# ID: svediakorp-law24
# author: 
# authorBorn: 
# pseudonym: 
# translator: 
# title: Södermannalagen
# subtitle: 
# originalTitle: 
# manuscriptDate: 1330
# originDate: 1300--1327
# retrieveDate: 2019-10-09
# sourceDescription: Description from Fornsvenska textbanken (https://project2.sol.lu.se/fornsvenska/): "Södermannalagen finns bevarad i ett flertal handskrifter. Lagredaktionen är troligen tillkommen kring 1300, men har reviderats och den reviderade versionen stadfästes 1327. Den bygger i stora delar på Upplandslagen. Texten följer Schlyters utgåva (SFSS 4). De tre långa lakunerna (ss 40-52, 116-132 och 248-298) är supplerade ur hskr C. Maskintexten är inskriven av Katarina Lundin vid Institutionen för nordiskaspråk i Lund."
# genre: law
# subgenre: 
# location: Södermanland
# language: sv
# languageVariety: 
# codeswitching: 
# originalLanguage: 
# manuscript: Holm B 53
# manuscriptChapter: 
# manuscriptPages: 
# printer: 
# printedVolume: Samling af Sweriges gamla lagar
# printedIssue: SSGL 4
# printedPages: 
# printedDate: 
# editor: Schlyter
# publisher: 
# digitisationMethod: manual transcription
# transcriptionPrinciples: diplomatic
# transcriber: Katarina Lundin
# retrievedFrom: Fornsvenska textbanken (https://project2.sol.lu.se/fornsvenska/)
# retrieveFormat: RTF
# annotation: tokens
# annotationMethod: automatic
# words: 44,412
# sentences: 3,292
# sentenceOrder: original
# URL: https://project2.sol.lu.se/fornsvenska/05_Filer/SdmL-A.rtf
# cite: 
# availability: CC-BY 4.0 (https://creativecommons.org/licenses/by/4.0/)


Codex iuris Sudermannici.

Prologus.

Gu› alzwaldughær scapare himils ok iorﬂæ ok alz ﬂæs ﬂær innan ær han gaf fyrste lagh ok satti moysi J hender at kunnungha ﬂem fore sinu folki ok æptir gudz buﬂi kiændi han ﬂem at byggiæ wiﬂer ræt ok lagh. ok swa biuﬂer ok een wældughær kununger swea ok götæ ok normanna magnus sun hærtugh eriks allum suﬂermannum wiﬂer rætwisi ok lagh byggiæ. ok sænder book ﬂæssæ ﬂer skipaﬂ ær almænni til styrslæ baﬂe rikum ok fatökum. ok skiæl wara mællum ræt ok oræt. Rætwisum ok sniællum til tröst ok hughnaﬂer. æn orættum ok wrangum til rætningær. Ok ærum wi skyldughir ok wilium (i) laghum ﬂæssum fölghiæ gamblum æptir dömum. mæ› rætwissu skipaﬂum ok sannind saman sattum af forfæﬂrum warum. ei swa nyt at skipæ ok at sætiæ at wi gamalt forderwm ﬂæt længi me› skiælum  warit hawar. Vtan af fornum ræt ok af gamblum lanzlaghum ﬂet vt wælliæ ok af taka ok J book ﬂæssæ saman sætiæ sum nytlict ær. ﬂæt vtan lyckiæ ﬂungi ær at. ﬂæt ok til fyllæ af fat ær. ok allum moghi wara gagn ok hughnaﬂer at. Hawm wi ﬂæssæ samu book me› dighri winn ok mycli vmhughsan almænni til ﬂarwa saman sat. skipt ok skipat hana innan tiu laghabalka. ok ﬂem meﬂ flokkum vt merct balkana swasum hær scriwas ok næmpnis [hwart] (hwar) æptir andrum.
¶ Kirkiu balker.		.J. 
¶ Kununx balker.		.II.
¶ Gipninga balker.		.III.	
¶ Ærﬂær balker.		.IIII.
¶ Jorﬂæ balker.		.V.
¶ Bygningæ balker.		.VI.
¶ Köpmala balker.		.VII.
¶ Manhelghis balker.	.VIII.
¶ ﬁiufnaﬂa balker.		.IX.
¶ ﬂingmala balker.		.X.
Hær byriæs kirkiu balker. oc tæliæs i hanum flockar .XXI. af ﬂæssum malum.
¶ Vm kirkiu bygning.				.I.
¶ Vm kirkiu bool ok ﬂe huus ﬂer sculu a byggiæs.	.II.
¶ Vm kirkiu scru›.					.III.
¶ Vm prest ok clokkara. huru ﬂem scal wæliæ ok taka.	.IIII.
¶ Vm kirkiu wigsl ok skirsl ok biscups gengier›.		.V.
¶ Vm tiun› af sæ› aldri.				.VI.
¶ Vm quiktiund.					.VII.
¶ Vm quinnæ inle›ning. 				.VIII.
¶ Vm barna crisning. æller man scriptæ. ok lik wighiæ.	.IX.
¶ Vm forbu› ok messu fal›.				.X.
¶ Vm siælægipt.					.XI.
¶ Vm testament.					.XII.
¶ Vm hiona wigning.				.XIII.
¶ Vm ﬂiufna› i kirkiu.				.XIIII.
¶ Vm hionalagh. ok fræncimis spiæl›.			.XV.
¶ Vm eﬂæ sum standa eller aterganga.			.XVI.
¶ Vm helgha dagha brut ok sciptermaal.		.XVII.
¶ Vm banzmaal ok kirkiugarﬂa.			.XVIII.
¶ Vm brut mællin clærk ok lekmanz.			.XIX.
¶ Vm friﬂ meﬂ guzlikama.				.XX.
¶ Vm næmdir ﬂem biscuper raﬂær halwm meﬂ kunungi.	.XXI.


