# ID: svediakorp-law26
# author: 
# authorBorn: 
# pseudonym: 
# translator: 
# title: Södermannalagen
# subtitle: Additamenta (tillägg)
# originalTitle: 
# manuscriptDate: 1336--1339
# originDate: 1300--1327
# retrieveDate: 2019-10-09
# sourceDescription: Description from Fornsvenska textbanken (https://project2.sol.lu.se/fornsvenska/): "Södermannalagen finns bevarad i ett flertal handskrifter. Lagredaktionen är troligen tillkommen kring 1300, men har reviderats och den reviderade versionen stadfästes 1327. Den bygger i stora delar på Upplandslagen. Texten följer Schlyters utgåva (SFSS 4). Texten är inskriven av Lars-Olof Delsing vid nordiska språk i Lund."
# genre: law
# subgenre: 
# location: Södermanland
# language: sv
# languageVariety: 
# codeswitching: 
# originalLanguage: 
# manuscript: NKS 2237
# manuscriptChapter: 
# manuscriptPages: 
# printer: 
# printedVolume: Samling af Sweriges gamla lagar
# printedIssue: SSGL 4
# printedPages: 
# printedDate: 
# editor: Schlyter
# publisher: 
# digitisationMethod: manual transcription
# transcriptionPrinciples: diplomatic
# transcriber: Lars-Olof Delsing
# retrievedFrom: Fornsvenska textbanken (https://project2.sol.lu.se/fornsvenska/)
# retrieveFormat: RTF
# annotation: tokens
# annotationMethod: automatic
# words: 3,503
# sentences: 183
# sentenceOrder: original
# URL: https://project2.sol.lu.se/fornsvenska/05_Filer/SdmL-Add.rtf
# cite: 
# availability: CC-BY 4.0 (https://creativecommons.org/licenses/by/4.0/)


Södermannalagens additamenta, efte NKS 2237

	I.

