V	Um laghgift husfru varﬂer takin af sinum bonda.
VI	Um man ællæ kona af misfallum dör, huru ﬂera arf skal skiptas.
VII	Um biltoghs manz arf.
VIII	Um synder kolla ok samkolla arf.
IX	Um bonde dör fran husfru för æn hon viste sik hauande vara.
X	Um syzskine boa saman i bo oskipto, huru ﬂera mællan skal skiptas.
XI	Huru syzskine skulu arue skipta.
XII	Um ﬂem at skil siﬂan skipt ær.
XIII	Nu delas vm arf ok kalla baﬂe sik arf meﬂ {ratto} [rætto] agha.
XIIII	Nu ær nakar skyldare æn ﬂen sum arf hauer, ok quæl innan ﬂry aar.
XV	Um manne gifs skuld vm lægher.
XVI	Huru frillo barn ægher vp förﬂas.
XVII	Um frillo barns arf, huru ﬂæt agher ærua ællæ æruas.
XVIII	Um horbarn ællæ annor ﬂolik, huru ﬂe skulu ærua.
XIX	Nu klandas ﬂæt I	skiptI	ær kumit.
XX	Huru döz manz gæld skulu gældas.
XXI	Um dana arf.

{her byrias erﬂa balker}. 
I. Dör bonde ællæ husfru ok liua barn æfte, son ok dotter, ærue son tua lyti ok dottor ﬂriﬂiung, ok taki slikt sona barn af arue sum son, ok slikt dottor barn sum dotter, æn ﬂo æt nakat liui af syzskenum.

	II
Nu æru ei ﬂe til, ﬂa ær faﬂer ok moﬂer, taki faﬂer tua lyti ok moﬂer ﬂriﬂinug. Æru ei ﬂe til, ﬂa ær broﬂer ok syster, taki broﬂer tua lyti ok syster ﬂriﬂiung, ok taki slikt broﬂor barn sum broﬂer af arue, ok slikt systor barn sum syster, æn ﬂo æt æntiggia liui broﬂer ællæ syster. Æru ei ﬂe til, ﬂa ær faﬂorfaﬂer ok faﬂormoﬂer, taki faﬂorfaﬂer tua lyti, ok {moﬂormoﬂer} [faﬂormoﬂer] ﬂriﬂiung. Æru ei ﬂe til, ﬂa ær moﬂorfaﬂer ok moﬂormoﬂer, taki moﬂorfaﬂer tua lyti ok moﬂormoﬂer ﬂriﬂiung. Æru ei ﬂe til, ﬂa ær faﬂorbroﬂer oc faﬂorsyster, taki faﬂorbroﬂer tua lyti ok faﬂorsyster ﬂriﬂiung. Æru ei ﬂe til, ﬂa ær moﬂorbroﬂer ok moﬂorsyster, taki moﬂorbroﬂer tua lyti ok moﬂorsyster ﬂriﬂinug. {Aru} [Æru] ei ﬂe til, ﬂa æru bröﬂlunga ok systlungæ, taki bröﬂlunge tua lyti ok systlunge ﬂriﬂiung.  §. 1. Æ {huars} [huar] staﬂ delas viﬂer a fæﬂrine {ællæ} [ok] möﬂrine, huat ﬂæt ær man ællæ kona, ok æru ﬂe iæmskyld ﬂem döﬂa, taki æ a fæﬂrene tua lyti ok a möﬂrene ﬂriﬂiung. Ær annar næmer, taki alt saman, ok giui ænkte vt i andra slæktena.

	III.
Delas viﬂer bryst arf ok bakarf, baﬂe iæmskylde, gange ﬂa bryst arf til ok bakarf fra. ﬂæt hætir bryst arf af mannenum vt kom, ok bakarf ater i ætena.

	IIII.
Nu sighia frender {barsins} [barnsins] barn vara döt föt, ﬂa sigher hon sum viﬂer suar siter æt barn var quikt föt ok fik kristindom; {ﬂa} [ﬂær] bær kona tuæggia manna vitne, ﬂa komber moﬂer aat arue {barsins} [barnsins].

	V.
Nu kan kona meﬂ vælde fra bonda sinum takin varﬂa, faar hon barn innan fyritighi vikur fra ﬂy æt hon var i siæng meﬂ bonda sinum, ﬂæt barn skal arf taka.

	VI.
Sætias all saman i skip, man, kona ok barn ﬂera meﬂ, veet ængin huar först dör ællæ senast, ﬂer ærue mancins aruæ mannin, ok quinnunna arua kununa.  §. 1. Sætias all i sliﬂa, aka i vak ena, vari lagh samu.  §. 2. Brinder alt inne, bonde, husfru ok barn, vari lagh samu.  §. 3. Ganger hær a land, dræper ællæ brenne, veet ængin huar længst liuer, vari lagh samu.  §. 4. Döa mæn i striﬂ, veet ængin {huan} [huar] först dör, vari lagh samu.  §. 5. Skilias mæn aat liuande ok {spirias} [spyrias] döﬂe, veet ængin huilikin lenger lifﬂe, vari lagh samu.  §. 6. Liggia tue siuka i eno huse, ok huar ﬂera ær annars arue, dör baﬂe sænder, vari lagh samu. Liuer annar ﬂera sua {sua} lenge {afte} [æfte] annan, æt han matte viﬂ guz likama taka, ﬂa vari han arue hans, æn ﬂo æt han giti ei talat ællæ guz likama takit; ligge ﬂæt til tuæggia vitne sum ﬂa inne varo.

	VII.
Uarﬂer man biltogher laghﬂer, rymer af lande, ok kona hans meﬂ honum, afla barn meﬂ henne mæﬂan ﬂe vt lændis æru, ﬂæt agher ei arf taka; afla ﬂe barn vt lændis, faar han friﬂ ok varﬂer ﬂæt inlændis för, ﬂæt barn agher arf taka. Nu var barn aflat för æn han biltogher varﬂ, æ huar ﬂæt föﬂis, ﬂæt barn agher arf taka.  §. 1. Rymer husfru meﬂ bonda sinum, haui forgiort huarte iorﬂ ællæ lösöra.  §. 2. Rymer man ok husfru siter guar, stials heem ok afla barn meﬂ henne, ﬂæt barn agher ei arf taka æfter faﬂor sin, ﬂæt hetir riishofﬂe. Nu kan biltogha manne ællæ hans barne nakat arf falla mæﬂan han vt lændis ær, fa han friﬂ i sinum daghum, taki ﬂæt arf; faar han ei, taki ﬂa ﬂe næsto frender inlændis æru.

	VIII.
Nu döæ faﬂer ok moﬂer ok liua barn æfte, baﬂe synderkulla ok samkulla; dör et af samkullenum, ærue ﬂa samkulle ﬂre lyti ok synderkulle fiærﬂung; huat ﬂæt ær syster ællæ broﬂer, ok huat ﬂe æru flere ællæ færre i kollenum, ﬂe fa ei mera æn fiærﬂung, ok ﬂo [i vmæghum] æfte ﬂy sum ﬂæt gelder i bolbynum ok fult ær geen fullo. Æru kulla tue, ær alt döt æfte annan, ﬂa ærue kolder koll, ok ængin annar man ællæ kona.  §. 1. Dör barn ok liuer æfter faﬂer ællæ moﬂer, ok annat ﬂera ær döt, ærue halft faﬂer ællæ moﬂer ok halft samsyzskene. {Dor} [Dör] ænga barn, ær æfter faﬂer {allæ} [ællæ] moﬂer, taki alt saman, æn ﬂo æt synderkull ær til. Ær ei samsyzskine til ællæ synderkulle, ﬂa ærue faﬂer ællæ moﬂer, ok giui ænkte vt af.

	IX.
Nu giftis bonde ok bor meﬂ kunu sinne ok afla barn meﬂ henne, nu dör bonde för æn hon viste sik hauande vara, nu far til arue bondans ok taker hans arf, ok sigher han æt ﬂe ei haua barn saman, ok ﬂy ma ﬂu ei ærua han, nu veet hon ei æt hon hauande ær ok giuer vt aruit, nu taker ﬂæt talas æt hon hauande ær, ok fa han ﬂæt vita ællæ höræ sum aruit hauer, {fær} [far] til ok dræper hona ok vil nöﬂogher aruit mista, ællæ forgior liue henna meﬂ ogerningum, nu iorﬂas hon, ok varﬂer siﬂan vppinbart, ﬂa hon iorﬂaﬂ ær, æt han forkom liue hennæ, ok hittis vitne ﬂer til meﬂ sanno; ﬂa skal hona vp v iorﬂ taka ok liif henna vp skæræ; hittis barn i likeno ællæ nakur {likbilse}[liknilse] til barns, ﬂa ærue barn faﬂur sin, ok moﬂer ærue barn sit, ok hennæ ærue hona; ﬂer ærue {doﬂer} [döﬂer] ok heﬂin arf ok quiker ok kristin ganger fra, ﬂy æt ængin ma dræpa sik til arf.

	X.
Nu boa syzskine saman i bo oskipto, huat ﬂe afla ﬂiænist ællæ meﬂ aﬂrum slöghﬂum, taki sua broﬂer sum broﬂer ok sua syster sum syster.  §. 1. Nu siﬂan skipt ær, ﬂa gar ﬂæt til skiptis sum ﬂe {af} [a] fæﬂerne ok {moﬂerne} [möﬂerne] fingo, ok ei ﬂæt ﬂe meﬂ ﬂiænist ællæ meﬂ slöghﬂum wnno.

	XI.
Nu vilia syzskine skipta arue sino, ﬂa skulu frender ﬂera viﬂer vara aat minsto tue, lot i sköt læggia ok [siﬂan] luta.  §. 1. Nu sigher annar lutat vara ok annar ei, ﬂa agher ﬂen vizorﬂ sum lutat vil vita, meﬂ fullum iæmnæﬂæ eeﬂ meﬂ næstum frendum, æt han fik ﬂæt meﬂ lut ok lagha skipte viﬂer ﬂik broﬂer {alla} [ælla] syster; ﬂa fæstir lutrin ﬂæt han hauer fangit.  §. 2. Nu ær lutat i bolbynum, ﬂa ær lutat i allum til laghum sum in til liggia ﬂes bolbysins.

	XII.
Nu sigher nakar ﬂera lut sin værre vara, ok biﬂer iæmka viﬂer sik, ﬂa agher ﬂen vizorﬂ sum innan naat ok aar til iæmnaﬂa vil dela; ﬂa skulu ﬂe alle ater bæra meﬂ suornum eﬂa, ok næste frænder skulu til ﬂera koma aat minzsto tolf, taki sua manga a {faﬂrine} [fæﬂrine] ok möﬂrine sum han fa {ok} [sum] fæmtan ara æru; ﬂessum lundum, æt lutrin fæste ﬂæt han hauer fangit, ﬂæt ær sua vnder standande, æt huar halder ﬂæt han fangit hauer, ok ær annar [luter] værre æn annar, ﬂa skal ﬂæt iæmka ok sua bætra, ok ei af nyo skipta. Dela {tue} [ﬂe] [æn] siﬂan, ﬂa skulu tolf næste frender, sum nær æru, suæria æt ﬂe konno ei iæmnare skipta æn nu ær {sakt} [skipt], ok siﬂan lite huar aat sinum lut, ok siﬂan gange ei til iæmkan ﬂera mællan ok ei ﬂera barna.

	XIII.
Dela nakare vm arf, ok kalla huar sik arf meﬂ ræt agha ærua, ﬂa ær ﬂæt ræt ok lagh, æt ﬂen sum {vppinbararan} [vppenbaran] skyldskap æfte laghum til hauer, skal arf taka. Ær nakat iæf i, ok ei vppinbaar skylskaper til, ﬂa skal laghmaﬂer a ﬂinge ææt for sik læta reﬂa, ok ﬂem arf til döma sum hans skæl ok bæzta manna nær varande visar honum mæsta sannind vara; ok ﬂo sua, for iæfsins skuld, æt ﬂen sum arf agher taka æfte dome, viti skylskap sin sannan ok ei osannan meﬂ tolf manna eﬂa, ok fiure af ﬂem vitne bærin, tue af fæﬂrine ok tue af möﬂrine innan siætta man. Ok lete huar skyldskap sin for æn ﬂriggia ara {iæf hephﬂ} [hæfﬂ] a komber, ælleghis haui ﬂen arf sum i handum hauer.

	XIIII.
Nu ær nakar skyldare æn ﬂen sum arf hauer, ok tala han a laghlika för æn ﬂriggia ara {iæf} [hæfﬂ] a komber, taki arf æpter lagha vitnum ok dome, æn ﬂo æt ﬂæt se framleﬂis i arf fallit; ﬂy æt ﬂæt ær atergangs arf sum oskylder taker, æn laghlika a talas sum for ær sakt.

	XV.
Nu ma ei man kænna aﬂrum læghir vtan han se inne takin ællæ barn bæri vitne; nu æn æntiggia ær, ok vitis honum ﬂet, ﬂa skal han dylia meﬂ tolf manna eﬂe baﬂe barns ok hæfﬂ, sua æt han aldre hona hæfﬂaﬂe i ﬂem fyritighi vikumin innan ﬂet æt hon ﬂet barn födde, ællæ böte ﬂre marker; ﬂer ægher i huarte [karl] ællæ kununger, ﬂet ær giftomancins eensak.

	XVI.
Moﬂer skal föﬂa frillobarn sit ﬂer til ﬂet ﬂriggia ara gamalt ær, siﬂan föﬂe ﬂet faﬂer til ﬂes æt ﬂet ær siu ara gamalt; ligge ﬂo bæggia ﬂers varnaﬂer a ﬂer til æt ﬂet ær siu ara.  §. 1. Nu leghis barne foster moﬂer, ok fordæruas ﬂet barn af vanrykt, ﬂet agher biskoper at skoﬂa, huar ﬂet barnit skal ater fasta.

	XVII.
Nu kan frillobarne pæninga væxa, falder ﬂet barn fra ok æru ﬂer pæninga æfter, ok liuer æftir faﬂer ok moﬂer, taki faﬂer tua lyti ok moﬂer ﬂriﬂiung; ær annat ﬂera æfter, taki alt saman. Æru ei ﬂe til, gange sua ﬂet arf sum all annor arf.  §. 1. Frillobarn skal æruas sum all annor arf, æn ei ma ﬂet mera ærua æn tua marker æfter faﬂor ok ena æfter moﬂor. Fa aﬂalkunu barn arf til siæx marka, ﬂa taki frillobarn fulla ﬂre marker, huat ﬂe æru flere ællæ færre; ær aruit minna, taki alz ænkte; hauer han mera, taki ei ﬂo mera æn ﬂre marker.

	XVIII.
Aflar man barn i hordom, frænsæmio, guzciua lagh ællæ {skylskap} [sifskapspiæl], ﬂe barn se skild viﬂ all arf.

	XIX.
Nu kan nakat ﬂet klandas i arf ær kumit, klandas ﬂet for enum, ﬂa klandas ﬂet {ok} for allum, huat hælder ﬂe skulu ﬂet halda {alla} [ælla] vt giua; værin aruane ﬂet meﬂ landz laghum ællæ vt giuin.

	XX.
Dör man, æru gæld {aptir} [æptir], ﬂa gældins gæld af bo hans oskipto, ok arua takin ﬂet ater ær. Ær ei goz mera til æn gældin æru, ﬂa gældins gæld af ﬂy sama. Vinz ei goz til, ﬂa ær ﬂet vant ﬂer pæninga taka sum ænge æru til, ok arua varin saklöse. Ok ængin haui vald nokro arue skipta för æn gæld guldin æru, ﬂe han gelda atte; vinz ei goz til fuldra gelda, ﬂa falle af allum geldum, slikt af mark sum mark.

	XXI.
Nu dör man, ﬂen sum ei hauer arua æfter sik inrikis, komber {ratter ærue} [rætter arue] innan naat ok iæmlanga meﬂ breuum ok fullum skælum æt han ær hans rætter arue, taki ﬂa arf hans; komber han ei innan naat ok iæmlanga, ﬂa taki kununger arf hans huat ﬂet ær iorﬂ ællæ lös öra, ﬂet kallas dana arf; nu æn iorﬂ ær giuin honum, taki ﬂen iorﬂ sum hona gaf.  §. 1. Nu æn {mæn} [man] ær inlænzskær, ok veet man hans aruæ, ﬂa skal aruit standa ﬂer til han komber sum ærua skal. Nu æn man veet ei hans arua, ok komber ei buﬂ af honum ællæ san vissa huar han ær ællær ok sialuer han innan naat ok iæmlanga, ærue ﬂa kununger halft ok halft læti giua för siæl hans.

Hær byrias {eghno balker} [tabula af eghnobalkenum]

I	Huru fæm æru lagha fang iorﬂa.
II	Nu æn man vil iorﬂa sina sælia, huru han skal hona laghlika vp biuﬂa.
III	Nu huru byrﬂamæn agha oirﬂ til siin lösa.
IIII	Nu dela {tue} [ﬂe] sum sælia ok byrﬂamæn vm iorﬂ, sigher sik hona eI	laghlika vara vp {bunna} [buﬂna].
V	Nu vil bonde husfru sinna iorﬂ sælia.
VI	Nu dela byrﬂamæn vm iorﬂ.
VII	Nu huru hæræzﬂing agher vara a rættum ﬂings dagh, ok meﬂ huat ræt man ma iorﬂ sina sik afhænda.
VIII	Nu æn man ær vtrikis ællæ ouormaghI	ællæ iumfru, huru ﬂe aghæ iorﬂ ater lösa.
IX	Nu meﬂ huilikum værﬂörum man ma iorﬂ sina ater lösa.
X	Nu huru man ma iorﬂ sina væﬂ sætia.
XI	Nu huru {faﬂernis} [fæﬂernis] iorﬂ agher afhændas {alla} [ællæ] aflinga iorﬂ.
XII.	Nu huru man ma afhænda sik iorﬂ meﬂ skipte ællæ köpe.
XIII.	Nu æn man vil iorﬂ sæliæ I	flerum tomptum æn I	enne.
XIIII	{i enne} [Nu æn] köpt iorﬂ ællæ sald klandas.
XV	Nu huru man agher binda hemuls man.
XVI	Nu æn ﬂen sum sæl giter eI	hemolt giort köp ællæ skipte.
XVII.	Huru man ma sælia annars iorﬂ.
XVIII	Nu vm ouormaghæ ællæ iumfru iorﬂ.
XIX	Nu æn {bærn} [barn] ﬂoruo föﬂo viﬂer.
XX	Nu huar sum iorﬂ af hænde sik, ﬂa agher ﬂer hæræz höfﬂonge bref a giua.
XXI	Nu æn bref kunno fordæruas sum hæræzhofﬂonge gaf.
XXII	Nu huru laghman agher bref giua a doma sina, ok hæræzhöfﬂonge a sina doma.
XXIII	Nu æn man gör baﬂe {kop} [köp] ok skipte.
XXIIII	Nu æn iorﬂ skiptis af lande ok til {kopstaﬂ} [köpstaﬂ].
XXV	Nu vm lagha iorﬂ hæfﬂ.
XXVI	Nu æn man fa iorﬂ firI	af raﬂz dagha.
XXVII	Nu huru man agher afraﬂe ok gift af iorﬂ giua.
XXVIII	Nu huru landboe agher iorﬂ vp sighia, I	huat tima ﬂet agher vara.
XXIX	Nu æn landboe anduarﬂa vp iorﬂ innan afraﬂzdagha.
XXX	Nu vm rætta fardagha manna mællum.
XXXI	Nu vil man vita landskuld guldna.
XXXII	Nu huru bonde ma husfru sinna iorﬂ sælia.
XXXIII	Nu vm tue dela {dela} vm iorﬂ, annar griper til fæﬂernis ok annar til fango manz.
XXXIIII	Nu huru barn ællæ aruæ agha faﬂor ællæ moﬂor vppe {halde} [haldæ] vm ﬂe siuk ællæ gamul varﬂa.
XXXV	Nu vm tue dela vm iorﬂ ena.
XXXVI	Nu huru man man bolagh meﬂ aﬂrum læggia.

Hær byrias eghni balkrin

Fæm æru laghæ fang iorﬂ i suerikis laghum, eet ær arf æn laghlika ærft ær, annat ær skipte æn laghlika skipt ær, ﬂriﬂia ær köp æn laghlika köpt ær, fiarﬂa ær gæf æn laghlika giuit ær, femta ær {væsﬂsat} [væﬂsat] [iorﬂ] æn laghlika {veﬂsat} [væﬂsat] ær ok forstandin ær. §. 1. ﬂesse æru full fang iorﬂa, sua aat vatne ok vatn værkum ok allum til laghum, {afta} [æfte] ﬂy sum liuslika staar skriuat i laghbok vare, huru huart ﬂera ær laghlikt ællæ olaghlikt, i staﬂ sinum; laghlikt stande, olaghlikt ater gange, ﬂy æt laghfangit ær ræt fangit, ok alt olaghlika fangit ær sum ofangit {ti} [til] vminnis hæfﬂ a komber.

	II.
[Nu] vil man sæliæ iorﬂ sina, ﬂe han hauer meﬂ arf fangit, ﬂa skal han a ﬂrim hæræz ﬂingum hona laghlika frendum sinum vp biuﬂa, fæﬂrinis frendum {faﬂrene} [fæﬂrene] ok {moﬂrinis} [möﬂrinis] frendum möﬂrene; siﬂan haui byrﬂamæn dagh nat ok aar ﬂe iorﬂ köpa. {Kopa} [Köpa] ﬂe ei innan nat ok aar, ﬂa haui {haui han vald} [han vald sæliæ] huem han vil ﬂe iorﬂ, ok aghe aldre byrﬂamæn a ﬂe iorﬂena siﬂan tala.

	III.
Nu vilia frender hans [iorﬂ] til sin köpa, köpe ﬂa æpte ﬂy sum ﬂri af ﬂera væghna ok ﬂri af hans væghna sighia hona værﬂa vara, ok ei æfte byrﬂa buﬂi sum {för} [forﬂum] var. Sæl man ﬂet fran frendum sinum, ok biuﬂer hona ei vp laghlika, böte {ﬂa} han ﬂre marker sum salde, ok frender lösin {iorﬂ} [byrﬂ] til siin.

	IIII.
Nu dela ﬂe vm, sigher annar ﬂe iorﬂ vara laghlika vp buﬂna ok annar ei, ﬂa skulu ﬂet tolf mæn af hæræﬂeno vita, sum ﬂe sighia baﬂe ia viﬂer; var hon laghlika vp buﬂin ok laghstandin, ﬂa haui ﬂen sum fangit hauer; var hon ei, ﬂa gange ater til byrﬂ, ok böte han ﬂre marker sum salt hauer, ok værﬂ ater meﬂ.

	V.
Nu vil man husfru sinna iorﬂ sæliæ, ﬂa skal [han] hona frendum henna laghlika biuﬂa meﬂ samu laghum sum sina eghna, ok sæli ei mæra af henna iorﬂ æn {ﬂriﬂriungin} [ﬂriﬂiungin] ok tua lyti af sinne.

	VI.
Dela mæn vm byrﬂ, vari ﬂen nærme æt lösa byrﬂ, sum nærme ær æfter {af} [arf] {taki} [tali]. Nu biuﬂer ﬂen ei til laghlika sum næster ær, vari ﬂa ﬂen næster sum til biuﬂer af frendum hans innan nat ok aar; æru baﬂe {iæmnær} [iæm nær], ﬂa lösin baﬂe halft huar ﬂera.  §. 1. Nu dela ﬂe vm, sigher huar sik nærme vara, ﬂa skulu ﬂe til ﬂings fara ok ææt sina rækna; huar ﬂera agher ﬂre mæn næmna, ﬂe siæx skulu skuﬂa huilikin ﬂera nærme ær, ok æfte ﬂy sum siæx suæria ok vitna, ﬂa skulu hine byrﬂ lösa.

	VII.
Hæræz ﬂing skal vara i huærio hæraﬂe a rættum ﬂings {dagh} [staﬂ] löghodaghin næst æfte miﬂfasto synnodagh, for ﬂy æt huar sum laan vil taka vp a iorﬂ sina, korn ællæ aﬂra pæninga til sææﬂ ællæ föﬂo, ﬂa skal han a ﬂingeno iorﬂ sina vt sætia, ok daghrin vari til kyndilmæsso, ok sami dagher vari for allum iorﬂum æ nær ﬂe vt sætias; ok {pp} [vp] a ﬂy ﬂingeno sum han iorﬂ sina væﬂsæter, skal hæræzhöfﬂingin næmna honum tua bolfasta mæn af samu sokn han bor i, sum skulu vita huru mykit ællæ huat han taker; ﬂe skulu ok viﬂer vara ﬂa ﬂet gælz. Meﬂ fastum skal ok iorﬂ ater lösas; {ﬂeen} [ﬂön] iorﬂ agher vp biuﬂas a ﬂrim ﬂingum fore kyndilmæsso dagh; lösir ﬂen ater sum agher, a kyndilsmæsso dagh ællæ för, vari iorﬂin hans; lösir han ei, haui ﬂa byrﬂamæn hans vald aat lösa innan nat ok aar fran ﬂem daghenum.

	VIII.
Ær {byrﬂamæn} [byrﬂaman] vt rikis, ﬂa haui han dagh ater lösa iorﬂ sina innan nat ok aar siﬂan han ater komber. Ær byrﬂaman ouormaghi, haui han dagh nat ok aar siﬂan han ær fæmtan ara gamal. Ær iumfru byrﬂaman, haui hon sama dagh æfter ﬂet hon gift ær. Huar ei vacta ﬂessa dagha sum nu æru saghﬂe, vari han skilder viﬂ ﬂe iorﬂ, ok haui ﬂen sum fangit hauer.

	IX.
ﬂetta æru [ﬂe] værﬂöra man skal lösa iorﬂ sina meﬂ, gull ok siluer ok reﬂopæninga, korn nöt, flæsk, smör ,vaﬂmal, lærift, iærn, kopær ogyr, oskurin klæﬂe; sua dyrt skal iorﬂ ater lösas sum hon vt sættis, ok ei æfter byrﬂa buﬂi sum forﬂum var, ok ﬂe samu sum viﬂer varo ﬂa ﬂesse værﬂ öra vt tokos, skulu viﬂer vara ﬂa ﬂe ater geldas, ok miæta ﬂe værﬂörana. Æru ﬂe döﬂe, næmne ﬂa hæræzhöfﬂonge aﬂra tua i ﬂera staﬂ, sum ﬂe sighia baﬂe ia viﬂer; æfte ﬂy sum ﬂe göra ﬂera mællum, ﬂa skulu ﬂe aat lita.

	X.
Nu ﬂa man vil iorﬂ sina væﬂ sætia, ﬂa skulu nær vara fiure bolfaste mæn meﬂ {harazhöfﬂonga} [hæræzhöfﬂonga], tue a huars ﬂera væghna, ok virﬂa ﬂe iorﬂ a ﬂinge huat hon gelda ma, ok {after} [æfter] ﬂera {miaz} [miæz] orﬂum skal hon vt sætias ok sua ater lösas, ok ei dyrane.

	XI.
Sæl man fæﬂerne sit ællæ skipte i enum staﬂ ok köpir i aﬂrum, ﬂet ær fæﬂernis iorﬂ ok ei aflinga iorﬂ. Aflinga iorﬂ hon a ei byrﬂa mannum biuﬂas; ﬂen iorﬂ hauer aflat, han haui vald göra af henne huat han vil, giua ællæ sæliæ, ok sæli huem han vil, sum han giter dyrast, vtan ﬂe iorﬂ se meﬂ arf til kumin, ællæ hauer man byrﬂ köpt af byrﬂa manne, hon a ater biuﬂas rættum byrﬂa manne.

	XII.
Alla staﬂa ﬂer man skal sik laghlika iorﬂ af hænda meﬂ köpe ællæ skipte, ﬂer skulu tolf bolfaste mæn {fæstæ} [fasta] aat vara, af ﬂy sama hæræﬂe sum iorﬂin ligger i, ok hæræzhöfﬂonge skal firi skilia ok næmna man sum sik iorﬂena af hænde, ok sua sighia: ﬂenne man afhænde sik iorﬂ sina sua mykla ok i ﬂem by, nær by {ællæ} [ok] fiærran, ok meﬂ allo ﬂy ﬂer til ligger innan garz ok vtan, afhændir sik ok sinum aruum vndir han ok hans arua, ok fore sua manga pæninga, ok ﬂer æru ﬂesse tolf fastæ aat, ok vi ærum alle til vitne æt ﬂet ær a ﬂinge laghlika giort. Kan ﬂön iorﬂ siﬂan klandas, ﬂa skal ﬂen sum iorﬂin klandas före sina fastæ næmna; ﬂe tolf skulu ﬂet suæria, huar i sin staﬂ, ok biﬂia sik sua guﬂ hullan sum han köpte ﬂe iorﬂ laghbuﬂna, {Æru nakare döﬂe af ﬂem fastamannum} [ok vi varum fastæ aat ﬂy köpe. Æru nakare döﬂe af ﬂem fastæmannum], ællæ vt lændis farne, ællæ i {laghforfallum} [lagha forfallum] sum framleﬂis six, sua æt ﬂe gita ei ﬂer [til] kumit, ﬂa næmne aﬂra bolfasta mæn i ﬂera staﬂ, ﬂe sum ﬂa a ﬂinge varo ﬂa ﬂet köpit giorﬂis; ﬂe skulu samu leﬂ suæria sum fastæ skuldo æn ﬂe til varo. Orkar han ﬂen eﬂin ganga, ﬂa a hæræzhöfﬂonge ﬂet köp staﬂukt döma, ok haui ængin vald oftare ﬂe iorﬂ quælia, sum {æntima} [entima] ær sua varﬂ, ﬂy æt ﬂaghar laghlika ær vart for enum, ﬂa ær {vært} [vart] for allum sum frammaleﬂis kunno a kæra.

	XIII.
Nu vil man i flærum tomtum sælia æn i enne, i sua mangum tomtum han sæl, sua manga fastæ skal han haua, sina aat huarre, baﬂe in æt taka ok vt at giua.

	XIIII.
Köpir man iorﬂ af aﬂrum, vaarﬂe ﬂen iorﬂ sum salde, ok ﬂen hemole værﬂ sum {köpe} [köpte]. Klandas nakat i ﬂy köpeno, ﬂa skal fangaman fram koma; gitir han hemolat sum salde, stande köp ﬂes sum köpt hafﬂe; komber ei fangaman hans fram, ællæ komber fram ok giter ei hemolat, ﬂa gange huar til sins, ok hin böte ﬂre marker sum {ohemolat} [ohemolt] salde.

	XV.
Köpri man iorﬂ af manne, huat ﬂet ær helder klerker ællæ leekman, ﬂa binde fasta a rættan æghanda, ok han kumi ængo dyli före sum rættær æghande ær, æn fastæ {ær} [æru] til.

	XVI.
Nu læter man iorﬂ sina bort, huat hælder meﬂ köp ællæ skipte, ok fa siﬂan huar af aﬂrum ﬂe samu iorﬂ til ﬂriﬂia man ællæ længer; klandas ﬂe iorﬂ firi ﬂem sum först hona bort lot, gitir han ei hona vart, ﬂa böte han fore ohemolt, han böte ok före auerkæn æn hon ær i kumin, ok hine varin saklöse, vtan gange ater ﬂen til [pænninga] sum pænninga vt gaf, ok ﬂen [til] iorﬂ sum iorﬂ vt gaf.

	XVII.
Haui ængin sysloman vald æt sælia herramanz iorﬂ, vtan han fa herrans bref ﬂem sum iorﬂena köpir, æt ﬂön iorﬂ ær honum hemol.

	XVIII.
Haui ængin vald ouormagha iorﬂ, iumfru iorﬂ ællæ vituillinga iorﬂ bort æt sæliæ, ok ei skifta vtan han skipte til bætra, ok ﬂo sua æt ﬂaghar ouormaghi komber til moghande alder, ok mö ﬂa hon gift ær, haui ﬂa vald huat ﬂe vilia ﬂet skipte halda ællæ ei.

	XIX.
{Köpir} [Löpir] man fra konu sinne ællæ kona fra manne sinum, ællæ far man pilagrims færﬂ, ﬂa ﬂoruo barn föﬂo ok ﬂet sum hema siter, ﬂa haui ﬂet vald æt sælia huat ﬂet vil i lösörum ﬂem til föﬂo; stande ﬂet sua fult ok fast ﬂet konan gör sum mannin gör i ﬂesso male, ok gange tue lyti a bondans goz ok ﬂriﬂiungin a husfrunna.  §. 1. Æ mæﬂan hionalaghit ær, ﬂa {halde} [halder] siænga köpit saman, huat ﬂe hælder sælia ællæ köpa. 

	XX.
All ﬂe iorﬂa köp man skal göra a ﬂinge, huat helder man giuer iorﬂ före iorﬂ ællæ köpir iorﬂ före pæninga, huat hon ær mære {alla} [ælla] minne, ﬂer skal hæræzhöfﬂonge sit bref giua, at ﬂön iorﬂ ær laghbuﬂin ok laghlyst, ok næmna ﬂem i breueno sum viﬂer köpas, sua ok alla ﬂem ﬂer varo fastæ aat, ok iorﬂena huru mykin hon ær, ok huar hon ligger, ok ﬂen dagh ok ﬂen staﬂ ﬂe ﬂet {köpit} [köp] giorﬂo a; ok ﬂen sum iorﬂena köpte giui örtogh firi bref. Giuer man iorﬂ före iorﬂ, ﬂa skal huar ﬂeræ bref taka af ﬂem hæræzhöfﬂonga i ﬂy hæræﬂeno ær sum iorﬂin ligger i sum han fa, ok ﬂer taki ok fastanæ,

	XXI.
Nu konno bref fordæruas sum hæræzhöfﬂonge vt gaf, ﬂet agha fasta vita ok tolf mæn sum ﬂa a ﬂinge varo ﬂe gauos, huat ﬂe gauos ællæ ei. Kan ﬂet köp före laghmanne göras, ﬂa skal laghmaﬂer sit bref ﬂer giua meﬂ samu for orﬂum sum för ær sakt, ok bonde giui haluan öre laghmanz klærke flr bref hans.  §. 1. Huar sum laghmaﬂer ællæ hæræzhöfﬂonge giua sit bref a iorﬂa köp ællæ skipte, ﬂa skulu ﬂe næmna ﬂem i breuno viﬂer köpas, ok sua ﬂem ﬂer æru fasta aat, ok ﬂe iorﬂ han köpir, ok huar hon ligger, ok huru mykin hon ær, ok huru manga {paninga} [pæninga] han före giuer. Skiptas ﬂe iorﬂum viﬂer, ﬂa skulu baﬂæ iorﬂer næmnas i breueno, {he} [ﬂe] han taker ok han honum före giuer, æ huat helder hon ær innan hæræﬂis ællæ vtan; giuas ﬂer pæninga til, ﬂa skal ﬂem i breueno næmna, huat pæningum han tok huru mange ﬂe varo, ok i huat stykkiom.  §. 2. Nu haua ﬂe laghmanz bref ok hæræzhöfﬂonga fangit, koma ﬂe före kunungx dom ok beﬂas kunungx dom bref, ﬂa agher kununger ﬂera bref staﬂfæsta, æn ﬂera bref æru bæggia före sum viﬂerskiptas ællæ ok hans bref sum iorﬂena före pæninga salde, ok ei ællær.

	XXII.
Alla ﬂe doma laghmaﬂer skal a ﬂinge göra, huat ﬂe helder væﬂia vndir han ællæ ei, ﬂer skal laghmaﬂer sit dombref a giua, ok ﬂen domin taker giui for bref sum för ær sakt.  §. 1. Skulu ok all breff, kunungx, laghmanz ok hæræzhöfﬂonga, i ﬂolikum malum ok aﬂrum, a suensko skriuas.

	XXIII.
Nu gör man baﬂe köp ok skipte, ær skipte meer ok köp minna, ﬂer gifs {skipto fastom} [skiptis fastom] vald ok vizorﬂ; ær köp mera ok skipte minna, ﬂa dömis iorﬂ i byrﬂ, ok gifs köp fastom vald ok vizorﬂ. Ær baﬂe iæmt, gange ater i byrﬂena.

	XXIIII.
Nu skipter man eghu til köpstaﬂa, taker garﬂ i köpstaﬂi for iorﬂ a lande, ællæ ok han taker tompt i köpstaﬂi; taker man fult i köpstaﬂi aat markatali sum iorﬂin gelder, ﬂa dömis ﬂet fast ok fult; göra ﬂe baﬂe köp ok skipte, gangin ﬂön köp sum all annor köp ok skipte; giuis sua ﬂer bref vp a baﬂe a lande ok i köpstaﬂ sum all annur köp ok skipte.