Vm kirkiu bygning.
HWar cristin man cristnam will bæræ scal a crist eynæn at troa ﬂy at han ær enwaldugher i guddome ok ﬂrefaldugher at namni. faﬂer. ok sun. ok ﬂæn helghi an›. han bö› ok sit namn i kirkiu dyrkæ ok ﬂær innæn bönir sinæ til hans at föræ. ok ﬂer han sic til naﬂa kalla. Han bö› ok folke sinu offer ok tiun› rætlika göræ i laghum ﬂem moyses scref. ﬁæt biuz ok fyrst i laghum warum. til gud hawa tro rættæ. crist bu› halda kirkiu byggiæ ok boa lata sum wi sculum allir sökiæ quickir ok döﬂir. J ﬂæssæ wærul› comande oc af farande. ﬁær næst offer ok tiun› eptir guz buﬂi rætlika göræ. swa sum wi ok eptirdöme hwam af ﬂæn rætwisæ abel adams sun. sum tiun› giorﬂi fyrst guﬂi ﬂæckæ sum scriptin segher af. ok af andrum helghum forfæﬂrum warum fyr æn lagh scriwaﬂ waru.  §. 1. ¶ Nu wilia bönder kirkiu af nyu byggiæ ﬂe sculu luf af biscupi taka. Luf ær af biscupi takit farin bönder heym til sokn ok lægin siælwir stæmpnudagh a allum ﬂem innæn soknar æru. Jorﬂ eghander warin allir skyldugher rikir ok fatöker daxwærke til lata eptir bonda tal. Eptir iorﬂægho sinni aghi hwar byggiæ ok aka. Fællir nocor ﬂæn eghande ær i sokn daxwærke niﬂer i kirkiu byggning fore ﬂryzku skyl›. ﬂa æru kirkiu wæriændæ til bun›ni pant hans taka. fore daxwærke eth .IIII. penninga. swa fore annet. ok ﬂriﬂiu. ﬂæt moghu ﬂe göræ vtan dom. ok kræwin æ daxwærkin full vt ﬂær meﬂ. Kan nocor swa enbender wara at han will ei byggiæ ok fællir niﬂer daxwærken flere æn ﬂry. ﬂa fylli ater daxwærken ok a marker ﬂre. liggin ﬂa til samu kirkiu byggning. Ær nocor ﬂæn i sokn bönder kunnu ei ræt af fa til ﬂeræ kirkiu byggning ok ﬂora han ei sökiæ fore sinæ ﬂryzsku. ﬂa man prester fore hanum guzlikama vppe halda. ﬂær til at han hawar ﬂeræ kirkiu ræt giort. baﬂe vm daxwærken ok swa vm boot sum sagt ær. wari swa skilt vm kirkiu byggning.

Vm kirkiu bol oc ﬂe huus sum ﬂær sculu a byggiæs. II.
Nv scal bool til kirkiu læggiæ. ﬂa scal kirkiæ attung hawa halffemto örtugh vm by allan. ligger i fiællum .V. ﬂyniæ sæﬂe ok .X. lassa egn [ﬂa] (ﬂet) scal hon hawa i ﬂem by frælst a wiﬂ oc [a] watn. ﬂær sculu bönder lagha huus a byggiæ ok presti i hænder sætiæ. ﬂe æru siu. Stowa stekara huus. laﬂa. Kornhærberghi. Wistahuus. Symnhuus. ok fæhuus. ﬁe huus scal presti i hænder sætiæ wel boin ok vpbygh›. gömi siælwer siﬂan prester at husum sinum swa sum han will ﬂarwir af hawa. ok sokn engin warnaﬂ fore ﬂem vppi halda. Vtan ﬂe kunnu fore ellis scul› ruthna niﬂer. ællæ brinnæ. Kumber af bæru elle [brinn] (bruni) ﬂen vp.come ﬂæn waﬂa eﬂe fore sic sum ellin bar. ok waﬂa boot .VII. marker. Fylghir ei eﬂe ok tilbuﬂi laghlika. wari ﬂa waﬂe i wilia wærke. Komber ﬂen elder af omne eller ærni. wari ogilder. waﬂabotena scal ﬂen vpbæræ scaﬂan fik. bönder sculu hanum husin ater vpgyggiæ sum fyrræ.  §. 1. ¶ Nu kan warﬂa at prester ok soknamæn delæs wiﬂer vm laghahus. segher han ferre wara æn hawa ﬂorfte. Ranzsakin ﬂet af andrum soknum bönder ok prester swa mangi sum ﬂem a sember ﬂer til næmnæ. ok swasum ﬂe [scaktta] (scuﬂa) ﬂeræ mællin ok sinæ sannind fore bindæ. swa nöghin sik at baﬂi prester ok bönder. §. 2. Dyrwis ok engin prester til föræ kirkiu bols gar› af ﬂem sta› han byghﬂer war af soknnenne. vtan ﬂeræ go›wilia ok biscups orluf. vtan han a sin egghin cost byggi oc ei soknnenne.  §. 3. Prester ok kirkiu lanboa warin skyldughir ok vndibundnir. broa byggiæ. [wæghiæ] (wæghæ) Rytﬂiæ. garﬂa giærﬂæ. wargha garﬂa byggiæ sum andre bönder byggiæ æller bötin sum lagh sighiæ oc laghmander skil.

Vm kirkiu scru›. böker oc messu clæﬂe. III
Til kirkiu scal scru› köpæ böker oc mæssu clæﬂe oc altaraclæﬂe. kalk oc clukkur oc scru› allan. ﬂen hon wiﬂer ﬂorf guﬂi ﬂiænist meﬂ göræ. baﬂe quickum oc döﬂum. J wærul› ok af hiælpæ meﬂ. ﬂet coste oc bönder sum kirkiu byghﬂu. warﬂar hær nocot a fat i ﬂy hon wiﬂﬂorf ﬂet ei orkar soknen fyllæ læggis ﬂa til af [kirkiuni] (kirkiu) tiun› oc hænnæ til aghum meﬂ biscups raﬂe.  ¶ Kan siﬂan framleyﬂis hænni nocot bristæ ﬂet sum guﬂi til höre ﬂiænist meﬂ at göræ. ﬂa scal prester kirkiu wæriændæ wiﬂer wara. vm ﬂre sunnudagha böter a raﬂa oc til fænktæ ﬂet a faat ær. Raﬂa ﬂe ei böter a ﬂa swa ær til sagt. bötin ﬂre marker. eynæ biscupi .I. presti. oc .I. kirkiu. Glömir prester wara kirkiu wæriændæ wiﬂer. ok koma siﬂan nocor fall innæn. ﬂær guz ﬂiænist ma hindræs af. böte prester .III. marker .I. biscupi .I. kirkiu .I. kirkiu wæriændum.  ¶ Nu delæ kirkiu wæriændæ wiﬂer prest sin at han ﬂem ei warat hawer. wari ﬂet a soknnamanna witnum. oc böte ﬂen ﬂeræ ﬂe fællæ.