Ett konunghs riki som hetir sueariki. hauer i sik siu biscops döme me› landa mærum thera. fyrsta ær ærchibiscops dömet i upsalum. sum hauer i sic ett laghmanz döme iuir alt upland. Annat ær strængenæs biscops döme. sum hauer i sic tu laghmanz döme. su›ermanna land ok nærke. Tri›ia ær abo biscops döme. sum hauer i sik tu laghmanz döme. Fiær›a ær lynköpinghs biscops döme. sum hauer j sik tu laghmanzdöme östragötland ok öland. Fæmta ær uæxio biscops döme sum hauer j sik tihæra›a laghmanz döme. Siætta ær schara biscopsdöme sum hauer j sik tu laghmanz döme. uæstra götland ok uærma land. Siunda ær uæstraaros biscops döme sum hauer i sik ett laghmanz döme uæstmanna land ok dala. §.1. ¶ Juir alt sueariki agher æi konunglik krona ok konunger uæra utan en. han agher styra ok ra›a borghum ok landum. upsala ö›um. konunghs gooz. ok allum konunglicum ingiældum. ensac sina haua. dulgha draap ok dana arf ok all saköris brut sin iuir alt suearichi sum lagh ok ræt ær i lande ok laghsaghu huarre. ¶ Ægnti af thæssum sum fyr æru sagh› ma konunger me› uilia sinum mischa fore them konunge eptir komber. gör thæt nokor konunger. aghe thæn konunger uald eptir comber thæt me› ræt atter taca æn han gitir. allir ok the i hans riki bygia ok boo aghu hanum ly›no halda. bu› hans standa ok til thianistu uæra. særlicha a landamære land hans at uæria. ok æi ytermer me› hærfær›. utan go›uilia thera fangnum. §.2. ¶ Nu ær til konunghs rikit i suearichi konunger uæliande. ok æi æruande æn the konung mist haua. thæssum lundum. at fyrnæmder laghmæn huar af laghsaghu sinne scal me› samthyukiu aldra thera i laghsaghu boander æru. tolf mæn taca uitra ok sniælla me› them a næmdom dagh ok tima til moro thinghs koma konung at uælia. Fyrstu röst agher laghmannen af uplandum haua ok the me› hanum næmdir æru. ok thær næst laghman huar eptir andrum sua sum ﬂe fyrra næmdir æru. §.3. ¶ Huilkin en af inrichis födum. ok hælzst af konunga synum. æn the til æru af allum thæssum laghmanna röstum. ok lanzmanna til næmda. eller ok flæstum uar›er til konunghs takin. sculu fyr næmder laghmen han til konunghs döma. a sama dagh ok sta› agher konunger allum innan ridhis boandum trygdar eﬂe sina ganga. ¶ Fyrste articulus at han scal ælschia gu› ok the hælghu kirkiu. ok ræt hænna styrkia. oskadum allum konunglicum ræt. kronunna ok alz suerichis almogha. ¶ Annan articulus at han scal ælschia alla rætuiso ok sannind styrkia ok göma. ok alla uranghuisu. osannind ok allann oræt ni›ir thrykkia. ba›e me› ræt ok konunglicho ualde sino. ¶ Thri›i articulus at han scal trygger ok troin konunger uæra allum almogha sinum. sua at han ængin fatökan fanga eller richan. eller epti bu›i sino fanga lata. eller ok nocrom lundum fordærua. utan han se laghlica fyr foruunnin sum lagh sighia i laghsaghu there gærningin giors. æi ok thera gooz them nokrale›is af taka. utan eptir laghum ok lagha domum. ¶ Fiær›e articulus. at han scal richi sino sueriki styra ok ra›a me› inlænningium ok æi utlænningium. eptir thy sum gamul lagh ok si›uæne af alder hauer uarit. thy at æi agher utlænschær man i ra› hans tacas. e› ok husum eller landum ra›a. upsala ö›a alla. ok alt sua gamalt kronunna goz. at ængin minnis eller ok af sanne sæghn uæt huru thæt fyrst unde konuna kom. hus ok land me› arlikum ingældum thera ok ladamærum. agher konunger göma ok uæria eptir makt sinne. sua at ængte aff thæssum minschis fore them konungi eptir komber. ﬂy at han agher uald thæt me› ræt atter taca æn han gitir. ﬂy at eller uur›e skyt konunghs döme greua döme eller ok minna. thæn konunger suerichis landamære utui›ir. ær betre æn emunde slemæ sum thæt me› folscho sinne mykit minsca›e ﬂa han konunger uar. ¶ Fæmte articulus. at konunger agher liua ui› upsala ö›a ok lagha arlica utskyldir