	XXV.
Alla ﬂe iorﬂ man hauer ohindraﬂa ok oklandaﬂa innan ﬂry aar, huat ﬂet ær köp ællæ skipte, ok vitna ﬂet tolf mæn, haui ængin vald a ﬂe iorﬂ tala, sum sua lenge hauer oquald standit, vtan man se vtlændis ællæ han fangin ær ællæ ok ouormaghi.  §. 1. Æ huar tue dela vm iorﬂ ena, æghe ﬂen {sfraﬂ} [afraﬂ] sum iorﬂ vinder, æn hon sain ær, vtan han ræne sik til vizorﬂa. XXVI. Huar sum köpir iorﬂ af aﬂrum, ællæ meﬂ skipte faar ællæ meﬂ væﬂsætning, före afrazdagha, ﬂa haui ﬂen afraﬂ sum iorﬂ ﬂa ægher.

	XXVII.
Siæx ara ær giftæstæmnæ, a siunda ara skal gift giuas sua sum baﬂum a sæmber, iorﬂæghanda ok landboa, ok sua afraﬂ. Rætte afrazdagha æru a sanctæ tomasa dagh for iul; giuer han afraﬂ för vt, vari saklös. Giuer han ei afraﬂ vt a rættum afrazdagh ællæ för, giælde fiærﬂungin höghra aat sakörenum æn afraﬂit ær, ok söke vt baﬂe saköre ok afraﬂ a næstum ﬂingx dagh æfte iul.  §. 1. Haui æghandin ænkte vald sighia landboænum af iorﬂinne for æn giftæ stæmna ær vte, vtan han giui honum ater allæ giftena sum han vp bar af honum. 

	XXVIII.
Nu sigher landboin {hghandanum} [æghandanum] ater til iorﬂ for eriks mæsso, ﬂa {agher} [raﬂe] {aghande} [æghande] siæluer iorﬂ sinne, ok fa sik siæluer a boa a iorﬂena {sina}.

	XXIX.
Nu sigher han siﬂan ater, ok innan afrazdagha, fa ﬂa bondanum træddan aker, alles giui honum træﬂis lön æfte ﬂy sum tue mæn sighia af huars ﬂera væghna, vm ænkte ær {trat} [træt]; ær træt, haui forsakt æruoﬂe sino. Ær ok ei gifto stæmna vte, haui forsakt {gifto} [gift] sinne ok rughsæﬂ, vtan iorﬂæghande ﬂrænge han af bole bort; ﬂa skal hæræzhöfﬂonge ﬂet vita.  §. 1. Ei man han æfte afrazdagha iorﬂ ater sighia, vtan han fa bondanum annan aboa, ællæ giui vt afraﬂ af ﬂy areno, [ok halde vppe allan ﬂen ﬂunga ﬂe iorﬂ til höre af ﬂy areno], æn ﬂo æt han ænkte i ﬂy areno saﬂe.

	XXX.
Nu ær rætter fardagher manna mællum ﬂorsdaghin för miﬂfasto synnodagh; ﬂa læti landboin half huus liﬂugh vara, for ﬂem til skal koma, vm kyndilmæsso.  §. 1. Haui ængin {landboa} [landboe] vald fæ ællæ {föﬂo} [foﬂer] af bole föra firi fardagha. Vill landboin {föﬂo} [foﬂer] sælia, ﬂa a han æghandanum först buiﬂa. Ei ma landboe timber, næuer langhalm ælla garﬂa af bole föra.  §. 2. Nu leghe man iorﬂ manz, {ok} [han] skal vældogher vara vm alt ﬂet han hauer lekt, legholata framleﬂis ællæ læna; ﬂo skal {föﬂa all} [foﬂer alt] a bole nötas.

	XXXI.
Nu vil man vita landskuld guldna vara, ﬂa viti ﬂet meﬂ fæm mannum ok siæluer se han siætte.  §. 1. Nu {dö} [ dör] æntiggia ﬂen sum gift gaf ællæ ok ﬂen sum giuit var, {ﬂet} [ﬂa] ærue sua giftobool sum fæﬂrene æruis, æ ﬂer til gift ær vt int.

	XXXII.
Ei man bonde husfru sinna iorﬂ sælia vtan ﬂesse maal ﬂrænge sum hær sighias. Kan vtlænzskær hær til lanz {læggias} [læggia], hæﬂin ællæ kristin, fanga bondan ællæ husfruna ok bort föra, koma {ter} [ater] buﬂ ok {vilia} [biﬂa] bondan ællæ husfruna ater lösa, nu ær ei til vtan iorﬂ henna, ﬂa man bondin henna iorﬂ sælia ok sina husfru ater lösa; ok sua ma husfrun sina iorﬂ sælia ok sin bonda ater lösa, æn han fangin ær.  §. 1. Nu kan ﬂem hunger henda, ok vilia iorﬂena sælia sik til föﬂo; agha ﬂe baﬂin iorﬂ, sæli tua delæna af bondans ok ﬂriﬂiungin af husfrunna. Nu agher bondin huarte iorﬂ ællæ lös öra, ﬂa ma han sælia af {sinne} [sinna] husfru iorﬂ til siæx marka vm arit ok ei meer.  §. 2. ﬂetta köp skal laghlika a ﬂinge göras, ok ﬂer konnoghas huat nöﬂ ﬂem ﬂer til driuer.

	XXXIII.
Dela tue {mæn} vm iorﬂ ena, griper annar til fæﬂrinis ok annar til fangamanz, ﬂa skal han fangaman fram koma; giter han iorﬂ hemolat, ﬂa haui ﬂen sum fangit hauer; giter han ei, ﬂa {vari} [væri] meﬂ fæﬂrinis vitu sinne tolf manna eﬂe ﬂen til fædrinis griper.  §. 1. Nu konno fangamæn mange vara, sum huar af aﬂrum hauer fangit, leﬂe ﬂa huar til annars, ok kennis ﬂa huar viﬂer værﬂ sit; [ok] ﬂen böte ﬂre marker aat ohemolo falder.  §. 2. Ær fangaman innan landz ok laghsaghu, ﬂa a han fram koma a ﬂrim laghﬂingum; ær han inrikis ok vtan land ok laghsaghu, ﬂa skal han koma innan nio viku. Nu kan han vt rikis vara i herra ﬂianist, ællæ pilagrims færﬂ vara farin, ællæ meﬂ köpskat sinum vara sighlder, ﬂa skal ﬂe dela i quarstaﬂu standa, ok skyld af ﬂe iorﬂ i taka hænder sætia, ﬂer til æghandin ater komber; innan ﬂe nio uikur æfter [ﬂet han] ær ater kumin, ﬂa a [han i] hemult standa.  §. 3. Brister ﬂem hemulz man sum fangit hauer, ﬂa böte han auærkæn iorﬂ hauer farit, ok kræue værﬂ ater af ﬂem honum ohemult i hender satte.  §. 4. Nu kan fangaman inrikis vara, ok gitir ei kumit for forfallum sum för æru saghﬂ, ﬂa a dela i quarstaﬂu standa ﬂer til hemulz man viﬂer komber; i ﬂrim laghﬂingum ﬂer æfter ægher han i hemul standa, ok skulu ﬂo forfalz vitne tuæggia manna vara for honum sum lagh sighia, ok suæria æt han ei komit gat fore forfallum ﬂessum.

	XXXIIII.
Nu kan manne ællæ kunu allder ællæ soot henda, ﬂa agha ﬂem barn ﬂera föﬂa ok vppe halda til döﬂra dagha, huat ﬂe aghi mera ællæ minna; ok hauer han iorﬂ minne æn han giter sik siæluan haldit ok föt af, ﬂa vil {ham} [han] ﬂem iorﬂ læta sum han föﬂir til döﬂra dagha; hauer han barn æfter sik, eet, tu ællæ flere, ﬂa a han iorﬂ sina a ﬂinge barnum biuﬂa; vilia barn viﬂer taka, ﬂa ægho ﬂe han föﬂa for ﬂre marker {huart} [um] arit æn lösöra æru til; æru ei lösöra til, ﬂa taki sua mykla iorﬂ sum ﬂre marker værﬂ ær vm arit for kostin. Ælzsta barn agher först föﬂa ok vppe halda, ok siﬂan huart [æpter ﬂy sum] ﬂet ær gamalt til. Nu huart barn agher [faﬂor] ok moﬂor vppe halda ﬂer til sua mykit ær vp nöt {ﬂum} [sum] ﬂet atte æfte ﬂem vp taka ællæ ærua æn ﬂe döﬂ varo, syster systor lut ok broﬂer broﬂor lut. Vill ei eet barn viﬂer taka, ok æru sua {ﬂingx vitnin} [ﬂingx vitne] til, ok föﬂir han syzskine fram siﬂan, ﬂa taki ﬂet förstonne [fult] for sin kost, æn ﬂo æt ei se mera til; ær mera til, ﬂa taki huart sin lut fullan æfte hin döﬂa. Samu lagh æru vm frender, æn ei æru barn til, sum nu ær sakt; {Æn} ﬂen ægher {næst} [næster] vara han at föﬂa, sum arue ær næster æn han döﬂer vare. Nu sigher annar: iæk böﬂ sua min kost fram sum ﬂu ﬂin, stande ﬂet ﬂa a tolf ﬂings vitnis mannum, ok raﬂe halue næmd huar ﬂera.  §. 1. Varin æruingæ skyldoghe æt föﬂa faﬂor ok moﬂor æn ﬂem fatökt hænder ællæ alder, æ huat ﬂe pæninga haua ællæ ei, æn ﬂe orka. Huilkin son ællæ dotter faﬂor vraker ællæ moﬂor, böte ﬂre marker vm {arit} [ar] huart, ﬂem aghe rætter malsæghande.  §. 2. Nu kan ﬂæn för dö æn ﬂet vp nöt ær sum han for sik fæste, ﬂa ﬂen kost hiolt agher sua mykit af taka sum han kostat hauer, ok hint gange till skiptis sum iui löper af ﬂy han atte, ok haui ængin vald iorﬂ sina biuﬂa ællæ giua [firi kost sin] vtan {rattum} [rættum] æruingum.

	XXXV.
Nu dela tue bya vm iorﬂ ena, ﬂa sigher sik en granne af ﬂe delo, ﬂen {iorﬂ æghandin} [iorﬂ æghande] ær i ﬂem by; ﬂet a han a ﬂinge göra för æn væﬂias til. Tappar ﬂen by delona, ﬂa vari han saklös sik hauer af sakt; vinder ﬂen delona, vari ﬂa ﬂen vte lukter baﬂe af bot ok af iorﬂ sum sik siæluer af saghﬂe. Væﬂiar han först ok sigher sik siﬂan af ﬂe delo för æn ﬂe dela ændas, ﬂa böte ﬂre marker, ok vari skilder viﬂ ﬂem huat ﬂe hælder vinna ællæ tappa ﬂe delo.

	XXXVI.
Uill man bolagh læggia meﬂ aﬂrum, ﬂær skulu siæx boande mæn viﬂer vara, ﬂre af huars ﬂera væghnæ ﬂa ﬂe bolagh læggia; ﬂe skulu ok vita huru lenge ﬂera bolagh skal standa; bætras ﬂera goz, bætris före baﬂum; kan ﬂet ok minskas, minskis for baﬂum.  §. 1. Nu ær {ei} bolaghs stæmna vte, ok ﬂe vilia bo sino skipta, ﬂa vil annar sik mera af ﬂy bo kenna ok aﬂrum minna; vari ﬂa a ﬂera manna vitnum sum viﬂer varo ﬂa ﬂe bolagh laghﬂo, ok skiptis æfte ﬂy sum ﬂe vitna. Halder siﬂan annar for aﬂrum, ok vil ei vt fa æfte vitnum ﬂera ok fullum eﬂe, böte ﬂa ﬂrea marker for of haldit.  §. 2. Vill man bolagh riua for stæmno dagh, böte ﬂen ﬂre marker sum riuer af sinum eenskyldum {paningum} [pæningum], ok riue sua; haui siﬂan huar sit æfter bolaghx fastæ vitnum.  §. 3. Bolaghx maﬂer ma ei læna ællæ legho læta af iorﬂ; huar sum ﬂe iorﬂ saar ællæ slaar vtan lof iorﬂ æghandans, aghe iorﬂ æghandin anlaﬂa allan.

Hær byrias tabula af bygninga balkenum.

I	Huru bönder agha by byggia meﬂ ra ok vægh af nyo.
II	Um vægha tæppo.
III	Huru tompt agher byrias æfte bya male.
IIII	Huru bönder agha huus a tompt sina sætia.
V	Nu ær by til iæmföris kumin ok rætta solskipt.
VI	Huru aker ægher æfte topmt byrias.
VII	Nu vm akra gærﬂning.
VIII	Nu vm fæ kan aker skaﬂa.
IX	Nu vm annars manz fæ varﬂer intakit I	akrum ællæ ængium.
X	Nu vm skogha skipan.
XI	Nu vm suin löpa I	annars manz skogh.
XII	{Nuru} [Huru] bonde agher korn sit in aka.
XIII	Huru torf skyrﬂ skal vara.
XIIII	Huru man skal legho hion leghia.
XV	Nu vm auerkæn I	akrum ællæ ængium.
XVI	Um auerkæn bolstaﬂa mællum.
XVII	Um skoghæ auerkæn.
XVIII	Um vargha skall.
XIX	Um ikorna tækt.
XX	Um fiske værk.
XXI	Um bolstaﬂa skæl.
XXII	Um ra, rör ok rabrut.
XXIII	Um hiorﬂalöter ok skogha bya mællum.
XXIIII	Um almænninga.
XXV	Um nya vp gærﬂir.
XXVI	Um vatn tæppor ok mölnor.
XXVII	Um bro bygning.
XXVIII	Um vaﬂa eeld {ok hwath mæn edh skulu ganga}.
XXIX	Um bitækt.
XXX	Um af gerﬂaby.
XXXI	Um slætto dagha I	almænningum.
XXXII	Um man nytia fæ annars.
XXXIII	Um man dræper fæ annars meﬂ vilia.
XXXIIII	Um fæ manz dræper annars manz fæ.
XXXV	Um {hiorﬂ valld vm fæ far skadha J fallum Vm bonde slar} [hiorﬂ hald].
XXXVI	Um bast flætor porsbrut ok humbla.
XXXVII	Um öia skipan.
XXXVIII	Um sottær fæ.

	I.
Uilia bönder by af nyo byggia, ællæ ligger han i hambre {ællæ} [ok] forne skipt, ﬂa skal {han} [huar] sina træﬂo saa, ok siﬂan gange nyt skipte a. [saar} [Far] nakar gambla skipt siﬂan ny ær a kumin, bötis ﬂa auerkæn huar æfte sinum brutum. ﬂa kumber fiærﬂunger fiærﬂunge til skiptis, ok haluer by haluum, ﬂa ær by til iæmföris kumin; ﬂa læggis vm han fiura {tompte ra} [tompta ra] ok fiuræ faruæx ra, ﬂa ær ﬂen by gatu bundin; ﬂa ægher vægher vara tio {fota} [alna] breﬂer.  §. 1. {Eenskils} [En skils] almanna vægher til by huars ok annar fraan, ﬂy æt eno flere æt byamæn siælue vilia.  §. 2. Haui sua ﬂen by faruægh sum firi minna ligger, sum ﬂen firi mera ligger; ei magho alle en ﬂrængia.  §. 3. Nu vilia bönder gatu ginum by læggia, ﬂet magho ﬂe saklöse göra æn ﬂem sialuum a sember.

	II.
Huar sum {almænninga} [almanna] vægh ater tæppe, vtan han haui annan iæmgoﬂan firi, ok ﬂo skal han til {ﬂinga} [ﬂingx] fara, taka dom til æt læggia vægh af ﬂem staﬂ han förra la, han skal læggia han a siælf sins bolstaﬂ, iæmgenan ok iæmgoﬂan sum han förra la; huar ei gör sua, riuer gambla vægha ok gambla grindastaﬂa, hauer ei dom for sik, vari saker aat ﬂrim markum.  §. 1. Vaarﬂe huar væghum ok brom, garﬂum ok grindum, æ mæﬂan hans bolstaﬂer rækker.

	III.
Tompt a byrias æpter bya male, æpter {aattungum ok half aattungum.} ﬂer [pæningx land ok örtugha land, öris land ok mark land, æpter attungs land ok haluan attung;] ﬂer a huar sin lut vp taka sum han i by agher, ok {raﬂer} [raﬂe] huar sinum lut, huar han ægher mera ællæ minna. Ængin ma andrum sin lut fortaka vtan [han] hete {hete} viﬂer lagha botum.  §. 1. Ængin ma ok by til iæmföris dela, vtan han æghe fiærﬂung i by. ﬂen a læghre i by raﬂa sum næst agher i by. Haui ængin vald ﬂen by æt riua, sum i rætte solskipt ligger, vtan alla iorﬂ æghanda vilia. Varin alle saklöse i by boa, ﬂer til æt nakar giuer aﬂrum sak.

	IIII.
Nu vilia bönder huus a tompt sina sætia, bygger bonde sua nær aﬂrum, æt han hauer ei stuﬂaruum ok stolpa, ﬂet ær half annor alin a huars ﬂera tompt, taki vp ok ryme, ok böte ﬂre marker til ﬂreskiptis; hauer han bygninga vitne [ællær lofs vitne] stande ﬂet for honum; orkar han {huatte} [huarte], taki vp ok ryme, ok böte sum för ær sakt.  §. 1. Nu kan bærgh i tompt liggia, nyter ﬂet bryta ællæ brænna, husa ællæ hæfﬂa, ﬂa ær ﬂet halft i male ok halft vmale; nyter ei, ﬂa ær ﬂet alt vmale. Ær bekker i tompt, nyter bylia ællæ hylia, ﬂa ær haluer i male ok haluer vmale‚ nyter ei, ﬂa ær alder vmale. Nu skal göﬂning {a} [af] by læggia, ﬂa han ær {i} [til] laghæ læghis komin ok til rætta solskipt, ﬂa skulu ﬂe göﬂning skipta sum meenföre i tompt haua; ﬂe göﬂning agher viﬂ ﬂes tompt læggias, sum meenföre i tompt hauer; göﬂning skal siﬂolang meﬂ tompt læggias.  §. 2. Husar man alt saman tompt ok frauægh, sua æt frauægher hauer meenföre af ﬂe bygning, ﬂa skal syn a ﬂinge næmpnas; ﬂe syn a [huar] halue raﬂa suarande ok akærande. Vær syn han {tum} [sum] til kæris, se han varﬂer; fællir hon han, taki vp ok ryme, ok böte siæx marker.  §. 3. Tompt a til gatu rinna, ok ei gatu meenföre göra. Ligger vægher ginum by, ﬂa kan en bonde agha tompt bæggia væghna gatu; nu giter han tompt sina ei byght vtan han hona saman kome, ﬂa ma han intaka faruægh til tompt ok annan vægh til faruæx vt giua, sua æt iæmt ær geen iæmno, ok bygge siﬂan ﬂen vægh gatu han siæluer vil.  §. 4. Nu vil man helder byggia a suinauallenum æn a tomptinne, beﬂis ﬂa suinauall til skiptis, ok bygge sua mykit i hans skipte bær ok ei meer.  §. 5. Nu star by i iæmföre ok i rætte solskipt, han standa vm ﬂry aar for allum ﬂem sum huus agha {i} [a] tompt annars manz, sum han hauer fangit i ﬂem iæmförslum; gitær han husit af fört innan ﬂry aar, vari saklös; förir han ei af, ok hauer ei lof ællæ lagho for sik, kaste ﬂa {vm} [vp] husit hans aat saklöso.

	V.
Nu ær by til iæmföris {kunin} [kumin] ok til rætta solskipt, ﬂa ær tompt akers moﬂer; ﬂa skal aker æpter tompt {liggia} [læggia], ok ændakarle göﬂning giua, fiæt fraan foghlareen, tu fra gangoreen, ok ﬂry fran almanna vægh sum ligger mællum kirkio ok köpstaﬂ. Aker agher æng til sighia, æng tegher skogha teghe, skoghtegher rörteghe, rörtegher a vatn vt, vatn agher varpum skipta; ﬂer sum ei gita stenar lighat sua æt sea ma, skili ﬂer stang rörteghe sunder.

	VI.
Nu skulu ﬂe aker æfte tompt bryta, ok deelda ra niﬂer sætia, ﬂa kan almanna vægher ginum {garﬂe} [gærﬂe] liggia; ligger aker siﬂolanger meﬂ vægh fram, ﬂa a vægher vara tio alna breﬂer, ﬂriggia fiæta huar vægh viﬂ almanna vægh liggia vtan bya maal; siﬂan brytis æfte tompt.  §. 1. Ligger aker fram meﬂ garﬂe ællæ dike, ﬂa skulu tu fiæt til göﬂning liggia. Ligger dike mællum garz ok aker, ok ligger {vp meﬂ}[aker vp meﬂ] dike, ﬂa a dike vtan byamaal vara. Dike agher vara tuæggia alnæ bret, ok een alin göﬂning a til dike liggia.  §. 2. Nu ﬂoruo mæn dike akra mællum, gange ﬂa halft dike a huars aker; ﬂer agher ængin göﬂning firi giua. Ligger aker aat ændelango, ok aﬂre liggia {ﬂuars} [ﬂuærs] aat dike, haui halft dike huar ﬂera. Nu kan deeld een ællæ tua mötas ok baﬂe vt aat dike rinna, ﬂer a huar firi sinum akre græua. Nu lægger en granne balk ater firi akre sinum, {annat} [annan] ok ﬂriﬂia, böte ﬂre öra före huarn ﬂera; lægger ater vm alt gærﬂe, {bote} [böte] fore ﬂre marker. Öris böter æghæ granna skipta, ok ﬂre markær agha til ﬂreskiptis ganga.  §. 3. Nu lægger man dike ginum gærﬂe sit ællæ ængiæ, möta annars bya akra ællæ ængia ællæ hiorﬂualder {alla} [ælla] annor byamark, vilia ﬂe ei vatne bort löpa sum bolstaﬂ agha, ﬂa geldin ater ﬂem skaﬂan sum skaﬂa liuter æfter fiura miæzmanna orﬂum, huat ﬂet kan vara akra ællæ ængia, ok {bote} [böte] ﬂre marker.

	VII.
Nu far bonde i gærﬂe meﬂ sæﬂa spanne sinum, ﬂa skulu alle granna för suin tæpt haua æn sæﬂa spander vt bærs. Nu fella sumir ok vilia ei suin tæppa, ﬂa skulu granna saman kallas ok ﬂer til syn haua; ligger [liﬂ] niﬂre, böte ﬂre öra, taki bot værnælagher siæluer. ﬂagar haruat ær innan ﬂera værn, ﬂa skulu garﬂa gildi vara ok væl förir.  §. 1. Nu kunno garﬂa niﬂre liggia, ﬂa skulu granna saman koma ok syn til næmna, ﬂre mæn; fælla ﬂe han sum garﬂin aatte, böte ﬂre öra, ok vari eensak ﬂera siælfra.  §. 2. Nu ville ﬂe syn næmna af sokn, ﬂet skulu siæx mæn göra, næmpne huar ﬂera ﬂre mæn; fælla ﬂe ﬂen garﬂin ægher, ﬂa böte ﬂen siæx öra sum garﬂin aatte, bvari ﬂet eensak siælfra ﬂera; fa ﬂe ei æn boot ﬂessa, farin ﬂa til ﬂings, sökin wt siæx öra ok a ﬂre marker til ﬂreskiptis.  §. 3. Nu kan syn a ﬂinge næmpnas, ﬂet skulu tolf mæn vara; hæræzhöfﬂonge skal ﬂem i syn næmpna, ﬂer ﬂem baﬂum a sæmber; {ok} [ﬂe] tolf agha i syn fara, ok sighia sua: vi saghum houa vægh ok klöua vægh til garﬂz ok fra, sum skaﬂi gönum gik; stande a vitnum ﬂera, huem ﬂe væria {varin} [vari] varﬂer, huem ﬂe fælla vari fallin at ﬂrim markum; taki kununger ena mark ok aﬂra malsæghande ok ﬂriﬂia hæræﬂe. ﬂaghar synamæn haua ﬂet seet, ﬂa gangin ﬂe bort ok talins viﬂer, gangin sua ater til ﬂera sum dela, ok sighin ﬂet ginstan huem ﬂe fælla vilia, ok draghin ﬂet ei lenger; suærin sua æpter a första ﬂinge. Vari sua vm {akra} [aﬂra] synir sum vm ﬂessa.

	VIII.
Komber fæ ginum garﬂ ogilda, görs skaﬂi a hö ællæ korn, ﬂa skal han sum garﬂin agher giua korn mot korne ok hö mot hö æfter fiura miæzmanna orﬂum. {ællæ} [Allæ] {æfter böter} [ætio böter] sum man gelder at vsotto, ﬂer agher {huatte} [huarte] karl ællæ kununger i. Faar han ei ællæ ræt, ﬂa skal han til ﬂingx fara meﬂ samu miæzmannum‚ vil han ﬂa ræt göra a ﬂen dagh hæræzhöfﬂingin honum legger före a första ﬂinge, vari saklös; vill han ei ﬂa ræt göra, kæri ﬂa til hans annat ﬂing, ok söke siﬂan vt {æfte bot} [ætio bot] æfter ﬂy sum hon miætin var, ok a ﬂre marker tik ﬂreskiptis.  §. 1. Nu komber fæ i akra, ﬂa kan man ﬂen skaﬂa ei miæta, gelde ﬂa ater meﬂ lagha geldum, fiura pæninga för een nöt, ok sua for annat ok ﬂriﬂia, ok sua firi faar ok geet, ok tua pæninga firi gaas, ok sua [for] andra ok ﬂriﬂio. ﬂesse boot nu ær saghﬂ ma ei höghre vara ﬂo æt fæ se flere, vtan skaﬂi ma miætas, ﬂa gelde ater sum för ær sakt. Vari lagh samu vm hæsta ok hors ok suiin, æn man giter ei ﬂen skaﬂa miætit.  §. 2. Bryter man garﬂa niﬂer, varﬂer bar ok viﬂer takin, böte ﬂre marker; ær ei bar ok atakin, væri sik meﬂ siæx manna eﬂe.  §. 3. Brenne man manz garﬂ meﬂ {vilia} [vaﬂa], böte firi siæx öra, o gærﬂe vp garﬂ sua goﬂan sum han förra var; giter han vaﬂa eeﬂ gangit, böte vaﬂa boot; giter han ei {ei} , böte ﬂre marker. Brennir meﬂ vilia {vilke} [verke], böte ﬂre marker, ællæ væri sik meﬂ siæx manna eﬂe.  §. 4. Nu hugger man garﬂ annars ok före hem til siin, varﬂer takin meﬂ, taki af honum öxe hans ællæ annat ﬂing til vitne; böte ﬂa {han} [ﬂæn] ﬂre marker garﬂin vp hiog. Nu fa ﬂe {dola} [dela], ﬂen sigher stulit vara ællæ rænt af sik sum mist hauer, ﬂa gifs ﬂem vizorﬂ sum af tækt giorﬂe.  §. 5. Nu taker man stang af annars garﬂe, varﬂer bar ok atakin, böte en öre, sua for aﬂra ok ﬂriﬂio; ei ær {ﬂön} [ﬂe] boot mere. Ær ei takin meﬂ, væri sik meﬂ siælfs sins eﬂe.  §. 6. Nu skulu a helgha ﬂors dagh alle garﬂa gilde vara; æru ﬂe ei sua, ﬂa böte sum for ær sakt.  §. 7. Nu hæældær man hæst sin i æng {annar} [annars] manz ællæ tiuﬂra, böte ﬂre öra.

	IX.
Nu kan fæ intakas v akrum ællæ ængium, ﬂa ma hæst ællæ skiut inlæﬂa ok riﬂa, ok ei spilla ællæ sprængia; annan fæ skal in vraka, ok ei illa hannæ ællæ dræpa. Af skipaﬂum skoghe skal fæ in vraka, ok ei illa hanna. Nu kan han fæ sla vær æn han vilde, ok liuter döﬂ af, gelde ﬂer quikt moot döﬂo sua got sum hint var, æfte miæzmanna orﬂum.  §. 1. Nu hauer man fæ in varkit, ok ﬂen komber æfte sum fæ agher, ok biuﬂer ræt for fær sit, hin vil ei vt giua sum handa {mællan/mellen} [mællum] hauer, ﬂa takin ﬂen meﬂ sik, sum vt {krauer} [kræuer], tua bolfasta mæn, ok sæti bondanum {ful} [fult] væﬂ for fæ sit; vil han ei æn ﬂa viﬂer taka, ﬂa sæti aﬂrum manne meﬂ ﬂera samu tuæggia manna vitnum sum han ﬂer meﬂ sik hauer; vil han ei {en} [æn] ﬂa ﬂet fæ vt giua, ok halder inne vm ena nat, fylle han ofhalz vitne sum fæit ægher, ok hin böte ﬂre marker. Kan nakat af ﬂy döia, ﬂa glede ater quikt mot döﬂo [sua] got sum ﬂet var förra, æpte miæzmanna orﬂum, ok meﬂ ﬂre marker.  §. 2. Nu ær fæ intakit, hin vil ei æfte koma sum fæit ægher, ﬂa a han ﬂet lysa fore grannum ok byghﬂamannum, sum fæ hauer in takit; vil ei æghandin hælder ﬂa koma æn förra, ﬂa ligge hans varﬂnaﬂer a ﬂet fæ. Nu fa ﬂe æt dela, ok sighia: ﬂu {ﬂok} [tok] mit fæ in ok laghﬂe a lön, ﬂa viti ﬂet meﬂ tuem mannum sum in tok, æt han tok ﬂet i akrum ællæ ængium ællæ skipaﬂum skoghe, ok ﬂet ær laghlika lyst fore grannum. Ær ei sua lyst, ﬂa gelde ater fæ, æm ﬂet nakan skaﬂa hauer fangit, ok a ﬂre marker æn ﬂet var olaghlika intakit.  §. 3. Nu sigher annar a hiorﬂualle vara intakit, ok annar sigher i akrum ællæ ængium ællæ skipaﬂum skoghe, viti ﬂet meﬂ tuem mannum viﬂer varo ok a sagho {æn} [æt] han ﬂet innan værn tok; orkar han ei vitnum, anuarﬂe ater fæ sua sum ﬂet var, ok meﬂ ﬂre marker.  §. 4. Ægher man otama fæ, ﬂet sum {gerﬂen} [gærﬂan] garﬂ bryter ællæ {riuir} [iuir] flögher, ok faar man skaﬂa af ﬂy fæ æntiggia i aker ællæ æng, ﬂa gelde ﬂen skaﬂa fæ ægher, æfter {miazmanna} [miæzmanna] orﬂum.  §. 5. Nu hænger fæ {i} [a] garﬂe döt, hittis ﬂen v vilde vraka, gelde ater fæ meﬂ lagha geldum. Hittis ei ﬂen sum vrakit hauer, ﬂa ligge fæ ogilt. Vitis ﬂet nakarum ok ganger ei viﬂer, væri sik meﬂ siæx manna eﬂe.  §. 6. Taker man alt saman hiorﬂ ok hirﬂa i akrum ællæ {angium} [ængium] meﬂ tuæggia manna vitnum, böte ﬂre marker ﬂen sum fæit agher.  §. 7. Huar ok sum rænir ællæ stiæl invrak af manne for æn ﬂet ær laghlika ater löst, böte ﬂre marker, ok ær ﬂer tuæggia manna vitne til, ællæ væri sik meﬂ siæx manna eﬂa, æt han aldre rænte af honum in vrak.

	X.
Nu vilia bönder aldin {skgh} [skogh] sin i {lagh} [hælgﬂ] lysa ok suin a han skipa, {ﬂa magho skipa} [ﬂem skal skipa] örtoghum ok örum ok markalandum, attungum ok half attungum, ællæ æfte ﬂy sum huar i skoghe {hauer} [ægher]. Kan nakar af æghandomin ei fa suin a sin skoghx lut, ok vraka hine a sum lakt ær, ﬂer magho ﬂe hans aldin saklöst nöta. Nu skipa man mera a æn han agher, ﬂa böte ﬂre marker, ok ater skaﬂan æfte ﬂy sum grannane miæta han. Nu skipa ﬂen a sum ænkte agher i skoghenum, ok {hemuls man gin hauer} [ængin hemuls man hauer] af skoghæghandomin, haui ﬂa forgiort suinum sinum.

	XI.
Nu löpa suin skogha mællum, lösa ﬂem ater meﬂ lagha lösn ﬂrim {sinnu} [sinnum]; löpa ﬂe oftare, ﬂa skal {æghandasa} [æghandana] saman kalla ok miæta suin, ok taka sua mykti af værﬂe sum ﬂe attin {af} [at] {værgho} [legho] haua; ﬂet sum mera ær fa rættum æaghanda ater.  §. 1. ﬂe sum skogh ægha skulu aldin varﬂa sua lenge sum ﬂera sæmia var; ei gita ﬂe for froste varﬂat.

	XII.
Nu kan man ﬂorua korn sit in aka, ﬂa skal han korn vndan skæra af annars manz akre, ok [i bundin] binda ok ax vndan henta, ok siﬂan at saklöso iuir aka; sua skal ok i ængium baﬂe sla ok vndan ræfsa, ok aka siﬂan at saklöso iuir. Gör han ei sua, aker iuir oskurnan ællæ oaxaﬂan aker, [aker] iuir {deldena} [deld ena] böte ﬂre marker, sua for aﬂra ok sua for ﬂriﬂio; ei varﬂer ﬂen bot mere. Samuleﬂ vm æng, vm han iuir ﬂre deeldir aker, böte nio marker til ﬂreskiptis.  §. 1. Far liﬂ ægha alle ﬂe i by byggia; ganga spial ginum ﬂet, kennis ﬂet enum ok ganger ei viﬂer, væri sik meﬂ siæx manna eﬂe; giter han eﬂin gangit, vari saklös, ok böte allæ granna spial ater; giter han ei, böte {siæluer} spial ater all eensamber.

	XIII.
Engin man ma torf skæra i annars manz teghe, ællæ lagha {skipte ær a kumit} [skipt ær a kumin]; huar sum sua gör, böte före ﬂre marker for en tegh ællæ aker, sua for annan ok sua for ﬂriﬂia; ei varﬂer ﬂe bot mere, vtan malsæghanda varﬂin flere. {Aru} [Æru] ﬂe flere sum han auærker före, böte slikt huærium sum nu ær sakt. {Angin} [Ængin] ma torf a annars teghe skæra, alt ﬂet byamal ær akomit; ligger ﬂet vtan byamal, ﬂa skæri huar sum vil at saklöso. Agher man i tuem byum ællæ flerum, ei ma han {sorf} [torf] skæra i enum bolstaﬂ ok aka i annan vtan skipt se; ær skipt, ake af sino ok ei af annars.  §. 1. Rena ok dike agher huar æfter ægho sinne i byamale sino.  §. 2. Hauer man ater lagha iorﬂ i by, ok komber korn a ﬂe iorﬂ af annars manz sæﬂ, ﬂa skæri ei mera æn han ægher i rætto byamale, ok halde ænga værn {vær} [vm] ﬂet a annars manz iorﬂ komber; skær han [ok] af förir, böte lagha böter.  §. 3. Alle ægha værn halda iuir æng til mikiæls mæsso, iuir aker æ mæﬂan korn vte staar. Nu kan nakar sua illa viliaﬂer varﬂa, æt han sæﬂ sina læter vte standa aat ﬂranglöso male, kan han skaﬂa {af} [a] sæﬂ sina fa, vari ogilt. Nu sigher han ﬂrang valda, ok valder ﬂo ei, vari ﬂet a siæx sokna manna vitnum, raﬂe halue næmd huar ﬂera; sighia ﬂe ﬂrang valda, gelde ﬂa skaﬂan ater æfte ﬂy sum {miætit varﬂer} [han miætin varﬂer], sum förra ær sakt. Alle ﬂe lagha værne halda, varin saklöse; huar sum ei halder, hæte viﬂer ﬂrim markum.  §. 4. Huar sum værna lagha binda sik til æt biargha korne ællæ hö annars manz, korn i dys ok hö i stak ok garﬂ vm gærﬂa æn ﬂe vilia, ﬂa haui ænkte vald ﬂet læta vte standa ﬂem til skaﬂa borghit haua.  §. 5. Nu ligger wrfiælder i by, huat ﬂet ær i akrum ællæ ængium, han skal vara ﬂrætighi alnæ a huaria slind; han skal vara baﬂe stakaﬂer ok stenaﬂer; ﬂer ligger til huarte varﬂer ællæ garﬂer, meﬂan bönder biærgha sino biærghe han ok vrfiælle sinum, varﬂe ei han honum lenger æn ﬂe haua sino burghit. Klandas ﬂen vrfiælder for nakrum, væri han meﬂ siæx manna eﬂe. Hauer han garﬂ ok varﬂ til vrfiælz, {vaarﬂe sua mykit} [vari sua mykin] sum {hon} [han] ma, ok haui for fasta fæﬂrine sit, ok giui ængin vrfial vt oftare meer. Klandas ﬂen vrfiælder, væri sik meﬂ tolf manna eﬂe.
XIIII Leghe bonde man ællæ quinno, giuer ﬂem fæste pæning, ællæ ganga ﬂe a maall {ællæ} [ok] mat meﬂ bondanum, skilias ﬂe siﬂan viﬂer han före stæmno dagh, giuin ater bonda fæstepæning, ok meﬂ legho sua mykla sum han ﬂem fæst hafﬂe. Vraker bonde leghohion bort vtan sak, biuﬂas ﬂe siﬂan ater til hans meﬂ tuæggia manna vitnum, ok han vil ei ﬂem in taka, ﬂa giui bonde ﬂem sua mykit sum han hafﬂe ﬂem fest, varin siﬂan huar ﬂem vara lyste.  §. 1. Kunno {leghion} [leghohion] siuk varﬂa fore bondanum, ok byrghﬂ hans niﬂre liggia, briste sua mykit i legho sum i daghx værkum for bondanum.  §. 2. Legho stæmno agha tua {i} [vm] iæmlanga vara, een af pingizdaghum ok til martinsmæsso, annor ﬂeﬂan ok til pingizdagha; siu næter mællum {stamno daghx} [huars stæmno daghx] magho ﬂe hion liﬂugh vara ok ei langer, siﬂan skulu ﬂe viﬂ legho taka.  §. 3. All agha ﬂe legho ganga, sum minna haua æn til ﬂriggia marka; huar sum ﬂem hyse {allæ} [ællæ] heme siﬂan ﬂem ær fæstepæninger buﬂin, ok vilia ﬂe ei viﬂer taka, {bote} [böte] ﬂre marker. Ægher han til ﬂriggia marka {alla} [ælla] meer, ok vil ei legho ganga, vari ﬂa i half gærﬂ meﬂ bondanum.