Vm prest oc clockara. IIII.
Nv ær kirkiæ til lyctæ komin læst oc wel böin sum hon wara scal. ﬂa scal kirkiæ prest hawa. ﬁæn heyter rætlika til kirkiu komin sum biscupi oc soknnamannum a sember. ﬂrea presti aghu soknnamen i wali hawa. biscuper hawi wald een af taka ﬂylikan han will. Biscuper aghar oc ﬂem kirkiu giwa sum faﬂurlikan ræt hawer til kirkiu ﬂeræ. ﬂær clærkæ kalla ius patronatus.  ¶. Nu ær prester til kirkiu komin meﬂ biscups ok soknnamanna go›wiliæ ok eptir ﬂet at kirkiæ giwin ær ﬂa scal kirkiæ af bondum hanum i hænder sætiæs. oc allar scru›ar hænnær. oc prester sæti clokkara scru› i hender.  §. 1. ¶ Clockare a ﬂæssum lundum af presti oc soknnamannum takas. soknamæn sculu ﬂre mæn i wali hawa ﬂe sum kirkiu nytliki æru. prester hawi wald een af taka slikan han will. prester ok soknamæn aghu fore clockara warﬂa sum han toko. æn han kan kirkiu scaﬂa vm scru› hænnæ.  §. 2. ¶ Nu hawar clockare wi› kirkiu lyklum takit. kan swa illa warﬂa at kirkiæ brinder vp af liusum eller elde ﬂem clockare in bær. fölghi swa ﬂem branda waﬂe sum allum andrum ﬂer seghiæs scal af framaleﬂis. Aﬂertan manna eﬂer ær waﬂa eﬂer. oc .VII. marker ær waﬂa bot. Fyllir han ei ﬂen eﬂ. böte kirkiuni .XVIII. marker. ﬂe liggin til hænnæ byggning.  §. 3. ¶ Nu ær clockare fore ﬂiænist sinæ skyldugher hawa .IIII. penningæ af bonda hwarium i sokn ær. oc af hwarium lef oc lefs sufl. Clockare ær skyldugher ringæ til alla tiﬂæ. presti oc sokn fullæ ﬂiænist göræ.  §. 4. ¶ Kan swa warﬂa at ban› af clocko lusna wari ﬂa clockare wiﬂer kirkiu wæriændæ vm sunnudagh en. annæn oc ﬂriﬂiæ. firi sokn at ﬂe raﬂin böter a. kan siﬂan clocka niﬂer falla han hawer ﬂem laghlika wiﬂer warat oc slar clocka clockara i hell. bötis ater meﬂ .VII. markum. oc allær ﬂen scaﬂe ﬂær clockare ma fa af clockum. ﬂön liggiæ i waﬂa botum ﬂem bötin kirkiæ wæriænder. Nu brister clocka siﬂan niﬂer kirkiu wæriænder æru wiﬂwr waraﬂe oc raﬂa ei böter a. giællin ater clocko meﬂ .III. markum. liggin ﬂar til clocko köps. Æru ei kirkiu wæriændæ wiﬂer waraﬂe. oc kan clocka niﬂer falla. oc clockara i hæl sla. liggi ogilder. Brister oc clocka af ﬂy at clockare wildi ei ﬂem til sighiæ. böte clockare .III. marker. ﬂe ligin ok til clocko köps.  ¶ Hwar sum clocko ringi vtan clockarans bu›. böte ﬂre öræ. ﬂem taki clockarin. brister oc clocka i ﬂy. böte ater kirkiu clocko swa goﬂa sum hon war. Faar han scaﬂa af eller slar hon han i hiæl. wari ogilder. Hulikin man scaﬂa faar af clocko clæppi wari ogilt. Nu kunnu ﬂe wiﬂer delæs kirkiu wæriænder ok clockarans arwar. hwat lagh warat war eller ei ﬂet liggi til .XII. manna i sokn ﬂere ﬂær ﬂe sighiæ baﬂin ia wiﬂer.

Vm kirkiu wigsl oc skirsl oc biscups gengiærﬂ. V.
Kirkiæ ær byghﬂ oc prester til komin. nu wilia bönder hana wighiæ lata. ﬂa sculu ﬂe til biscups fara. biﬂiæ han kirkiu wighiæ. biscuper læggi stæmpnudagh a meﬂ soknamannum nar han koma will. ok bönder cost til raﬂin ﬂen biscuper hawa scal ﬂa han kirkiu wighi. Biscuper scal meﬂ .XII. mannum oc .XIIII. hestum koma til kirkiu ﬂeræ ﬂre marker scal han firi kirkiu wigsl hawa. ﬁættæ ær ﬂen coster bönder sculu hanum raﬂa oc han hawa scal. ﬁrigiæ ﬂyniæ öll. en ﬂyn hwetebrö› oc rugbrö›. ens ﬂyniæ byughbrö›. tu flesk .IIII. faar .VIII. höns .II. gæs. siﬂan æn ﬂær til scal han hawa .IIII. pund smör .II. osta .IIII. stokfiska. ﬂær til scal han hawa .V. marker wax halwan ﬂriﬂiæ ﬂyn hestæ korn. femtij fang hö. skipi ﬂænnæ cost sum han will. Nu kan biscuper  mællin walborgha messu oc michiæls messu koma kirkiu at wighiæ. warin ﬂa bönder saklösir vm wax ok hestæ korn. Beﬂes biscuper kirkiu at wighiæ. oc syniæ bönder hanum cost ﬂen nu [saght] (sagh›er) ær. aghi biscuper wald forbuﬂa ﬂem.  §. 1. Hwar sum kirkiu wixlum spieller meﬂ nocrum sacum hwarium lundum ﬂet kan til koma haldi biscupi cost vppi firi skiærsl. oc böte hanum ﬂre marker. Kan nocor ﬂen göræ. ﬂen engu hawer wiﬂer hættæ. oc rymir vndan. haldi sokn cost firi skiærslum kirkiu eller kirkiu garﬂe warin liﬂugh vm botena.