aff landum sinum. ok ængin man thunga eller alaghu a land sin lægia. utan æi ymnungis inlænzsker almoghe me› konunge sinum land i landamære at uæria me› makt sialura thera. tha sculu land ok almoghe sua me› pænningum sinum hialpa sum sialuum sik land at uæria fore utlænningum ok allum ovinum. eptir thy sum konunger biscoper ok laghman ok bæzste ok uitraste i laghsaghu huarre stæ›hia ok samthykkia sin i mællum. huru mykin hun scal uæra ok ællæs læggi aldrigh konunger alaghu a land sijn. æi aghir ok konunger nokrum inlænzskum biu›a eller nö›a iuir landamære me› hærfær› fara utan go›uilia thera fangnum. ¶ Siatte articulus. at konunger scal kirkiu. klærcum ok klostrum riddarum ok suenum. huars ﬂera goz. ok hionum alt gamalt frælse thera halda. ok all gamul suerichis lagh. them sum almoghe hauer me› go›uilia ok samthykkiu ui› takit. ok confirmerat af konungum fy uærandum ok konunglicho ualde thera. halda styrkia ok uæria sua at ængin olagh gangin iuir ræt lagh thera. srælica at ængin utlenzsker ræter dræghis iuir ok in i rchit oos til lagh ok ræt. ængin ok ny lagh giuis almoghanum utan ia ok go›uilia thera fangnum. Han scal ok almogha sin allan fri›a ok frælsa. særlicha thæn spaka sum me› spækt ok laghum uil fara ok liua. sua fore ostyrlichum ok uurangum inlænzschum sum fore utlenzschum. særlicha ok i aminnilse haua at styrkia ok halda kirkiu fri›. ﬂinghs fri›. ok quinna fri› ok hemfri›. allir fri›ir öchis ok ofri›er forganger eptir thy sum konunger ær til. ¶ Nu agher konunger e› sin suæria a book ok hælghodomum. hand sinne haldne. bi›iande sik sua gu› hullan ba›e til sial ok lijf. ok iumfru sanctæ mariu. ok sanctæ iohannem baptistæ. ok all hælghon ok hælghædoma the han a halder. at han scal alla up talda ok fyr næmda articulos halda ok styrkia eptir kunnist ok bæzsto samuit sino. ok me› uphaldne hand sinne gu›i ok almogha sinum a trygga tro loua. e› sin at halda ui› allan almogha sin. ui›ir ungan sum gamblan. ui› oföddan sum föddan. ui› okæran sum kæran. ui› frauærande sum ui› the nær uaro. ok konughs e› hör›o. ok i ængu bryta. utan hælder öchia me› allu go›o. ok særlica me› konunglicum kærlek sinum. gu›z kærlek se me› konunge uarum. ok allum almogha hans. §. 4 ¶ Thæghar nokor ær sua aff laghmannum ok lanzmannum ualder ok til konunghs dömder. ok e›a sina gangit. sum fyr ær saght. tha ær han laghliker konunger iuir sueriki. tha ma han læn giua. riki sino styra ok allu thy fyr ær saght. thær til i richi sino af gu›i höghstadom haua iuir alla domara haua. ok almogha kiærumaal eptir laghum eller ok eptir utlette fulle sannind. huat han hælder uil. §. 5 ¶ Nu agher laghma›er af uplandum ok alder almoghe me› hanum næær uærande tha konunger toks thæssa e›a ganga. ¶ Nu ær fyrste articulus at alder almoghe i sueriki boande sculu han firi konung halda. ok haua ual hans ok allan konunglican ræt hans styrkia. ¶ Annar articulus at ui sculum hanum rætta ly›no halda. ok bu› hans standa i allu thy suarlikt ær ba›e fore gu›i ok mannum. hanum at biu›a ok oos att giöra. allum ræt haldnum ba›e hans ok uarum. ¶ Thri›i articulus at ui sculum hanum hulle ok trone thiænisto mæn uæra. særlica me› hærfær› til landamæris land ok richi me› hanum at uæria. ¶ Fiær›e articulus at almoghe sum af alder hauer uarit skatskyldugher. ok æn ær. agher ok scal alla lagha arlika utskyldir thera konunge sinum utgöra me› go›uilia utan thryzsku. hana flytia ok föra eptir konunghs uilia ok ræt siafra thera. ¶ Si›an scal laghma›er ok almoghe alder e›a thera suæria a book ok hælgha domum agher laghma›er han sina halda. bi›iande sik ok allum almoghanum sua gu› hullan ba›e til siæl ok lijf. ok iomfru sanctæ mariu ok sanctæ iohannem baptistæ. ok all hælghon ok hælghadoma ﬂe han a halder. at the sculu alla uptalda ok fy næmda articulos uiﬂ konung sin halda ok styrkia eptir kunnist ok bæzsto samuit thera. ok me› uphalnun handum gudhi ok konunge sinum a trygga tro loua e›a thera halda. ok me› thæssum e›um ok trolouan sum laghmagher ok almoghe hauer suorit ok louat konunge sinum. bindz ba›e unger ok gamal. ofödder sum föder. okiær sum kær. frauærande sum ﬂe næær uaro. e›a suoro ok tro loua›o. §. 