	XV.
Skær man a annan i akre enum, ællæ slar æng i teghe enum, ﬂer ær atergilde korn geen korne ok hö geen hö, ok ængin eﬂer meﬂ. Auærker han a akre aﬂrum, ﬂer ær atergilde ok boot {angin} [ængin]. Auerker a ﬂriﬂia akre ﬂer ær ategilde ok bot ængin. Auerker [han] a fiærﬂa akre, ﬂer ær atergilde ok bot at ﬂrim markum, ok sua for fæmta ok sua for siætta; ei varﬂer ﬂe bot mere, æn ﬂo æt auerkan se flere. Vari ﬂet a synamanna eﬂe sum ﬂer varo til næmde. Vari samu lagh vm ængia sum vm akra.  §. 1. Æria mæn fora ællæ vaﬂa vaﬂ i ængium, ær ræt i raam ok vrankt i miﬂio, ligger {ei} [æ] vaﬂ a sama man, gelde ater ﬂet han takit hauer meﬂ {miazmanna} [miæzmanna] eﬂe, ok vari saklös {vaﬂandin} [vaﬂande]; vaﬂ vaﬂit a ymsa vari {saklös} [saklöst].

	XVI.
Nu gör en granne {vp garﬂ} [vpgærﬂ] [a] annars bolstaﬂ, ællæ flere granna i bynum æru, æntiggia aker ællæ æng ællæ rouaryﬂior, böte ﬂa ﬂre marker fore eet aar; vitir han honum flere, böte ﬂre marker, ællæ væri sik meﬂ siæx manna eﬂe; giter han eﬂin gangit, vari saklös for ﬂem han varﬂe sik fore, ok for ﬂe auerkæn böte han sum han bar ok atakin var.

	XVII.
Hugger man döﬂuiﬂa las i skoghe annars manz, varﬂer bar ok atakin, böte ﬂre öra, ok sua for annat ok ﬂriﬂia; hugger fiærﬂa, böte ﬂre marker æn han varﬂer bar ok atakin; ær ei bar ok atakin, væri sik meﬂ siæx manna eﬂe.  §. 1. Hugger man timber i annars manz skoghe, vari lagh samu sum för æru saghﬂ vm {doﬂuiﬂ} [döﬂuiﬂ].  §. 2. Löper man næuer i annars [manz] skoghe, taker manz byrﬂe ena, böte före ﬂre öra, sua for aﬂra ok sua for ﬂriﬂio; taker fiarﬂo böte ﬂre marker. Aker han til ællæ meﬂ heste leﬂir byrﬂe bort, ællæ ror til, böte ﬂre marker, ok ater allan skaﬂan.  §. 3. Nu hugger man löf stak i skoghe annars manz, ællæ sla höstak, ællæ löpir næuer ok i bunka læger, ok læter quart i skoghe standa, böte siæx öra, ok haui forgiort æruoﬂe sino; före bort meﬂ allo, böte ﬂre marker. Huem ﬂolikin sak vitis, æru ei vitne til, dyli meﬂ siæx manna eﬂe.  §. 4. Hugger man manzbyrﬂe medg ra hasl ællæ vnga eek i annars manz skoghe, varﬂer takin viﬂer, böte öre, sua for aﬂra ok ﬂriﬂio; hugger fiærﬂo, böte ﬂre marker.  §. 5. Hugger man eek axuldghra i annars skoghe, böte öre, sua for aﬂra ok ﬂriﬂio; ei varﬂer ﬂeen boot mere.  §. 6. Nu hugger man eek ællæ book ﬂet sum bærande træ ær, böte före ﬂre marker; ær ei bar ok atakin, væri sik meﬂ siæx manna eﬂe, ællæ viti lof ællæ legho af rættum æghanda. Hugger man tio ællæ flere, varﬂer takin viﬂer, böte fyritighi marker; æru ei vitne til, væri sik meﬂ tolf manna eﬂe.  §. 7. Nu barklöper man eek i annars [manz] skoghe, varﬂer takin viﬂer, böte ﬂre marker, sua for andra ok ﬂriﬂio; ﬂæn man ma binda ok huﬂstryka meﬂ ﬂings dome æn han ei botum orkar. Fore barklöpo ællæ skogha brenno stande huarte lof {alla} [ælla] legha; huat ﬂet barkas ællæ brennis, vari {all} [alt] vm en lagh.  §. 8. Nu ma ængin æghande ra eek hugga, huarte flere ællæ færre, vtan aldra {æghandanna} [æghanda] lof sum i skoghenum æghæ, ok sua for andra ok ﬂriﬂio; hugger man fiærﬂo, böte ﬂre marker. Stander eek innan aker male manz, hugge hona aat saklöso.  §. 9. Hugger man apald i annars skoghe, ær minne æn bærætræ, böte ﬂre öra, sua for andra ok ﬂriﬂio; hugger fiarﬂo, böte ﬂre marker.  §. 10. Nu taker man annan i skoghe sinum, han ma taka af honum öxe ællæ {kæﬂe} [klæﬂe] hans, ok komi ængo dyli viﬂer sum bar {ællæ} [ok] atakin varﬂer, vtan han haui lof ællæ lagho for sik; hauer [han] lof ællæ legho for sik, taki ater klæﬂe siin ok {vari} [varin] baﬂe saklöse. Dela ﬂe baﬂe, sighir annar sik vara ræntan ællæ i siælf sins skoghe takin ællæ {annars staﬂ} [annar staﬂ] huar ﬂet {var} [ær], ﬂa stande ﬂet a ﬂes vizorﬂum aftækena giorﬂe, æn han hauer ﬂer til tuæggia manna vitne sum ﬂer varo ok asagho; vil han binda lofs vitne a han, binde meﬂ siæx mannum.

	XVIII.
Nu ma ængin i skogh annars manz meﬂ gildro fara, vtan æfte biorn, ræf ok vargh; ﬂem ma huar at saklöso dræpa.  §. 1. Huilikin bonde ei hauer fiura famna lankt vargha næt, böte fore ﬂre öra, vari eensak sialfra ﬂera; vaarﬂe huar sua vargha garﬂe sum værnagarﬂe. Alle hauin nætia syn vm fiærﬂa dagh pingizdagha; huar sum ei hauer gilt næt {bote} [böte] ﬂre öra.  §. 2. Alle skulu til vargha skal koma; huilkin sum buﬂ fa ok vil ei koma, böte öre; huilkin i skall komber ok gör olyﬂno, ællæ vil ei ﬂer vara sum han skipaﬂer varﬂer, böte ok öre.  §. 3. Ængin ma til sima iægha, vtan kununger ﬂa han hof hauer til sinna {nöt} [nyt] ok ei ællæ; huar sum ﬂet gör, böte fyritighi marker, ok ligge till hæræznæmdinna; taki ﬂer kununger tiughu marker, ok ﬂen sum akære tio marker, ok tio hæraﬂe. Fangas han a færske gerning, böte sum for ær sakt.  §. 4. Ængin ma ælghia spiut læggia sua viit sum suerike ær, vtan han böte nio marker til ﬂreskiptis. Faar man ællæ kona af ﬂem bana, böte fyritighi marker ﬂen sum [ﬂem] laghﬂe, til ﬂreskiptis, vtan ﬂessin land se vndan takin: dal i væstragötlande, værmaland, dala i væstmanna lande, dala i væstmanna lande, gestrika land ok hælsinga land; ok ﬂo ei i ﬂem timum sum hær forbiuﬂas, ﬂet ær fra fastogangenum ok til olafs mæsso, i ﬂessum {tima} [timum] ma ængin æfte ælgh fara.  §. 5. {Angin} [Ængin] ma ok ra meﬂ vargha næt taka, vtan ﬂet se i vargha skall.

	XIX.
Nu ma ængin i annars manz skogh ællæ siælfs sina ganga æfte ikornum, marﬂ ællæ lækat for alla hælghonadagh; ganger han för, ok varﬂer bar ok atakin af grannum ællæ nagrannum, taker alt saman man ok {gildre} [gildro], böte före ﬂre öra; taki ﬂet vp ﬂe sum skogh ægha; dræper han ok æfte miﬂ fasto, böte sum för ær sakt. Nu vil han ﬂe boot ei böta, fari ﬂa til ﬂings ok söke vt ﬂre öra, ok ﬂre marker til ﬂreskiptis. Ær ei bar ok atakin, {vari} [væri] sik meﬂ siæx manna eﬂe.

	XX.
Gör man værkæ a fiskeuatnum annars manz, haui forgiort æruoﬂe sino ok a ﬂre marker. Lægger man miærﬂa i annars værkæ, ællæ sænke i annars vatn, ællæ lægger næt, ællæ far meﬂ eeld ok liustro vtan fisk leek, ællæ meﬂ huaria handa fiskning han far, böte ﬂre öra. Far man i fiskeuatnum annars meﬂ fisketolum innan fiskelekum, {bote} [böte] ﬂre marker, æ huaria handa fiskning ﬂet hælzt ær.  §. 1. Drægher man noot i annars manz fiske uatnum, huat ﬂet ær i fiske lekum ællæ vtan, taki af honum klæﬂe ællæ annor ﬂing, ﬂen fiske uatn a, til viﬂermæla, ok han böte ﬂre marker olouandis foor i annars fiske uatn; orkar han lof ællæ legho, vari saklös; orkar han ei, böte ﬂre marker; haui ei vald æt binda lof a ﬂen sama vtan een tiﬂ. Dyl han æt han ei takin var a hans vatne sum æfte kære, ﬂa fylle honum vitne meﬂ siæx mannum, ok siﬂan böte hin ﬂre marker. Dela ﬂe, sigher annar ﬂe af tækt af sik rænta vara ællæ stolnæ, ﬂa haui ﬂen vizorﬂ sum aftækt giorﬂe; viti ﬂet meﬂ tuem mannum, huat ﬂet {han} [var] rætlika [takit] ælla ei; orkar han ei ﬂem vitnum, vari hin saklös sum aftækt var a giorﬂ, ok han böte rans boot sum olaghlika af honum tok, ﬂet æru ﬂre marker. Fore alla ﬂe sakir sum man varﬂer ei bar ok atakin, ﬂem skils allum lagh for sik, huarium æfte sinum brutum.  §. 2. Nu dela tue vm fiske uatn, sigher annar sik mere lut haua af vatne, ok minnæ fa af fiskum, ﬂa sigher ﬂen sum skipt vil a læggia: nu vil iak lut min vita af vassum ok værkum; ﬂa gisf ﬂem vizorﬂ sum skipta vil; han skal beﬂas skipt fore grannum sinum ok soknamannum ok sua a ﬂinge; syn han honum ræta skipt, ok far siﬂan lut hans oskiptan, böte ﬂre marker; far ok han siﬂan skipt ær olouandis, böte huar æfte sinum auærkum sum for ær sakt.  §. 3. Nu liggia sund ællæ ströma innan ællæ vtan bya bolstaﬂ, ﬂa ægha alle værkæ byggia sum iorﬂ æghanda æru, æn ﬂe vilia, ok bygge huar æfte ﬂy sum han ægher i byamale ok i tompt.  §. 4. Huar sum spille noot for aﬂrum, hugger sua synder æt hon ær ængo nyt, böte ater skaﬂan ok a ﬂre marker. {Spiælla} [Spille] man nætium ællæ miærﬂum, ællæ huaria handa fisketolum ﬂat hælzt æru, böte ﬂre {ora} [öra] ok ater skaﬂan.

	{XX} [XXI]. 
Alle bya ægha {tiælﬂra} [meﬂ ra] ok rör vara vm laghde. Ligger ra ok rör bya mællum, vari ﬂet varit hauer. Ær ei ra ok rör til, æru ﬂa gamble garﬂæ ok forne bya mællum, ﬂa gifs ﬂem vizorﬂ. Ligger aa bya mællum; ﬂa ma ok ﬂer bolstaﬂa skæl vara, æn ei ær ra ok rör til. Nu liggia bya tue siﬂo lange viﬂ sio ællæ {sand} [sund], aghe haluan sio huar by. Ligger holme mit i sio, haui haluan huar ﬂera; ligger andro lande nærme, haui ﬂen holma sum vatnit a. Ligger flotholme i sunde, haui ﬂen flotholma han giter fest viﬂer land sit. Ligger by viﬂer sio ænda, æghe sua mykit i sio sum hans bolstaﬂer sigher til.  §. 1. Nu dela mæn vm ramærke, sigher annar ægha krok ra ok annar ræt ra, ﬂer skal syn til næmnas, raﬂe halue syn huar ﬂera; varin ﬂe ramærke gild synamæn gilda, huat ﬂe æru krokot ællæ ræt.  §. 2. Dela tue bya vm ramærke, æghe huarghin vald vndi annan ganga, ei a tompta ra ok ei a faruæx ra, vtan {lætin} [letin] æfte andrum {ra V} [raom].  §. 3. {Delir} [Dela] saman byghﬂer by ok öﬂe by, hauer öﬂis {byghﬂer} [by] ra vm sik ok garﬂ, ﬂa gifs honum vizorﬂ; ær ei rör ok ra til, ligge til ﬂen by han förra la.  §. 4. Dela saman tue byghﬂe bya vm bolstaﬂa skæl, ﬂa skulu ﬂe dagh fore læggia ok æghændæ syn haua; sæmber ﬂem a, ﬂet ær væl; sæmder ﬂem ei, ﬂa skulu ﬂe til ﬂings fara, kærande ok suarande, ok tolf mæn a syn næmna, raﬂe huar ﬂera halui næmd, ok haui hæræz syn at {væﬂiaﬂo} [ovæﬂiaﬂo]; ﬂe tolf skulu leta huilkin ﬂera sannare hauer; siﬂan ﬂe haua ﬂet seet, ﬂa ægha ﬂe a hæræz ﬂinge vitna huat sant ær vm ﬂet maal; huilkin ﬂera ei vil aat ﬂy lita, haui vald væﬂia vndi næsta landz ﬂing moot hæræz syn; væﬂi bonde ﬂre marker ok {hæræz ﬂing} [hæræz syn] tolf marker. Nu ær landz syn a kumin, ﬂa skal ﬂet gilt vara hon gör, ok ﬂer ma ængin væﬂia a mot; vari {gild ﬂe} [gilt ﬂet] siu af synamannum göra ællæ flere, ok ﬂe tolf skulu ﬂe syn haua innan næsta landz ﬂing æfte ﬂet ﬂe næmd æru.  §. 5. Alla bolstaﬂa synir skulu hauas mællum valburgha mæsso ok alla hælghona dagh; alla ﬂe siﬂan hauas varin ogilda.  §. 6. Mötas tue bya i akrum ællæ ængium, vilia ﬂe siﬂan sik meﬂ garﬂe skilia, ligger annar fore mera ok annar fore minna, gærﬂe ﬂen mera sum for mera ligger, ok ﬂen minna sum for minna ligger, ligger ok huar æfte sinne eghn; samulundum ær æn æghn möte eghn. Nu möte {hiorﬂaualder} [hiorﬂualder] akrum ællæ ængium annars bysins, halde ﬂa ﬂen garﬂum vppe sum akra ællæ ængia {ægha} [a], ok ﬂen vari saklös sum {hioru ual} [hiorﬂ ual] a. Möte skogher akrum ællæ {angium} [ængium] annars bya, vari lagh samu. Mötas hiordualla tue, huar af sinum by, ﬂo {æn} [æt] annar se minne æn annar, ﬂa ma klöf meﬂ klöf ganga; huarghin ma for andrum in taka, vtan annar bolstaﬂer vil vm sik gerﬂa. nu mötas tue bya, hauer annar hiorﬂ löt ok annar ei, ﬂa leghe ﬂen for sinne hiorﬂ sum ﬂem a sæmber, ﬂen ænga a siæluer. Nu gærhde bolstaﬂer {vm} [a] annan bolstaﬂ, ællæ man a annan, ok vitna sua syn ﬂön sum ﬂe baﬂe næmna, taki vp garﬂ ok {bote} [böte] ﬂre marker. 

	XXII.
Rör ær ﬂet sum fæm stena æru, fiure vtan ok en innan; fiure ællæ ﬂre stena magho ra heta; ei magho {flere} [fære] stena rör ællæ ra heta. J huarre tompta ra skulu fem stena liggia, i faruæx ra skulu ﬂre stena [liggia], ok siu i vr fiæls ra; i akra skiptum ok tegha skiptum magho tue stena ra kallas, staka ok sten ok ben meﬂ; enum stene gifs ænkte vizorﬂ. Nu kan ei rör ællæ ra til vara ællæ garﬂer, vari ﬂa bolstaﬂa skæl i miﬂium aom ællæ miﬂium sundum.  §. 1. Huar sum riuer raom ællæ flyter tialdrum a bolstaﬂ annars, ok gör annan orætleka, varﬂer takin viﬂer meﬂ fullum vitnum, ﬂa skal ﬂer syn til næmna; vitna sua syna mæn, æt ﬂer synis ra riuin ællæ tiældra ok annor ny gör, söke ﬂo sik ﬂen sum af tækt giorﬂe meﬂ tuæggia manna vitnum ok tolf manna eﬂe; giter sua sökt, böte ﬂen sum ra gambla ok {tiældra} [tiældro] vp kastaﬂe ok nya giorﬂe fyritighi marker; giter ok ei sik sua sökt, ﬂa skal ﬂen sum sak gifs væria sik meﬂ tofl manna eﬂe; giter han sik sua vart, vari saklös; falz aat eﬂe, böte fyritighi marker, ok han vari saklös aftækt giorﬂe.  §. 2. Nu ma ængin bolstaﬂer ra ællæ tialdro vp taka ællæ niﬂer sætia, vtan alle iorﬂ æghanda ﬂer {til} [viﬂer] seen sum i by agha, ok domber se [til] giuin. Læx tompta ﬂoruo ﬂe ﬂer til dom a ﬂinge taka.

	XXIII.
Ligger löt bya mæl
lum, ær rör ok {tilldra} [tiældra] til, vari ﬂet varit hauer; ær ei til, haui jalua löt huar by. Ligger döﬂuiﬂa skogher bya mællum, vari lagh samu. Ligger {værkallaﬂer} [værnkallaﬂer] skogher bya {mallum} [mællum], æru rör ok tiældro til, vari ﬂet {vari ﬂet varit hauer} [varit hauer; æru ei rör] ællæ tiældro til, ﬂa a skiptas til öra ok {til} örtogha. 

	XXIIII.
Delas tu hæræﬂe viﬂ vm almænninga, ok sigher huart sik ægha, ﬂa skal syn af næsta hæraﬂe til næmna, ok ei af ﬂem sum viﬂer delas. Huiliko hæræﬂe ei {nöghe} [nögher] at ﬂy synamæn göra, haui vald æt væﬂia vndi landzsynena; sæti hæræﬂ viﬂ tolf marker, ok synamæn tolf til ﬂræskiptis, sum för ær sakt, {ﬂa} [ok] slite landz næmd ﬂera i mællum, sum alla aﬂra iorﬂa delor, ok vari ﬂet staﬂukt hon gör.  §. 1. Nu ma ængin annars almænning fara ællæ {fiskæ} [fikiæ], {huatte} [huarte] i skoghum ællæ vatnum, vtan han hæte viﬂer lagha botum, ællæ haui lof ællæ legho for sik.  §. 2. Ligger almænninger orudder ællæ obroæﬂer, ﬂa ægher hæræﬂ alt ryﬂia ok broæ, ællæ böte lagha böter, huar æfter sinum ægho lut.  §. 3. Ængin ma byggia a hæræz almænningum vtan lof af hæræﬂe ællæ hæræzhöfﬂonga. Huar sum bygger a hæræzalmænningum, vaarﬂe han {brona} [broom] sua lankt ok viit sum {han} [hans] {vaﬂi} [inuaﬂi] ær; vari ﬂet hans inuaﬂi, sum han hauer meﬂ garﬂum gripit, ok giui hæræﬂe [skyld] af sum ﬂem sæmber vm. Samuleﬂ se vm landzalmænningæ sum hæræz, ok taki ﬂo lof af lande ok laghmanne.  §. 4. Allæ hæræz skulde skulu vt giuas {vm} [a] sanctæ francisci dagh næst æfte mikiælsmæsso, ok landz skylder vm sancti dyonisij dagh; a ﬂæssum daghum före huar [sina skyld] innan land ællæ hæræﬂe til staﬂ ﬂer til takin af alder. Huar sum ater siter meﬂ landz skyld ællæ hæræz, ok gelder ei vt æfte ﬂessum daghum nu æru næmde, ﬂa a hæræzhöfﬂonge næmna meﬂ sik siæx mæn, ok riﬂa heem til hans ok miæta vt hæræﬂeno ællæ landeno skyldena, ok pæning {æ} [a] pæning; ﬂenna sama sak öre taki haluan land ællæ hæræﬂe ok haluan hæræzhöfﬂonge för möﬂo sinæ. Siter quar vm {annan} [annat] aar, vari lagh samu. ﬂryskas han ok siter quar vm ﬂriﬂia, haui ﬂa forgirt æruoﬂe sino ok bygning, ok haui laghmaﬂer ællæ hæræzhöfﬂonge [vald] ﬂe samu iorﬂ byggia, ok ﬂo meﬂ landz minne ællæ hæræz. Haui ok ængin vald ﬂen, sum a landz {almænninga} [almænninge] boor ællæ hæræz, af vraka æ mæﬂan han ræt gör, ok ei hans aruæ æn ﬂe ræt göra.  §. 5. Nu æn ﬂem, a landz almænninge ællæ hæræz boor, kan fatökt hænda, sua æt han forma ei landgæld vppe halda, ælleghis lægger ﬂet {alzscings} [alzﬂings] {öze} [öﬂe] fore mærkelika ok ræta ok ﬂy nöﬂ skuld, forma han æn aat aﬂro aare ﬂy næsta sik rættæ ok ﬂy bole vppe halda, ok afraﬂe vp fullæ ﬂet sum ater stoﬂ, haui ængin vald han af vraka; forma han ei, ﬂa skal laghmaﬂer ællæ hæræzhöfﬂonge andrum mannum ﬂet skipa sum för ær sakt; ﬂa skal hæræzhöfﬂonge meﬂ sik siæx mæn af hæræﬂeno ﬂiit næmna, ﬂe skulu miæta bygning ok auærke ﬂe samu; fyllin först af ﬂe bygning landeno ællæ hæræﬂe af gæld sum ater stoﬂ, æn ei æru aﬂre pæninga til; ær ﬂe bygning bætre, ﬂa fylle hæræﬂe ællæ land honum {ater} ﬂet ﬂe bætre æru æfter miætzmanna vitnum.  §. 6. Haui ængin vald landz almænninga ællæ hæræz köpa in til siin ællæ ok skipta, vtan sua æt [han] giui lande ællæ hæræﬂe gift ok afraﬂe af, sua sum ﬂet var vptakit meﬂ.  §. 7. Nu ma ængin ryﬂia {skgh} [skogh] ryﬂio a landz almænningum ællæ hæræz; huat ﬂet gör, haui forgiort æruoﬂe sino ok a ﬂre marker.

	XXV.
Nu ma ængin man bya hiorﬂual, ællæ nakta ﬂet oskipt ær, huat ﬂet ær hælder vtan garz ællæ innan, intaka til aker, æng ællæ humblagarﬂ, ællæ ok nakaræ aﬂræ sinna nyt, för æn ﬂer ær laghskipte a kumit; huar sum ﬂet gör, haui forgiort æruoﬂe sino ok a ﬂre marker.  §. 1. Nu kunno ﬂe ruﬂ skogh ægha, ok han ryﬂia vilia, ﬂa ma huar ﬂera ryﬂia saklöst aat oskipto, ok hauin ﬂer ﬂre sæﬂe, ok lægge siﬂan ﬂet ater til bya skoghin; hauer han ﬂet længer, huat {halder} [hælder] [til] aker ællæ andra sinna nyt, haui forgiort æruoﬂe sino ok meﬂ ﬂre marker. Nu sigher {æn} [en] æt annar ryﬂer ofmykit, ok beﬂis til skiptis, ﬂa gifs honum vald til skiptis dela. 

	XXVI.
Nu kan mölnostaﬂer {bolstaﬂum} [bolstaﬂa] mællum liggia, haui haluan {molnostﬂ} [mölnostaﬂ] huar bolstaﬂer, sua langt sum hans byæland rækker. Nu ligger mölnostaﬂer innan by ok bolstaﬂ, ﬂa taki huar sin lut ﬂer af sum han ægher i tompt, aker ællæ {angium} [ængium].  §. 1. Nu ma ængin mölnostaﬂ andrum til skaﬂa {byggia} [bygia], ei ouan sua æt han vatn tæppir, sua æt ﬂer gange vp a aker ællæ æng, sua ei niﬂan före; ær ﬂet suæui for honum ouan bygge. Nu fa ﬂe dela, sigher annar sua byght vara, æt spilt ær aker, æng ællæ quærn fore honum, ﬂa skal ﬂer til æghanda syn haua, raﬂe huar ﬂera halui syn; sæmber ﬂem [a ﬂæt ær væl; sæmber ﬂem] ei a, ﬂa skulu ﬂe til ﬂings fara; hæræzhöfﬂonge næmne ﬂem tolf mæn sum {ﬂe} baﬂe sighia ia viﬂer; ﬂe skulu ﬂiit {ﬂiit} koma, ok synis ﬂem sua æt bygningin gör ængum skaﬂa, ﬂa man hon saklöst quar standa; sighia ok syna mæn æt hon nakan skaﬂa gör, ﬂa skulu ﬂe til ﬂings fara, ok ﬂer baﬂe vitna ok suæria æt hon skaﬂa gör. Vil ﬂen sum bygning ægher æn ﬂa, för æn ﬂe suæria, væﬂia {viﬂer} [vndir] landz syn, haui ﬂes vald, ok slite landz syn ﬂera i mællum sum allæ aﬂra iorﬂa delor; vil ei han {væria vil ei han} væﬂia för æn hæræz syn hauer suorit, vari [ﬂa] ﬂet staﬂukt hon gör. Nu haua syna mæn suorit æt han hauer olaghlika byﬂt, ﬂa ær han slaker at ﬂrim markum; ﬂa ægher hæræzhöfﬂonge hans bygning vp döma ok honum {half} [halfs] manaﬂa dagh före læggia sialuum vp riua. Nu vil han ei vp kasta innan fornæmdan dagh, ﬂa skal hæræzhöfﬂonge meﬂ sik tolf mæn næmna, ﬂe skulu ﬂiit koma ok bygning ﬂa samu vp kasta meﬂ samu mannum, ok siæx marker af honum vt miæta, ﬂre marker til ﬂreskiptit for olagha bygning, ok ﬂre marker for hæræzhofﬂonga dombrut. Nu stander han fore ok vær, gör han nakan skaﬂa ﬂem sum ﬂiit komber, huat ﬂet ær halder drap ællæ saar, vari ﬂet tuægilt sum han gör, ok alt ogilt sum han faar. Samu lagh vari vm værka ok fiskegarﬂæ, æn ﬂe olaghlika byghﬂe æru.  §. 2. Nu æn flere {forse} [forsa] æru saman, ok vilia alle byggia, ﬂa ma ei sit sua byggia æt annars spillis; ﬂa æghæ ﬂe vizorﬂ, sum skaﬂa löst gita byght andrum.  §. 3. Nu æn ny auerkan skaﬂæ gamble auerkan, ﬂa ægho ﬂe gamblo auerkan vizorﬂ nya auerkan riua.  §. 4. Nu æru [baﬂa] byghﬂe niﬂre ok öfre, ok liggia baﬂe i laghæ læghe, huat ﬂa æru tua ællæ flere, halde ei ﬂa öfre vatne for ﬂe niﬂre, ok ﬂe niﬂre stæmne ei vp a for ﬂa öfro; draghi sialuer vp stiborﬂ siin, ælla böte siæx öra æn han giter han ﬂer til wnnit meﬂ tuæggia bolfasta manna vitnum a ﬂinge ok ﬂriﬂi sialuer; varﬂer {ﬂi} [ei] ﬂer til wnnin {tium} [sum] nu ær sakt, vari saklös; böte ok sua ofta siæx öra sum han varﬂer til wnnin, æfter ﬂy sum forra ær sakt.  §. 5. Nu æghe flere mæn quærnastaﬂ saman, vil en byggia ok ei {alla} [alle], ahui ﬂen vizorﬂ byggia vil, ﬂa skal æghandum ﬂry ﬂing stæmna ok [biﬂia ﬂem] byggia meﬂ sik; byggia ﬂe ei meﬂ honum innan ﬂriﬂia ﬂings dagh, ﬂa skal han a ﬂriﬂia ﬂinge hæræzhöfﬂonga dom taka til æt byggia, ok siﬂan ma han saklös byggia. Nu stæmna ﬂe siﬂan, sum ei vildo byggia, ﬂem sum byght hauer, ok sighia æt han byghﬂe ﬂera meﬂ valdzværkum, ﬂa haui han vizorﬂ, viti meﬂ siæx manna eﬂe æt han byghﬂe meﬂ hæræzhöfﬂonga dome a ﬂinge laghlika dömdum; ok siﬂan skal han haua quærnena, ﬂer til han hauer sua mykit vp burit af henne sum han hauer [a] hona kostat; viti ﬂet siæx mæn sum ﬂe baﬂe til næmna, nær han hauer fulnaﬂ firi bygning sina; ok vari samu lagh vm fiske garﬂæ.  §. 6. Nu ma ei man vatn ællæ fiskæri af forna foruænda ok firi aﬂrum spilla, vtan han hæte viﬂ ﬂrim markum, ok fulle ater skaﬂan æfter {miatzmanna} [miætzmanna] orﬂum laghlika a {ﬂingum} [ﬂinge] til næmdum.  §. 7. Ligger sund byæ mællum, landz ællæ hæræﬂz, leeﬂsund æghær varæ tolf alnæ bret, almannæ leeﬂ; batæ leeﬂ siæx alnæ, sum ei ær almanna leeﬂ. Huar sum mera tæppir böte ﬂre marker.

	XXVII.
Alle agha broa byggia ok {vaﬂa} [vægha] ryﬂia, sua ﬂen minna ægher, sum ﬂen sum mera ægher i by. Ligger kirkio bro niﬂre vm synnodaghin, böte siæx öra, sua for annan ok sua for ﬂriﬂia, vari eensak malsæghandins; ﬂe bötin sum {ogilt} [obyght] haua, huar æfter ﬂy sum han [i] byghﬂ agher; kirkio bro skal varæ fæm alna breeﬂ. Ligger hon længer niﬂre æn ﬂre synnodagha, böte ﬂre marker til ﬂreskiptis. Samu lagh vari vm fæ bro ok quærna bro sum kirkio bro.  §. 1. Landz vægher ok ﬂings vægher skal vara tio alna breﬂer. Ligger {hæræz bro} [landz bro] i lande, ﬂe sum flere hæræﬂe æghæ broa æn {æt} [eet]; ligger alt niﬂre, ﬂa bötin ﬂe hæræﬂe ﬂe brona ægha fyritighi marker til ﬂreskiptis, malsæghanda, kununge ok hæræﬂe. Kan hon lut skipt vara, ok veet huart hæræﬂe sin lut, vilia sumlike byggia ok sumllike niﬂer fællæ, ligger half bro niﬂre, böte tuighu marker til ﬂreskiptis; {til} [ligger] fiærﬂunger niﬂre, böte tio marker til ﬂreskiptis. Huilikin hæræﬂe sum niﬂer fællæ ok vilia ei byggia, böte sum [nu] ær sakt, ok {ﬂön} [ﬂe] varin {saklös} [saklöse] sum byght haua. Huar sum hæræz bro al niﬂre ligger, sum {hlt} [alt] hæræﬂe ægher broa, böte tiughu marker; ligger half niﬂe, böte tio marker; ligger fiarﬂunger niﬂre, böte fæm marker. Siter by quar ok vil ei byggia meﬂ hæræﬂe, böte ﬂre marker til ﬂreskiptis. Siter bonde quar ok vil ei byggia, böte siæx öra, {sum bro byght haua} [ﬂem taki bönder sum bro byght haua].  §. 2. Nu kan bro bort ganga meﬂ ouærflöﬂz vatne ællær eeld, ok ær ﬂe oför, æ huar hon ligger hælzt, bolstaﬂa mællum, hæræz ællæ landa, ﬂer agha ﬂe færio ok flota halda ﬂer til broin varﬂer gild.  §. 3. Nu kan fulk i bro skaﬂa liuta ok dör af, böte siu marker ﬂen bro atte varﬂa, ok taki ﬂem arua ﬂes döﬂa, ok vari eenska ﬂera. Nu bryter hæster sik i bro, ok {fa} [far] af bana, böte han ater meﬂ tolf öra, firi hors siæx öra, för vxæ half mark, for ko ok vngnöte ﬂre öra, for suin, faar ok geet iæmlanga gamalt haluan öre, for lamb, kiiﬂ, griis, kalf fiura pæningæ. Nu kan ﬂetta fæ skaﬂæ fa ok ei döﬂ af liuta, vari fiærﬂungs boot af ﬂæssum lagha gældum sum [nu] æru saghﬂ.  §. 4. Broa synir skulu vara tua vm aar huart, annur vm valburgha mæsso ok annor vm mikiæls mæsso, ok ænga flere vtan rætter malsæghande se firi sum skaﬂa hauer fangit i bro, ﬂa skal hæræzhöfﬂonge syn tolf mæn af hæræﬂe ﬂiit næmna; fælla syna mæn ﬂe bro, böte ﬂen brofal {ﬂe} [sum] bro skulde varﬂa, ok {siﬂan} [skaﬂan] æfter ﬂy sum för ær sakt, huat {halder} [hælder] han löt folk ællæ fæ {fordaruas}. Suær syn bro niﬂir, sum ei hauer förra varit, ﬂa skulu æghanda manaﬂa dagh haua ﬂa samu bro byggia; haua ﬂe ei hona byght, hæte viﬂer siæx öræ.