Vm tiund. .VI
Nv ærum wi skyldughi at tiunda af alle sæ› ware. Tiun› scal i akrum af tæliæs byriæ at ﬂem skyli fyrstum vp skars oc af bars oc tæliæ swa sum til tiu. byriæ owan at akri oc lyctæ wiﬂ ændæ. byriæ ater ﬂær wiﬂ ændæ tæliæ. oc lyctæ owan warﬂa. fari swa æ mæﬂæn akra winnæs. ei scal korn mællum akra bæræ. Tiund ﬂæsse scal i ﬂry skiptes taki prester en skyl. twa före bonde hem til sijn. oc i ﬂry skipti. en lot kirkiuni annæn biscupi. ﬂriﬂiæ fatökum mannum. bönder aghu presti til tiun› sinnæ sighiæ ﬂa ﬂe laﬂa wilia vm ﬂrea sunnudagha oc lagha wærn vm halda. Warﬂar hon ei göm› innæn ﬂe ﬂriæ sunnudagha. oc warﬂer hon ætin eller spilt. böte ﬂen ater tiun› sum ﬂet vlti at prester scaﬂa fik. Hawi oc prester siælwer scaﬂa æn han ei gömer innæn ﬂe ﬂriæ sunnudagha. oc ærum wi skyldughir at tiunda af alle ﬂe sæ› sum man arwﬂer i iorﬂena. 

Vm quik tiun›. VII.
Quik tiun› ærum wi oc skyldughir at göræ. tiundæ kalf hwarn. tiundæ gris hwarn. tiundæ lamp hwart. tiunda ki› hwart. tiunda gaas hwaria. Nu kan ei foster swa at wæxæ at tiun› giti af giort. giwi ﬂa .II. penninga firi kalf. penning firi gris. oc swa firi gaas. firi lamp oc ki› samule›. firi fyll fyræ penninga.  ¶ Bönder sculu quich tiun› sinæ til kirkiu föræ. kalf niu nata gamblan oc swa gris. ki› manaﬂa gamalt. lamb oc gaas vm michiæls messu. warﬂe prester siælwer tiund sinni. Ok æghum wi tiunda af allum fiskum swa oc af allum dyurum ok fughlum. oc af humbla ﬂe ﬂær humbla garﬂa hawa.  §. 1. ﬁæsse höghtiﬂis dagha aghu bönder oc husfrur sit offer [oc] til altara bæræ. penning bonde annæn husfru. Juladagh. Kyndil messu dagh. Pascha dagh. Pingizdagha dagh. Waræ frua dagh. ﬂen fyrræ. Helghuna messu dagh. Kirkiu messu dagh. oc swa husfrur altara byrﬂir sinæ. Ær ei bonde eller husfru heyma arættum offer dagh. Siter bonde quer oc will ei ræt vm offrit sit göræ firi pascha. ﬂa ma prester fore hanum ﬂiænist vp halda.  §. 2. Nu giwer prester bonda sac vm tiun› at hana stulit hawer. siﬂan hon war af tald. wæri bonde sic firi ﬂe sac swa sum bonde firi bonda. Sigher prester at han hawer orættæ tiun› giort. stande ﬂet a sial bondans ok wæri ﬂet meﬂ eﬂe ens sins.

Vm quinnæ inleﬂning. VIII.
Nv will kuna i kirkiu ganga eptir barn sit eller bonda. giwi presti firi inle›ning .II. örtugha penninga. oc prester fae hænni lius. Syn prester hænni inle›ning. böte .III. marker .II. biscupi. oc .I. bonda.

Vm barna cristning. man scriptæ. oc lik wighiæ. IX.
Nv kan prester bu› fa barn cristnæ man scriptæ ok lik wighiæ. Fyrst scal han man scriptæ oc hanum redscap göræ. ﬂy at gu›faﬂer ok gu›maﬂer moghu i ﬂrangum barn döpæ i watni oc ei nocro andru. J namn faﬂurs oc suns oc ﬂes helghi anda. ﬂet barn ma i wigﬂæ iorﬂ læggiæ oc arf taka. Liwer ﬂet barn ﬂa scal ﬂet til kirkiu bæræ oc prester til fyllæ ﬂet sum ﬂy barne a faat war i cristendom. ﬂen döﬂe ma længst biﬂiæ. Dör mander o scriptaﬂer oc prester hawar buﬂ fangit oc ær vtan forfall. böte prester .III. marker .II. biscupi. oc .I. manzcins arwm. oc swa firi barn æn ﬂet heyﬂit dör oc hawer prester buﬂ fangit. böte samu sac oc skipti samule›.  §. 1. Nu kan prester bu› fa lik at wighiæ oc comber ei ligger lik owight inni vm nat enæ andra oc ﬂriﬂiæ. böte prester .III. marker firi nat hwaria. Af sac ﬂæsse taki biscuper ﬂriﬂiung annæn ﬂe iorﬂ attu lik iwi förﬂis. ﬂriﬂiæ arwa ﬂes döﬂæ. Faar ei prester bud af bonda ok ligger lik owigt. vm ﬂre næter. böte bonde samu sac oc skiptis samule› sum fyrræ ær sagt. Vtan prester taki malsæghanda ræt. æn lik föris [iwir owigt andra] (owigt iwir andra) manna bolstaﬂi.  §. 2. ﬁættæ æru prestins forfall æn han walder. eth ær ﬂet. at han ei bu› fik. Annat ær. æn biscuper hafﬂi hanum stempt. ﬁriﬂiæ æn han i sotta siang laghe. Ær prester vtan ﬂæsse forfall. ﬂa wæri sic meﬂ .II. prestum oc siælwer ﬂriﬂi. Dele prester oc bonde. sigher prester sic bu› af bonda ei hawa fangit. witi ﬂa bonde ﬂæt meﬂ .XII. mannum at prester bu› fik.