6. ¶ J upsalum agher konunger uighias ok kronas. eller ok annar sta› i richi sino eptir uilia ok fallum sinum. tho hælzst aff ærchibiscope fore uær›læks skyld bæggia thera §. 7. ¶ Nu fore ﬂæn skyld. at konunger agher lande ok laghsaghu huarre særlicha sina e›a ganga sum han gik i upsalum. tha han fyrst til konunghs toks. ok almoghe hanum. ¶ Scal han eriks gatu sina ri›a rætsöles um land sin. byriande i upsalum e›a at suæria allum them i uplanda laghsaghu boandes æru. ok the hanum. ok e›um gangnum. fylghia hanum iuir laghsaghu thera til strængenæs. thær agher su›ermanna laghman ok go›ir mæn me› hanum möta. ok ﬂækkilika ui› konunge sinum taca. e› hans höra ok hanum suæria. ok e›um gangnum fylghia hanum iuir laghsaghu thera ok til suintuna. thær sagher ösgöta laghman ok go›ir mæn me› hanum möta ok thækkilica ui› konunge sinum taca. ok fylghia hanum til lynköpinghs. thær agher konunger allum ösgötum ok lænningum e› sin suæria ok the hanum. ok e›um gangnum fylghia hanum iuir laghsaghu thera til mi›ian holaui›. ok thær agher ui›a laghma›er ok smalænninga me› hanum möta. ok thækkilica uid konunge sinum taca. ok fylghia hanum til iunaköpinghs. thær agher konunger uir›um ok allumsmalenningum e› sin suæria ok the hanum. ok e›um gangnum. fylghia hanum til iunabæk. thær agher uisgöta laghmander ok go›ir mæn me› hanum möta. ok thækkilica ui› konunge sinum taca ok fylghia hanum til skara. thær agher konunger allum uestgötum ok uærmum e› sin suæria ok the hanum. ok e›om gangnum fylghia hanum iuir laghsaghu thera til romunda bo›a. thær aghir nærisker laghma›er. ok go›e mæn me› hanum möta ok fylghia hanum til örabro. thær agher konunger allumthem i nærische laghsaghu boandes æru e› sin suæria. ok ﬂe hanum. ok e›om gangum fylghia hanum iuir laghsaghu thera ok til arbugha. thær agher uestmanna laghman ok go›ir mæn me› hanum möta. ok thækkilicha ui› konunge sinum taca. ok fylghia hanum til uestraaros. thær agher konunger uestmannum ok allum them i dalum boandes æru e› sin suæria. ok the hanum. ok e›om gangnum fylghia hanum iuir laghsaghu thera til östens bro. ¶ Aff östens bro aghir konunger atter til upsala ri›a. eller ok annar sta› eptir uilia ok fallum sinum. ¶ Nu hauer konunger eriks gatu sina ri›it ualder sum lagh sighia. ok me› e›om ok or›om landum ok lanzmannum sinum giort alt thæt han atte them at göra ok the hanum. gu› giöre han go›an ok gamblan. fri›saman ok thyrftelichan. ok æ thy aldre at han se rætuisare. ok gothom bætre. §. 8. ¶ Thusand arum thry hundra› arom a nitanda areno eptir uars hærra byr›h. uar› ærliks hærra hærtogh eriks son af suerichi mychil höf›inge ok he›irliker hæraa magnus konunger suerichis schane ok norghis ualder ok til konunghs takin samu lund sum fyr ær saght. sum ok gamal richis ræt ok si›uæne af alder hauer uarit um konunga ual thera. æn tho at ual ok e›a uaro æi i laghbokum sua me› script utlyster firi hans dagha. sum han nu siæluer i sinne till kömd gior›e ok gaff til go›ra eptir döma. §. 9. ¶ Konunger agher i lande ok laghsaghu huarre cost haua tha han eriks gatu sina ri›ir. eptir thy sum daghs fær›ir hans æru til. til hialpande sua them laghsaghum han æi i comber sum them han me› flokke sinum gönum ri›ir. sum ok gior›is thusand arom thry hundra› arom. thrætighi arom a fæmta areno æptir uars hærra byr› tha he›erlicher fyr næmder konunger eriks gatu sina re›h.