	XXVIII.
Nu kan at bæras vær æn vilde, kan eelder koma i by ok fore mannum brinna, ﬂa ægha ﬂry ærins hus vara, ﬂet ær stoua, stekara hus ok kölno hus; kan af nakaro ﬂesso huse eelder koma, ﬂa a bondin saklös vara; af huilko aﬂro han kan koma, ﬂa hete han vt burin eelder.  §. 1. Nu kunno drængia i laﬂu ﬂryskia, varﬂer eelder höghre æn haua ﬂorf, ﬂan ﬂe haua vt burit, brinder vp korn ok laﬂa, ﬂa agha ﬂe vaﬂa eﬂ biuﬂa tolf manna ok vaﬂa bot siu marker; brister at eﬂe, böte firitighi marker. Ær bonde ællæ bondans son ﬂa i laﬂu inne, ﬂa vari laﬂa i samu laghum sum stoua ællæ stekara hus.  §. 2. Bær han eeld husa mællum ællæ garﬂa, ﬂer ægher huar handa {hærkum} [værkum] sinum varﬂæ. Varﬂer ﬂen eelder höghre æn haua ﬂorf, brinder {vt} [vp] eet hus, böte firi siæx öra {ok} [at] vaﬂa boot, ok fylle vaﬂa eeﬂ meﬂ ﬂrim mannum; brinder annat ællæ ﬂriﬂiæ, vari lagh samu; brinder garﬂer alder firi bonda, böte ﬂre marker ok fylle vaﬂa eeﬂ meﬂ siæx mannum; brinna flere garﬂæ ælla by alder, böte siu marker ok fylle vaﬂæ eeﬂ meﬂ tolf mannum; böte ei ﬂes mera æt flere brinna.  §. 3. Brinder kirkia i by, böte for hona ﬂre marker; vaarﬂe ok sua præster ok klokkare eeld sinum vt bornum sum bonde, huat hælder han kan vt koma af kirkio ællæ garﬂum ﬂera.  §. 4. Nu kan folk inne brinna i vaﬂa for saghﬂum, eet ællæ flere, böte ﬂre marker fore huart ﬂera, ok meﬂ vaﬂæ eeﬂ‚ {fælzt} [falz] aat eﬂe böte fyritighi marker {ok/for} [firi] huart ﬂera, ok sua for allan by, til ﬂræskiptis; taki sua mykit huar malsæghande af botum ﬂessum sum han af skaﬂa fik, æfter fiura miætzmanna orﬂum. ﬂessa vaﬂa eﬂæ ok allæ aﬂra skal huar man meﬂ bondum ok bolfastum mannum ganga, ok ei meﬂ löskum mannum ællæ legho drængium.  §. 5. Bær man eeld i quærna hus annars manz, huat hælder möllare ællæ bonde, brænna ﬂe quærn ællæ mæld for [rætta] vangömo skuld, ﬂen eelde atte {valdæ} [varﬂa] bygge vp husit iæmgot, ok böte ﬂre marker, tolf öra {malsæghandum} [quærnæghandanum] ok tolf öra bondum sum mæld atto, ok fylle vaﬂa eeﬂ meﬂ siæx mannum; brister honum aat eﬂe, ﬂa fulle ater skaﬂan sum han varﬂer miætin, ok meﬂ nio marker til ﬂræskiptis. Vari lagh samu vm væﬂer quærn sum vm vatn quærn.  §. 6. Nu i huat hæræﬂe ﬂolikin skaﬂi af eelde kom, sum nu ær saghﬂer, ﬂa ær hæræﬂ honum skyldoght branzstuﬂ æfter ﬂy sum skaﬂin varﬂer miætin til; hæræzhöfﬂongin skal honum siæx bolfasta mæn af ﬂinge næmna, ﬂe skulu heem til hans koma, ok æfter grannæ vitnum ﬂen sama skaﬂa miæta. Miæta ﬂe han til tiughu marka ællæ meræ, ﬂa agher han af allo hæræﬂe branzstuﬂ taka; miætz han til tio marka, ﬂa taki branzstuﬂ af ﬂem halfdelenum hæræzcins sum skaﬂin timde; miætz ok han til fæm marka, taki branzstuﬂ af [ﬂem] fiærﬂunge sum han bo i. Brand stuﬂ agher vara haluer {span} [spander] korn ællæ fiure pæninga suenske. Alle ægha brandstuﬂ taka ok giua ﬂe sum bolfaste æru, klærkæ ok lekmæn ok sua ﬂera hion; ﬂer ægher ængin fræls firi vara.  §. 7. Bær man eeld til skoghs, vil brænna rugh ryﬂio, kol ællæ aﬂra brænno, far ﬂen eelder viﬂare æn haua {ﬂorﬂ} [ﬂorf], han skal at grannum kalla; giter han hulpit, vari saklös; giter han ei, ﬂa skal [han] fölghia brænnænde brande ok riukande röke, biuﬂa vaﬂa eﬂ for sik; giter han vaﬂa eﬂ gangit meﬂ siæx mannum, ﬂa böte vaﬂa bot fore bya skoghin sum {dömder} [döﬂuiﬂer] ær ﬂre marker, sua for annan ok ﬂriﬂia, vari ensak bya manna; giter han ei vaﬂæ eﬂ gangit, vari ﬂa boot höghre, nio marker for en skogh, ok sua for annan ok ﬂriﬂia; ær ei bar ok atakin, væri sik meﬂ tolf manna eﬂe. Brænne man bærande skogh i vaﬂa, kan brænna eek ællæ bok , böte for en ek ællæ bok ﬂre öra, sua for aﬂra ok ﬂriﬂio, ok sua fylle vaﬂa eﬂ meﬂ siæx mannum; brennir {nio} [tio] ællæ flere, böte siu marker ok fylle vaﬂa eﬂ meﬂ tolf mannum; giter han ei vaﬂa eﬂ gangit, ﬂa böte for ena ek siæx öræ, sua for aﬂra ok ﬂriﬂio; brænnir fiærﬂo, böte tre marker; brænir tio, böte firi fyritighi marker; ei varﬂer ﬂe boot mere. Vitis manne vtbyrﬂa eelder ok han dyl, ok ær ei takin viﬂ ællæ laghlika til bundin, dyli meﬂ tolf manna eﬂa ok vari saklös.

	XXIX.
Nu kan man bi hitta i bolstaﬂi sinum, {allær} [ællær] i skoghi ﬂem han agher lut i, vari hans sum hitte; hitte i bolstaﬂi annars ingerﬂis, haui for ﬂak ok fynda lut ængin; hitte i skoghe annars manz vt gærﬂis, æghe ﬂer ﬂriﬂiung, ok bya mæn alle tue lyti. Sighia tue haua hit bistok en, haui ﬂen fynda lut förra lyste.  §. 1. Nu suærma bi ok flygha i skogh annars manz, fölghe ﬂen sum bi ægher til stok ok hul, ok mærkir sua tre sama; lysir for bya mannum, haui ængin vald ﬂem honum fortaka; komber annar æfter, kænnis viﬂer samu bi, æghe ﬂen förra lyste. Fliugher {bi suarmber} [bi suærmber] i {ældin} [aldin] træ, ﬂa skal han stokkæs, ok ei træ spilla, hugger man træ niﬂer ællæ spille, böte siæx öra; fliugher i döﬂuiﬂa træ, hugge niﬂer ok taki bi sin saklöst. Nu konno skogh æghanda honum sak giua, sighia ﬂen suærm ei hans vara, ﬂa viti ﬂet meﬂ ﬂrim mannum æt han var blæster ok bikaﬂer i hans bigarﬂe, ok han fylghﬂe til huls ok til hæls; orkar han ﬂen eﬂin, taki bi sin saklöst; brister at eﬂe, læti vt biin ok a siæx öra.  §. 2. Dræpa bi bistok annars manz, böte tua öra for en, ﬂen sum bi atte sum drapo, ællæ dyli meﬂ tuæggia manna eﬂe; {Dræpa} [dræpa] ﬂre ællæ ﬂrim flere, böte siæx öra, ællæ dyli meﬂ {siæx} [ﬂriggia] manna eﬂa; böte ei ﬂes meræ æt flere dræpas.  §. 3. Ganger men meﬂ bland ok bikari i annars manz skogh, varﬂer fangin meﬂ, böte ﬂre marker, vtan han gaar af garﬂe ﬂes sum skogh ægher, ok ær a {maal} [mal] ok mat meﬂ honum. Huar sum sæter skruf i skoghe sinum ællæ annars manz, böte ﬂre marker.  §. 4. Stiæl man bistok, varﬂer fangin meﬂ, ﬂa ma han binda ok meﬂ ﬂiufnaﬂ til {ﬂing} [ﬂingx] föra, ok ﬂer vitna lætæ, ok siﬂan vp hængia ok ogildan döma.

	XXX.
Nu kan ny by bygias af gamblum, ﬂet hæter af gerﬂa by; han agher haua meﬂ oﬂolby af bys almænninge timber {ok} [af] döﬂuiﬂi ok ei af aldonuiﬂi, garﬂa fang ok eeldebrand, næfra flæt ok fægang, torf skyrﬂ, leer tækt ok ramatæ slæt. Gange ﬂer hans suiin sum fæ hans gaar, sua mang sum han föﬂe vid sin lo. Han ma ok ænkte lof göra a skogh, {huatte} [huarte] meﬂ laan ællæ legho, ok ænga af salu af skoghe göra, vtan liti aat ﬂy sum meﬂ garﬂe ær gripit. Vill oﬂolby intakur göra, ﬂa skulu ﬂe honum gatu {göra. ok} læggia tio alna til almænings; ﬂe skulu garﬂe varﬂa in {viﬂia} [vilia] taka; ei magho ﬂe sua byggia æt ﬂe han inne tæppeæ.

	XXXI.
Almænings slæto dagher ær næste sykn dagher æfter sanctæ pæters dagh; huar sum för slar i almænningum, kærir nakar a han af {aghandum} [æghandum], böte ﬂre marker ok höit meﬂ.

	XXXII.
Molkar kona faar ællæ geet annars manz, varﬂer takin meﬂ, böte ﬂre öra; ær ei takin meﬂ, vari saklös. Molkar {kot} [ko] manz, varﬂer takin meﬂ, böte ﬂre marker; æru ei vitne til, dyli meﬂ siæx {mannna} [manna] eﬂe.  §. 1. Lægger man mærke a annars mærke, huat ﬂinge ﬂet hælzt ær, döt ællæ quikt, ær ﬂet bætre æn haluer öra, böte ﬂre marker, ællæ dyli meﬂ siæx mannum; ær ﬂet haluan öre vært ællæ minna, böte ﬂre öra, ællæ dyli meﬂ ﬂriggia manna eﬂe. Dela tue vm eet mærke, haua baﬂe eet bols mærke, ﬂa a [han] væria handa mællum hauer.

	XXXIII.
Dræper man fæ manz meﬂ vilia, huæriæ handa fæ ﬂet hælzt ær bætre æn tue öra, gelde ater meﬂ fullum geldum æfter tuæggia miætzmanna orﬂum, næmne sin huar ﬂera, ok meﬂ ﬂre marker, sua före annat ok ﬂriﬂia; ær ei vitne til, dyli meﬂ siæx manna eﬂe. Dræper flere meﬂ vilia sinum, ﬂe heter ﬂet hiorﬂa hug; gelde ater skaﬂan, ok a fyritighi marker vm han varﬂer meﬂ siæx mannum laghlika til wnnin; varﬂer ei laghlika til wnnin, dyli meﬂ tolf manna eﬂe. Dræper man ﬂet fæ minna ær vært æn tua öra, böte tuægilt firi æfter miætzmanna orﬂum sum för ær sakt. Æ huar ﬂolik sak vitis manne, ok varﬂer ei laghlika til wnnin meﬂ asyna vitnum, dyli æfter ﬂy sum sakin ær til sum for ær sakt.  §. 1. Kastar man ællæ skiuter af fæ manz, kan vær taka æn han vilde, {lyter} [liuter] döﬂ af, gelde ater quikt före döt, ok suæri æt ﬂet var aldre hans vili meﬂ ﬂriggia manna eﬂe.  §. 2. Biﬂer man annan fæ sino hiælpa, hæste bloﬂ latæ ællæ aﬂro fæ sino, kan {var} [vær] til koma æn han vilde sum hand a bar, væri ski meﬂ eens sins eﬂe æt ﬂet var ei meﬂ hans vilia æt ﬂet skaﬂa fik, ællæ böte fiærﬂung af fuldre boot.  §. 3. Dræper man ællæ stiæl hund manz, böte siæx öra.  §. 4. Nu sarghar man ællæ slar fæ manz, liuter ei döﬂ af, ær ﬂet hæster ællæ vxe ællæ hors, ok ær ﬂet [ei] {værnæﬂæ fört} [værknæﬂæ fört],taki ﬂen sum hiog ﬂet saræ ok læke, ok fa honum fæ ﬂet fört ær til syslo sinna; varﬂer hint olyt, taki bondin sit æghit ater; varﬂer lyt af, haui ﬂen sum hiog, ok fa bondanum olyt fore æfter miætzmanna orﬂum.  §. 5. Huar sum ei vil sua ater gelda sum nu ær sakt, ok kæris ﬂet til hans a ﬂinge, ﬂa a hæræzhöfﬂonge miætzmæn heem til hans næmna, miæta vt fult geen fullo, ok a ﬂre marker.  §. 6. Kastær man hæst, hors, vxa ællæ ko, slar vt ögha, hugger af horn ællæ rumpo, meﬂ vaﬂa, böte öre for huart, ok fylle vaﬂæ eeﬂ meﬂ ﬂrim mannum; falz at eﬂe, böte firi halfgilde. Stinger vt baﬂin öghon, gelde ater fullum geldum ok a ﬂre marker, æn tu vitne æru til; æru ei vitne til, dyli meﬂ siæx mannum. Slar man ko, æt hon giter ei molkat, böte haluan öre.

	XXXIIII.
{Draper} [Dræper] fæ annars manz fæ, hæst ællæ hors, ællæ ﬂet fæ ei ma eta, varﬂer meﬂ vitnum laghlika til wnnin, gelde halfgilde firi æfter miæzmanna orﬂum. Dræper vxæ ællæ ko ællæ annat fæ sum æta ma, böte fiærﬂung af fullo gelde, ok ﬂen haui ﬂet döﬂa förra atte. Nu kæris ﬂet til manz, ok eru ei asyna vitne til, dyli meﬂ eﬂe sum fæ virﬂis til.  §. 1. Nu æn fæ sarghar fæ, ﬂet ær ogilt. Varﬂer værknæﬂæ fæ sarghat af aﬂro fæ, sua æt bonde giter ﬂet ei nytiat vndir vk ællæ sila, ﬂa skal han sum fæ atte, ﬂet sum skaﬂan giorﬂe [hinum] {sila fylghning} [sila fylning] fa æfter tuæggia miætzmanna orﬂum, næmne sin huar ﬂera, ællæ böte tua {oræ} [öræ].

	XXXV.
Boa bönder i by saman, ﬂa læggia ﬂe [viﬂer læghe] vm hiorﬂhald sit, ﬂer ægher huar aﬂrum ræt göra. Nu fælle en hiorﬂ hald ﬂera, væri sik meﬂ tolf manna eﬂe, ællæ böte tua öræ, ok ﬂem taki vp {hiorﬂhalz {siæl} man sialuer} [hiorﬂhalz mæn sialuir]. Nu kan han bort tappa vxa ællæ ko, ællæ huæria handæ fæ ﬂet hælzt ær, kan ei ater fa, gelde ater fullum geldum, huart æfter ﬂy sum vært ær æfter tuæggia {miatzmanna} [miætzmanna] orﬂum.  §. 1. Nu taker diur fæ fran hiorﬂhalz manne, ær sialuer nær, faar af læster af, vari saklös; faar ei af læster af, gelde ater fullum geldum.  §. 2. Kæluir ko mark vte, ok kaluer bort tappæs, böte örtogh; tappær bort kiﬂ ællæ lamb, böte fiura pæninga.  §. 3. Nu kan fæ bondans koma i handuærk annars manz, {ﬂen} [ﬂes] sum snæru satte ællæ stokka laghﬂe, ok {liute} [liuter] döﬂ af; æru gildro laghlysta, böte hiorﬂ halz man half gilde ﬂem sum fæ atte; æru ei gildro laghlysta, böte ﬂen sum gildraﬂe fullum geldum.  §. 4. Tappar hirﬂinge vxæ ællæ ko, kan ei ater fa, miste legho sina; ﬂa æn han tappar vngnöte, miste öre af legho sinne; fyri geet ællæ faar örtogh, for kalf, lamb ok kiﬂ fiura pæninga, firi gamalt suiin öre, firi suiin {vngra} [yngra] æn ars gamalt örtogh.  §. 5. {Raﬂe} [Raﬂer] bonde hirﬂinga sinum, huat hælder meﬂ kæp ællæ lima, varﬂer ei læster ællæ lytter af, vari saklös.

	XXXVI.
Flar man bast, ællæ bryter questir af eek, ællæ bryter pors, ællæ taker vilhumbla i annars manz mark, gelde ater skaﬂan ok meﬂ ﬂre marker æn han ær laghlika til wnnin.  §. 1. Huar sum bryter pors a bya almænningum, hæræz ællæ landz firi olafs mæsso dagh, varher takin meﬂ, böte siæx öra. Hente man {humbbla} [vil humbla] af bya almænninge, hæræz ællæ landz fyri bartholomeus mæsso, böte firi tolf öræ; haui ængin vald æt kæra a han vtan rætter æghande.

	XXXVII.
Före man fæ a öia annars manz olouandis, huat fæ ﬂet vara kan, huar ﬂet fæ intaker, skal ﬂet lysa for sokna ﬂinge; komber ﬂen æfte sum æghande ær, ok biuﬂer ræt firi fæ sit, han skal giua öre for hæst ællæ gamalt nöt, firi vngnöte, geet ællæ faar örtogh, firi kiﬂ, kalf, lamb fiura pæninga; lösir ei han fæ sit ok ræt til biuﬂer innan ﬂre synnodagha, ligge siﬂan {han} [hans] varﬂnaﬂer [a] sum ægher; kan ﬂet spillas ællæ döia, vari hans skaﬂi ei vilde lösa.  §. 1. Later man fæ sit vtan aldra æghanda lof i ﬂa öia, sum han agher siæluer innan, ﬂa vari lösn ﬂes fæsins haluo minna æn {forra} [förra] skilt ær.

	XXXVIII.
Köpir man fæ af sotta by ok vraker heem olouandis grannum sinum meﬂ sino viti, vraki bort ællæ sla niﬂer {ginster} [genstan], ok böte ﬂre marker æn nakar kære a han af grannum. Nu dyl han, sigher æt han viste ﬂet ei, ﬂa dyli meﬂ siæx mannum, ok vraki ﬂa bort at saklöso. Vil han ei bort vraka ællæ niﬂer sla, ﬂa böte siæx marker.  §. 1. Ængin ma annars fæ taka, skip ællæ {ænkuste} [ankuste], ællæ huaria handa ﬂet hælzt ær, döt ællæ quikt, sik til nakara nyt haua, vtan han haui lof ællæ legho for sik af rættum æghanda, vtan han stande ﬂiufs ræt fore, æfter ﬂy sum skils i ﬂiuua balkenum.

Hær byrias tabula af köpmala balkenum.

I	Um lös öra köp fæ ællæ klæﬂe.
II	Um gull ællæ siluer köpis.
III	Um man köpir vax, salt ællæ rökilse.
IIII	Um {in} [man] gör köp a torghe.
V	Um legho fæ ok laan fæ.
VI	Um inlax fæ.VII Um væﬂsætning.VIII {Uuru} [Huru] man ægher væﬂ fæ vp biuﬂa.
IX	Um burghan

Hær byrias köp mala balkrin.

Köpir maﬂer af aﬂrum houat fæ ællæ klöuat, skæft vapn ællæ {skurit} [skurin] klæﬂe, giort gull ællæ siluer, læst hus ok dorat, ﬂet skal alt meﬂ vin ok vitne {vara} [köpa].

	II.
KÖpir man gull ællæ siluer af aﬂrum æn gullsmiﬂi siæluum, finder ﬂen sum köpte æt ﬂet ær flærﬂ innan, ﬂa taki ﬂen ater sum salde, ok væri sik meﬂ eﬂe tolf manna, æt han viste ﬂer ei suik meﬂ vara; falz han aat {ﬂﬂe} [eﬂe], böte ﬂre marker; dyl han æt han salde, dyli meﬂ tolf manna eﬂe, ællæ giui ater værﬂ ok boot sum skils.  §. 1. Sæl gullsmiﬂer fals i gulle ællæ silfre, ﬂa skal ﬂet til stæz læta, ok varﬂer ﬂet skært, haui huar sum fangit hauer; ær ﬂet oskært, giui {gullsmiﬂrin} [gullsmiﬂer] honum værﬂ ater sum köpt hafﬂe, ok haui sialuer flærﬂ sina, ok böte siæx marker. Kan gullsmiﬂer dylia, ok vill ei ater taka flærﬂ ﬂe han salt hauer, haui ﬂa vizorﬂ ﬂen sum köpte, meﬂ tuem bolfastum mannum han til salu sinne bindæ, ok boot sum sakt ær.  §. 2. Vil man gullsmiﬂi gull ællæ siluer sit i hænder fa ær göra, ﬂet skal han skært inuarﬂæ meﬂ tuem bolfastum mannum; kan siﬂæn ﬂen sighia silf ællæ gull atte, at ﬂet ær ei sua skært ater fangit sum han ﬂet vt fik, vari ﬂet a ﬂera vitnum sum ﬂa viﬂer varo; væria ﬂe gullsmiﬂin, vari saklös ok taki lön siin; fællæ ﬂe han, hete ﬂiuuer ok böte ﬂiufnaﬂ æfter miætzmanna miæti.

	III.
Köpir man vax, salt, rökilse, smör, flut, talgh ællæ {æumbla} [humbla], æ huar man se flærﬂ saldæ ællæ köpta, ﬂa næmne huar ﬂera sum köpte ok salde tua bolfasta mæn, ﬂe skulu vita æn flærﬂ ær sald ællæ ei; væria ﬂe han sum salde, vari saklös; fælla ﬂe han, böte ﬂre marker. Sua skal allæ {skaﬂa} [staﬂa] bötas sum flærﬂ hittis i köpum, ok taki ﬂen ater værﬂ sum köpte, ok han flærﬂ sum salde.  §. 1. Huar sum köpir viﬂer husfru bondans vtan vitu hans, æghe bondin ﬂet köp ater kalla æn ﬂet mera ær æn til öris köp {ær}. Ængin ma viﬂer bondans barn ællæ hion köp göra vtan hans vitu. Huar [sum] mera gör köp viﬂ ﬂem, böte ﬂre marker.

	IIII.
Nu gör man köp a torghe, huat hælder köpir quikt ællæ döt, {veet angin fango man sin klandas ﬂet köpit} [klandas ﬂet köpit, veet ængin fango man sin], ﬂen sum klandat ær firi, ﬂa suæri hin til sins sum klandæﬂe meﬂ tuæggia manna vitnum, ok hin binde torgh köp sit meﬂ köpuitnum bo fastum ok gyri sik vrﬂiuua, ok siﬂan taki hin sit ater sum klandat hauer, ok lete ﬂen {afte} [æfte] værﬂe sino sum köpt hauer.  §. 1. Köpir man hors ællæ ko, ællæ huat ﬂet hælzt ær sum föﬂis af, ok klandas siﬂan ﬂet fæ han köpt hauer, ﬂa {skak} [skal] han af föﬂo haua sum vp hauer föt, ﬂy æt ængin man ma annars manz {kalf/kalfs fostre vara} [half foster varﬂa], ok löse hin sit ater sum ræt kænt hauer.

	V.
Leghir man af aﬂrum hæst, skiut, vxa ællæ huat ﬂinge ﬂet vara kan, taker han ﬂet ospilt, ﬂet skal ospilt ater anduarﬂæs. Nu sigher ﬂen sum atte at ﬂet spiltis af hins handæ uærkum sum lekt hafﬂe, væri sik ﬂa meﬂ tolf manna {oﬂe} [eﬂe], ok giui vt legho sum han mælt hafﬂe; falz at eﬂe, gelde bondanum sit ater sua got sum han ﬂet tok, ok meﬂ leghona.  §. 1. Taker man laan af aﬂrum, laan skal leande heem föras; ei ma laan misfaras, ﬂet skal fullum geldum ater gældas, {afte} [æfte] ﬂy sum granna vilia suæria, ﬂe sum nær varo ﬂa ﬂet læntis vt. Sigher annar laan vara ok annar ei, aghe ﬂen vizorﬂ sum lænte, vitne meﬂ tuem mannum sialuer ﬂriﬂi æt ﬂet lænt var.

	VI.
Lægger man pæninga in til annars ællæ aﬂra koste, ﬂa lægge in meﬂ tuæggia manna vitnum, ok taki ater vt meﬂ samu vitnum; æru ei sua vitne til, ok ﬂen sigher sum in laghﬂe æt ﬂer var mera in lakt æn han vt gaf, haui ﬂa ﬂen vizorﬂ ﬂet vita vt giuit meﬂ tolf manna eﬂe. Stiæls ﬂet fæ ællæ brinder ællæ {valdtæx} [valdtax] fölghis bæggia ﬂera saman, ﬂa vari {gæt} [ﬂæt] {oguldit} [ogilt]; fölghis ei bæggia ﬂera aat, ﬂa anduarﬂe honum sit ater.

	VII.
Sæter man væﬂ manne, huat ﬂet ær minne lösöre ælla mere, ﬂa gyri ﬂet meﬂ vitne tuæggia mannæ bolfastæ. Nu kunno ﬂön væﬂ brinnæ för æn stæmno dagher ær vte, brinder bægia ﬂera, gelde ænkte firi. Nu kan ﬂet stiælas ællæ {vald tækas} [vald takas], ﬂa skal han til kirkio fara ok lysa æfte for sokna mannum, baﬂe æfte sino ok æfte ﬂy sum væﬂ sæt var; ær ei bægia ﬂera stulit, giui væﬂ siin {aghandanum} [æghandanum] ater.

	VIII.
Nu ær stæmnodagher ﬂera vte, ok lösis ei ater, ﬂa skal han væﬂ ater biuﬂa a {ﬂingeno} [ﬂinge eno], aﬂro ok ﬂriﬂia; vil han ﬂa ater lösa væﬂ sit, ﬂa haui ﬂer vald til; vil han ei, ﬂa skulu væﬂ miætas; æru væﬂ bætre æn {geldin} [geldit], ﬂa giui {aghanda} [æghanda] til sua mykit sum ﬂet ær bætræ ællæ meræ væart; ær væﬂ minna vært æn geldit ær, ﬂa fulle ﬂen til sum gelda skulde.

	IX.
Borghar man pæninga for annan, ﬂa gelde ﬂæt sama vt han borghat hauer, ællæ dyli meﬂ eﬂe tolf manna æt han aldra borghaﬂe; falder han at eﬂe, ﬂa gelde vt ﬂet han borghat hauer, huat ﬂet ær mera ællæ minna. Nu kan ﬂem a skilia, sigher annar mera borghat vara ok annar minna, gelde ﬂet ﬂa vt meﬂ eﬂe tolf manna æt han ei mare borghaﬂe æn nu ær fram laghat.  §. 1. Nu sigher annar ﬂe hauer man borghat, ok annar sigher pæninga, ﬂa fæ ﬂen fram sum {borgha} [borghat} hauer ok vari saklös; komber ei mannin fram, ﬂa geldi ﬂen geld ok mancins sak sum borghat hauer, ællæ væri sik meﬂ tolf mannæ. Ær a ﬂinge ællæ firi kirkio sokn borghat, viti ﬂet tolf mæn haut borghat ær ællær ei; ær ei a ﬂinge borghat, stande a vizorﬂum sinum.

Tabula af ﬂingmala balkenum.

I	Huru laghmaﬂer ægher vælias ok vm hans eﬂ. 
II	Huru hæræzhöfﬂonge ægher vælias ok vm hans eﬂ.
III	Um laghman hæræzhöfﬂongæ ællæ andre muto taka.
IV	Huru hæræz ræte skulu skiptas.
V	Nu vm all afgæld sum af almænningum ganga.VI	Nu vm ﬂings dagher komber a helghan dagh.
VII	Nu huru hæræz ﬂing agher hauas.
VIII	Nu huru landz ﬂing ægher hauas.
IX	Nu huru man til ﬂings stæmna agher.
X	Nu komber ﬂen til suars sum sak gifs.
XI	Nu ægher ei hæræzhöfﬂonge ﬂing heem til manz næfna.
XII	Huru hæræzhofﬂonge ægher ﬂing sökia.
XIII	Nu huru akærænde agher meﬂ vitnum binda.
XIIII	Nu komber ﬂen til ﬂings sum eeﬂ vil gangæ.
XV	Nu stæmna flere mæn enum til ﬂings.
XVI	Nu ægher hæræzhöfﬂonge til ﬂings koma.
XVII	Nu komber bonde til ﬂings ok beﬂis lagha dom.
XVIII	Nu komber man til ﬂings ok skal eﬂa ganga.
XIX	Nu vm lagha dagh til stæmno.
XX	Nu huru laghfæld brut skulu takas.
XXI	Nu vm löskæmanz {skuld} [brut] vtan drap, saar ok raan.
XXII	Nu vm bolfast manz brut.
XXIII	Nu vm bonde sigher sik osöktan vara.
XXIIII	Nu vm bonde sakfælder ær hauer afraﬂ ællæ tiund inne.
XXV	{Nu} [Huru] man skal sökias firi brut siin.
XXVI	Huru man skal væria ællæ fella ﬂen sum saker ær.
XXVII	Nu huru hæræzhöfﬂonge skal buﬂkafla vp skæra.
XXVIII	Nu giuer {lanz man} [lænsman] manne skuld vm saar.
XXIX	Nu komber malsæghande til ﬂings ok giuer naka{ka}rum sak, ok vil ater vænda.
XXX	Nu huru hæræz næmd skal vara.
XXXI	Nu vil nakan {vt næmdan} [v næmd] vrækæ.
XXXII	Nu {kan næmdinne ei a sæmia} [huru man ma mote næmd] væﬂia {oc vm mend eﬂa}.
XXXIII	Nu kan næmdinne ei a sæmia.
XXXIIII	Nu huru {koste} [koster] ægher haldas for hæræz næmd.
XXXV	Nu vm væﬂning mote hæræzhöfﬂonga.
XXXVI	Nu vm væﬂning mote laghmanne.
XXXVII	Nu vm dombrut hæræzhöfﬂongæ ok laghmanz.
XXXVIII	Nu huru sannind ægher {lætas} [letas].
XXXIX	Nu vm kunungx ræfst huru hon ægher vara.

	I.
Nu skal man laghman væliæ, ﬂa skal biscoper ﬂet a {landz ﬂing} [landz ﬂinge] konnogha læta, ok atta vikna dagh læggia, at alle magho koma sum i laghsagho boa til sama landz ﬂing; ﬂa skal biskoper meﬂ sik tua haua af klærka væghna, siﬂan skal almoghin vælia siæx hof mæn ok siæx bönder, ﬂe tolf meﬂ klærkomin skulu ﬂre mæn vælia, af ﬂem ﬂer boa i laghsaghu, sum ﬂe [vilia] anduarﬂa for guﬂi æt landeno æru rætaste æfte ﬂera bæzsta samuite; af ﬂem ﬂrim ægher kununger en taka, ﬂen guﬂ honum i hugh skiuter, ok han for star almoghanum nyttan var. ﬂen sum kununger til laghman væl, han ægher ﬂetta suæria: sua biﬂer iak mik guﬂ hiælpa ok ﬂe hælghodoma iak a halder, iak skal viﬂer fatöka ok rika iuir allæ laghsaghu mina i domum allum rætto fölghia, ok aldre vrango a mot samuiti mino ok laghum, ok lagh aldre vrængia ællæ ræt styrkia for rædde skuld, vild ællæ pæninga giri, ei for awnd ællæ illuilia, ei for frænskap ællæ vinsæmio, sua se mik guﬂ hulder sum iak sant sigher.

	II.
Nu skal man hæræzhöfﬂonga vælia, ﬂa skal laghman ﬂing stæmna en manaﬂ for æn ﬂing skal haldas a rættum ﬂings staﬂ i sama {haræﬂe} [hæræﬂe]; ﬂa skal hæræﬂe næmna tolf mæn ﬂolika ﬂe vilia, ok laghman siæluan ﬂrættande, ﬂe ﬂrættan skulu kununge ﬂre i val læggia af ﬂem i hæræﬂe boa, ﬂer taki kununger en af, ﬂen sum han vil ok veet ﬂer fallnæn til var; ær ei {kununge} [kununger] inlændis, ﬂa taki ﬂen hæræzhöfﬂonga sum kununger ﬂet i hænder sæter; ﬂa skal hæræzhöfﬂonge sama eeﬂ sum laghman suæriæ.

	III.
Taker laghmaﬂer muto for dom sin, giui kununge muto ok böte fyritighi marker, ok misto laghmanzdöme sit ok fæ ﬂet aldre siﬂan ater. Taker hæræzhöfﬂonge motu, vari lagh samu. Taker hæræz lænsman muto, giui {kunungenum} [kununge] muto, ok miste læn sit ok fa ﬂet aldre ater, ok böte fyritighi marker. Taker næmda man muto, giui kununge muto ok böte fyritighi marker, ok sætis aldre i næmd oftare.  §. 1. Huilkin man sum giter han forwnnit meﬂ fullum skælum æt han muto tok, taki han af ﬂem fyritighi markum sum han böta skal, attæ örtoghar ok ﬂrættan marker.

	IIII.
Ei ma en man flere {hæræzhöfﬂöngo} [hæræzhöfﬂöngæ] döme haua æn {ﬂet} [et], ok han agher haua ﬂriﬂiung af allum hæræz ræt i sakörum af ﬂy hæræﬂe, ok hæræﬂ {ræﬂe} [raﬂe] sialft ﬂem tuem lutum ater {ær} [æru].

	V.
All af gæld sum af hæræz almænningum ganga, skulu skiptas mellan almoghans æfter ﬂy sum huar ær {iorﬂægangin} [iorﬂæghande] i hæræﬂeno, ok kunungenum sin ﬂriﬂiung.

	VI.
Komber ﬂings dagher vp a hælghan dagh ællæ fasto dagh, lyse hæræzhöfﬂonge æ förra ﬂings daghin ﬂolikin dagh han vil ﬂing haua; lysir han ei, ﬂa {siti} [sitin] bönder saklöse hema ﬂer til annar ﬂingx dagher komber, ok hæræzhöfﬂonge böte ﬂre marker.

	VII.
ﬂri skulu ﬂinga tima vm arit i huarre laghsaghu var: {forste} [förste] fran tiughunda dagh iula til nio viknæ fasto, annar fran botolfs mæsso til sanctæ olafs dagh, ﬂriﬂi fran mikials mæsso til aduent; i ﬂessum timum skulu hæræzhöfﬂonga ﬂing haua a enum dagh i huarre viku a rættum ﬂings staﬂ.

	VIII.
Landz ﬂing agho haldas aus mang: första skal vara manadaghin næste æfte tiughunda dagh iulæ, {annar} [annat] {manadagher} [manadaghin] næst miﬂ fasto synnodagh, {niunda daghin} [ﬂriﬂia manadaghin] æfte sanctæ pæters dagh, fiærﬂa vm manadaghin næst æfter sanctæ mikials dagh. Ok huar laghmaﬂer skal {a ﬂinge vara} [ﬂinga] en tiﬂ vm arit i {huarro} [huario] hæræﬂe i sinne laghsaghu; vil han oftare, raﬂe siæluer, ok ﬂa lyse ﬂet æ fiughurtan natum för æn han ﬂinga skal.

	IX.
Nu kære man til annars, ﬂa skal [han] heem til hans fara meﬂ tuem bolfastum mannum, stæmna honum til ﬂings, ok sighia huat sak han honum giuer; komber han til första ﬂing, annat ok ﬂriﬂia, ok suaræ for sik meﬂ laghum ællæ lagha botum, ﬂet ær væl; komber han ei, ok ei forfalz vitne hans, ﬂa ær han saker aat ﬂrim markum for ﬂrysko sina, ok hæræzhöfﬂonge næmne ginstan heem {meﬂ honum} til hans tolf mæn [at] taka vt ﬂre marker, ok akærandin kære til hans af nyo it ﬂing, annat ok ﬂriﬂia; komber han ei til suara forfalla lös, ﬂa vare fælder at huwﬂsakinne, ok hæræzhöfﬂonge næmne til tolf mæn meﬂ siæluum sik ok lænsmanne, æt taka vt {æakena} [sakena] ællæ annat ﬂet ﬂe dela vm, ok a ﬂre marker for ﬂryzsko hans.

	X.
Nu komber man til suara ﬂen sakin gifs, innan laghﬂingum, vm ﬂön maal sum han ægher han binda til meﬂ vitnum, sum för i laghumin siks, ﬂæn sum kære orkar ei ællæ vil ei han meﬂ vitnum bindæ æfter hæræzhöfﬂongæ dome, ﬂa vari han saklös sum sakin gifs, ok böte ﬂre marker ﬂen sum akære, ok vare aldra gilt forfalz vitne vtan en tiﬂ for samu maal.

	XI.
Nu ægher ei hæræzhöfﬂonge ﬂing næmna heem til manz æt taka for honum for æn tolf mæn haua ﬂer vm vitnat, huat han ær laghstæmder ok laghﬂingæﬂer ællæ ei; ok all forfalz vitne suæri vp a samu ﬂinge ﬂe vitna.

	XII.
Hæræzhöfﬂonge ægher ﬂing sökia i huarium ﬂingx dagh. En skal ﬂings staﬂer i huario hæræﬂe vara. Huarn siunda dagh skal ﬂing hauas a rættum ﬂingx staﬂ, ﬂy æt enost flerum sinnum, æt kunungx buﬂ kan koma ællæ kunugx bref; haui aldre ﬂing {gildæ} [gilt] til sökning ællæ til talu vtan et i vikunne.