Vm forbuﬂ oc mæssu fall. X
Gör prester messu fall vm helghan dagh. böte .III. marker .II. biscupi oc .I. soknenne. vtan han forfall hafﬂi af siukdom eller bu› af biscupi hawa fangit. Witi ﬂet meﬂ .II. prestæ eﬂe oc sialsins ﬂriﬂiæ.  §. 1. Nu aghu bönder til kirkiu coma. prester ær skyldugher helgha dagha oc fasto dagha biuﬂæ. Biuﬂer prester oc glömer bonde. wari saker at .III. markum. böte .II. biscupi oc .I. presti. Glömer prester oc biuﬂer ei bondum. böte .III. marker .II. biscupi oc .I. bondum. For all ﬂön mall presti kunnu witas ﬂa scal han kallas firi sin for man. oc ﬂer han annættigiæ wæris eller fællis.  §. 2. Ei ma biscuper eller prester nocon i forbu› sætiæ vtan firi ﬂæssin mall. ﬂet ær script. tiun›. kirkiu tilaghur oc prestæ. oc firi all andelik mall. ﬂær ei moghu lekmæn iwer dömæ. oc ei firi fæ giæl›.  ¶ Nu kan mander saker warﬂa. ﬂa lati biscuper han til mana ræt göræ. vm sunnudagh een. annæn oc ﬂriﬂiæ. meﬂ brewi sinu. oc vndi script ganga. Nu will han ei ræt göræ. oc ei biscups bu› standa innæn .III. sunnudagha. hawi ﬂa biscuper wald a fiarﬂa sunnudaghinum han i forbu› sætiæ. Siter siﬂan i forbuﬂi .III. sunnudagha. böte .III. marker firi sunnudagh een. annæn oc ﬂriﬂiæ. Siter siﬂan æn i forbuﬂi vm iamlanga allan böte ei ﬂy mera firi forbuﬂit. will ei ﬂæn ræt göræ. oc siter quer i samu forbuﬂi. ﬂa lyusi biscuper han i ban. Siter siﬂan iamlangan allan i banni. Hawi ﬂa kununger wald at dömæ han vndi swer›. oc arwar hans ærwin goz hans.  §. 3. ¶ Nu kan maﬂer ﬂen laghlika ær [forbuﬂer] (forbuﬂaﬂer) eller i ban sætter ﬂryzscas wiﬂer kirkiu at rymæ. kan messu fall fore hans skyl› warﬂa. böte han firi messu fall .III. marker. prester oc soknamæn warin saclösir.

Vm siælæ gipt.  .XI.
Nv kan bonde eller husfru döiæ. ﬂa ær prester skyldugher ﬂem .IIII. sialamessu sighiæ .I. at vtferﬂæ dagh andra [sunnudagh] (siunda dagh). ﬂriﬂiæ at XXX. dagh. Fiarﬂa at iamlanga mote. ﬂer ær prester skyldugher firi hawa half mark penninga. Firi barn sum ærldæ ær æn tolf ara .II. öræ. oc sighi .II. sialamessur. Firi barn yngræ ær æn .XII. ara giwi öre. oc sighi .I. sialamessu firi ﬂes sial. æn faﬂer oc moﬂer aghu til ﬂrigiæ marka. All ﬂe barn til arfs æru comin. hwat ﬂe æru yngri ælldri oc aghu ﬂe til ﬂrigiæ marka giwin presti fulla sialagipt. (ﬁet innis folk i husum sitir meﬂ andrum ﬂet giui presti fulla sialagipt.) æn ﬂet aghar til .III. marka. Aghar ﬂet minnæ. giwi ﬂy eynest at ﬂet wili nocot giwa oc et ællæs.  §. 1. Dör stafkarl. i sokn. samu ﬂiænist wari prester hanum skyldugher sum bonda ﬂo at han ei aghi vtan pik oc skræppu. Nu dör wæghfarande man i sokn bonde han ligger at fae presti bu›. hanum rezscap göræ. prester a af hanum hawa fulla sialagipt. æn han a til .III. marka. a han minnæ. æn til III. marka. ﬂa taki prester ﬂriﬂiung. af ﬂy han aghar. oc arwar hans twa lyti. Bonde ﬂen lik ligger inni at. hwar ﬂet warﬂa kan sighi til grannum oc nagrannum ﬂe æru skyldughi lik til iorﬂa fölghiæ. oc wiﬂer wara ﬂa lik iorﬂas. Hwar sum bu› faar oc comber ei böte .III. öræ. ﬂem ﬂær lik til iorﬂa forﬂa. eller wæri sic meﬂ tweggiæ manna eﬂe. at han san› forfall hafﬂi eller ei buﬂ fik. Kunnu ﬂe ei ﬂæsse samu III. öræ. vtan dom fa. ﬂa sökin eptir ﬂy sum skils vm eyn sac bonda.

Vm testament. XII.
Nv will man til kirkiu eller klostra fore sial sinæ giwa. Hawi wald giwa hwarn tiunda penning. æ hwat han giwar hæller iorﬂ eller lös öre. af gambla byr› sinni. Giwer man iorﬂ til klostres eller kirkiu. hawin ærwingiæ wal› ﬂe iorﬂ ater lösæ innæn nat oc iamlanga. vm han rætter ærwingi ær. oc ær ei wiﬂer ﬂa hon gifs. æller ær oc owormaghi. æller oc vt lændis. ﬂa æn rætter ærwingi ær wiﬂer. ﬂa hon gifs til kirkiu eller clostres. oc sigher ia wiﬂer. ﬂa stande ﬂe gif fast oc full oc hawi engin wald framaley› ﬂa gif ater kalla. Sighiæ rætti ærwingiæ ei ia til oc orka ei siælwir lösæ. löse ﬂa næster byrﬂa man.  §. 1. ¶ Nu will man aflinga iorﬂ firi sial sinæ giwa swenum eller frændum. eller oc andrum mannum ﬂem han sialwer will. giwer han held oc helbryﬂæ giwi halft ﬂet han aflat hawer. giwer i sotta siang. giwi ﬂriﬂiung. Kan nocor a ﬂe afling tala mæﬂan han liwande ær. oc will han hanum ater wnna hawi ﬂæs wald. Alla aflinga iorﬂ ma oc man firi sial sinæ giwa æn han will.