	2.

Thessa lund scal konungs le›ung ut biu›a. at snækkiur ok scutur sculu til re›o uæra um pingizdagha ti›h me› them re›om ﬂær til höre. Thætta svulu hamnu uapn uæra Skiolder ok suær›. spyut ok iarnhatter. Huar hamna scal haua muzo eller penzara eller ok plato. huar hamna scal ok hanbugha ok threa tylpte sköte haua. Af huarre hamnu. scal fiughur pund ok tiughu. tuælotina flesk ok thri›iungen smör. aghi si›an konunger uald aftaca sua mykit hanum thækkiz. Thæfta scal lyusas huarn huitta sunnudagh i strengenæs.

	3.

Hær sighs huru man scal döma um atter gans e›a.

¶ Vm giptar e›.		Ius
¶ Vm glafs e›.		IIus
¶ Vm tolf manna e›	IIIus
¶ Vm attertan manna e›.	IIIIus
¶ Vm thrætylptan e›.	Vus
¶ Vm fasta ›		VIus

Uar›er giptar e›er ater dömder. ﬂa scal thæn ﬂær ær houuz man fori ok the tue e›en hof›a huar thera böte threa marker. ok huar thæn i e›enum ær me› them böte siæx öra. ok thæn e› sculu the alli fasta.

	4.

¶ Rymir man af tomt ok byggir suina ual me› hus ok gar›e. byggi sua mykit sum hanum til bær i rætu bya bruti. hauer han meer bygt. ok kiæris ﬂær eptir. giui ut at ostemdu. ok uæri saclös. Halder længer ok thol stemninga ok til mæle. böte threa marker ok ryme aff eller haue me› loue thera sum i by byggia.

	5.

Nu aghu mæn scogha saman. ﬂe moghu allir scogh oskiptan at saclösu hugga. Can ofhug a scogh uar›a giort. ok uil een skipta. annar æi. ﬂa gifs them uizor› skipta uil. Fiær›unger af by haui uald scogh til skiptis cræuia huat ﬂe æru en eller flere fiær›ung æghu. the moghu scogh til skiptis cræwæ a thingi eno andru ok thri›iu. Vil en skipta ok annar æi. tha uæri thæn saker thrim marcum skipti hindra. æn han a scogh aker at oskiptu si›an lagh krapt ær. sökis the bot ut eptir lanzlaghum. Landboe ma at saclösu threa eker hugga. ena til bat eller ekio. andra til snækkiu bona›a. thri›iu til kirkiu bygning. æi ma han saklösu mera hugga. Vil si›an annan mera hug a scogh göra. ok annar fri› a lægia. aghi tha fri›mander uizor› skipt a lægia sua huarium sum i by æghir.

	6.

Uil man haua synir til tompta skiæla. bya skiala. scogha skiæla. til fiski uatn. ok quærna ströma. thær scal uæra æghanda syn. ok tolf mæn me› them af sama fiær›ung. sember æi them. ﬂa sculu the uæ›ia til andra hundæris syn. threa marker. ra›e halui næmd huar thera. Af thy uæ›fæ taki konunger ena marc. andra malsæghande. thri›iu hundære. Sember them æi æn tha. ﬂa sculu the uæ›ia undir folklanz næmd tolf marcum. the tolf marker sculu sua skiptas. konunge threa marker. malsæghanda threa marker. folklanz mannum siæx marker. Thætta ær folklanz næmd. tolf næmninga mæn af su›ermanna lande. Ær the æi til. tha scal man taka go›a sanninda mæn af lanz mannumen. ok fylla the samu næmder mæ›er. Huat the tolf giöra me› sinum e›e. uæri fult ok fast sua at ﬂæn e› ma ængin atter bryta. æi konunger. æn si›er annar. utan stande euær›elica.

	7.

¶ Thætta æru thön lön legho mæn ok legho konu til höra. mannen scal haua ena marc pænninga. tu par sco. et par hanzsca fran pingizdaghum ok til martins mæssu. Quinnan scal haua ﬂrea öra pæninga ok et par sco. atter fran martins mæssu ok til pingizdagha scal mannen haua half marc pænninga tu par sco. et par hanzska. Quinnan scal haua fem örtugh pænninga. ok et par sco. Huilkin them dyrra leghe. böte ﬂrea marc. taca ﬂön ok mere lön. bötin samule›.

	8.

¶ Thætta sculu the böta sum ualzgerninga haua giort til bonda ok næmden hauer felt. Fyrst scal malsæghandin atter haua sua mykit sum fore hanum takit uar. ok me› tolf marker af houuzmannenum. enxac malsæghandins. ok fiurætighi til thræskiptis fore ranit. ok huar thæn i floc ok farunöte uar me›. giui huar sundir delis af sinum siælfs pænningum atta örtugha ok thrætan marker. thæt liggi til konungs ensac ok thera göz scal osköflat standa. ok tho tacum i hænder sætias til ﬂæn dagh the fri› be›as. ok han ær ﬂem atter giuin.