	XIII.
Nu kan ﬂen sum kærir orka ﬂen binda viﬂer meﬂ vitnum sum han kære til, æ a ﬂen {tings} [ﬂings] dagh han fa suarin, ok hin biuﬂer ne for sik, ﬂa skal han næmnæ siin vitne, ok a næsta ﬂingx dagh ﬂer æfter baﬂe vitna ok suæriæ, vtan han fa ei suar for æn a siætta ﬂinge, ﬂa skal han a sama ﬂinge baﬂe næmna vitne ok suæria læta.  §. 1. Nu kan ﬂet vara duls mal ok ei vitnis maal, ok ﬂen sum kæris til biuﬂer ne, ﬂa skal a ﬂy ﬂinge han suarar a, lagh siin fæsta, ok ganga a ﬂy ﬂinge ﬂer ær næst, vtan han suarar ei [för æn] a ytarsta ﬂinge, ﬂa gyri baﬂe a sama ﬂinge, fæste lagh ok gange, ællær vari fælder; ok alle eﬂa ok vitne skal han ganga a rættum ﬂingx staﬂ ok a rættum ﬂings dagh.

	XIIII.
Nu komber ﬂen til ﬂings sum eﬂ vil ganga, ok malsæghande komber ei æt {stæmna} [staua], æller ær ﬂer ok vil ei eﬂ staua, gange ﬂa bonde eeﬂ sin, ok vari ﬂen eﬂær laghlika gangin. Kan nakar siﬂæn ﬂen eﬂ quælia viliæ, ﬂa skulu ﬂe ﬂre ﬂet suæria, æt ﬂen eﬂer laghlika gangin ær; haui ængin vald ﬂen eﬂ ater bryta, vtan kununger siæluer vili sannind vt leta.  §. 1. Talar man talu sina a ﬂinge, komber ater i aﬂro ﬂinge ok tala aﬂra, ﬂet ær tuætala; nu kænnis manne ﬂet, væria han siæx mæn, vari saklös; fælla ﬂe han, böte siæx öra malsaghandanum eensamnum; siﬂan skal han meﬂ samu talu sum han a första ﬂinge hafﬂe, væria sik ællæ fællæ; huat ﬂet ær hælder til talande ællæ suarande, vari samu lagh. 

	XV.
Nu stæmna flere mæn enum til ﬂings æn en man a enum ﬂings dagh, ﬂa skal han ﬂem först stæmde först suaræ, ok siﬂan huarium æfter ﬂy sum han stæmder {ærar} [var], for ﬂy æt ei ma en man mera æn enne til talu a [eno] ﬂinge suara, ok ei eﬂ ganga vtan en a enum dagh.  §. 1. Nu sigher huar sik förræ stæmt hauæ æn annar, ﬂa a hæræzhöfﬂonge ﬂem först ræt göra sum höhgsta hauer kærona, ok siﬂan huærium æfter ﬂy sum kæræn ær til.

	XVI.
Huar ﬂings dagh agher hæræzhöfﬂonge, {allær} [ællær] ﬂen han hauer sin dom i hænder sat, til ﬂings koma a rættum ﬂings staﬂ, ællæ böte ﬂre marker; ok akærande ok suarande hauin sama vizorﬂ a næsta ﬂinge, sum ﬂe skuldo haft haua æn hæræzhöfﬂonge hafﬂe a ﬂinge varit, for ﬂy æt all lagha vitne ok eﬂar skulu æfte domum göras.

	XVII.
Nu komber bonde til ﬂings ok beﬂis af hæræzhöfﬂongæ laghæ domæ, suara han sik ei vita lagh vm ﬂet maal, ﬂa ma han ﬂet vp sætiæ, ok huxa sik vm til næsta ﬂings dagh; ﬂa ægher hæræzhöfﬂonge honum lagh döma, ællæ böte ﬂre marker, vtan han före ﬂinge suær meﬂ een eﬂe sinum æt han ei lagh veet vm ﬂet maal, ok sæter vp vndi laghman sin.

	XVIII.
Nu komber man til ﬂings ok skal eﬂa ganga ælla vitne fulla, giuer malsæghande læns man ok hæræzhöfﬂonge honum ﬂen eﬂ vp, vari sua gilder giuin eﬂer sum gangin. Nu skil ﬂem vm, sigher annar giuit vara ok annar ei, vitin ﬂet siax mæn, ﬂe ﬂa a ﬂinge varo, huat ﬂer ær sant vm.  §. 1. Ok gifs manne sak, han skal værias ællæ fællas ﬂer gerningin giorﬂis, ok böta ﬂer sum han {bo} [bor].

	XIX.
Nu æ huar man skal stæmna aﬂrum, ær han vtan hæræz ok innan laghsaghu, ﬂa skal han stæmnas fore kirkio sokn a helghum dagh ællæ a {ﬂing} [ﬂinge], ok haui ﬂriggia vikna dagh til suars æt koma æfter ﬂet æt han laghlika stæmder var. Ær han vtan laghsaghu ok inrikis, haui siæx vikna dagh til suars æt koma, ok stæmnis æ sum för ær sakt.

	XX.
Nu varﬂer man {laghfalder} [laghfælder] for brut siin, ﬂa skal mals æghande til ﬂings fara ok hæræzhöfﬂonga til sighia; hæræzhöfﬂonge skal honum af ﬂinge tolf mæn næmna, ﬂe tolf skulu i bondans garﬂ ganga; ﬂe skulu lös öra ok gangande fæ miæta; vinz ei ﬂet, ﬂa skulu ﬂe miæta korn ok hö, ær ﬂetta i husum læst ok bondin vil ei {vp læta. ællæ} vp læsa, ﬂa bryte saklöst dör vp; vinz ei ﬂet til, ﬂa skal hus hans miæta; vinz ei ﬂet til, ﬂa skal miæta vm iorﬂ hans; vinz ei hon til, ﬂa skal miæta i bolbynum, æftir ﬂy sum ﬂe tolf sighiæ dyrast vara vært.  §. 1. Æ huar {sum} iorﬂ miætz vt for sak öre, haui bondin vald ﬂe iorﬂ ater lösa innan ﬂry aar æfter ﬂet hon miætin ær. Orkar ei han, lösin ﬂa frænder hans innan sama stæmnodagh; bæri ﬂen skuld af iorﬂ sum hona hauer, ok sla ænkte af. Lösis ei ﬂe iorﬂ ater innan ﬂry aar, haui ﬂa ﬂen fangit hauer, ok haui ængin vald ﬂe iorﬂ {ofterme} [oftarmer] quælia ællæ i byrﬂ lösa.  §. 2. {A} [Æ] sua ﬂikla sum bondin sækis, sua ﬂikla skiftis husfrunna luter fran, baﬂe i iorﬂ ok {i} {lösorum} [lösörum]. Værkær husfru, ok fællis bonde aat laghum, ællæ varﬂer hon meﬂ vitnum viﬂer bundin, bötis brut af henna goze.

	XXI.
Nu bryter han viﬂ bonda, sum ænkte hauer viﬂer vagha, i andrum sakum æn drap, saar ok raan, sum för ær sakt, ﬂa a bondin til hans tala a ﬂinge, aﬂro ok ﬂriﬂiæ; komber han a ﬂing ok biuﬂer ræt for sik, stande vizorﬂ for honum; komber han ei a fiærﬂa ﬂinge, ﬂa ær han fælder sik fæller siæluer, huæria boot æfte brutum; ær han ei bolfaster, ﬂa laghﬂinge ﬂer sum gerningen var giorﬂ. Siﬂan han ær sua fælder, ﬂa gange han in til bondans förstonne, aar fore mark huariæ sum han saker ær aat, ok siﬂan til kunungs, ok {ok} vari saklös för hæræﬂe.  §. 1. Kan han bort löpæ mæﬂan han ær inne meﬂ bondanum, ﬂa vari saker at ﬂrim markum sua ofta han gör ﬂet, ok vari ﬂy længer it aar meﬂ bondanum.  §. 2. Nu löper ﬂen man {burt} [bort] {brutlekin} [brutlikin] ær, ﬂa kan bonde han vilia ater taka, ok komber akomæ a ﬂen man, ﬂa vari ﬂet alt ogilt vtan i drapum, döz drap ligge i tiughu markum til ﬂræskiptis; ok taki sin skaﬂaman at saklöso. Vil ei bondin han taka, taki lænsman han, ok vari bonde saklös fore kunungs manne æn han bort löper mæﬂan han inne ær meﬂ bondanum. Æt huat ﬂeem manne görs ællæ [han] göra faar, vari i fræls manz botum.

	XXII.
Nu kan bolfaster man i lagh bryta ok vil siæluer vndan flyæ, vari huat sak ﬂet hælzt ma, vil han sialuer ræt göra, vari saklös; vil han ei, {lagh biuﬂe} [lagh binde] han ræter malsæghande viﬂ sak sina, ok söke til fuldra botæ meﬂ hæræzhöfﬂonga ok hæræde sino; taki huar ﬂer lut sin sum i sakinne ægher‚ ok alt ﬂet vt sökis af bondanum meﬂ domum ok skælum, [kan ﬂet ater dömas, ﬂa giui huar ﬂet ater sum han tok meﬂ suornum eﬂe, ok vari saklös firi ransbotum, firi ﬂy ﬂet tox meﬂ domum ok skælum.]

	XXIII.
Nu sigher bonde sik {osöktan} [ofsöktan] vara, haui ﬂet miæzmæn vald vita meﬂ eﬂe sinum, æt ﬂe ei mera miætit haua æn brutin varo. XXIIII. Hauer bonde afraﬂ ællæ tiunde inne meﬂ sik ﬂa miætias skal for honum, ﬂet skal vtan miæt varæ. Ægha ok flere i bo, ællæ ær inlax fæ ællæ bolax fæ meﬂ vitnum saman kumit, alt skiptis ﬂet vndan miæti.

	XXV.
Huar man skal sökias for brut siin, huat ﬂæt ær minne brut ællæ mere, ﬂa ægha miætz mæn i garﬂ ganga, ok miæta huarium sua mykit han i sak a, ok {læta} [læti] malsæghanda lut quarran {standa} [vara] ﬂer til han vil sin lut haua.

	XXVI.
Huar sum tolf mæn skulu annan varﬂæn vita ok annan fældæn, göra ei ﬂet a sama ﬂinge, böte huar ﬂera ﬂre marker, vtan ﬂe tolf i kunungs ræfstum næmnæs, ﬂe gyrin sum ﬂer staar.  §. 1. J allum vitnum, næmdum ok eﬂum skulu bolfaste mæn varæ.

	XXVII.
Nu {huru hæræzhöfﬂonge skal buﬂ kafla} [ma hæræzhöfﬂonge buﬂ kafla] vp skæra mot kunungs breue ællæ buﬂi, vm stulit varﬂer i bygdinne, varﬂer drap giort, ællæ man inne takin meﬂ annars kunu, ællæ kona valde takin, ællæ varﬂer man takin af kirkio garﬂe ﬂen sum friﬂ atte ﬂer haua.  §. 1. Nu kan hæræzhöfﬂonge buﬂ kafla vp skæra, sin i huarn firærﬂung, ﬂen buﬂkafle skal fram ganga ok ei ater. Ei skal ænkia buﬂkafla vp bæra, vtan hon haui son ældre æn femtan ara. Komber buﬂkafle i by östan, gange vt væstan; komber han sunnan, gange vt norﬂæn. Alle ægha buﬂkafla bæra, bönder, landboa ok brytia, huat ﬂe æru frelse ællæ ofrælse.  §. 2. Nu fa ﬂe dela, sigher annar buﬂkafla i by kumin vara, ok annar ei, haui ﬂen vizorﬂ buﬂkafla vil fram vita meﬂ tuæggia manna vitnum; gange sua ﬂen eﬂ sum allæ aﬂræ.  §. 3. Huar sum buﬂkafla viller ællæ fæller, sua æt ei komber ﬂing mote kunungs buﬂi, böte ﬂre marker. Huar sum viller ællær fæller buﬂkafla moot hæræzhöfﬂonga ællæ laghmanne, böte ﬂre öræ.

	XXVIII.
Nu giuer læns man aﬂrum manne skuld, sigher æt han hauer giort saar ællæ bloﬂuite, ællæ bloﬂuite, ællæ huat brutum ﬂet hælzt æru, ok sigher [han] haua hemelika böt viﬂer malsæghanda, ok hin sigher nei, hauer lænsman ﬂer san vitne til af tuem bolfastum mannum ﬂem ﬂet vilia suæriæ, æt ﬂet varﬂ syynt ok skærskotat a sama dyghne, haui sama vald han viﬂer binda sum malsæghande, ok malsæghande haui forgiort sinum ræt, ok ﬂen brutit hauer böte baﬂe hæræﬂe ok kununge. Orkar ei lænsman ﬂem vitnum nu æru saghﬂ, vari bondin saklös.

	XXIX.
Nu komber mals æghande til ﬂings ok giuer aﬂrum sak, ok vænder ater ok vil han ei laghsökia, söke ﬂa lænsman han sum för ær sakt, ok mals æghande haui ﬂer forgiort sinum ræt.

	XXX.
Nu vill kununger næmdir sina se, ﬂa skal hæræzhöfﬂonge næmd næmna tolf mæn af hæræﬂeno, halft hofmæn ok halft bönder, ﬂem sum viﬂer delomæn ok hæræzmæn sighia ia moot; han skal sanninda mæn i næmd næmna ok ei osanninda mæn, ok ei viﬂer delo mæn, ok ei ﬂe vildoghe æru. Hæræzhöfﬂonge skal siæluer i næmd vara, ok ei annar i hans staﬂ, vtan han forfal haui sum för ær sakt. Nu næmnis man i næmd, ﬂen ﬂa ær a ﬂinge stadder, syn han {ok} [ok] vil ei [i] ganga, böte ﬂre marker.

	XXXI.
Nu æn ﬂen sum kæræ vil ællæ ﬂen [sum] suara skal, iæuer nakan vildoghan vara af ﬂem sum i næmd sitia, ﬂa skal han bort af gangæ ok annar i hans staﬂ sætias, sua længe sum ﬂet malit sliz. Huem ﬂesse tolf væria ællæ fælla, ﬂet stande ok ei ater gange; ﬂe næmd ma ængin a moot væﬂiæ, for vtan han væﬂi for æn hon suorit hauer, ok ei eﬂ mote ganga, ok ei næmd a mote {ganga næmd} [næmd ganga].

	XXXII.
Uil man mote næmd væﬂia for æn hon suorit hauer, ﬂa væﬂi mals æghande siæx marker ok huar næmda man meﬂ enne mark vndi kunungs sannind {at lætan} [at letan]. Tappær næmdin ﬂa böte tolf marker, taki siæx marker kununger ok siæx marker malsæghande. Tappær ok malsæghande, ﬂa böte han siæx marker, taki ﬂre marker næmdin ok ﬂre marker kununger.  §. 1. Alle vitnis mæn fore kununge, laghmanne, hæræﬂe ællæ hæræz næmd, ﬂe skulu suæria vm all ﬂe vitne sum ﬂe vitna, ok biﬂia sik sua guﬂ til hiælpæ æt ﬂe vitna ræt ok sant vm ﬂetta maal; gangæ ﬂessin vitne ater for kunungs dome, ﬂa böte nio marker til ﬂræskiptis, ok vari aldre ﬂingxbæri, vitnis bæri ællæ eﬂz bæri, ok hetin skæmdæ mæn ok ei vitnis mæn; fastin ok standin vtan kirkio, ok bötin biskope ﬂre marker.

	XXXIII.
Nu kan næmdinne ei a sæmia, huem siu af næmdinne væria vare varﬂer, huem ﬂe fælla vare fælder. Nu æn ﬂe tolf vilia huarte væria ællæ fælla för æn ﬂet ﬂingit ær skilt aat, ﬂa böte huar ﬂen i næmdinne ær ﬂre marker til ﬂreskiptis, malsæghanda, kununge ok hæræﬂe.

	XXXIIII.
Nu ﬂen tima ﬂessin næmd skal hauas, ﬂa skal kunungx foghate halda kostin for ﬂem sum kunungx dom hauer meﬂ atta hestum, ok for ﬂem hans som incighle hauer meﬂ ﬂrim hestum, ok hæræzhöfﬂonge skal haldæ kostin for laghmannenum meﬂ attæ hæstum, ok for næmdinne, huarium hofmanne sum i næmdinne siter meﬂ tuem hestum, ok huarium bonda en hæst; ok ﬂer fore ær hæræzhöfﬂonge skal ﬂen kostin haldæ, ﬂa skal han vp bæra allan ﬂen hæræzræt sum ﬂa falder for ﬂe næmdinne, huar i sino hæræﬂe.  §. 1. Döme laghmaﬂer {allæ} [ællæ] hæræzhöfﬂonge dom, vil nakar væﬂia mote honum, ﬂa skal han væﬂia a sama ﬂinge domin gærs, ællæ haui ænkte vald siﬂan væﬂia moot honum.

	XXXV.
Uæﬂiar man mote hæræzhöfﬂongæ, ﬂa skal han {vaﬂia} [væﬂia] tolf öra ok hæræzhöfﬂonge ﬂre marker vndi laghman. Tappær bonde, taki hæræzhöfﬂonge half mark aat malsæghanda ræt, half mark laghman ok halfmark hæræﬂe. {tappæ} [Tappær] hæræzhöfﬂonge, taki bonde mark, aﬂra laghman, ﬂriﬂio hæræﬂe.

	XXXVI.
Nu væﬂia bonde ællæ hæræzhöfﬂonge mote laghmanne, væﬂi bonde ællæ hæræzhöfﬂonge ﬂre marker ok laghman siæx. Tappær bonde ællæ hæræzhöfﬂonge, taki laghmaﬂer mark, aﬂra kununger ok {ﬂriﬂi} [ﬂriﬂio] hæræﬂ. Tappær laghman, taki ﬂen sum væﬂiaﬂe tua marker, {ok} tua kununger ok tua hæræﬂ.

	XXXVII.
Huar sum bryter hæræzhöfﬂonga dom, böte ﬂre marker, for laghmanz dom siæx marker.  §. 1. ﬂessin maal ægho a hæræznæmd slitas: all eﬂzöre ok höghmæle sum a liif gangæ, ællæ {a} baﬂe a liif ok goz, all morﬂ ok morﬂgæld, all raan, huat ﬂe æru höghre ællæ læghre, all dombrut, baﬂe laghmanz ok hæræzhöfﬂongæ, vtan ﬂön til kunungx næmd liggia.

	XXXVIII.
Kununger ægher sannind {læta} [leta]; han ma ater bryta {all} [allæ] {skruk. soknær} [skruksoknær] ok vpsoknær, ok laghmaﬂer ægher lagh skilia. Ok ængin ægher oasker böte ok ængin tösuar samu sak.

	XXXIX.
Nu ﬂen tiiﬂ kununger siæluer vil siin rættara ﬂing haua vm alt rikit, ællæ ﬂe sum hans dom haua, ﬂa skal kununger, ællæ ﬂe sum a hans væghna æru, kunnogha ﬂet i huario lanzskapi siæx vikum for æn han ﬂem halder. Alle skulu koma til ﬂes æt kæræ til ﬂera, sum ﬂem haua vrankt giort, a första ﬂinge siﬂan kunungx bref æru læsin, ællæ [a] kirkio stæmpno ﬂer ei ær ﬂing til; ok ﬂe sum ei ﬂa kæra, sum nu ær sakt, ﬂa skal ænkte dömas vm ﬂe sakir aat ﬂy sinne vtan ﬂen sum akæris ær til suars. Agher ok kununger allum mannum meﬂ sino breue konnugha nær han vil ﬂe samu rættara ﬂing haua, ok huar sum ﬂa ei komber, ﬂa skal kununger, ællæ ﬂe sum hans dom haua, ei ﬂes siﬂer döma vm all maal sum nu ær sakt, sua sum han sialuer til suara {vara} [vare], vtan han san forfall hauer.

Hær byrias tabula af eﬂzöris balkenum.

I	Först æn nakar gör hemgango a annan i hans hus ællæ heme.
II	Nu rymer man aat annars garﬂe firi ovinum sinum.
III	Nu i huat husum han ægher friﬂ haua sum til rymir.
IIII	Nu vm han fa skaﬂa for æn han til bondans garﬂ komber.
V	Nu vm man riﬂer i annars garﬂ ok gör ei blanaﬂ ællæ bloﬂuite.
VI	Nu vm drap varﬂer giort i hemfriﬂ.
VII	Nu vm man fa skaﬂa i {annars staﬂ} [annar staﬂ] æn i sinum garﬂe.
VIII	Um mæn hittas i garﬂe sate ok skilias osate.
IX	Um ﬂen ær landboe sum hemsokn görs til.
X	Um aﬂrum manne görs hemsokn ﬂem landboans garﬂ sökir.
XI	Um man hæmnis a sæt maal ok böt.
XII	Um man hæmnis æpter böter fæsta.
XIII	Um man hæmnis annan ok gör gerningena.
XIIII	Um man taker meﬂ vald kunu.
XV	Um man gör forsat for aﬂrum a kirkio vægh ællæ ﬂingx vægh.
XVI	{Um man gör aﬂrum saar ællæ drap a ﬂingx vægh alla kirkio} [Nu komber skiælnaﬂer manna mællum a kirkiu vægh ællær ﬂingx vægh].
XVII	Um kirkio friﬂ ok ﬂingx friﬂ.
XVIII	Um man far hem til siin af kirkio ællæ ﬂinge.
XIX	Um man riﬂer til pænings öl ællæ {annars staﬂ} [annar staﬂ] för æn han hem komber.
XX	Um man æltir annan af lagha til mælum.
XXI	Nu leﬂir man annan til stok ællæ annar staﬂ, hugger af honum hænder ællæ föter.
XXII	Um man hæmnis a kunungs dom.
XXIII	Um man riﬂer hem at aﬂrum, ok före han meﬂ valzværkum fran heme sino.
XXIIII	Huru eﬂzöre skulu skiptas.
XXV	Um man halder biltoghæn man meer æn til maal.
XXVI	Nu huar sum halder biltoghan man a annars skaﬂa. 
XXVII	Huru man ægher biltogher vara ællæ friﬂ fa.
XXVIII	Nu skal all eﬂzöris maal hæræzhöfﬂonge vita.
XXIX	Huru hæræzhöfﬂonge skal biltoghan man læggia.
XXX	Nu man ei ﬂen skaﬂan fik vitna ællæ sökia.
XXXI	Huru en man ma eﬂzöre bryta.
XXXII	Nu ma ei quinna ællæ ouormaghi eﬂzöre bryta.
XXXIII	Um bonde raﬂer husfru sinne æt hon dör af, ællæ husfru dræper bonda sin meﬂ vaﬂa.
XXXIIII	Um barne varﬂer ofharﬂlika raﬂit sua æt ﬂet dör af.
XXXV	Nu ganger man at aﬂrum a aker hans vm höst ællæ var.
XXXVI	Nu varﬂer man olaghlika fordaruaﬂer a sina saklöso.
XXXVII	Nu vændis manne ﬂiufsak til, ællæ huæria handa brut ﬂet hælzt ær, bastæs ok binz {oforwmmem oc vtan dom}.
XXXVIII	Nu biuﬂer man aﬂrum dræpa ællæ aﬂra gærninga göra.
IXL Nu taker man annan ok lægger a iorﬂ niﬂer, snöpir han ællæ aﬂra valzgærninga gör.
XL Nu ma {ængsis} [ængsins] manz goz sköflas for æn han ær laghwnin.
XLI	Um biltogher man varﬂer dræpin inrikis siﬂan han ær biltogher laghﬂer.
XLII	Um biltogher man varﬂer vt rikis dræpin.
XLIII	Um biltoghs man goz huru ﬂet skal vara mæﬂan han biltogher ær.
XLIIII	Nu huar sum riﬂer at aﬂrum meﬂ fullo valde, röuar af honum houat ællæ klöuat.
XLV	Nu huar sum ligger i skoghe, skipi ællæ annar satﬂ, læter sik ﬂer til æt röua.
XLVI	Nu gar man i {annas} [annars] trægarﬂ lyktan ok taker frukt meﬂ valde.

Eﬂzöris balker

	I.
Riﬂer man heem at aﬂrum ﬂes værkis, æt han vil bondæn ællæ hans hion, ællæ {nakat ﬂem} [nakan ﬂen] i hans garﬂe ær ællæ gest hauer, ællæ hans garﬂ sökir i ﬂrangum, ﬂa han i garﬂin komber, skaﬂa göra, dræper, slar, hugger fullum sarum ællæ sla skeno, blanaﬂ ællæ bloﬂuite; alle ﬂe ﬂer meﬂ æru i fluk ok farunöte haua brutit eﬂzörit.

	II.
Rymer man at annars garﬂe fore ouinum sinum, hin sum æfte far kastær ællæ skiuter æfter honum sua æt han döﬂ af faar, fulsære, bloﬂuite ællæ blanaﬂ; taker ﬂet han siﬂan han komber i hans tompt ællæ gard hans sum han til hiælpæ sökir, ﬂa hauer han ok alle [ﬂe] meﬂ honum varo brutit eﬂzörit.

	III.
Sua mykit sum bondin hauer intakit meﬂ husum ok garﬂum a sinne tompt han {bo} [bor] a, ﬂer ægher han friﬂ a sik ok allo sino.  §. 1. Nu stander baﬂzstoua vtan garﬂz, smiﬂia, hemelikt hus ællæ laﬂa, i ﬂessum husum agher man sama friﬂ haua sum a tompt ællæ garﬂe; huar sum ﬂer gör gerning a annan, haui brutit eﬂzörit.

	IIII.
Nu kan ﬂet taka hin sum firi löper för æn han komber a hans tompt sum han flyﬂe til ællæ hans garﬂ, ﬂa haua ﬂe ei brutit eﬂzörit.

	V.
Nu riﬂa ﬂe heem at manne, æn ﬂo æt ﬂe vilia skaﬂa göra, ok gita ei, sla ﬂe ei til bloﬂz ællæ hugga ok ei dræpa, ﬂa ær hötter meﬂ ængo bötter; bryta ﬂe hus ællæ skena, [ællæ] skiuua man ællæ kunu, ok komber ei bloﬂuite innan, ﬂa böte ﬂre marker, ællæ dyli meﬂ siæx manna eﬂe, [ok gange ei siæx manna eﬂin] för æn næmdin hauer han vart fore eﬂzöreno.

	VI.
Nu kan ﬂen man hemsokn gör, varﬂa saar ællæ dræpin ællæ fa bloﬂuite i ﬂy æt han gör heemsokn, ﬂa ær ﬂet alt ogilt sum han faar.  §. 1. Nu kunno ﬂe före fara {sum} [ok] vilia fly; alt ﬂet ﬂe i garﬂenum ællæ a tomptinne fa ﬂet [ær] alt ogilt. {Nu kunno ﬂe sum före æru vilia fly alt ﬂet ﬂe i garﬂenum fa ællæ a tomptinne ﬂet ær alt ogilt}.Nu æn ﬂe aghas viﬂer i garﬂzliﬂi, ok falla föter {i garﬂzliﬂi} [innan garﬂzliﬂ] ok huwﬂ vtan [a] ﬂem sum heemsokn giorﬂe, vare ogilder; falla föter vtan ok huwﬂ innan, vari gilder, ﬂy æt ﬂæﬂan fiull sum föter stoﬂo.

	VI.
Nu kan ﬂen löpa v garﬂe sinum, sum ﬂe riﬂu heem aat, ok dræper, {ok} slar ællæ hugger siﬂæn ﬂe v hans garﬂe koma, böte æfte landz laghum; faar han saar ællæ varﬂer dræpin siﬂan [han] komber v sinum garﬂe, ﬂa bötin ﬂe æfter landz laghum sum ﬂet giorﬂo.  §. 1. Nu faar ﬂen saar sum heemsokn gör, ællæ varﬂer dræpin, ﬂen sum ængin skaﬂa giorﬂe, ﬂa vari ogilt ﬂet han fik, ok huarte han fly friﬂ ok ei bo hans skiptis.

	VIII.
Nu hittas mæn i garﬂe sate ok skilias osate, ﬂer ær ei brutit eﬂzörit, vtan han gange v garﬂe {ok vreﬂer varﬂer} [siﬂan han vreﬂer varﬂ], ok hænte sik vapn ællæ hiælp, ok ganger sua ater i garﬂin, hugger, slaar ællæ dræper, ﬂa hauer han ok alle meﬂ honum varo brutit eﬂzörit.  §. 1. Nu {ægha malsæghanda} [agher malsæghandin] friﬂbönena ok iorﬂæghandin ﬂriﬂiung af sköflingenne; ok sua brat han hauer böt viﬂer malsæghanda, ok han biﬂer for honum, ﬂa taki kununger fyritighi marker for inlænningin.  §. 2 Dör ﬂen sum biltogher ær för {an} [æn] han friﬂ fa, geldin ﬂa ater aruæ hans lagha böter, huat ﬂet ær hælder drap ællæ saar, malsæghandænum ok ængum aﬂrum.

	IX.
Nu ær ﬂen landboe sum heemsokn görs til, ællæ hauer huus lekt ællæ {læne} [lane] takit, faar han ællæ nakat hans hion saar ællæ skeno ællæ bloﬂuite ællæ varﬂer dræpin, ﬂa ægher han baﬂe boskipte ok saraböter ok {ei} i friﬂ biﬂia.

	X.
Nu æn annar man, ﬂen sum landboans garﬂ sökir, fa saar ællæ skeno ællæ varﬂer dræpin, ﬂa agher malsæghandin baﬂe friﬂbönena ok sua sarabötrena, ok iorﬂæghandin taki ﬂriﬂiung af {sköflingena} [sköflinginne].

	XI.
Nu hæmnis man a sæt maal ok böt, ﬂa hauer han brutit eﬂzörit; ﬂa skal ﬂet næmdin vita, huat hælder annar skælnaﬂer kom ﬂera mællum ællæ {er} [ei].

	XII.
Nu ma man ei hæmnæs æfte böter fæsta, vtan han {brute} [bryte] eﬂzörit, vtan böter seen eo borghæﬂæ, ok sua se fore skilt, ær bötas ﬂe ei innan ﬂen dagh sum ﬂe laghﬂo, ﬂa matto ﬂe hæmnæs; æn varﬂa böter borghaﬂa, ﬂa skal man böter meﬂ laghum kræuia ok ei hæmnæs; hæmnas man siﬂan böter æru borﬂæﬂæ, ﬂa hauer han brutit eﬂzörit. Nu æn nakat ær böt af botenne, ﬂa magho ﬂe ei hæmnæs, vtan kræfia ﬂet sum ater stander meﬂ laghum.

	XIII.
Nu ma man ei hæmnæs a annan, ok annar giorﬂe gerningena; hæmnis a annan, ﬂa bryter han eﬂzörit; ﬂa skal hæræz næmd vita huat hælder ﬂen sami han hæmdis a giorﬂe gerningena a han, ællæ annar; giorﬂe {æn} ﬂen sami ei gerningena a hin, ﬂa skal hæræz næmd ﬂet vita, huat hælder annar skælnaﬂer kom ﬂera mællum ællæ {hin} han hæmdis a annan; {hæmnis} [hæmdis] han a annan, haui brutit eﬂzörit.

	XIIII.
Nu taker man kunu meﬂ vald, ﬂa hauer han brutit eﬂzörit. Synis a manne ællæ a klæﬂum hans ﬂet kona ref, ællæ a kununne, ællæ höris op {ællæ} [ok] akallan, ﬂet ska hæræznæmd vita huat ﬂer ær sant vm. Nu bryz han viﬂer hona ok giter ei sin vilia fræmt, sliter klæﬂe henna, höris {rop} [op] ok akallan, ﬂa hauer han brutit eﬂzörit.  §. 1. Taker man kunu meﬂ vald, ok varﬂer takin ﬂer til meﬂ ok fangin a færske gerning, ok vitna han tolf mæn ﬂer til, ﬂa ægher [han] vndi suærﬂ dömas ok halshuggin varﬂæ.  §. 2. Taker man kunu meﬂ vald, dreæper hon han i ﬂy, ok vitna sua tolf mæn, ligge ogilder.  §. 3. Taker man kunu meﬂ vald, rymir af lande meﬂ henne, varﬂer han laghlika wnnin til ﬂera gerning, ﬂa ægher han aldre friﬂ fa för æn kununna giftoman biﬂer for honum.

	XV.
Nu siter man fore andrum a ﬂings vægh ællæ a kirkio vægh, ok vil han dræpa, sargha ællæ bæria för æn han komber til ﬂings ællæ kirkio, gör nakat hær af, han hauer brutit eﬂzörit.

	XVI.
Nu komber {skalnaﬂer} [skælnaﬂer] manna mællum a ﬂings vægh ællæ a kirkio vægh, ok ei af lange awnd, faar annar drap af aﬂrum, ﬂer ær ei brutit eﬂzörit.  §. 1. Nu siter man for aﬂurm a ﬂings vægh ællæ a kirkio vægh, ok giter ei skaﬂa giort, æn ﬂo æt han vilde, ﬂa ær hötter meﬂ ængo böter. Hugger man ok klæﬂe annars manz ællæ vapn annars, skiuter ællæ {skiuer} [skiuuer} a ﬂings vægh ællæ a kirkio vægh, ok komber ei bloﬂuite innan, ﬂa dyli meﬂ siæx manna {vitne} [eﬂe], ællæ böte ﬂre marker.

	XVII.
Nu {hugger man annan ællæ dræper ællæ slar} [dræper man annan, hugger ællæ slaar bloﬂuite] ællæ blanaﬂ a ﬂinge ællæ i kirkio siælfre, ﬂa haui ﬂen bönena sum drapit fik ællæ sarit, vtan ﬂet se meﬂ vaﬂæ, for ﬂy ﬂe ﬂer ægho alle friﬂ haua.

	XVIII.
Nu vm man far heem til siin af kirkio ællæ ﬂinge, huar sum gerning a annan gör för æn han hem komber til siin, ﬂa huer han brutit eﬂzörit, vtan ﬂet se af braﬂum skælnaﬂ.

	XIX.
Nu riﬂer han til pænings öl för æn han heem komber til siin, ællæ annar staﬂ, sitia ﬂer hans ouini for honum, dræpa han ællæ sargha, ﬂa haua ﬂe [ei] brutit eﬂzörit.

	XX.
Nu vm man æltir annan af lagha {til mællum} [til mælum] komber ei hug ællæ bloﬂuite innan ællæ {bloﬂuite} [blanaﬂer], böte fyritighi marker til ﬂræskiptis, ok haui ei brutit eﬂzörit; ok skal hæræz næmd ﬂet vita, huat han flyﬂe ﬂrængder ællæ siælfuiliændis, ællæ hin {alte} [ælte] han af ﬂings stæmno, ællæ kom annar skælnaﬂer ﬂera mællum ok ei af stæmpnonne.  §. 1. Nu ægher han friﬂ heman fran siin ok til stæmpno, ok sua heem ater til siin; dræper meﬂer han ællæ sarghar ællæ salr bloﬂuite a væghenum til stæmpno ællæ fran stæmno, ﬂer fore æt han stæmde ællæ sökia vilde, ﬂa haui han brutit eﬂzörit. Nu sitia ﬂe a vægh for honum, ok gita huarte dræpit ællæ sarghat {alla} [ælla] slaghit bloﬂuite ællæ blanaﬂ, ﬂa ær hötter meﬂ ængo {botter} [bötter].

	XXI.
Nu leﬂir man annan til stoks ællæ annar staﬂ, ok hugger af honum hænder ællæ föter meﬂ valde, ﬂa hauer han ok alle ﬂe meﬂ honum varo brutit eﬂzörit; ﬂa haui ﬂen bönena sum {dræpit} [drapit] ællæ sarit fik, ællæ ok hans arua. Komber ﬂet i vapna skipte ﬂera i mællum, faar nakar af ﬂem döﬂ, saar ællæ bloﬂuite, ﬂer ær ei brutit eﬂzörit.

	XXII.
Nu hæmnis man a kunungs dom, dræper ællæ hugger fulsære, ællæ {hæmis} [hæmnis] man ﬂer fore æt han vitnaﬂe [mot honum] for kunungs dome, ællæ hæmnis a han siﬂan han hauer sæt viﬂer han sina sak ællæ sit fæﬂerne laghlika vart for honum; hæmnis han ﬂer fore, ﬂa hauer han, ok alle meﬂ honum varo, brutit eﬂzörit; ﬂa skal ﬂet hæræz næmd vita, huar hælder han hemdis ﬂer fore ællæ kom annar skælnaﬂer ﬂera mællum.