Vm hiona wigning. XIII.
Nv kunnu hion til kirkiu coma wigning brﬂæs. ﬂær a prester lysæ firi ﬂem sunnudagha ﬂriæ. æn nocor weth forfall i ﬂy hionalaghi. Siﬂan scal prester spyriæ at hwar sum rætter giptermander ær firi wigning ﬂrtæ oc firi lius hwart. hawi prester .II. örtugha penninga.

Vm ﬂiufnaﬂ i kirkiu. XIIII.
Nv kan ﬂiuwer i kirkiu garﬂe stiælæ. ær ﬂet minnæ æn half mark. böte .III. marker. eynæ kunungi. andra kirkiu. ﬂriﬂiæ biscupi. Hwar sum af sialfri kirkiu stial. böte biscupi firi banzmaled .VI. marker. oc firi ﬂiufnaﬂen æn ﬂet ær half mark. XI. marker. XX. marker kirkiu X. kunungi. oc .X. biscupi. Stial maﬂer af andrum i kirkiu böte ﬂen ﬂiufna› epti lanz laghum. eptir ﬂy sum han mætin warﬂer. oc .III. marker biscupi firi kirkiu friﬂ.

Vm hiona lagh oc frænscimis spiæl›. XV.
Alla staﬂi hæfﬂ kan koma i skylscap eller sifscap innæn ﬂriﬂiæ man. böte biscupi hwar ﬂeræ .III. marker. Komber a ﬂriﬂiæ man böten baﬂen .III. marker. Komber a fiarﬂa. böte .VI. öræ. hwart ﬂeræ. Comber a femtæ wari saklöst baﬂe firi bot oc fastu. Nu kan hordomber ﬂær wara i comin gange vm ﬂet hor swa sum all annur sum eptir lanz laghum dömis. §. 1. Comber manni misfall til. at han faller i syn› meﬂ fæ. oc hawer ﬂyﬂulagh meﬂ ﬂy.  warﬂer sander at ﬂy male. eller bar oc a takin wiﬂer. ﬂa scal baﬂe man oc fæ i iorﬂ græwa eller brænnæ. ei moghu ﬂe lif nytæ.  §. 2. ¶ Kan skilnaﬂer i hionalaghi warﬂa. böte ﬂet ﬂeræ .III. marker sum skilnaﬂi walder. walla baﬂin böte hwart ﬂeræ .III. marker.  §. 3. Nu six ﬂættæ vm hormals bot. Hwar sum hor gör meﬂ oskylli kunu. böte .III. marker hwart ﬂeræ. Samu bot wari vm twæfalt hor. Kan manni siﬂan hændæ alt saman göræ hor. fræncimis spiæll. gu›siwilagh spiæll. eller sifscap spiæll. bötis ﬂær hwart eptir sinni sak. ¶. Nu giwer bonde husfru sinni eller husfru bonda sinum sak vm hor vppenbarlika firi kirkiu sokn firi ﬂingi eller öldyrke. festi ﬂet ﬂeræ .XII. manna eﬂ fore sic sum sakin gifs. giter eﬂin gangit wari sac lös. falz at eﬂe. böte biscupi .III. marker firi horit. Hawi oc engin man wal› bonda eller husfru firi hor sac giwa. vtan hwart ﬂeræ giwin sinni mællin. vtan eﬂ warﬂin inni takin. eller witni warin til sum saghu til gangu oc fran gangu. ﬂa ma biscups lænsman fa af ﬂem lagh eller penninga. Nu kunnu ﬂön wæriæs firi ﬂe sac. ﬂa bötin scrukwitni .III. marker. I. kunungi. oc .I. malseghanda .I. hundare. §. 4. ¶ Kænnir ogipt kuna giptum manni barn. oc maﬂer dyl baﬂe barn oc hæfd. ﬂa scal kunan han wiﬂer bindæ hema a ﬂingfiællum sialf hon meﬂ II. manna witnum. [eller] oc .XII. manna eﬂe. wari kuna sialf i for eﬂe. Giter kuna swa han wiﬂer bundit. hete ﬂa han faﬂer at ﬂy barne. oc ær ﬂet barn frillubarn. Falz hon at eﬂe. stande eﬂer quer til ﬂes at barn warﬂer .XV. ara gamalt. oc witi ﬂa sialft sic til faﬂurs meﬂ samu witnum eller eﬂe sum vm moﬂer sagﬂis. stande sialft i for eﬂe. Giter eﬂ swa inbundit sum skilt ær. wari ﬂa ﬂæn man faﬂer at ﬂy barne oc hete [frillubarne] (frillubarn) hans. Falz at eﬂe oc wizorﬂum ﬂa dömis ﬂet barn vt lændis oc aghi ﬂet ei lanzwist hawa.

Vm eﬂa maal. XVI.
Nu seer biscups lænsmaﬂer siælwer eﬂ sin oc stawar. eller oc hans ræt vmbu›. hawi aldrig wald ﬂen eﬂ ater kalla. Stander bondans eﬂer .III. sunnudagha owæﬂiæﬂer oc oqualder. aghi wal› aldrig ﬂen eﬂ ater calla.  §. 1. ¶ Nu kan eﬂer gangas firi raan eller ﬂiufnaﬂ. kan siﬂan ﬂiufnaﬂer manni a hænder leﬂes. eller i husum hans hittes. gange ﬂen eﬂer til fasta oc fæbota.  §. 2. Swer man eﬂ oc giwer siﬂan penninga fore sama mall. hawi ﬂen sialwer eﬂ sin ruwit. oc gange ﬂen eﬂer til fasta oc fæbota. eller sweri meﬂ .XII. manna eﬂe at han ei penninga fore ﬂet bötte.  §. 3. Ganga twe mæn lagh wæriæ baﬂe eth mall. oc æru iamskiala. witin .XII. mæn hwart ﬂeræ sannare hawer raﬂe halwi næm› hwart ﬂeræ. Nu kunnu ﬂe ei iamskiala wara. wari ﬂen warﬂer lagha eﬂ hawer gangit. ﬂen olagha eﬂ gik. gange ater vtan næm› baﬂe til fastu oc fæbota.  §. 4. Siﬂan lycter witni oc asöris eﬂar alli orætlika gangas, oc ater gans warﬂa ﬂem agher biscuper til fastu oc fæbota cræwiæ.