	9.
	vm laghmanz pænninga. domara ok styrimanz. XVIus
Alli the sit æghit brö› æta. æ huem ﬂe hælzst til höra. aghu laghmanz pænning giöra. fiura suensca pænninga um aret. ﬂe sculu ut göras fiurtan daghum eptir michiæls mæssu. huilkin tha ﬂryzscas ok ﬂem hauer æi ﬂa ut giort. haui ﬂa laghmander fult uald at næma til fiura pænninga. ok a threa öra. Domara pænninga ok styremanz pænninga sculu utgöras um martins messu. huilkin them hauer æi tha utgiort. hauin tha the uald at næma til sinna pænninga. ok a en öre. Næmninga mæn sculu haua en öre af huarre hundæris marc.

	10.

Stæmnis manne ennæt thing a mot them konungs dom hauer. eller biscope. eller ok laghmanne. uæri laghstemder. utan han haui forfalz uitni. sum fyrra saght ær. æru æi thön til. böte threa marker ﬂem konunghs dom hauer. sua biscope ok laghmanne. Ær ok a them thingum thæn man kiære til at ostemdu. haui ægnti uald eller uizor› annur. æn suara the kæro til hans bærs. eller böte sum fyrra saght ær. fore thrysku sina.

	11.

Mote domorans dome scal man uæ›ia i fyrstu thrim thingum eptir at han hauer sin dom giuit a rætum thinghsta›. uæ›iar han thær eptir eller kiærir a domarans dom. uærin uæ› hans ogild. ok böte threa marker. æn laghmander döme hans dom gildan. ena konunge. andra laghmanni. thri›iu domara. Samule› scal man uæ›ia mot næmninga manni. sum domara. Skils hans domer gilder. bæri up threa marker af them ui›ir han hauer uæ›iat. ok uæri ensac hans. Skils han ogilder. böte siæx marker til thræskiptis. tua konungi. tua laghmanni ok tua bonda. Huar sum uæ›iar mote laghmanz dome. haui uald uæ›ia a sama thingi han giuir dom sin a. hanum siæluum a horande. siæx markum mote hans tolf. uæ›iar thær eptir. uæri uæ› hans ogild. ok böte siæx marker. uæri ensac laghmamz. Vinder thæn uæ›iat hauer. böte laghman tolf marker. siæx konunge. ok siæx them ui› han uæ›ia›e.

	12.
Anno domini MCCCXX:o quinto sabbato ante symonis et iude aposolorum Waro thesse maal stadh j sudhermanna laghbok. oc scriffuat. nærwarande biscopenum oc hans capitulo. laghmannenom. oc herra stffane rörikson ok herra magnuse niclisson. medh mangum andrum godhum landzmannom Först wm prestins lagha hws. thorfuo thön alt tak widher thet halde soknen wppe. Fællas kirkiowærianda wm kirkio skruch til thriggia marka. thöm taki biscopir Glömir præstir wara kirkiowæriande widher oc koma sidhan nokor fall inna. the gudz thiænist hindras aff. böte prestir thre marker. twa kirkionne oc ena kirkio wærianda Kirkia skall j hender sætias prestenum aff biscope. ælla hans wmbudhi. oc thöm a kirkian gifuan som then presentera ther hafuir fadherlikan ræth till Wm kirkio wighsla spield. stande som j laghbokinne stander scrifuat. Tyund skall j thry skiptas. taki prestin en skyl. oc twa före bonde heem till siin. oc ey kirkio messo dagher Skyldar prestir bondan wm tyund. Wæri sik medh laghum. Föra ey böndir liik laghlika till iordh. bötin twa marker biscope. oc ena iordhæghandom Spitalin skal hafua en span korn aff hwarre hafno. Wm uanu oc geenedha stande som thet staar j gamble laghbokinne. Laghmanz pæninga agha alle wt gifua fyughur nattom æptir mikiælsmæsso. ælla böte thre öra. Domara pæninga oc styremanz wm martens messo. ælla böte en öre. Nempninga mæn skulu hafua en öre aff hwarre hundares mark Amen