	XXIII.
Nu riﬂer man heem at aﬂrum, ok före han meﬂ valde v sinum garﬂe, æn ﬂo æt han bryte ei huus ællæ gör ei bloﬂuite i garﬂenum; ﬂaghar han komber v garﬂe, binder han meﬂ fullum bandum, dræper, hugger {fullsare} [fullsære] ællæ stokkar ællæ huat hæftilsum han hælzt i sæter, haui han brutit eﬂzörit, vtan ﬂet se kunungs domber ællæ annars ﬂes buﬂ sum kunungs dom hauer, ællæ leﬂis a han sander {ﬂiuﬂnaﬂer} [ﬂiufnaﬂer], ællæ tax meﬂ ransak v husum hans sander ﬂiufnaﬂer.

	XXIIII.
Nu æru ﬂesse maal kunungs eﬂzöre; huar sum ﬂem bryter, æ huru mange ﬂe æru hælzt saman, ﬂa haua ﬂe allo forgiort ﬂy sum ﬂe haua ouan iorﬂena, ok biltoghe vara vm alt rikit, ok ﬂera goz skal skiptas i ﬂre lyti, {æn} [en] lut taki iorﬂæghande, annan kununger, ﬂriﬂia hæræﬂ, æfter ﬂy sum för ær sakt.  §. 1. Nu foruærka ﬂe ei ﬂera barna lut, ok ei ﬂera husfru lut, ok {ængsis} [ængsins] ﬂes lut sum i bo ægher meﬂ ﬂem, vtan ﬂera lut eensamnan, for ﬂy æt ængin a annars lut foruærka; sua skal huar sina sak eensamin böta.

	XXV.
Nu huar sum ﬂem halder ok föﬂe mera æn et maal siﬂan ﬂera manaﬂa dagher ær vte, böte firi fyritighi marker sua ofta han varﬂer ﬂer laghwnnin til, ællæ dyli meﬂ tolf manna eﬂe æt han ei biltoghan man hyste ællæ födde, ællæ han ei viste æt han biltogher var.

	XXVI.
Nu huar sum halder biltoghæn man a annars manz skaﬂa, vari sua saker sum biltogher man æn han nakra gerning gör; böte ﬂo biltogher man æfte brutum sinum ei ﬂes siﬂer; ﬂet skal hæræz næmd vita huart ﬂer ær sant vm.

	XXVII.
Nu æghæ biltoghe vara ﬂer til ﬂen biﬂer for ﬂem sum ﬂe brutu viﬂer ællæ hans arua; ﬂaghær ﬂe biﬂia for ﬂem, ﬂa ægher kununger ﬂem friﬂ giua, ællæ ﬂen kunungs vald hauer æt han ma ﬂem friﬂ giua; ﬂa skulu ﬂe lösas viﬂer kunungin meﬂ fyritighi markum, ﬂet ær hans eensak {hic est defectus}.

	XXVIII.
Nu skal vm all eﬂzöris maal hæræznæmdin vita huat ﬂer ær sant vm, af ﬂy hæræﬂe gerningin {varﬂ} [var] giorﬂ innan.

	XXIX.
Nu skal hæræzhöfﬂonge ﬂem a ﬂinge biltogha læggia ok allæ ﬂem vp tæliæ; sigher han ei vita ﬂem vp tælia, ﬂa skal {han} annan dagh vndi {tæka} [taka], ok ﬂet sannasta {læta} [leta]; siﬂan skal han a dagh ﬂem til ær takin firi næmd ﬂem vp tæliæ, ok ﬂe han vp tæl skulu biltoghe vara ok ei dylia. Haui ængin vald nokra værn gangæ mote ﬂem malum sum vndir hæræz næmpd liggia.

	XXX.
Nu ma ei ﬂen skaﬂan fik, vitna ællæ stæmpna vp a ﬂen skaﬂan giorﬂe för æn næmdin hauer han fælt ællæ vart, vtan skal fara til ﬂings ok vppinbara ﬂer malit; siﬂan skal malit quart standa {æfter} [til] kunungs ræfst. Nu æn næmpdin felle han fore eﬂzöreno, ﬂa ma hin ei han för sökia, ﬂy æt han ær biltogher. Nu æn næmpdin vær han, ﬂa ma han siﬂan sökia, huat ﬂet ær hælder saar, drap ællæ bloﬂuite ællæ skena. Sua ma ok ﬂen gerningena giorﬂe, siﬂan næmpdin hauer han vart for eﬂzöreno, meﬂ eﬂe dylia æfter landzlaghum; ok all ﬂesse maal sum kunungs edzöre æru, skulu slitas a kunungs ræfst.

	XXXI.
Nu ma een man heem sokn göra ok eﬂzöre bryta, æn förra matte ei een man heemsokn göra æn {eﬂzöris} [eﬂzörit] gafs.

	XXXII.
Nu ma ei kona eﬂzöre bryta, ﬂa æt hon ma ei biltogh vara, Ei ma ok ouormaghi eﬂzöre bryta; kæris til hans, ﬂa skal næmpdin suæriæ han ei fæmtan ara gamblan [vara], vtan böte {after} [æfter] ﬂy sum i saræmalum skils.

	XXXIII.
Nu kan bonde raﬂa husfru sinne ofharﬂelika sua æt hon fa döﬂ af moot hans vilia, ﬂa skal {hans{ [han] sökia sum framleﬂis skils for drap, ok ei stæghla; ﬂo hauer han foruærkat allo ﬂy han atte vp bæra af henna goze ﬂy sum lösöra æru, ok allan henna ﬂriﬂiung sum hon giftis til, ﬂa takin henna aruæ af hans goze [ok] bötrena for hona, ok gange honum aldre til arfs ok ængum hans ætlinge, vtan ﬂe hauin barn saman, ﬂa skulu barnin ﬂet haua, ok ﬂe skulu barnin i sinne værio haua sum næsto möﬂrenis frender {aru} [æru] æn ei æru barn til skæls kumin, ok göme ﬂet barnomin vndir sinne særio ﬂer til ﬂe {a} [til] lagha aar koma. {A} [Ær] ei bæggia barn til, ﬂa skal vndir möﬂerne ganga ﬂet {han} [hon] atte, ﬂy æt ængin ægher ﬂen ærua sum han dræper. Kan ok {ﬂe} [ﬂet] barn döiæ, ok {haua} [huaer] ei barn [æfter sik], ﬂa ærue aldra ﬂen ætalægger sum dræper; ﬂa ﬂen ætælægger sum næster ær ok skaﬂan fik, han ærue barnit.  §. 1. Sua ær ok æn husfru dræper bonda, ﬂa ærue hon ænkte af hans goze, ok ei hindro daghs gæf sina, ok ængin ﬂen lut hon var gift ok giuin til, vtan ﬂön hauin barn saman, ﬂa skal barnit han ærua; ok ﬂe nesto fæﬂernis frender skulu barnit i sinne værio haua ﬂer til ﬂet til lagha aar komber. Ær ei bæggia ﬂera barn til, ﬂa æruin fæﬂernis frender, takin allan sin ræt ok böter for bondann.  §. 2. Nu dræper annat ﬂera annat meﬂ vaﬂa, ﬂa skal bötas sum i vaﬂa botum skils, ok haui allo ﬂy foruærkat sum huart ﬂeræ atte meﬂ aﬂro taka.

	XXXIIII.
Nu kan barne ofharﬂelika raﬂit varﬂa sua æt ﬂet dör [af], ﬂa skal ﬂer fore bötas sum skils i botum, ok ei liif fore giua; ﬂo a aldra ﬂen ærua sum dræper, huat helder han dræper meﬂ vaﬂa ællæ vilia, vtan moﬂer {kami} [kan] barn sit i hæl liggia, ﬂa ær hon ei værﬂ liif mista ællæ arf. Konno fæﬂernis frender kæra til hænna hui hon la sit barn i hæl meﬂ vilia sinum, ﬂa værin hona henna frender meﬂ tolf manna eﬂe æt hon la aldre ﬂet i hæl meﬂ vilia sinum. Hauer han ok sua fatöka frender, æt ﬂe orka ei eﬂ ganga, ﬂa {legge} [ligge] ﬂet til hæræz næmdinna huat hon vil hælder hona væria ællæ fella. Varﬂer ﬂet ok sua æt hon giftis, ﬂa vakte sik æt hon legge ei sit barn i siæng meﬂ stiuffæﬂernum; dör ﬂet i siæng meﬂ honum, ﬂa a {han} [hon] mista aruit. Nu konno ﬂe ﬂretta fæﬂernis frender, æt ﬂet var döt i bæggia ﬂera siæng, ok sighia ﬂe ne geen, ﬂa ligge ﬂet til hæræz næmd; fællir næmpdin ﬂem, ﬂa bötin fyritighi marker ok vt aruit.  §. 1. Dræpa ﬂe meﬂ vaﬂa, bötin ﬂa sum i vaﬂa botum skils, ok hauin ﬂo foruærkæt allo arueno sum han ællæ hon ærua matte, vtan ﬂet sum myrt ær [haui samsyzskene]; hauer ﬂet samsyzskene, ﬂa ær ﬂet ﬂes arue, ok ﬂes arf skal ﬂen sum næster ær af ﬂes {aruum} [aluum] {taki} [taka] vndi sina værn ok {göme} [gömo], ok ei ﬂen sum drap ællæ myrﬂe, æn ei æru syzskene til vitz kumin, æn ei ær faﬂer ællæ moﬂer liuandis til sum ei drap ællæ myrﬂe.

	XXXV.
Nu ganger ma aat aﬂrum a aker hans vm vaar ællæ æng vm höst ok dræper, ﬂa ær han tuægilder ok all hans hion, ok alt ﬂet ogilt hin fa sum til hans ganger.

	XXXVI.
Nu varﬂer man a sina saklöso olaghlika hals huggin, hængder ællæ stæghlder, ﬂen ﬂet giorﬂe stande slikan ræt sum han honum giorﬂe.

	{XXXVIII &c.} [XXXVII].
Nu {vænis} [vændis] manne ﬂiuf sak til, ællæ huæria handa brut ﬂet hælzt æru, tax man, bastas ok bindz ok pinas oforwnnin, ei vppinbarlika i handum takit, ok vtan kunungs dom ællæ ﬂes sum kunungx dom hauer, ﬂen sua gör haui brutit kunungs eﬂzöre, ok {taki} [takis] ei fyritighi marker sum forﬂum, ﬂy æt huar man ægher friﬂ a sino goze haua ok pæningum, ok særlika a siælf {siælf} sins likama ok liue.

	XXXVIII.
Huar sum biurﬂer aﬂrum ællæ leghir til æt sla, dræpa ællæ nakra gerning göra a annan man, han skal standa sama ræt sum han ﬂet sialuer giorﬂe.
IXL. Taker man annan, legger a iorﬂ niﬂer, snöpir sum annat fæ, bryter vt öghon ællæ tænder v höse hans, ællæ skær tungo, næsa ællæ öron, hugger af hand ællæ fot ællæ ok baﬂin af honum, ﬂen ﬂolikt gör ok alle ﬂe meﬂ honum varo, haua brutit eﬂzörit; ok huar sum ﬂer ær mals æghande aat, æ huat ﬂet ær hælder sarﬂuli ællæ hans arue, han a baﬂe boskipte ok saræ bötrena ok i friﬂ æt biﬂia, {ok} [æ] i huars huse ﬂet görs i ﬂessum malum. Ok værﬂer han fangin a ferske gerning, haui ﬂa malsæghande ok hans frender fult vald han til ﬂings föra ok vitna læta; siﬂan haui malsæghande vald han til lösn læta æn han vill, ællæ ok limi for limi ﬂolika sum han miste, ællæ ok liif af honum taka, ok ligge ogilder fore gerning sina.  §. 1. Nu komber ﬂet i vapnaskipte ﬂeræ mællum, ok ei af sliko valde sum nu ær sakt, ﬂa ær ei brutit eﬂzörit, vtan böte sum i saræmalum skils.  §. 2. Nu kan manne ﬂolik sak vitas, ok ær ei fangin viﬂer, ﬂa skal hæræz næmpd, sum all höghmæle {ﬂet} skal slita, af ﬂy hæraﬂeno gerningin var giorﬂ i, han væria ællæ fella; fella ﬂe han vari felder sum for ær sakt, væria ﬂe han vari saklös.

	XL.
Nu ma ængsins manz goz sköflas för æn han ær laghwnnin til biltoghs mals. Egh ma han ok dræpa ællæ fanga {in} [innan] ﬂen dagh honum læghx a ﬂinge ﬂa han biltogher suærs, vtan fore han fastis ok bötis sum för annan saklösan man, ok liik hans i kirkiogarﬂ leggis. Ei ma ok hans goz vndan föras siﬂan honum sak gifs sum til eﬂzöris ligger.

	XLI.
Uarﬂer man af sakgiua ællæ nakrum aﬂrum {drapin} [dræpin] {vtrikis} [inrikis] siﬂan han biltogher suorin ær, ok {laghdagher} [laghadagher] hans ær vtliﬂin, ligge ogilder baﬂe for kirkio ok kununge, vtan han haui dagh af kununge sinum.

	XLII.
Nu æn nakar ær biltogher laghﬂer af rikeno, ok varﬂer siﬂan vt rikis dræpin, ællæ han varﬂer meﬂ valz uærkum ater förﬂer i rikit ok siﬂan dræpin, ﬂa skal fore han baﬂe fastas ok bötas sum för annan saklösan man, ok liik hans i kirkio garﬂe iorﬂas, ﬂy æt ei matte han i flerum landum biltogher vara ok friﬂ sin mista vtan i ﬂy landeno gerningin giorﬂis.  §. 1. Ei skal ok fore eﬂzöris brut husfrunna hus, sum a hænna tompt ok iorﬂ standa, i sköfling ganga, ﬂy æt i varum laghum giftis huarte maﬂer i oﬂol iorﬂ, huus ællæ {oﬂol uat uærk} [oﬂol uatn uærk] husfru sinna, ei ok hon i hans, vtan i aﬂra lösa pæninga. Ei skal ok almænnings iorﬂ i sköfling ganga ﬂy at hon ræknas före lös öra.

	XLIII.
Biltoghs manz goz ægher {laghman} [laghmaﬂer] ok hæræz höfﬂonge haua meﬂ sua skæl, æt ﬂe skulu sætia ﬂer til een vmbuzman ﬂen for ﬂem skal rækna, æt ﬂet til ængsins annars {manz} {komber} [komi] æn hans gæld gældins ﬂe han skyldogher var for [æn] han bröt eﬂzörit; huat ﬂer iuir löper, ﬂet giuis for hans siæl fatökom mannum ællæ til kirkio ok kloster, æ til han friﬂ fa ællæ döﬂer ær; ﬂa hauin hans arua goz hans.

	XLIIII.
Nu huar sum riﬂer heem aat aﬂrum meﬂ fullu valde, ok ræne af honum houat ællæ klöuat, quikt ællæ döt, ﬂet skal hæræz næmd vita huat ﬂer ær sant vm; væria ﬂe han, vari saklös; fællæ ﬂe han, ﬂa giui ater {ran} æptir ﬂera eﬂe ﬂet han tok, ok meﬂ fyritighi marker til ﬂræskiptis, ok huar ﬂen ﬂær meﬂ var i fluk ok farunöte, böte ﬂre marker til ﬂræskiptis.  §. 1. Ræner man af andrum {manne} [minna] {een} [æn] öre, böte ﬂre öra, ællæ væri sik meﬂ tuem mannum ok ﬂriﬂia sialuer. Ræne man öre ællæ mera, ok minna æn half mark, böte ﬂre marker til ﬂræskiptis, ok ater ranit, æn {han} [ﬂen] æptir kærir {sum atte} giter han viﬂer bundit meﬂ fæm mannum ok sialuer siætte; giter han ei viﬂer bundit ﬂen sum sakin gifs, dyli meﬂ tolf manna eﬂe, ællæ böte sum för ær sakt. Nu ræne man half mark ællæ mera, ﬂa ægher ﬂet hæræz næmd vita, sum ﬂe baﬂe sighia ia viﬂer, huat ﬂer ær sant vm, ællæ huru mykit rænt var; væria ﬂe han sum sakin gifs, vare varﬂer; fælla ﬂe han, giui ater ranit æptir ﬂera eﬂe, ok meﬂ fyritighi marker til ﬂræskiptis.

	XLV.
Nu ligger man a skoghe ællæ skipe ællæ {annars staﬂ} [annar staﬂ], læter sik ﬂer til ræt æt {röua} [ræna]; {barﬂer} [varﬂer] han gripin a ﬂeem gerningum, ﬂa skal han til ﬂings föra, ﬂer skulu tolf mæn næmnas sum han skulu væria ællæ fælla; fællis han sum ranit vitis, ﬂa skal han vndir suærﬂ dömas; værs han, böte ﬂen {tolf} [fyritighi] marker sum saklösan bant, bastaﬂe ok valdförﬂe, ok haui ei brutit eﬂzörit.

	XLV.
Nu gar man i annars trægarﬂ sum {lykter} [lukter] ær, taker eple ællæ {annan} [aﬂra] frukt meﬂ valde, bondin ællæ hans hion æru firi ok vilia væria; komber slagh ﬂera mællum, faar bondin ællæ hans hion drap, saar ællæ bloﬂuite, ﬂer ær eﬂzörit brutit; faar {han} [ﬂen] sum til komber drap, saar ællæ bloﬂuite, vari ogilt. 

Hær byrias tabula af höghmala balkenum.

I	{Forts} [Först] vm morﬂ, huat hælder kona ællæ man gör ﬂet.
II	Um faﬂer ællæ moﬂer dræper sit barn meﬂ vilia.
III	Um faﬂer ællæ moﬂer {draper} [dræper] barn sit meﬂ vaﬂa.
IIII	Um man taker tua laghgifta kono {alla} [ælla] kona mæn.
V	Um man ællæ kona varﬂer meﬂ trulldom funnin.
VI	Um man ællæ kona forgör stiufbarne tino.
VII	Nu huar sum resir hær mote kununge ællæ rikisins hærra.
VIII	Um man leﬂir a fosterland sit hær vtlænzskan.
IX	Um bryte, möllare, troskylder suen ællæ husfru sin rætta hærra ællæ husbonda dræper.
X	Um man sæter eeld i annars huus meﬂ vilia.
XI	Um ﬂolikar sakir huru man skal værias ællæ fællas.
XII	Um man ællæ kona bær forgerninga aﬂrum.

Hær byrias höghmælis balkrin.

	I.
Myrﬂer maﬂer man, ællæ kona, ællæ huar sum annan myrﬂe, ok lægger a lön ok bær i fiælster, ﬂa skal man stæghla ok kunu {stænka} [steenka]; ﬂet skal hæræz næmd, sum morﬂit giorﬂis i, han ællæ hona vita sanna ællæ osanna, ok hæræzhöfﬂonge hofﬂe eﬂin, {sk} [ok] siﬂan suæri huar sins lestum sum i eﬂenum standa. Sua skal öuer all morﬂ vara, ok all ﬂön maal sum liif firi ganger.

	II.
Dræper man ællæ kona meﬂ vilia sinum ællæ myrﬂe barn sit heﬂit ællæ kristit, ællæ barn faﬂor sin ællæ moﬂor sina, huilikt ﬂera ﬂet gör, ﬂa skal man stæghla ok kunu {stænka} [stena], æn ﬂet ær allum vppinbart. Nu huem ﬂolik sak vitis, ok ær ei oppinbart, ﬂa skal han væria sik meﬂ hæræz næmd af ﬂy hæræﬂe gerningin giorﬂis innan, ok hæræzhöfﬂonge hofﬂe eﬂin, ok siﬂan suæri huar ﬂera sins lestum sum i eﬂenum standa; værs han vari saklös; fællis han, ﬂa skal man stæghla ok kunu {stænka} [stena], ok ﬂet ﬂera sum myrﬂe ællæ drap meﬂ vilia skal mista arf ﬂes döﬂa, ok sua hans ætalægger, ﬂy æt ængin ma annan til {arf} [arfs] dræpa.

	III.
Nu æn ﬂet ær meﬂ vaﬂa til kumit, ﬂa böte sum i drapamalum skils, kununge, {ok} hæræﬂe ok malsæghanda tuægildis böter, ok miste huarte liif ællæ arf fore {fore} vaﬂa ﬂenna; ﬂet skal hæræz næmd vita, huat ﬂet var meﬂ vili giort ællæ vaﬂa.

	IIII.
Ganger meﬂer fra kunu sinne laghgifte ok fæste sik aﬂra kunu laghlika, ok hæfﬂa mæﬂan hin liuer sum han för meﬂ laghum hafﬂe fangit; varﬂer ﬂet skælleka leet meﬂ vppinbarum vitnum ok kirkionna ræt in til hans, haui forgiort liue sino, ok [kona] samuleﬂ æn hon gör ﬂæt; han skal hals hugga ok hona {stænka} [stena].

	V.
Forgör maﬂer manne ællæ kunu, kona kunu ællæ manne, meﬂ trulldom ællæ andrum forgerningum, sua æt han ællæ hon faar döﬂ af, miste liif sit for ﬂolika {gerninga}[gerning]; man skal stæghla ok kunu stena, ok viti ﬂet meﬂ {hæræt} [hæræz] næmd sum för ær sakt.

	VI.
Forgör maﬂer ællæ kona stiufbarne sino, vill barnum sinum æghna arf, vari samu lagh vm liuit, ok stande vm aruit sum laghbokin sigher.

	VII.
Huilikin sum {ræser} [reser] hær a mot kununge ællæ rikisins hærra, ællæ forsato gör, æt han vil han fanga ællæ dræpa, ællæ {göra} [gör] nakra valz gerninga ællæ oræt meﬂ breuum, {ællæ} raﬂum, gerningum ællæ hiælp, ﬂa ægher han mista iorﬂ, goz ok liif vm han fangin varﬂer a {vppinbaro} [vppinbare] gerning. Nu kan ﬂet honum vitas, ok ei meﬂ {oppinbaro} [oppinbare] gerning fangin varﬂa, stande ﬂet til kunungs næmd, ok siﬂan suæri huar ﬂera, sum i eﬂenum standa, sins lestum sum six i eﬂe ﬂera; fælla ﬂe han, haui forgiort allo ﬂy sum for ær sakt; væria ﬂe han vari saklös.

	VIII.
Nu æn man {læﬂir} [leﬂir] a fosterland sit hær vtlænzskan, bær auoghan skiold amot sinum {rattum} [rættum] hærra ok hæriar sit æghit fosterland, vtan han fölghe ﬂem kununge rætkumin ær til rikit, ﬂa hauer han, ok alle ﬂe meﬂ honum varo, baﬂe liue ok goze foruærkat vndi krononna æuærﬂelika ægho. Nu vm nokrum vitis ﬂolik ska ok ær ei vppinbart, ﬂa skal kunungs næmd han {væri} [væria] ællæ fælla; {vars} [værs] han vari saklös, fællis han miste baﬂe liif ok goz.

	IX.
Nu æn bryti, möllare ællæ troskylder suen ællæ husfru dræper sin rættan hærra ællæ husbonda ællæ [hans] husfru, ok varﬂer han fangin a færske gerning ællæ hon, ﬂa skal til ﬂings föras, ok {ﬂen} [ﬂær] man til stæghls dömas, ok kona {stenkas} [stenas] æn [hon] gör ﬂet. Jorﬂ ok lösa pæninga ﬂera skulu til ﬂreskiptis ganga; taki en lut kununger, annan malsæghande ok ﬂriﬂia hæræﬂ sum gerningin görs i. Nu huar sum {ﬂolikin} [ﬂolik] sak vitis manne ællæ kunu, ok ær ei vppinbarlika takin viﬂer, ﬂa væri sik meﬂ hæræz næmd ﬂer gerningin var giorﬂ i, ok hæræzhöfﬂonge hofﬂe {eﬂen} [eﬂin], ok siﬂan suæri huar sins lestum sum i eﬂenum standa, biﬂia sik sua guﬂ hullan ok hælghodoma sum han a halder, at han ællæ hans kona drap ei sin rættan husbondam ok [ﬂy] ær han ei værﬂer liif ok goz mista; værs han se saklös, falz han haui forgiort allo ﬂy sum för ær sakt.  §. 1. Nu sigher ﬂen sum drap ﬂet af vaﬂa vara til komit ok ei meﬂ vilia sinum, ﬂa skal rættum aruum han tuægilda ater, ok ei liif mista, ok hæraﬂe ok kununge lagha böter sum i drapa malum skils, ok ei mera; ﬂet skal hæræz næmd vita, sum för ær sakt, huat ﬂet ær meﬂ vaﬂa ællæ vilia.

	X.
Sæter man eeld i huus annars manz, ok vil brænna baﬂe by ok bonda, brænnir vp huus eet ællæ flere, ællæ garﬂ allan ællæ by, varﬂer takin meﬂ blasande munne ok brinnande brande, ﬂa ma han binda ok til ﬂings föra, siﬂan {skulu} [agha] tolf mæn af hæræﬂeno skoﬂa ok sannind {læta} [leta] vm ﬂet maal; væria ﬂe han, [ﬂa] böte ﬂen fyritighi marker sum saklösan bant ok bastaﬂe, ok haui ei forgiort friﬂ ællæ boskipte; fælla ﬂe han, ﬂa böte alt ﬂet han a till ﬂræskiptis, taki een lut kununger, annan malsæghande ok ﬂriﬂia hæræﬂe, ok æ bondanum först ater gælda skaﬂa sin, ok viti bondin siæluer huru mykin skaﬂa han hauer fangit; vinz ei mera aat, ﬂa a æ bondin fult firi sit haua först; ok ﬂen skal a bale brinna sum brænt hauer for bondanum.

	XI.
Nu huem ﬂolik {maal} [sak] vitis, manne ællæ kunu, ok varﬂer ei takin meﬂ, være sik meﬂ luktre hæræz næmd ﬂer gerningin giorﬂis i, ok vari saklös; falz han, gelde först ater allan skaﬂan ﬂen sum han fik, ok a fyritighi marker til ﬂræskiptis; orkar han ei böta ok skaﬂan ater gelda innan næsto tu landz ﬂing siﬂan han laghfælder ær, ﬂa skal han ogilder vara for allum, huat ﬂet ær hælder man ællæ kona, til ﬂes han {hue} [hauer] ræt giort.

	XII.
{Gör} [Bær] kona ællæ man forgerninga manne, varﬂer bar ok atakin, ﬂa skal hona ta{ta}ka ok i fiætur sætia ok sua til ﬂings föra, ok ﬂe samu forgerninga meﬂ hænne; ﬂet skulu tolf mæn vita, {æt} [huat] hon hauer ﬂem forgerninga {giot} [giort] ællæ ei; væria ﬂe hona, vari saklös; fælla ﬂe hona, fællis til fyritighi marka til ﬂræskiptis. Hauer nakar ﬂer döﬂ af lutit, ok kæris siﬂan, viti ﬂet tolf mæn; væria ﬂe hona, vari saklös: fælla ﬂa hona, ﬂa a hon i bale brinna, ok lösöra hænna skiptas, ok æruinga hænna takin iorﬂ æptir hona; vitis manne ﬂet, böte sum i drapamalum skils.  §. 1. ﬂæssin maal sum nu æru saghﬂ, {ær} [æru] vrbota maal sum firi ganger baﬂe liif ok goz; huem ﬂolik sak vitis, ﬂa skal laghmaﬂer ok landz næmd, [hæræzhöfﬂonge] ok hæræz næmd, ﬂem væria ællæ fælla sum för ær sakt, ok suæria huar sins lestum.

Hær byrias tabula af dræpæ balkenum meﬂ vilia.

I	Nu komber skælnaﬂer manna {mallum} [mællum] ok dræper huar {annnan} [annan].II	Nu dræper {huar} [man] annan, ok fangas a færske gærning.
III	Um arue ﬂes dræpna dræper {dræpæran} [draparan].
IIII	Nu varﬂer drapare dræpin i væriande hand.
V	Um han varﬂer dræpin meﬂ vilia vtan væriande hand.
VI	Um drapære rymer, meﬂ huat skælum han ægher dagh haua.
VII	Um drapære vill ei til suars koma.
VIII	Um friﬂlös man siter quar ok vil ei ryma.
IX	Um nakar man vil drapæran væria.
X	Um nakar man rænir drapæran af ﬂem han hauer.
XI	Um nakar taker lösn före drapæran.
XII	Nu meﬂ haut skælum drapærin ma firi kunung koma.
XIII	Um drapære böter viﬂ mals æghanda.
XIIII	Um drapære vil ei böta viﬂ mals æghanda.
XV	Um lösn drapærans, daxbref ok {friﬂbref} [friﬂzbref].
XVI	Nu æru ﬂessin maal niﬂings værk.
XVII	Nu æn vtlænzskær man dræper inrikis man.
XVIII	Nu huar sum friﬂlösan man halder.
XIX	Huru man skal drapæran til {drapa} [draps] binda.
XX	Um man taker vrættan drapara, ok varﬂer han saklös dömder.
XXI	Um ﬂen sum drap vitis ma sina orskuld göra.
XXII	Um halzbana boot.
XXIII	Um {dræpærin} [drapærin] dör for æn han laghwnin ær.
XXIIII	Um drapærin dör för æn siﬂan hans dagher ær vte.
XXV	[Nu vm drapære dör siﬂan hans dagher ær vte.]
XXVI	Nu [huru] böter agha bötas æptir döﬂan.
XXVII	Nu [vm] man binder ængin til drapit innan naat ok aar.
XXVIII	Um ængin kænnis ok ængin laghlika tilwnnin ær innan naat ok aar. 
XXIX	Um {dula draap} [dulgha draap].
XXX	Nu varﬂer man dræpin i öium ællæ skærium.
XXXI	Nu æn kona dræper man.
XXXI	Nu æn kona varﬂer ei fangin innan dax ok dyghne.
XXXIII	Um {dræpære} [drapæræ] man {alla} {kona} [kunu], huru man ﬂem i fangilsum skal göma.
XXXIIII	Um præster ællæ annar klærker {draper} [dræper] man.
XXXV	Um leekman dræper klærk.
XXXVI	Um {eekman} [leekman] ællæ klærker dræpin varﬂer, ok ær ei mals æghande inlændis.
XXXVII	Nu vill man vita drap sæt ok böt.
XXXVIII	Um {loskær} [löskær] man dræper man.
IXL Nu kan löskær man göra af hug ællæ fulsære.
XL Nu kan löskær man skeno göra.
XLI	Um man gör forsat firi aﬂrum i husa skiulum ællæ aﬂrum skiulum, ok varﬂer ﬂer {meﬂ} [maﬂer] dræpin.
XLII	Nu biuﬂer kununger leﬂung vt ok varher [ﬂer] maﬂer dræpin.

Drapæ balker meﬂ vilia.

	I.
Nu komber skælnaﬂer manna mællum, dræper huar ﬂera annan, ﬂer ligger maﬂer geen manne, ok bötin bæggia ﬂera arua kunungs ræt atta örtoghær ok {ﬂrattan} [ﬂrættan] marker, ok samuleﬂ hæræﬂe. 

	II.
{Draper} [Dræper] maﬂer annan, ok fangas a færske gerning viﬂer likit, ællæ a færskum foot a sams dagh ok dyghne, ﬂen gerningena giorﬂe, giui liif moot liue, ok haui {huærghin} [huarghin] friﬂ vtan i kirkio ællæ klostre, sua framt æn ﬂet kan pröuas æt han giorﬂe gerningena meﬂ lost ok vtan {allan} [alla] lifs nöﬂ; ok ligge ﬂet til {hæræznamdinna} [hæræznæmdinna] ﬂer sum gerningin giorﬂis i, for æn man liif af honum taker.

	III.
Komber ﬂes manz næste arue sum {drapin} [dræpin] varﬂ innan dagh ok dyghne, ok dræper han drapæran meﬂ enne bræﬂe vtan dom, ﬂa böte han ok faste sum annar drapære, ryme ei land ok ei liif miste; böte kununge attæ örtoghar ok ﬂrættan marker, ok samuleﬂ hæræﬂe.

	IIII.
Kan ﬂet sua varﬂa, æt næste arue ﬂes sum {drapin} [dræpin] varﬂer, ællæ annar man, vill {dræpæran} [draparan] hindra for guz skuld ællæ hærra buﬂ, ællæ ok ﬂen sum hærrans vmbuzman ær, ok varﬂer [draparin] dræpin i væriande hand, ﬂa pröuis hans maal sua döz sum quiks, ok dömis æptir brutum sinum ok ogilder ligge, ok bötis ænkte firi han mals æghandæ, kununge ællæ hæræﬂe.

	V.
Uarﬂer han dræpin aﬂrum lundum vtan væriande hand, ﬂa bötis fore han fulder ræter mals æghanda, kununge ok hæræﬂe, ok ﬂet skal liggia til ena hæræz næmd.

	VI.
Rymer drapærin til kirkio ællæ kloster ælla annar staﬂ, ok varﬂer ei takin a sama dagh {ællæ} [ok] dyghne, ﬂa skal hæræzhöfﬂonge ginstan buﬂkafla vp skæra ok ﬂing stæmna, ok ﬂen sum gerningena giorﬂe kumi fælogher til suars; kænnis han gerningena ællæ varﬂer laghlika til wnnin, ﬂa ægher han manaﬂa dagh haua firi kunung koma, ok fiughurtan nata dagh fra kununge fara ok ei længer, vtan han kunungs naﬂ niuter. Huar sum gerning gör a han innan ﬂen daghin, haui brutit eﬂzörit.

	VII.
Uill han ei til suars koma a ﬂy sama ﬂinge, ﬂa haui mals æghande sama vald han til draps binda sum han til suars komin vari, ok haui ængin dagh ok {huærghin} [huarghin] friﬂ vtan i kirkio ok klostre.

	VIII.
Nu siter friﬂlös man quar ok vill ei ryma, ok malsæghande forma ei han {tæka} [taka], sighi ﬂa til hæræzhöfﬂonga ok kunungs læns manne, ﬂe ægha han fanga læta meﬂ mals æghandanum.

	IX.
Nu kunno nakre mæn drapæran vilia væria for ﬂem han fanga vilia, æntigia {a} [i] sino heme ællæ annar staﬂ, ﬂa vare ﬂet tuægilt ﬂe göra sum han væria vilia, ok alt ﬂet ogilt ﬂa fa, huat hælder ﬂet ær drap ællæ saar.

	X.
Nu æn nakar rænir drapæran af ﬂem han hauer fangit, {huar} ﬂen ﬂolikt gör han hauer brutit eﬂzörit.

	XI.
Nu æ huar drapæran varﬂer laghlikæ fangin huar sum lösn taker for han, giui kununge lösn ok a fyritighi marker, huat ﬂet ær hælder malsæghande, læns man, ællæ huat manne ﬂet hælzt ær.

	XII.
Nu komber drapærin fore kunung, ællæ for ﬂen sum hans {æmbuzman} [æmbizman] ær i suerkie, sina gerning te, ﬂa haui han dagh til hans ok fra sum för ær sakt; kununger ægher [honum] berf giua i ﬂet hæræﬂ sum gerningin var {giörﬂ} [giorﬂ] i, ok i [ﬂy] sama berue en man næmpna, ﬂen ﬂer skal nær vara a kunungs væghnæ, æt ﬂet maal skælika pröuis, ok hæræzhöfﬂonge ok hæræz næmd ægher ﬂet sama maal görlika skuﬂa. Kan ﬂet pröuas æt han giorﬂe ﬂet drap nödder ok meﬂ {rættum} [rætte] lifs nöﬂ, ﬂa ægha ﬂe sum för æru næmde böter læggia malsæghanda sum ﬂe vilia for guﬂi andsuara ok kununge sinum, ok skuﬂa ﬂes döﬂa brut meﬂ huat skælum han ﬂrængde drapæræn sik dræpa; konno ﬂe för næmdo ﬂet pröua meﬂ fullum skælum, æt han ﬂet drap giorﬂe oﬂrængder, ﬂa æghæ ﬂe ei mals æghanda {böﬂer} [böter] læggia, vtan ryme ﬂa drapæren land ok fa aldre friﬂ för æn han biuﬂer ok giuer sua fulla böter sum malsæghanda nöghir a.

	XIII.
Nu hauer han [böt], ok malsæghande biﬂer for honum, ﬂa ægher kununger honum firﬂ giua, ællæ ok hans vmbuzman ﬂen ﬂolikt kunungs vald hauer æt han ma honum friﬂ guia, ok böte ﬂer æfter kununge attæ örtoghær ok ﬂrættan marker.

	XIIII.
Nu vil ei drapære böta, ﬂa ægher han ryma rikit ok ei friﬂ fa för æn han hauer böt viﬂer malsæghadæ, æfter ﬂy sum hæræzhöfﬂonge ok hæræz næmd honum dömt, ok siﬂan giui kununger honum friﬂ, ok [han] böte kununge attæ örtoghar ok trhættan marker ok samu leﬂ hæræﬂe; ﬂa ægher ﬂen sum kununger ællæ hans æmbizman til sæter, pröua hans bref ok skæl vm gerning sina, ok æfter ﬂy hans friﬂ sætia sum hans maal ær til kumit, ok kunungs ræt samu leeﬂ.