Vm hælgha dagha brut oc scriptermal. XVII.
Taker man lön script af presti. vppinbara prester script hans. böte prester sac hans alla. oc bonde wari saclös. Yppis af andrum oc ei af presti. stande script bondans. biscuper raﬂe firi fastu hans oc fæböta.  §. 1. Nu kan man bierghas a helgha dagha ﬂet ær vm an› oc waar a ﬂen dagh sum fasta oc forhel› ær firi at. ﬂe aftna ﬂem til höre. bierghis til sola sætris at sac lösu. Kan siﬂan bierghas allan daghin annæn til sola sætris eller sunnudagh siælwen. böte III. marker. Nu kan han bierghas anna mællin ﬂæssæ aftna eptir miﬂian aftan til sola sætris. böte III. öræ. Biergs epti sola sæter eller oc allan daghin eptir. böte III. marker. Kan man bierghas vm ﬂe helgha dagha sum ei ær fasta eller forhel› firi. böte VI. öræ. ﬂæssæ böter firi helgha dagha brut. taki biscuper alla.

Vm banz maal oc kirkiu garﬂa. XVIII.
Nv kunnu mæn bæries vm [heghan] (helghan) dagh swa at manheld scarﬂas meﬂ fullum sarum eller drapum. taki biscuper ﬂær .III. marker. wærs han firi malseghanda. wari warﬂer firi biscupi. Falz han oc firi malseghanda. böte biscupi sum sagt ær. Dræpæ flere mæn een man vm helghan dagh ﬂær bötis ei vtan enonga böt firi. hwat ﬂet ær .III. marker eller .VI. Dræpæ flere mæn en man vm suknudagh böten alle .III. marker biscupi. Dræper man prest ællæ annæn clærk. böte biscupi .VI. marker firi banzmalit III. marker firi manheldena. oc .III. marker æn ﬂet ær giort vm helghan dagh.  §. 1. Ligger kirkiu garﬂer niﬂri barliﬂa vm sunnudagh en. annæn. oc ﬂriﬂiæ. siﬂan syn ær a comin. böte biscupi firi sunnudagh hwarn .III. marker. Ligger siﬂan niﬂri vm alt ar. böte ei ﬂy mera. Hulikin man hest ellæ annæt fæ later sialswiliande kirkiu gar›. böte kirkiu .III. öræ. eller wæri sic meﬂ eﬂe .III. manna.

Vm brut mællin clærks oc lekmanz. XIX.
Nv bryter clærker til lekmanz i hwat sakum ﬂet kan helst wara. ﬂa kære bonde a. clærk firi hans formanni ﬂem kirkiu dom hawer. bryter lekman til clærk. ﬂet a clærker a ﬂingi kæræ. lekman agher hanum ﬂer swara meﬂ laghum eller lagha botum.  ¶ Nu kunnu [kirkiuni] (kirkiuna) hion til andra manna brytæ. ællæ andri mæn til ﬂeræ. stande ﬂet til lanz lagha æ hwat sak ﬂet wara kan. Delæ mæn vm kirkiu iorﬂ. eller nocra andra iorﬂ. ﬂet agher i lanz laghum wara. vndi kununx dom standa oc laghmanzsins skilu.  ¶ Alla staﬂi ﬂær biscuper will ei bondum ræt göræ. dom förin bönder [sin] sic vndir kunung sin. Alla iorﬂa delor oc iorﬂa awærkan. hwat ﬂet warﬂar clærka eller lekmæn. stande vndi lanzlagh oc laghmanzsins skilu.

Vm friﬂ mæﬂ guzlikama. XX.
Alli seen ﬂer i guzfriﬂi oc ﬂe helgha kirkiu sum [guzlika] (guzlikama) fölghiæ. oc ﬂær ær i flok i fölghi meﬂ. Hwar sum ﬂen friﬂ bryter innæn kirkiu garﬂi eller vtan. wari ﬂet swa gilt sum ﬂet giort wari i kirkiu siælwri. oc ﬂo hwart epti sinum brutum.  ¶ Nu fa mæn delæ. sigher annær sic i friﬂi ﬂen scaﬂa fangit hawa. oc annær sigher nei. witi ﬂet .XII. mæn af ﬂe sokn. Raﬂe halwi næm› hwar ﬂeræ.  §. 1. Stiæls nocor man til at taka guzlikama siﬂan hanum forbuﬂat ær. böte biscupi .II. marker .I. presti. Syn prester hanum guzlikama sum ræt hawar giort. böte III. marker. II. [bicupi] (biscupi) oc .I. malsæghandanum.

Vm næmder ﬂem biscuper raﬂer halwm meﬂ kununge. XXI. 
Jwir all ﬂe mall ﬂer sighias aghu baﬂe crona oc kirkiæ næm› raﬂa. Bryter man friﬂ i strængenæsi vm pæters messu eller sancta botwiﬂa dagh at botwiﬂa kirkiu. eller vm æskils messu i æskilstunum. Dræper man annæn eller sarghar i ﬂem samfundum. böte kunungi XX. marker oc biscupi .XX. marker firi friﬂ brutit. ok raﬂe halwi næmd kununx maﬂer oc biscups. oc halwi ﬂen sakin gifs. ﬂe sculu baﬂe wiﬂer wara. lensman kununx oc swa biscups. ok takin bot vp swa sum skilt ær. Nu ær sagt vm kirkiu ræt. gu› han gömæ os alla slæt. Amen.