	XV.
Nu ægher ei kunungx ræter höghre sætias æn attæ örtoghær ok ﬂrættæn marker, ok samuleﬂ hæræﬂz. Dax bref lösis af kunungx kanzælære firi half mark, friﬂz bref firi mark; ﬂe breuin skulu a suensko skriuas, ok alla annor bref sum {dom} [doma] röræ.  §. 1. Faar han ei friﬂ af kununge, ok varﬂer han dræpin siﬂan daghrin ær vte, ﬂa ligge ogilder, ok ei ægher goz hans sköflas, {huatte} [huarte] lösöra ællæ annat, ok böte kununge ænkte, malsæghandæ ællæ hæræﬂe, vtan [han] {niﬂings værkt} [niﬂings værk] göre ællæ aﬂra {oquæmelik} [oquæmelika] gerninga ﬂem {viterlika} [viﬂerlika]; ﬂe sum ei röræ eﬂzörit, ﬂe standin i sinne makt.

	XVI.
ﬂæssin maal æru niﬂings værk: dræper faﬂer ællæ moﬂer, son ællæ dottor, broﬂor ællæ systor, ællæ ouormaghæ minna æn siu ara, vtan ﬂet se meﬂ vaﬂa; ællæ dræper man souande ællæ a sunde simande, ællæ {ﬂrælkær} [ﬂrælbær] man æt han faar bana. Huar sum ﬂolika gerninga gör, sum nu æru saghﬂa, stande sama ræt sum förra skils, [ok hans lösöra gangin til ﬂræskiptis sum skils] i eﬂzöreno; ok ær han ei fangin, ﬂa ryme land {sit} su förra var sakt, ok fa ﬂy minne naﬂ æt han ær minne værhder.

	XVII.
Dræper vt lænzskær maﬂer man, ﬂa vari {saa} [sua] vm han sua sum inlændinger hafﬂe ﬂet giort, vtan lösöra hans skiptas malsæghanda, kununge ok hæræﬂe.

	XVIII.
Nu huar sum friﬂlösan man halder, sua æt han föﬂir han vm it maal ællæ ena nat huus læna siﬂan han friﬂlös var gör ok hans dagher vte ær, böte ﬂre marker, ællæ dyli meﬂ siæx manna eﬂe æt han viste ei æt han friﬂlös var. Huar sum [han] halder ællæ föﬂir længer æn nu ær sakt, böte fyritighi marker til ﬂræskiptis, ok ligge ﬂet til hæræz næmdinna huat ﬂer ær sant vm; böte ok sua ofta fyritighi marker sum han {varﬂe} [varﬂer] ﬂer laghlika til wnnin, æt han hauer [han] længer haldit ællæ föt.

	XIX.
Nu fangar maﬂer man for drap innan dagh ok dyghne siﬂan drapit var giort, ok {fore} [före] til ﬂings ok vil til draps binda, han sigher ne for sik æt han ﬂet drap aldre giorﬂe, ﬂa skal hæræzhöfﬂonge ﬂem tolf mæn af hæræﬂeno næmpna, ﬂee sum ﬂem nöghir baﬂum a; ﬂe skulu ﬂer sannind vm {lætæ} [letæ], sum ﬂe vilia for guﬂi suara ok sinum kununge, {æt} [huat] han a vighualle var ﬂes viliænde ok valdande æt han döﬂ fik ællæ ei. Fælla ﬂe han, hauin ﬂa arua ﬂes döﬂa vald han til draps binda ok ræt hans læta göra sum for ær sakt, ok ei böter firi han taka.

	XX.
Nu værs drapære, ﬂa vari han saklös, ok ﬂen böte fyritighi marker sum saklösan valdförﬂe; ær han ok saar ællæ slaghin, ﬂa böte sum i {sarmalum} [saramalum] skils. Haua ﬂe ok takit han i huse hans ok heme, ællæ annars manz, ﬂa haua ﬂe brutit kunungx eﬂzöre.

	XXI.
Nu ær [man] ofangin til suars kumin, ok sigher sik ﬂer haua varit, ok ﬂes ei viliande ællæ valdande at han döﬂ fik, ællæ sigher æt han ﬂer ei var, ﬂa skal hæræz næmd vita ﬂet, {ﬂem} [ﬂön] sum ﬂe sighia ia viﬂer baﬂe, huat han a vighualle var ﬂes viliænde ok valdande æt han döﬂ fik ællæ ei, ok ﬂem hon vndan taker ei a vighualle {var} [varo], ællæ ok ﬂer varo ok ei ﬂes viliande ok valdande æt han döﬂ fik, {ok} ﬂe varin saklöse; ok siﬂan haui ﬂen vald sum [sin] hauer mist, ær binda ﬂen til sanbana sum han vil, ok ﬂen til halzbana sum han vil, huarn ﬂera meﬂ tolf manna eﬂe a ﬂinge, af ﬂem samu a vighualle varo ok ei varo vndan takne af næmpdinne. Varﬂer ok han til draps wnnin, ﬂa haui dagh til kunungs koma ok fran sum för var sakt.

	XXII.
Nu ær halzbana bot nio marker. Gifs manne skuld firi raﬂzbana, væri sik meﬂ tolf manna eﬂe böte ællæ siæx marker til ﬂræskiptis.

	XXIII.
Dör ﬂen man sum drap giorﬂe for æn han laghwnnin ær, ok kænnæs {aruæ} [aruane] ﬂet, ﬂa bötin lagha böter fyritighi marker til ﬂræskiptis. Dylia ﬂe ﬂet, ﬂa ligge ﬂet til hæræz næmd, ok raﬂe halue næmpd huar ﬂera; vers {hans} [han] vari saklös, fælz han {böte} [böten] arua hans lagha böter sum för ær sakt.

	XXIIII.
Nu æn drapære dör siﬂan han laghwnnin ær ok för æn hans dagher vte ær, ﬂa bötin {ærua} [arua] hans lagha böter fyritighi marker til ﬂræskiptis.

	XXV.
Nu dör drapære siﬂan hans dagher ær vte, ok för æn ha friﬂ fa ællæ ok malsæghandæ böter fæstir, bötin ﬂa arua hans malsæghanda attæ örtoghar ok ﬂrættan marker, ok [varin] saklöse fore kununge ok hæræﬂe; æru ok böter vt fæsta, gældin aruane ﬂem af hans goz.  §. 1. Ok æ huar man skal annan til draps binda meﬂ laghum, haui vald han ﬂer til binda innan naat ok aar {after} [æfter] ﬂet drapit var giort, haut han hælder vil braﬂare ællæ sænare.

	XXVI.
Alt ﬂet bötas skal for faﬂurs gerninga sum han hauer brutit, ællæ moﬂor ællæ aﬂræ frender, ﬂa gældins æ brutin af ﬂes lut sum bröt, huat ﬂet ær [hælder] lös öra ællæ iorﬂ; ær huarte ﬂera til, ﬂa varin aruane saklöse baﬂe for mals æghanda, kununge ok hæræﬂe, for ﬂy æt ei ægher man annars brut gelda ﬂer han ænkte vp b ar.

	XXVII.
Nu binder han ængin til drapit innan naat ok aar æfter ﬂet gerningin var giorﬂ, haui siﬂan ængin vald nakan til drap binda vtan [haui] ﬂen sak sik kennir.

	XXVIII.
Nu kænnis ængin viﬂer drapit ok ængin varﬂer ok laghlika til bundin innan naat ok aar æfter ﬂet drapit var giort, ﬂa ær hæræﬂe sakt aat fyritighi markum vtan hæræﬂe sannan drapæræ vise, ﬂet heter dulgha drap; af ﬂem fyritighi markum taki kununger tua lyti ok [ﬂriﬂiung] ﬂes aruæ sum dræpin varﬂ æn ﬂe inrikis æru; æru ei ﬂe inrikis, ok koma ei bref ællæ skæl af rættum aruum innan nat ok aar æfter ﬂet dulgha drapit var vt dömt sum for var sakt, ﬂa skiptis ﬂe attæ örtoghar ok ﬂrættan marker sum skils i ærfﬂabalkenum vm dana arf.

	XXIX.
Nu gifs hæraﬂe sak for {morggæld} [morﬂgæld], ﬂa skal hæræz næmpd vita ﬂet æt han do af soot ok ei af manz handuærkum, ællæ ok æt ﬂer gaf rætter arue sannum sak a stæmpdo ﬂinge innan nat ok aar, ællæ ok ﬂer var viﬂerganga giorﬂ innan nat ok aar, ællæ ok ﬂe visin sannan drapæræ meﬂ sannum vitnum. Hauer hæræﬂe ænkte af ﬂessum viﬂzorﬂum fore sik sum nu æru saghﬂ, ﬂa skal ﬂet hæræﬂe morﬂgæld böte fyritighi marker, taki kununger tua lyti ok malsæghande ﬂriﬂiung sum for var sakt. ﬂetta skal æfter man tali vt bötas, huar ﬂen sum for var sakt. ﬂetta skal æfter man tali vt bötas, huar ﬂen man sum fæmtan aræ ær karlköns ællæ ok meer. Fore allæ ﬂem ﬂer morﬂgæld ægher göras, ﬂa bötis morﬂgæld æn ﬂe myrﬂe varﬂa, ok ei flere, ok haui ﬂet ængin man frælst. Nu ægher hæræzhöfﬂonge mantal næmpnæ, ok huar ægher morﬂgæld göra sum ﬂer næmpnis; siter man quar ok gör ei, böte ﬂre öra; siter alder hæskaper quar, böte vt morﬂgæld ok a ﬂre {öra} [marker].

	XXX.
Uarﬂer man dræpin i öium ællæ skærium, finder hæræﬂe drapærin innan nat ok aar, ællæ ær {lyst} [liust] ok vppinbart ær vtlænzskær hær hauer ﬂet giort, ﬂa vari hæræﬂe saklöst; ær ei sua, gelde ater hæræﬂe ﬂer [firi] dulgha drap fyritighi marker ok ei mera, ﬂo æt liik seen flere æn et {funnit} [funnen] aat eno sinne.

	{XXX&c} [XXXI].
Nu dræper kona man, ok varﬂer fangin a færske gerning ællæ innan dax ok dyghne, ﬂa skal hona til ﬂingx föra, vitna ok döma læta sum annan drapæræ; haui siﬂan malsæghande vald huat han vil helder böter {tæka} [taka] ællæ hona halshugga læta. Taker malsæghande böter for honæ, ﬂa böte ok kununge attæ örtoghær ok ﬂrættan marker, ok samuleﬂ hæræﬂe.

	XXXII.
Nu varﬂer hon ei fangin innan dax ok dyghne, ﬂa skal hona til draps binda a ﬂinge sum annan drapæræ, ok böte malsæghandæ fyritighi marker, kununge attæ örtoghær ok ﬂrættan marker ok samuleﬂ hæræﬂe. Ei ma kunu firﬂlösæ göræ æn hon forma ﬂætta böta; forma ei hon fullum botum, haui ﬂa mals æghande vald huat han vil hælder minne böter {tæka} [taka] ællæ liif henna, ok vari friﬂlös firi malsæghandæ, kununge ok hæræﬂe sum annar drapære, ok böte ﬂo ængin ﬂen sum hona föﬂir ællæ sam uist hauer meﬂ henne, vtan han vær hona for ﬂem sum honæ fangæ viliæ; vær ok han hona, vari tuægilt alt ﬂet han gör, ok alt ﬂet ogilt sum han faar, sum för ær sakt.

	XXXIII.
Huar sum drapære varﬂer laghlika fangin, {huar} [huat] ﬂet ær hælder maﬂer ællæ kona, ﬂa skal malsæghande kunungs læns manne han i hænder fa; læns man ægher han i kunungs hækto sætia ok ﬂer göma læta ﬂer til ﬂing ær stæmpt ok hans rætter skal göras. Læns maﬂer skal han til ﬂings föra ok ﬂer malsæghandæ ater fa, ok siﬂan skal malsæghande han ﬂer vitna ok döma læta ok ræt hans göra sum för ær sakt.

	XXXIIII.
{Draper} [Dræper] præster ællæ annar klærker lekman, ﬂa taker biskoper kunungs ræt, ok arue ﬂes döﬂa mals æghandæ lut af botum.

	XXXV.
Nu dræper lekman klærk, taki ﬂer kununger sin ræt, ok arua hans sin lut af botum.

	XXXVI.
Kan dræpin varﬂa lekman ællæ klærker, ok ær ei rætter malsæghande inlændis ﬂa ﬂet kæris; værs ﬂet drap for ﬂem sum akære mæﬂan han borto ær, komber siﬂan heem ok böter kræuer, vari ﬂet vart for honum sum fore ﬂem först a talaﬂe, ok sua fore ﬂem allum aﬂrum ﬂer konno framleﬂis a tala.

	XXXVII.
Nu vil man vtia drap sæt ok böt, kærir malsæghande æfte botum, kununger ællæ hæræﬂe, huilikin ﬂera hælzt æfter kærir, hin sigher ﬂe boot guldit haua, ﬂet ægha tolf mæn vita huat ﬂet guldit var ællæ ei.  §. 1. Komber man til ﬂings ok ganger viﬂer sak sinne ﬂe han a döﬂ firi liuta, ﬂa skulu ﬂet tolf mæn vita huat han viﬂer ﬂe sak gik ællæ ei, ﬂa tolf ægher lænsman næmpna; ok huat sak ﬂet hælzt ær sum han viﬂer gangit hauer, ok ganger a liif manz, ﬂa suærin ﬂe tolf æt han viﬂer gerning gik, för æn domber a han gange.

	XXXVIII.
{Draper} [Dræper] löskær maﬂer man, ﬂa agher han fangas af mals æghandæ, kunungs lænsmanne ællæ hæræzhöfdonga, æ huar han faar vtan kirkio ællæ kirkiogarﬂe; ﬂa a han til ﬂings föra ok ﬂer döma læta liif af honum, ok huarte fastis ællæ bötis for han.IXL. Nu kan löskær man afhug fulsære göra, ok orkar ei fullum botum, ﬂa skal [han] samuleﬂ fangæs sum för ær sakt; ok komber ei innan manaﬂa dagh ﬂen dagha böter for han biuﬂer, ﬂa skal han til ﬂings föra, ok ﬂer döma læta hand af honum.

	XL.
Nu kan löskær man {skena} [skeno] göra, ok orkar ei til ﬂriggia marka, ﬂa skal han fangas sum för ær sakt ok {halda} [haldas] en manaﬂa dagh; ok gelder ei ﬂa ængin böter före han, ﬂa föris til ﬂings, ok stingis kniuer ginum hans hand. ﬂet ær löskær maﬂer, sum ei ær bolfaster ok ei orkar fulle bote vppe halda.

	XLI.
Gör man forsat for aﬂrum i husa skiulum, skogha skiulum, grinda skiulum, öia skiulum ællæ vt næsia; komber a man riﬂande, gangande ællæ akanda ællæ roande; falder ﬂen firi ær, ligge han i lagha gældum fyritighi marker malsæghandæ, attæ örtoghar ok ﬂrættan marker kununge ok sua hæræﬂe; falder han til komber, ligge han i tuæbotum attætighi markum, vtan ﬂen forsat hör hæmnis faﬂurs ællæ broﬂors ællæ nakars sins frændæ sum han ær malsæghande til æt hæmnas. Nu sigher annar forsat var giort ok annar ei, ﬂa vitin ﬂet tolf mæn huat forsat var giort ællæ ei; ei {kalla} [kallas] forsat ﬂer ei komber drap i.

	XLII.
Nu biuﬂer kununger leﬂung vt, skip ligger i lagha læghe ok skiolder i stampne, varﬂer ﬂer man dræpin, ligge i tuæbotum.  §. 1. J ﬂessum malum nu æru vp tald, ﬂa skal sua baﬂe sanbana ok halzbana viﬂ binda sum för var sakt i aﬂrum drapum.  §. 2. Sua ægha tuæböter skiptas, ær malsæghande taki fyritighi marker, ok fyritighi marker til ﬂræskiptis, taki en lut malsæghande, annan kununger, ﬂriﬂia hæræﬂ.

Hær byrias tabula af drapa balkenum meﬂ vaﬂa.

I	Um man hugger at aﬂrum ok annar varﬂer firi.
II	Nu kunno af eno hugge tu saar {varta} [varﬂa].
III	Nu stander man i saat ok vil diur skiuta.
IIII	Nu kan ﬂet annat taka för æn ﬂen sum skaﬂa fik.
V	Nu kastar man ællæ skiuter iuir huus.
VI	Nu gör man gildro i skoghe.
VII	Nu hugga {tuæ} [tue] it træ ællæ stena væltæ.
VIII	Nu ær brunder i by, han skal bylia ok hylia.
IX	Nu kliuer man {siæluiliandis} [siælfuiliandis] i træ ok far bana af.
X	Nu falder man af træ, ok faar ﬂen banæ af sum niﬂre stander.
XI	Nu falder hus a man.
XII	Nu falder las a man.
XIII	Nu kan ouormaghi man dræpa meﬂ vilia.
XIIII	Nu dræper ouormaghi man meﬂ vaﬂa.
XV	Nu dyl ouormaghi drapit.
XVI	Nu kan kona meﬂ vaﬂæ dræpin varﬂæ.
XVII	Nu kan kona ællæ man {vtes} [auita] varﬂa.
XVIII	Nu dræper faﬂer ællæ moﬂer barn sit meﬂ vaﬂa.
XIX	Nu {draper} [dræper] fæ meﬂ vaﬂa.

Drapæ balker meﬂ vaﬂa.

	I.
Nu hugger maﬂer at manne, varﬂer annar firi ok faar bana af, ﬂa man ei flere hug til vaﬂa {læta} [taka] æn et.

	II.
Nu kunno af eno hugge tu saar varﬂa, taker hand ok huwﬂ, ﬂet ær höxte vaﬂe; ﬂet ær tiughu marka boot ok tolf manna eﬂer sua æt ﬂet var meﬂ vaﬂa ok ei meﬂ vilia; ﬂa æghæ alle suæriæ ok ængin ﬂighia, ok sua skal alt aat enne stæmpno eﬂ ganga ok fæ böta. ﬂa tax ei til vaﬂa vtan baﬂe vilia, ﬂen sum drap ok ﬂes arua sum dræpin varﬂ; baﬂe agha ﬂe it suæria i eﬂenum, ok biﬂia sik sua guﬂ hiælpa æt han van a honum huarte vræz værk ællæ vilia. Siﬂan skal han fæsta eﬂ {i} [a] næsta hælghum dagh {after} [æfter] ﬂet æt han ﬂet giorﬂe for kirkio sokn, ok gange han innan nat ok aar a ﬂinge i ﬂy hæræﬂe gerningin var giorﬂ i, ok gælde ginstan ﬂer pæningænæ fram ﬂa eﬂrin ær gangin, ok ﬂa ﬂen eﬂrin ær gangin ﬂa ær bondin saklös. ﬂa ægher kunungs sysloman nær vara; ﬂen sum drapit giorﬂe skal honum buﬂ fa meﬂ tuæggia boænzmanna vitnum; komber han ei til eﬂzcins, ok hauer ﬂo buﬂ fangit, ﬂa gange sin eﬂ ok vari saklös. Nu faar han ei buﬂ, ﬂa ær ﬂen eﬂer olaghlika gangin æn ﬂe suæria sua eﬂin, æt kunungs sysloman ær ei ﬂer nær.  §. 1. Sua sum nu ær vm vaﬂa eﬂin skilt, sua skulu alle vaﬂa eﬂa gangas, baﬂe for saar ok drap ællæ bloﬂuite ok {vm} all manhælghis maal sum meﬂ vaﬂa göras.

	III.
Stander man i sato, vil diur skiutæ, varﬂer man firi ok faar döﬂ af, böte tiughu marker meﬂ vaﬂa eﬂe. Taker [ﬂet] nakar staﬂ för a stok ællæ sten, ok taker siﬂan man ok faar bana af, böte fyri nio marker.  §. 1. Skiuter man spiute ællæ kasta stene ællæ nakro ﬂinge {ﬂe} [ﬂy] han ma meﬂ skaﬂa göra, faar ﬂer maﬂer döﬂ af, vari baﬂe boot ok eﬂer sum för var sakt.

	IIII.
Nu kan ﬂet annat förra taka æn ﬂet sum skaﬂa fik, ﬂa ær ﬂet handlös vaﬂe; faar ﬂer nakar döﬂ af, vari ﬂe boot [nio marker] ok eﬂer sum [för] var sakt.

	V.
Kastar man ællæ skiuter iuir huus stene ællæ annor ﬂing sum skaﬂa göra, faar ﬂer nakar döﬂ af, vari nio {marker} [marka] sak ok eﬂer sami.

	VI.
Gör man gildro i skoghe meﬂ spiut, stræng ællæ stappo, ællæ grauer for ælghium ællæ andrum diurum, ﬂa skal [han] ﬂet lysa en hælghan dagh for æn han gildro gör, huar han vil ﬂem göra, ok tua hælgha dagha siﬂan ﬂe giorﬂæ æru, aat soknakirkio, ok kunnogha huar ﬂa liggia; faar nakar ﬂer döﬂ af aat olysto, vari boot tiughu marker. Sigher annar lyst vara ok annar ei, viti ﬂet tolf mæn af sokninne. Ær laghlika lyst, timar ﬂer döﬂer af, vari boot nio marker.

	VII.
Nu hugga {tuæ} [tue] træ ællæ vælta stena, fa baﬂe bana af, liggin baﬂe ogilde. Faar annar bana af, gelde ﬂen sum liuer han ater meﬂ half fæmte mark.

	VIII.
Ær brunder i by, han skal bylia {bm} [ok] vm hylia; falder man i ok faar bana af, böte half [fæmte] mark ﬂen brunnin ægher. Nytia brun flere, gelde ﬂen sum fællir ok ei ﬂen sum bygger.  §. 1. Falder man i bro ok faar bana af, bötis half fæmte mark; {aghe} [agha] flere bro saman, bötin ﬂe sum fælla ok ei ﬂe sum bygia.

	IX.
Kliuer man i træ siælfuiliandis, falder niﬂer, faar bana af, vari ogilder; kliuer man i træ biﬂin, falder niﬂer faar bana af, vari boot half fæmte mark; kliuer man i træ æfter buﬂi, falder niﬂer ok faar bana af, vari gilder aat tiughu markum. Nu sigher aruin ﬂes döﬂa æfter bön ællæ buﬂi vpklifnan vara, ok hin nekær, dyli meﬂ tolf manna eﬂe; falz aat eﬂe, böte sum för ær sakt.

	X.
Nu falder man af træ niﬂer, ok faar ﬂen skaﬂa sum niﬂre stander, vari {ogilder} [ogilt].

	XI.
Nu falder hus a man ællæ annor handa uærke manna, ok faar af bana, vari boot half femte mark.

	XII.
Nu falder las a man, vari ogilt, æ huæria handa las ﬂet hælzt ær.

	XIII.
Nu kan ouormaghi, mere æn siu aræ ok minne æn fæmtan aræ, man dræpa meﬂ vilia, vari sua ouormagha vilia gærﬂ sum maghandæ manz vaﬂa gærﬂ; böte han ater meﬂ tiughu markum; af ﬂem tiughu markum taki malsæghande fiughurtan, kununger ﬂre ok ﬂre hæræﬂe.

	XIIII.
{Draper} [Dræper] ouormaghi meﬂ vaﬂa, böte nio marker, ﬂo huarte kununge ællæ hæræﬂe. Ær han siu ara ællæ minna, ok dræper meﬂ vilia, böte half fæmte mark; dræper meﬂ vaﬂa, böte ﬂre marker mals æghanda eensamnum; komber saar ok ei drap, vari saar ogilt.

	XV.
{Duls} [Dyls] drapit, binde han sua til drapit sum all annor drap. Nu sigher annar vara ouormagha ok annar ei, vitin ﬂet tolf mæn af hæræﬂeno, ok raﬂe halui næmpd huar ﬂera.  §. 1. Vari kona i samu laghum sum man i vaﬂa botum, huat hon dræper ællæ dræpin varﬂer.

	XVI.
Nu kan kona i vaﬂa dræpin varﬂa, ok six hon meﬂ barne vara, haui ﬂa barnsins æruinge ﬂen neste {viﬂzorﬂ} [vitzorﬂ] æt vita meﬂ tuæggia {quinno} [quinna] vitnum ok tolf manna eﬂe æt hon {æt hon} meﬂ barne var; ﬂa ökis boot hennæ aat half femte mark.

	XVII.
Nu varﬂer maﬂer ællæ kona auita, ﬂa skulu næste frænder hans ællæ henna lysa for grannum ok sokna mannum {æt/at} [ok] han ællæ hona i hæftilsum haua. Kan ﬂen man ællæ kona v hæftum koma, dræper man ællæ brenne by, ligge ﬂer by i vaﬂa gældum nio markum; ei ær ﬂe boot mere æn ﬂo æt ﬂer brinne baﬂe bo ok bonde; kan ﬂen man {dræpa man ællæ kona} [ællæ kona dræpa], vari alt i vaﬂa botum nio markum. Sua skal hans æruinge ok hennæ {af henne} [baﬂe] taka ok gældæ for ﬂem. Æru ei lysninga vitne til, ﬂa vari gerning hans ok henna i vilia værkum, baﬂe ﬂet ﬂem görs ok sua ﬂet ﬂe göra.

	XVIII.
Dræper faﬂer ællæ moﬂer barn sit meﬂ vaﬂa, liua {ﬂeen} [ﬂön] hion baﬂen, kære annat [ﬂera] til ﬂes [sum] dræpit hauer, ﬂa fylle vaﬂa eeﬂ ok vaﬂa boot, ok quæli ﬂet ængin höghræ huarte til lagha ællæ bota; kæri huarte ﬂera til annars, vari ﬂa saklös baﬂe for eﬂe ok boot.  §. 1. Æ huar man binder sik til vaﬂa eﬂ ganga firi vaﬂa boot, falz at eﬂenum, vari ﬂa {baﬂi} [vaﬂi] i vilia værkum.

	XIX.
Dræper fæ man, vxe, galter, bukker, hester, hunder, runi ællæ huat fæ ﬂet hælzt ær; böte firi nio marker ﬂen sum ﬂet fæ ægher.  §. 1. Föﬂir man diur hema ællæ fughla, kunno ﬂe skaﬂa göra, vaarﬂe sua for ﬂy sum aﬂro fæ i allum sakum.  §. 2. Nu vm ﬂen dyl sum fæ ægher, ﬂa bindin ﬂes döﬂa arua han til meﬂ tuem vitnum ok tolf manna eﬂe.

Hær byrias tabula af saramala {balkenumm} [balkenum] meﬂ vilia.

I	Huru man skal annan til saræ bindæ.
II	Nu kunno mæn saman koma i vapnaskipte meﬂ vræz vilia.
III	Nu hugger man {ﬂumuls finger} [ﬂumul finger] af manne.
IIII	Nu hugger man tær af manne.
V	Nu æn man varﬂer huggin fulsære ok komber ei af hug i.
VI	Nu kan man varﬂa huggin i ryg, armæ ællæ been.
VII	Nu varﬂer man huggin ællæ slaghin a hand.
VIII	Nu varﬂa manne vt slaghne fram tænder ællæ aﬂre.
IX	Nu varhder man huggin kötsar ællæ slaghin fulla skeno.
X	Nu sigher annar vara mera saar ok annar minna.
XI	Nu kan man varﬂa huggin ællæ hamblaﬂer.
XII	Nu slaar man pust annan meﬂ stang ællæ stene.
XIII	Nu kunno mæn saman koma meﬂ vræﬂz værkum.
XIIII	Nu varﬂer kona sarghaﬂ fullum sarum.
XV	Nu varﬂer man hugin huwﬂ saar.
XVI	Nu ganger man at aﬂrum ﬂes viliændis æt skaﬂa bondan ællæ hans hion.
XVII	Nu gör ouormaghi fulsære ællæ bloﬂuite.

Saramala balker meﬂ vilia.

	I.
Nu vil man annan til sara binda, ﬂa sigher ﬂen sum kæris til sik ﬂer haua varit ok ei ﬂes viliande ællæ valdande æt han skaﬂa fik, ællæ sigher ok æt han var ﬂer ei, ﬂa skal hæræz næmd ﬂet vita, ﬂe sum ﬂe sighia baﬂe ia viﬂer, huat han a vighualle var ﬂes viliande {ællæ} [ok] valdande ællæ ei æt han skaﬂa fik, ok ﬂem hon vndan taker {ok} [at] ei a vighualle varo, [ælla ok ﬂær varo] ok ei ﬂes viliænde ællæ valdande æt han skaﬂa fik, varin saklöse. Siﬂan haui ﬂen vald sum sarit fik, binda ﬂen til {sarmala} [saramala] sum han vil, meﬂ siæx manna eﬂe a ﬂinge, af ﬂem sum ﬂer varo ok [ei] æru vndan takne af næmdinne.  §. 1. Nu görs baﬂe sender enum manne saar ok raan, binde han viﬂ baﬂe meﬂ siæx manna eﬂe, ok böte huart vm sik.

	II.
Konno mæn saman koma i vapnaskipte meﬂ vreﬂz vilia, ok hugger annar annan fullum sarum, næsa af manne, ællæ vt ögha, ællæ af öra, ællæ i sit ænlite ællæ hals sua æt han æuerﬂelikt lyte hauer, ællæ hugger af hand ællæ fot; ﬂen sum ﬂet gör, böte tolf marker malsæghandanum for lytit, ok tiughu marker til ﬂræskiptis for {sarmalit} [saramalit].  §. 1. Nu {varﬂer} [varﬂa] manne af hugne tue af ﬂessum fornæmdum limum, vari ﬂa boot haluo mere baﬂe i lytis boot ok sua i saaræ malum; böte fiura marker ok tiughu at lytis bot ok fyritighi marker til ﬂræskiptis {att saramalom lemmj}.  §. 2. Nu varﬂa flere [limi] af hughne {an} [æn] tue af ﬂem för æru næmpde, vari sua gilder limber sum limber, baﬂe i lytis botum ok sua i saramalum.

	III.
Hugger man af manne ﬂumul finger ællæ fot framman vristæ, vari {bot} nio marker fore lytit ok tolf marker til ﬂræskiptis for saræmalen, for ﬂy æt ﬂumul finger hætir half hand ok hæl haluer foter. Hugger man ﬂen næst ær ﬂumul fingre, böte ﬂre marker for lytit ok nio marker at saræmalum; lengste finger vari i samu boot; ﬂen næster ær litlæ fingre, vari ﬂre marker for lytit ok siæx marker til ﬂræskiptis {för saramalom}; litle finger vari i samu boot.

	IIII.
Hugger man ta af manne, vari huar ﬂera [sua] gild i saræmalum sum finger, ok haluo minna i lyteno.

	V.
Uarﬂer man huggin i fullum sarum, ﬂer ei komber af hug i, varﬂer huggin ællæ stungin i hull meﬂ suærﬂe, kniue ællæ spiute, ælla huæria handa ﬂet hælzt {ar} [ær], ællæ stungin ginum laar, arm ællæ been, ællæ {huat} [huar] hælzt han ginum stungin varﬂer, ællæ huggin i hwuﬂ ællæ armæ a been sua æt been vt {læsas} [lösas] ælla vt {tækas} [takas], ællæ varﬂa arma ællæ been sunder slaghin ællæ huggin; ﬂessin æru fulsære; vari boot tiughu marker til ﬂræskiptis, ﬂer fölgher ei lytis boot.

	VI.
Nu kan man varﬂa huggin i ryg, arma ællæ been, sua æt han varﬂer krumpin, lamber ællæ lytter, vari ﬂa lytis boot siæx marker; varﬂer han ei krumpin, lytter ællæ lamber, ﬂa skal ei lytis boot fölghia.

	VII.
Uarﬂer man huggin ællæ slæghin a hand, sua æt ﬂumul finger krumpnar ok onytiæs, böte ﬂre marker at lytis boot, ok tolf öra for ﬂen finger ﬂer ær næst, ok siæx öra for ﬂet ﬂer ær næst, ﬂre öra for ﬂet ﬂer ær næst, half fæmte örtogh for minsta finger; saar varin æfter ﬂy ﬂe miætas til. 

	VIII.
Uarﬂa manne vt slaghne framtænder fiura v höse huærium, ﬂa ær ﬂet fulder limber; vari lyti i tolf markum, tiughu marker at {saar malum} [saramalum]. Varﬂæ fiuræ tænder vt salghne, böte siæx marker for lytit ok tolf marker til ﬂræskiptis. Varﬂa tua vt slaghna, böte ﬂre marker for lytit ok siæx marker aat saræmalum. Varﬂer een vt slaghin, vari tolf öra lytit ok ﬂre marker at sara malum.  §. 1. Huar staﬂ baﬂe komber i saraboot ok lytis boot, ﬂa gange saraboot til ﬂræskiptis, een lut taki malsæghande, annan kununger ok ﬂriﬂia hæræﬂ; æn lytis boot taki mals æghande, ok huarte kununger ællæ hæræﬂe.  §. 2. Huar staﬂ lytis böter skulu bötas for afhug, ﬂa gange æ lytis boot vt meﬂ saræbotum. ﬂer ei komber af hug i, ﬂa skal ﬂet standa nat ok aar; ﬂaghar nat ok aar ær vte, ﬂa skal hæræzhöfﬂonge næmpna siæx mæn af hæræﬂe, ﬂe [skulu] skuﬂa {haut} [huat] han ær sua krumpin ællæ lytter, æt han lytis bot agher taka ællæ ei.

	IX.
Nu varﬂer man huggin köt saar ællæ slaghin fulla skeno, böte ﬂer före siæx marker, taki malsæghande ﬂre ok ﬂre gangin til ﬂræskiptis. Varﬂer man slaghin ællæ skurin minna saar æn nu ær sakt, ok ﬂo synis blat ok bloﬂokt, böte ﬂre marker til ﬂræskiptis.

	X.
Nu sigher annar minna ok annar mera vara, ﬂa skal hæræzhöfﬂonge siæx mæn af hæræﬂe til næmpna æt miæta ﬂe samu saar, ok sua firi böta læta sum ﬂe sighia lagh ok ræt vara.

	XI.
Nu kan man varﬂa huggin ællæ hamblaﬂer, sua æt han ær [ei] för til ﬂings ællæ kirkio sik æt kæra ællæ saar siin syna læta, ﬂa skal han hæræzhöfﬂonga buﬂ fa; han skal honum siæx sanninda mæn næmpna, ok ﬂe skulu ﬂiit koma innan næsta fiughurtan næter ﬂer æftir æt skaﬂin giorﬂis, ok miæta saar hans, ok sua ﬂer fore böte læta sum ﬂe vilia sin eﬂ firi binda, ok saar ok akoma æru til. Huilikin af ﬂem siæx, sum hæræzhöfﬂonge laghlika til næmpne, vil ei koma ok ær forfalla lös, böte ﬂre marker til ﬂræskiptis. Fa hæræzhöfﬂonge buﬂ ok vil ei {næpna} [næmpna], böte siæx marker til ﬂræskiptis.

	XII.
Nu slar man pust annan meﬂ stang ællæ stene ok synis ei akoma, varﬂer giort for kirkio ællæ i öldrykio ællæ annar staﬂ sum samfund ær, æru til tuæggia manna vitne sum nær varo ok a sagho, böte ﬂre marker til ﬂræskiptis; orkar han ei tuæggia manna vitnum sum nu ær sakt, ok synis ei akoma, ﬂa væri hin sik sum sakin gifs meﬂ siæx manna eﬂe ok vari saklös, ok ﬂen [eﬂ] skal han a ﬂinge gangæ. Huar sum puster {varﬂe} [varﬂer] slaghin sum nu ær sakt, ok ær ei akoma i, ﬂer ma ængin man æftir kæra vtan rætter malsæghande.

	XIII.
Nu konno mæn saman koma meﬂ vræzuærkum, faar annar döﬂ af ok annar saar, ﬂer ær döﬂer gilder ok saar {ogilder} [ogild]; liua ﬂe baﬂe, ok {fa} [far] huar ﬂera saar af aﬂrum, faar annar fulsære ok annar minne akomo, vari huar gilder at sarum sinum sum ﬂe varﬂa miætin til.

	XIIII.
Nu varﬂer kona sarghaﬂ fullum sarum ællæ minne sarum ællæ barﬂ, vari sua gild kona i saræbotum sum maﬂer, vtan hon varﬂe sua barﬂ ællæ huggin at hon föﬂe döt barn, ﬂa ökis bot henna at nio markum, ok ﬂer ægher i huarte karl ællæ kununger.  §. 1. Sarghær kona man, suari slikum botum sum maﬂer, ok sökis henna malsman ok böte af henna pæningum ok ei af sinum.

	XV.
Nu varﬂer man huggin huwﬂ saar ællæ hul saar, ællæ huæria handa saar ﬂet hælzt ær sum man ma döﬂ af fa, ﬂa skal ﬂen sum gerningena giorﬂe ﬂem varﬂa til nat ok aar ær vte æfter {ﬂen} [ﬂet] gerningin {varﬂ} [var] giorﬂ.  §. 1. Nu varﬂer man saar af aﬂrum ællæ slaghin, komber ﬂen ﬂet giorﬂe ok böte vid malsæghandæ, kunung ok hæræﬂe, ok malsæghande giuer honum {a mot sæt] [sæt a mot]; dör han af ﬂem sarum siﬂan böter æru bötta, ok förra æn vte ær nat ok aar {after} [æfter] ﬂet gerningin var giorﬂ, ﬂa ægher malsægahnde ei vald æt hæmnas, vtan han skal lagha böter taka; stande ﬂet först i botum sum vp var burit, siﬂan skal ﬂet meﬂ laghum kræfia sum ater staar; ok kununger ok hæræﬂe lite at ﬂem botum sum ﬂe haua vp burit, ok ﬂer ökis ei ﬂera boot.

	XVI.
Nu ganger man at aﬂrum ﬂe viliande, æt han vil bondan skaﬂa ællæ hans hion, a aker vm vaar ællæ a hans aker ællæ æng vm höst, dræper, hugger ællæ slar bloﬂuite, bondan ællæ hans hion, ﬂa ær ﬂet alt tuægilt sum ﬂen gör til komber, ok alt ogilt han faar.  §. 1. Nu æn braﬂlika komber skilnaﬂer ﬂera mællum a akre ællæ æng vm byrghﬂa tima, ﬂa böte sum skils i sarabotum vm huars ﬂera akomo, ok ænkte for friﬂbrutit, ok ﬂet skal hæræz næmd vita huat ﬂer [ær] sant vm.

	XVII.
Nu gör ouormaghi fulsære {ællæ bloﬂuite}, ﬂen sum meræ ær æn siu ara ok minne {ær} æn fæmtan aræ, böte tolf öra for sar ok tolf öra for lyte æn ﬂe ﬂer i æru; gör han minne akomo, sum ær blanaﬂer ællæ bloﬂuite, böte firi ﬂre öra.  §. 1. Gör ouormaghi saar ællæ bloﬂuite siu aræ gamal ællæ yngre, vari ﬂet ogilt, ﬂer skulu ei böter geldas firi.  §. 2. J ﬂem botum sum ouormaghi skal böte, taki ﬂet malsæghande, ok huarte kununger ællæ hæræﬂe.

Tabula af saræmal meﬂ vaﬂa.

I	Hugger man at aﬂrum ok varﬂer annar firi stadder, mot vilia sinum hugger af næsa ællæ [andra] limi.
{III} [II]	Hugger maﬂer annan i ryg ællæ annan staﬂ meﬂ vaﬂa.
III	[Hugger man tær af aﬂrum meﬂ vaﬂa.]
IIII	Nu kastar man stene ællæ skiuter stang.
V	Nu kan maﬂer i handlösum vaﬂa stadder vara.
VI	Nu vm man hugger annan ællæ slar skeno.
VII	Nu ﬂer sum handlös vaﬂi timar ok taker {annars staﬂ} [annar staﬂ] för.
VIII	Nu kan hunder bita man.
IX	Nu huru frelsis manna hion, brytia, landboa ællæ ﬂera hion, magho stikamæz bæra.

Saræmalabalker meﬂ vaﬂa.

	I
Hugger maﬂer at aﬂrum ok varﬂer annar fore stadder, ok kan fa hugga han {meﬂ sinum} [moot sinum] vilia, hugger af honum næsa ællæ öra, ællæ vt ögha, ællæ hugger han i ænlite ællæ hals sua æt han fa æuerﬂelikt lyte af, ællæ hugger af hand ællæ foor meﬂ vaﬂa, böte at vaﬂa botum ﬂre marker fore saar ok ﬂre marker fore lytit.  §. 1. Hugger han annor fulsære meﬂ vaﬂa, sum ei komber afhug i, böte ﬂre marker for saar, ﬂer fölgher ei lytisboot.

	II.
Hugger man annan i ryg, ællæ synder arm ællæ been meﬂ vaﬂa, ﬂet sum fulsære ær, ok komber ei af hug i, ok varﬂer ﬂen man krumpin ællæ lamber, sua æt han æuerﬂelikt lyte af hauer, böte ﬂre marker for saar ok tolf öra for lyte.  §. 1. Hugger man ﬂumul finger af aﬂrum meﬂ vaﬂa, ællæ foot framman vrista, böte tolf öra firi saar ok tolf öra firi lyte; hugger man ﬂen ﬂer ær næst, böte siæx öra för saar ok siæx öra for lyte; hugger man lengsta finger af, vari sama boot; för {ﬂem} [ﬂen] næst ær litla fingre, böte ﬂre öra for saar ok ﬂre öræ for lytit; litle finger vari i samu boot.

	III.
Hugger man tæær af manne meﬂ vaﬂa, vari sua gild ta sum finger i saræmalum, ok i lytis botum haluo minna.

	IIII.
Nu skiuter man stang ællæ kasta steen, ællæ huario handa [han] hælzt kastar, komber annar staﬂ niﬂer för æn ﬂet skaﬂæ gör, stötir af stene ællæ huse ællæ af stok, ællæ kastar iuir huus ok seer ei huar niﬂer komber, ﬂet hæter handlös vaﬂe; varﬂer ﬂer nakar firi stadder ok faar af skaﬂa, ællæ huat akomo ﬂet ær sum för næmpde æru, böte firi saar haluo minna æn för ær sakt; konno lyte i vara, geldin ok ﬂe haluo minna æfter ﬂy sum ﬂe æru til.

	V.
Nu kan man i handlösum vaﬂa stadder vara, huru han hælzt til komber, sua æt han ei fölghe hand hugge, ok varﬂer slaghin ællæ stötter a hand sina sua æt finger krumpna {ok} [ællær] onytias, vari ﬂumul finger at lytis bot ﬂre öra, {ﬂet} [ﬂen] ﬂer ær næst tua öræ, [længste finger tua öræ,] {ﬂet} [ﬂen] honum ær {næster} [næst] öre, ok {litte} [litle] finger öre. Varﬂer foter i handlösum vaﬂa sua æt tæær krumpna, vari huar een ta haluo minne i lytis botum æn finger.

	VI.
Nu hugger man annan ællæ slaar skeno, kastar ællæ skiuter, sua æt huraghin niﬂer komber för æn ﬂet skaﬂa gör, {ﬂer} [ﬂet] ær ei vaﬂe vtan baﬂe vilia, ﬂen sum skaﬂan fik ok ﬂen gerningena giorﬂe.

	VII.
Nu ﬂer sum handlös vaﬂe timar, sum annar staﬂ taker för æn ﬂet skaﬂa gör, ællæ iuir huus kastar ok seer ei huar niﬂer {kastaer} [komber], ællæ huaria handa handlös vaﬂi ﬂet hælzt ær, ﬂer ma ﬂen sum gerningena giorﬂe vaﬂa bot fram læggia ok vaﬂa eﬂ ganga {an} [æn] ﬂo æt malsæghande vil ei i eﬂe standæ ællæ böter vp {tæka} [taka].  §. 1. Æ huar staﬂ lyti komber i vaﬂa botum, sua æt ei komber afhug i, ﬂa skal lytis bot quar standa til vte ær nat ok aar; ligge ﬂa til siæx manna af hæræﬂe huat han ægher lytis bot ællæ ei. Ok slikt skal vngum böta sum gamblum at lytisbot.

	VIII.
Nu kan hunder bita man, ﬂa giui æghandin vt hundin ællæ böte siæx öræ. Kan annat fæ man saræn göra, huat fæ ﬂet hælzt ær, böte æghandin siæx öræ. Varﬂer man lytter af sum skaﬂan fik, ﬂa skal lytis bot vara sua stor sum sarabot. Vil æghandin dylia æt hans fæ hauer ﬂet ei giort, ﬂa a hin viﬂzorﬂ sum skaﬂan fik vita ﬂet meﬂ tuem mannum æt ﬂes fæ hauer ﬂet giort.

	IX.
Huilkin frælsis manna hion sum æru brytia, landboa ællæ ﬂera suena, möllaræ ællæ innis mæn ællæ leghodrængiæ ællæ bonda syni ogipte, bönder ællæ ﬂera suena, vtan ﬂiænisto mæn ok fantæ ﬂe sinum husbonda fölghia sum frælst ﬂiæna, bær stikamæz, ryting ællæ veﬂemæz, varﬂer meﬂ vitnum meﬂ takin, böte ﬂre marker kununge, hæræﬂe ok malsæghanda, ok ﬂen vari malsæghande sum han taker ﬂer meﬂ; orkar han ei botum, ﬂa skal hæræzhöfﬂonge a ﬂinge stinga knif ginum hand hans. Vitis ﬂet honum, væri sik meﬂ siæx manna eﬂe.

Tabula af ﬂiuua balkenum.

I	Först vm man stiæl fæ manz, huat ﬂet ær hælzt.
II	Nu kan han bolax man haua, stiup barn ællæ siin.
III	Nu kan gorﬂiuuer gifter vara.
IIII	Nu varﬂer man ei takin a ferske gerning.
V	Nu stiæl man gull ællæ siluer ællæ annor ﬂing.
VI	Nu vitis honum fulder ﬂiufnaﬂer.
VII	Nu stiæl man ﬂre öra ok minna æn half mark.
VIII	Nu varﬂer han ei fangin viﬂer ok ei i handum takit.
IX	Nu stiæl man tua öra ok minna æn ﬂre.
X	Nu stiæl man minna æn tua öra.
XI	Nu huar sum taker lösn fore ﬂiuf.
XII	Nu vm ranzsakan.
XIII	Nu far man heem at aﬂrum meﬂ kallaﬂo ﬂinge, leenz ok {ranzsaka} [ranzsakan].
XIIII	Nu köpir man af aﬂrum fæ houat ællæ klöuat.
XV	Nu klandar man for aﬂrum houat fæ ællæ klöuat, gul, siluer, vapn ællæ annat.
XVI	Nu griper man til [lezn sum i handum hauer ællær annur vizorﬂ.]
XVII	Nu {hauer} [næmpnir] man hemul siin, [vin] ok vitne.
XVIII	Nu giter man ei hemuls manne sinum firi kumit.
XIX	Nu dyl vinin, sigher sik ei vingæt haua.
XX	Nu æru ei vitne til sum viﬂ köpit varo.
XXI	Nu æn ﬂen sum klandæs firi sigher sik {lekz} [leght] haua.
XXII	Nu tax alt saman ﬂiuuer ok ﬂiufnaﬂer.
XXIII	Nu stiæl man i kirkio ællæ kirkiogarﬂe.
XXIIII	Nu stiæl man i annars trægarﬂe.
XXV	Hugger man {æpald} [apald] ællæ annor bærande træ i annars garﬂe.
XXVI	Nu stial man kaal, lökær ællæ aﬂra yrter.
XXVII	Nu stial man humbla v annars humblagarﬂe.
XXVIII	Nu stiæl man fiska af {fiske vatnum} [fiske tolum].
XXIX	Nu giuer man aﬂrum sak for bodræt.
XXX	Nu huru ﬂiuuer skal hæktas.
XXXI	Nu vm fyndir vm ﬂe a vægh hittæs.
XXXII	Nu kan ﬂen sum hitte vitne haua.
XXXIII	Nu hittir man fynd vtan hæræz.
XXXIIII	Nu hittir man fæ annars manz.
XXXV	Nu hittir man strandurak.
XXXVI	Nu hittir man butnfynd.
XXXVII	Nu huru man skal sik {vrﬂiuf} [vrﬂiuua] göra.
XXXVIII	Nu taker man vtan laan ællæ legho hæst ællæ skiut.
XXXIX	Nu slæppir man rættum ﬂiuf.

ﬁiuua balker.

	I.
Stiæl man fæ manz, nöt ællæ suin, faar ællæ geter, æ huat han stiæl ﬂet hælder i husum inne ællæ a mark vte, sum ars gamalt ær, dragher i skiul ællæ skogh ok nöter ﬂer ﬂet, ællæ i sialfs sins huus ællæ annars manz; ﬂen ﬂolikt gör, han hætir {gorﬂiuue} [gorﬂiuuer]. [Varﬂer han fangin ok ﬂiufnaﬂer meﬂ honum,] ﬂa skal han binda ok til ﬂings föra meﬂ ﬂiufnaﬂe, ok ﬂer vitna læta meﬂ tolf mannum, ok suæria æt han ær sander ﬂiuuer at ﬂem ﬂiufnaﬂ sum meﬂ honum ﬂiit förﬂis; siﬂan sua ær giort, ﬂa skal han dömas til gren ok til galgha, ok ligge ogilder for gerning sina, ok lösöra hans skiptas i ﬂry, taki en lut malsæghande, annan kununger ok ﬂriﬂia hæræﬂ.

	II.
Nu kan han bolax man haua, stiup barn ællæ siin æghin barn sum pæninga inne meﬂ honum {hauer} [haua], ei ma han ﬂera foruærka vtan ﬂet pröuis meﬂ fullum skælum æt nakat ﬂera hauer stulit, gömt ok nöt meﬂ honum; ær ei ﬂet, ﬂa skal ﬂera deel först bort af skiptas.

	III.
Nu kan gorﬂiuuer gifter vara, ﬂa skal hans husfru luter först af skiptæs, vtan ﬂet pröuis meﬂ fullum skælum æt hon hauer stulit, gömt ok nöt meﬂ honum. Nu kan ﬂen sum skaﬂan fik ællæ kunungs lænsman {hustrunne} [husfrunne] ﬂessa skuld giua, ﬂa ær [hon] til viﬂzorﬂ kumin; væri sik meﬂ tolf manna eﬂe æt hon aldre gömde ællæ nötte ﬂet meﬂ honum hon viste æt stulit var; [giter hon eﬂin ei gangit, gange ﬂa hænna lösöra til skiftis sum hans]{hic est defectus}; giter hon eﬂin ﬂen gangit vari saklös.  §. 1. Giuer nakar ﬂem skuld, sum i bolagh varo ællæ pæninga hafﬂo inne meﬂ honum, ﬂa væri sik meﬂ samu laghum sum husfru.  §. 2. ﬂen sum gorﬂiuuer ær sum nu ær sakt, han hauer forgiort baﬂe liif ok lösöra.

	IIII.
Nu varﬂer han ei takin viﬂer færska gerning, ok vitis honum ﬂolik sak, ﬂa skal hæræz næmd han antiggia væria ællæ fællæ; falz han, gelde ater bondanum ﬂet han miste, ok a fyritighi marker til ﬂræskiptis, ok ei liif mistæ ok ei bo hans skiptas; værs han vari saklös.

	V.
Nu stiæl man gul ællæ siluer ællæ reﬂo pæninga, hæst, klæﬂe ællæ vapn, ællæ huaria handa ﬂiufnaﬂer ﬂet hælzt ær sua goﬂer sum half mark ællæ mera, varﬂer fangin meﬂ sinne gerning ok ﬂiufnaﬂer i handum takin, han skal binda ok til ﬂings föra ok ﬂer vitna læta sum för var sakt, ok dom til taka ok han vp hængia læta; ligge siﬂan ogilder fore gerning sina ok [ei] bo hans skiptis.

	VI.
Nu vitis manne fulder ﬂiufnaﬂer, ok ær ei i handum {takin} [takit] ok ei meﬂ ræto ranzsaki i husum hans {funnin} [funnit] ﬂem sum han a suara fore, ok ei laghlika leet a hender honum, ﬂa skal hæræz næmd han antigia væria ællæ fælla; fælla ﬂe han, gelde ater bondanum ﬂet han miste ok a fyritighi marker til ﬂræskiptis, ok ei liif miste ok ei bo hans skiptas; væria ﬂe han vari saklös.

	VII.
Nu stiæl man ﬂre öræ ok minna æn half mark, varﬂer fangin meﬂ ok i handum takit, ﬂen skal binda ok til ﬂings föra meﬂ ﬂiufnaﬂe ok ﬂer miæta læta; han skal sökias meﬂ tolf mannum, ok suæria han ﬂer sannan at vara; ﬂa a hæræzhöfﬂonge af honum döma huuﬂ ok baﬂin öron.

	VIII.
Nu varﬂer han ei fangin viﬂer ok ei i handum takit; kæris ﬂet til hans, væri sik meﬂ tolf manna eﬂe, ællæ gelde ater ﬂet han stal ok [a] nio marker til ﬂræskiptis. Ei ma {hæn} [han] {hængias} [hængia] for minna æn half mark, ok ei bakbindæs, vtan bindis hænder for han.

	IX.
Nu stiæl man tua öra ok minna æn ﬂre öræ, miste huuﬂ ok annat öra; han skal ok vitnas meﬂ siæx mannum. Vitis honum ﬂet ok varﬂer ei fangin, væri sik meﬂ nio manna eﬂe, ællæ gelde ater ﬂet [han] stal ok a siæx marker til ﬂræskiptis.

	X.
Nu stiæl [man] minna æn tua öræ, kiiﬂ, lamb, griis ællæ gaas, ællæ huæria handa ﬂet hælzt ær sum minna ær vært æn tua öræ, varﬂer takin viﬂer, {vitnæ ﬂer} [vitnaﬂer] meﬂ tuem mannum ok sialuum mals æghanda {ﬂriﬂi} [ﬂriﬂia], ﬂa skal han binda viﬂer garﬂ ællæ {stuﬂ} [stok] ok huuﬂ mista. Vitis honum ﬂet, ok varﬂer ei fangin meﬂ, væri sik meﬂ siæx manna eﬂe, ællæ gelde ater ﬂet han stal ok a ﬂræ marker til ﬂræskiptis.  §. 1. Æ huat man stiæl ﬂet haluan öre ær vært ællæ minna, varﬂer ei fangin meﬂ, dyli meﬂ ﬂriggia manna eﬂe, ællæ böte siæx öræ mals æghanda eensamnum, ﬂet heter {snattera boot} [snattara boot].

	XI.
Huar sum taker lösn for ﬂiuf, böte kununge lösn ok a fyritighi marker. Læter han lösan onæfstan, böte ok kununge XL marker.

	XII.
Nu kan af bonda stulit varﬂæ, ﬂa skal han före grannum sinum lysa huat han hauer mist. Nu hauer han van a {vart} [huart] ﬂet kumit ær, ﬂa skal han ﬂiit fara meﬂ fiurum mannum ok {bæﬂis} [beﬂas] laghlika æt raansaka; ﬂa ma ei honum raansakan synias. ﬂe skulu tua mæn til taka, sin huar ﬂera; ﬂa skal ﬂen sighia sum raansak beﬂis huat han hauer mist ællæ huilikt; ﬂa skal hin sighia huat inne ær firi ﬂem; ﬂa skulu ﬂe lösgiurﬂe in ganga ok sua ranzsaka {ﬂy} æt bonde haui ei vaﬂa af ﬂem. Ær ﬂet inne sum af honum ær stulit, ﬂa skal skoﬂa æn vindöghæ ær a væg sua mykit æt ﬂolikt matte in kastæs at, ok ﬂiufnaﬂer {ligge} [ligger] ei fiælaﬂer ok sua æt han {gatis} [gate] ﬂiit inkastas, ællæ ær glugger vndi syll sua æt ﬂolikt ma inganga at, ﬂa a bondin viﬂzorﬂ væria sik meﬂ tolf manna eﬂe. Nu ær {vi} [ei] vindögha til, ﬂa a han ei viﬂzorﬂ.  §. 1. Syn han [honum] ranzsaka, hete viﬂ ﬂrim markum; ﬂa a varﬂ iuir durum halda, ok bonde skal buﬂkafla vp skæra ok næstum grannum til stæmpna. Nu komber bonde ater meﬂ grannum sinum, ﬂa staar han firi meﬂ viigh ok værio, faar {ﬂa} han drap ællæ saar sum firi stander meﬂ væriande hand, vari ogilt; konno ﬂe fa drap ællæ saar sum til {komo} [koma], vari ﬂet tuægilt. Nu bryta ﬂe dyr hans ok ganga in ok ranzsaka, hitta ﬂe ﬂer ﬂen ﬂiufnaﬂ sum ﬂe æfter {lætæ} [leta], ﬂa magho ﬂe han taka ok til ﬂings föra, ok {standa} [stande] ﬂen ræt sum förra ær saghﬂer. Nu æn ﬂe hitta ﬂer ænkte ﬂet ﬂe ranzsaka æfter, vari ﬂa saklös for ﬂe skuld honum gifs mæn ﬂe hitto ænkte, ok ﬂen böte ﬂre marker sum ranzsakaﬂe, for husbrut, ok varin ﬂe saklöse sum ﬂiit varo stæmpde.  §. 2. Lææstum husum ægher bonde varﬂa, ok ei o læstum; varﬂe huar ﬂem husum sum han hauer laas ok nykil aat. 

	XIII.
Nu far man heem at aﬂrum meﬂ laghkallaﬂo ﬂinge ællæ leezn ok ranzsakan, {ok} stander bonde geen meﬂ vapnum ok vil ei vp læta ællæ böter fram biuﬂa, ﬂa skal bonda halda meﬂan vp læsis; gör han nakra gerning a nakan man, ﬂa ær ﬂet i tuæbotum, ok alt ogilt ﬂet han faar, huat ﬂet ær hælder bardaghi, saar ællæ bani.

	XIIII.
Nu köpir man af aﬂrum fæ houat ællæ klöuat, æ huaria handa ﬂet hælzt ær, ﬂet skal alt meﬂ vin ok vitne köpa. ﬂen sum vin skal vara, han skal vara bolfaster man ok inlænzskær i ﬂy landeno köpit görs i, ok varﬂa æt ﬂet rætfangit ær sum han vingar honum. ﬂer skulu nær vara at minsto tue bolfaste mæn, sum vitna æt ﬂet köp görs. Giort gull ok siluer ok annan göran malm, skæft vapn ok skurin klæﬂe, læst huus ok doraﬂ skal man meﬂ vin ok vitne köpæ sum för [ær] sakt. ﬂaghær handum ær saman takit, {vært} [vart] ok vingat ær, ﬂa ær laghlika köpt.

	XV.
Nu klandar nakar for aﬂrum houat ællæ klöuat fæ, gull, siluer, vapn ællæ bo pæninga, huæria handa ﬂet hælzt ær, sigher sit vara, ﬂa a ﬂen vizorﬂ i handum hauer vita til hemföﬂo æn quikt ær, til {heomgarﬂ} [heemgarﬂ] æn {döﬂ} [döt] ær. Ær ﬂet half mark vært ællæ mera, væri ﬂet meﬂ tolf manna eﬂe; orkar han {ei baﬂe vitnum ok eﬂe. giui} [baﬂe vitnum ok eﬂe, vari saklös; falz at vitnum ok eﬂe,] giui ﬂet vt klandat ær ok a fyritighi marker til ﬂræskiptis. Ær ﬂet ﬂre öra vært {ællæ} [ok] minna æn half mark, væri ﬂet meﬂ tuem vitnum ok tolf manna eﬂe; falz at eﬂe, giui vt ﬂet han klandaﬂe ok a nio marker til ﬂræskiptis. Ær ﬂet tuæ öra vært {ællæ} [ok] minna æn ﬂre öra, væri ﬂet til siin meﬂ tuæggia manna vitnum ok {ﬂriggia} [siæx] manna eﬂe, {falz at eﬂe} [ællæ læti] ﬂet vt klandat var ok a siæx marker. Ær ﬂet mera æn öre ok minna æn tue öra, væri sik meﬂ tuæggia manna vitnum ok ﬂriggia manna eﬂe; falz at eﬂe, giui vt ﬂet klandat ær ok a ﬂre marker til ﬂræskiptis. Ær ﬂet mina vært æn öre, væri ﬂet [meﬂ] tuæggia manna vitnum ok sialfsins eﬂe; orkar han ei vitnum, giui vt [ﬂet] klandat ær ok a siæx öra, vari ﬂet bondans eensak.

	XVI.
Nu griper man til leezn sum i handum hauer, sigher sik köpt [haua] ællæ væﬂsat, legho ællæ {lene} [lane] takit, ællæ meﬂ lysningum vp takit, ok sigher sina hemuld vita; ﬂa skulu tue bolfaste mæn i tak firi ganga; ﬂa skal sinum hemulz manne ok sino vitne firi koma innan ﬂre vikur æn han ær innan hæræz; ær han vtan hæræz ok innan landz ok laghsaghu, [ﬂa komi firi innan siæx vikur; ær han vtan landz ok laghsaghu] ok ﬂo inrikis, haui ﬂriggia manaﬂa dagh sina hemull firi koma; ær han vtrikis, ﬂa kumi han hemull firi innan naat ok aar. Komber han hemuls man sin fram innan ﬂessa tima nu æru saghﬂe, vari saklös, ok [ﬂen] suari sakum sum til ær leet.

	XVII.
{Stæmpnir} [Næmpnir] man hemull sina, vin ok vitne, ok komber ei ﬂem fram innan lagha stæmpno daghæ sum nu ær sakt, ok vil forfalz vitne bæra, ﬂa ær ﬂet lagha forfal hans: et ær ﬂet æt han i sotta sæng ligger {annat} [ællæ] i sarum, annat æn han ær i riksins ﬂiænist, ﬂriﬂia æn han ei ma koma for ouinum sinum, fiarﬂa æn han hauer eeld höghre æn haua ﬂorf, fæmta æn han kan vt rikis farin vara; ﬂa skal han ﬂet vita meﬂ tuem bolfastum mannum æn han til nakra ﬂessa forfalla gripa kan; komber han hemuls manne sinum fram, ﬂa vaarﬂe han baﬂe leﬂo ok liuuo, ok ﬂen vari saklös fran sik giter leet.

	XVII.
Nu giter han ei hemuls manne sinum fore kumit, ﬂa skal han sin vin fore koma ok vitnum sinum; siﬂan a vinin salan före koma. Komber han firi, ﬂa ær vinin saklös; giter han ei salan före komit, ﬂa a vinin vita æt han var vin at ﬂy köpe; ﬂet skulu vitnismæn suæria meﬂ een eﬂe sinum, æt han var vin ok ﬂe varo vitnis mæn biﬂnir a bæggia væghna; læte ﬂa vt ﬂet klandat var for honum ok vari saklös, ok vinin gelde honum ater meﬂ fullum geldum sua mykit sum ﬂet vært var han vingat hafﬂe.
{IX} [XIX]. Nu dyl vinin, sigher sik ei vingat haua, orkar köpin vitnum tuem bolfastum mannum sum viﬂer {varo} [ﬂera] köp varo, ﬂa gange tolf manna eﬂ, biﬂi sik sua guﬂ sum hullæn ok ﬂem tolf mannum, æt ﬂu var vin at ﬂessum hæste ællæ huæria handæ ﬂet hælzt ær, ﬂa iak han köpte, ok ﬂesse mæn varo vitnis mæn til, ok ﬂy ægher ﬂu mik hemul halda ællæ fult firi geldæ. Orkar han vitnum ok fullar ﬂen eﬂin, læte vt ﬂet klandat var ok vari saklös, ok vinin gelde honum ater fullum geldum ﬂet han vingat hafﬂe.

	XX.
Nu æru ei vitne til sum viﬂ köpit varo ok vinin skuldo til binda, æghe ﬂa vinin viﬂzorﬂ dylia meﬂ tolf manna eﬂe æt iak var aldre vin at ﬂy köpe, ok ﬂy ægher iak ﬂik ænga hemull halda; ganger han ﬂen eﬂin vari saklös, ok ﬂen sum ei gat fran sik leet, gange ﬂiuft in til hans, ok giui vt ﬂet klandat var, ok a fyritighi marker. Ær ﬂet minna æn half mark, gange at samu leeznum, ok böte sum för ær sakt i ﬂolikum ﬂiuftum. {væﬂsatning} [Væﬂsætning] skal meﬂ samu leeznum fran sik leﬂa.

	XXI.
Nu æn ﬂen sum klandas firi sigher sik leekt haua ællæ {læne} [lane] takit af aﬂrum manne ællæ quinno, ﬂa skal ﬂet i tak koma; komber ﬂen sum hemulaﬂe sik til, sigher sik æghæ ok honum haua lænt ællæ legho salt, ﬂa haui ﬂen byrﬂe sum a bak taker; gange ﬂa leezn in til hans, ok hin vari saklös fran sik leedde. Nu sigher ﬂen sum {leedde} [leddes] til sik aldre ﬂet agha ok aldre lænt haua ællæ legho salt, ligge ﬂet til hæræznæmpdinna.

	XXII.
Nu tax alt saman ﬂiuuer ok ﬂiufnaﬂer, ok faar bondin ﬂiuuin, ﬂa ﬂen sum tok ægher alt ﬂet ﬂiuuin atte ﬂer meﬂ sik, ok bondin taki sit ater vtan pæninga.

	XXIII.
Nu stial [man] i kirkio ællæ i kirkiogarﬂe af aﬂrum, ællæ af samu kirkio henna goz, ællæ ﬂet i henna værio ær, ællæ bryter kirkio; varﬂer bar ok a takin, haui ei ﬂer meræ friﬂ æn annar staﬂ ﬂer han meﬂ ﬂiufnaﬂ takin varﬂer, ok laghbindis viﬂ sak sina, ok taki ﬂiufs ræt sum han skyldat hauer, huaria sak æfter brutum sinum. Ær rætter malsæghande firi, raﬂe ﬂiuue sinum; ær ei han til, raﬂin ﬂa kirkio værændæ ok soknæ mæn.

	XXIIII.
Stiæl man i annars trægarﬂe æple ællæ aﬂra frukt, komber bonde ællæ hion hans, fa han ﬂer viﬂ, taki af honum klæﬂe ællæ annor ﬂing til viﬂer mæla; giter han pröuat meﬂ tuæggia manna vitnum, böte ﬂre marker ok ater skaﬂan ok kumi ei dyl viﬂer. Komber drap, saar ællæ bloﬂuite ﬂera mællum, vari ﬂet tuægilt hin faar sum firi ær, ok alt ogilt sum hin fik sum til kom.

	XXV.
Hugger man apald niﬂer ællæ annor bærande træ i trægarﬂe, böte ﬂre marker; bryter man green af bærande træ, böte siæx öræ, vm han varﬂer takin viﬂ meﬂ vitnum. Nu vænis ﬂet til hans, dyli meﬂ tolf manna eﬂe ællæ böte sum for ær sakt.

	XXVI.
Nu ganger man i örtagarﬂ ællæ kalgarﬂ annars manz, stiæl löka, örtir ællæ kaal, varﬂer takin viﬂer, böte ﬂre marker ok ater skaﬂan; varﬂer ei takin viﬂer, dyli meﬂ tolf manna eﬂe. Stiæl man ærtir, rouor ællæ bönor, varﬂer takin viﬂer, böte före {byrﬂe} las, batz farm ællæ {klif förls} [klif försl] ﬂre marker til ﬂræskiptis, firi byrﬂe siæx öræ malsæghanda eensamnum; vitis honum ﬂet, dyli meﬂ tolf manna eﬂe ællæ böte sum för ær sakt.

	XXVII.
Nu stiæl man humbla v humblagarﬂum, öium, skærium ællæ huar hælzt han vexe, varﬂer takin viﬂer, binde han ok tik ﬂings före; læti döma til lif latz, huﬂ at {at} mistæ ællæ limi, æfter ﬂy sum sakin gifs til. Vænis ﬂet til hans, dyli {after} [æfter] ﬂy sum för ær sakt.

	XXVIII.
Stiæl man af aﬂrum fiska af nætium, miærﬂrum, krokum ællæ aﬂrum fiske tolum; varﬂer takin viﬂer, böte ﬂre marker. Stiæl han næt ællæ fiske tool, stande ﬂiufs ræt före æfter ﬂy sum ﬂet ær vært.

	XXIX.
Giuer maﬂer aﬂrum sak firi bodræt, dyli meﬂ tolf manna eﬂe ællæ böte ﬂre marker.

	XXX.
Huar man faar laghlika sin ﬂiuf takit, ﬂa skal anﬂuardæs kunungs lænsmanne; slipper han honum, suari ﬂoliko firi sum bonde skulde suara.

	XXXI.
Huar sum fund hittir a vægh ællæ {a} vtan vægh, huat fund ﬂet hælzt ær, han ægher lysa a vægh vte for væghfarande mannum ﬂem honum fölghia ællæ möta; æru ei ﬂe til, ﬂa lyse i næsta by ok firi sokn sinne, a hæræzﬂinge ok landz ﬂinge. Komber {han} [ﬂen] sum mist hauer för {an} [æn] lyst ær, sigher til mærke ok san iærtekne, ﬂa suæri til sins meﬂ tuem mannum ok siæluer han ﬂriﬂi, ok taki sit ater vatn lösn. Komber ei ﬂen æfter sum viﬂer kænnis innan nat ok aar, taki kununger tua lyti ok ﬂriﬂiung ﬂen [sum] hitte.

	XXXII.
Nu kan ﬂen sum hitte vitne haua æt han laghlika lyst hauer, ﬂa suæri han til siin sum tappat hauer meﬂ tuem vitnum ok siæluer ﬂriﬂi, ok taki sit ater, ok ﬂen æghe ﬂriﬂiung sum hitte, æfter ﬂy sum miætzmæn sighia, æ huat fynd ær bætre ællæ værre. Griper man til lysningæ vitne ok fælz at ﬂem, ﬂa böte ok ﬂiuuer hete, huæria boot æfter sinum brutum.

	XXXIII.
Nu hitter man fynd vtan hæræz, ﬂa skal hona föræ til næstæ by ok niﬂer sætiæ ok lysa læta, for ﬂy æt ængin fynd ma af ﬂy hæræﬂe föras sum hon fanz i för æn vte ær nat ok aar, ællæ rætter æghande [æfter] komber.	

	XXXIIII.
Nu hitte man fæ manz, hæst tamdan ællæ skiut, vxa taman, ko, faar, geet ællæ ﬂet sum nytia fæ ær, ﬂer a han til sins suæria meﬂ tuem mannum sialuer han ﬂriﬂi, ok taki siﬂan sit ater vtan lösn, ok [hin] gæri sik vrﬂiuua meﬂ lysninga vitnum.  §. 1. Meﬂ hæst, hors ok vxa ma {han} [man] yrkia ok aﬂra sina ﬂarue göra ok sin ærende meﬂ fara innan hæræz ok ei vtan, siﬂan laghlyst ær a ﬂinge, virt ok lagha doma til takne, aat saklöso [til ﬂes rætter æghande komber]. Huar sum yrkir meﬂ ﬂy ællæ nakra sina ﬂarue gör for æn laghlyst ær, böte ﬂre marker.

	XXXV.
Nu hitter man strandfynd i salto vatne ællæ frisko, ﬂer rætter æghande ær ei nær ællæ hans buﬂ, ok ei veet huart hans ær kumit; lysir han laghlika, ﬂa a han ﬂriﬂiung sum hitte ok æghande tua lyti; gange til ﬂen sum mist hauer meﬂ sannum iærteknum ok tuæggia manna vitnum. Komber han ei innan nat ok aar, ﬂa taki kununger tua lyti.

	XXXVI.
Nu hitter man {but fynd} [butn fynd] ok lysir laghlika, ﬂa a han halua fynd. Komber ængin sum laghlika viﬂer kennis sum för ær sakt, ﬂa ægher kununger halft viﬂer han.

	XXXVII.
Alla staﬂa ﬂer man fyndir hittir, ﬂa skal han sik vrﬂiuua göra {forst}[först] meﬂ lysninga vitnum, ok siﬂan suæri ﬂen til sins [sum] mist hauer meﬂ {ﬂem} tuem mannum ok siæluer han ﬂriﬂi, ok taki sua sit ater.  §. 1. Alle ﬂe goz hiælpa vndan eelde ællæ v sio ællæ ok for hær, vari man sua myklo bætre, ok taki sua mykit af ﬂy gozeno sum æghandin vil honum vnna.

	XXXVIII.
Nu taker nakar man vtan laan ællæ legho hæst ællæ skiut annars manz, aker, riﬂer ællæ gör nakra handa auerkan meﬂ ﬂy han takit hauer; komber æghande ﬂaghar æfter ok fangar alt saman, ﬂa ægher han til ﬂings föras, ok haui vald huat han hælder vil foruinna han til ﬂiufs ællæ raansman æfter ﬂy sum lagh sighia.

	XXXIX.
Huar sum fanga rættan ﬂiuf ok slæppir honum for æn han laghwnnin ær, böte fyritighi marker. [Varﬂer] ok ﬂiuuer laghwnnin, ﬂa takis ei lösn för han, vtan vp hængis; diruis nakar lösn siﬂan fore han taka, gelde kununge lösn ok a fyritighi marker, ok ﬂet vari {kunung} [kunungs] eensak.