Hær byriæs kununx balker oc tæliæs i hanum flockar .XII. oc sighiæ af ﬂæssum malum.
¶ Huru kunung scal wæliæ.		.J
¶ Vm eriks gatu.			.II.
¶ Vm wigsl kununx			III.
¶ Vm orættæ heemdir.		.IIII.
¶ Vm hemsoknir.			.V.
¶ Vm quinnæ friﬂ.			.VI.
¶ Vm kirkiu friﬂ. oc ﬂings friﬂ.	VII.
¶ Vm hamblan.			.VIII.
¶ Vm ezöris böter.			.IX.
¶ Vm kununx leﬂung.		.X.
¶ Vm roﬂa ræt.			.XI.
¶ Vm warﬂ hal›.			.XII.
huru kunung scal wæliæ. J.
LAn› ﬂorwa kunung wiﬂer. ﬁry folklan› meﬂ alt swearikis raﬂ sculu amorum fyrstum kunung taka. ﬂet æru tiunda. attunda. ok fieﬂrunda. vplanda laghman scal wiﬂ vpsala fyrst til kununx dömæ. ﬂær næst suﬂermanna laghman. ok swa ösgötæ laghamn. soﬂan hwar laghman eptir annæn. tihærræﬂa. wesgötæ. [wermanna] (wærma). Nærkiu ok westmanna. ﬂe aghu allir han til cronu ok til kununx döme skiliæ. landum raﬂa riki styræ. lagh styrkiæ ok friﬂ halda. ﬂa ær han dömder til vpsala öﬂæ.

Vm eriks gatu. II.
Kvnunger scal eriks gatu riﬂa. ﬂa aghu ﬂe hanum gislæ sætiæ ok eﬂa sweriæ. han a landum lagh giwa ok friﬂ at sweriæ. Af vpsalum sculu hanum vplænninggiæ til strængenes fölghiæ. ﬂær aghu suﬂermæn wiﬂer hanum taka. ok fölghiæ meﬂ gruﬂum gislum til sweintuna. ﬁær sculu ösgötæ mötæ hanum meﬂ gislum sinum ok fölghiæ ginum lan› sit til miﬂian scogh a hulawiﬂ. Smalænﬂingiæ sculu hanum ﬂær meﬂ gislum sinum mötæ. ok fölghiæ swa til romundaboﬂa. ﬁer sculu nærkiu hanum mötæ ok fölghiæ swa ginum lan› sit. til vphugha bro. ﬁer sculu westmæn me› gruﬂ oc friﬂ hanum mötæ oc fölghiæ til östens bro. Vplænﬂingiæ sculu ﬂer hanum mötæ. oc fölghiæ swa til vpsala. ﬂa ær ﬂen kununger til lan› oc rikis laghlika komin meﬂ vpseum ok suﬂermannum. götum ok gotum. ok allum smalænﬂingium. ﬂa hawer han riﬂit rættæ eriks gatu.

Vm wigsl kununx. III.
Kvnunger scal af ærkebiscupi ok lydbiscupum til cronu wighiæs. Siﬂan ær han skyldugher kununger wara oc crona bæræ. ﬁa agher han vpsala öﬂæ duladrap oc dana arf. ﬂa ma han ﬂiænistu mannum sinum læn giwa. bref at scriwa oc gengierﬂer vt biuﬂæ i hulikit lan› han coma will. Warﬂer goﬂer kununger. ﬂa lati gu› han længi liwæ.

Vm orættæ hæmder. IIII.
Hær byries ezöre kununx. oc aldra högstæ hærra i sweariki.  ¶ Fyrstæ ær ﬂet. Hwar sum hæmnis a annæn man æn a ﬂen sama gierning giorﬂi. ﬂet wari a XII. manna witnum. i ﬂy hundare ﬂet giort war. hwat a saman man war giort eller a annæn. eller hwat skilnaﬂi ﬂeræ mællum war.  §. 1. ¶ Annæt ær ﬂættæ. hwar sum hæmnis a gru› oc göræ sæt. eller a gangin lagh. eller a lagha til mæli. ﬂet scal hundaris næm› wita hwat sæt war gör eller ei.

Vm hemsoknir. .V.
Riﬂær man hem at andrum eller ganger oc gör hanum hemsokn. hwat ﬂe æru en eller flere ﬂes wiliandis hanum scaﬂa göræ. eller nokrum  i hans garﬂe. Fyrstæ ﬂer ﬂe i gar› coma. til bloz sla. sargha eller dræpæ. basta eller bindæ nocon ﬂen saclös ær. ﬁa allir ﬂeer i flok oc i fölghi æru saman hawa ezöre kununx brutit. oc ær hwar ﬂeræ hovz man fore sic. ﬂe aghu allir biltugha læggiæs. oc ﬂeræ goz til skiptis ganga. Nu kunnu ﬂe riﬂande eller gangande i gar› coma. oc engum scaﬂa göræ vtan brytæ huus. Kiæri siﬂan nocor hemsokn til ﬂeræ. ﬂa wærin sic meﬂ .XII. manna eﬂe oc bötin .III. marker firi husbrutit æn ei ær mera scaﬂi gör ﬂy ﬂær ær höt meﬂ litlu böt. Ok kan ﬂen falla fang biuﬂer. ﬂet ær ﬂen hemsokn will göræ. Warﬂer han slaghin. sar gör ellær dræpin innæn gar› oc grindastolpa. liggi ogilder awerkum sinum.  §. 1. Nu kan nocor annær ﬂen ei ær bondans hiona firi owinum sinum bondans gar› sökiæ i nö› ﬂrangum ﬂa aghi ﬂes arwa æn han warﬂer dræpin eller sar gör bo skiptæ ok böter taka oc ﬂen  i friﬂ biﬂiæ sum iorﬂena atti han scaﬂa fik a.  §. 2. Hwar sum mæn hittæs satte i garﬂe oc skiliæs osatter æn ﬂo at gierninger comin ﬂeræ mællum. ﬂa ær ei ezore eller hemsokn gör. vtan han gangi af ﬂem garﬂe oc i annæn faar sic wapn eller fölghi. oc ganger swa ater oc gör til ﬂen fulla gierning. ﬂa ær ﬂet hemsokn.  §. 3. ¶ Rymir man at garﬂe firi owinum sinum. skiuter til hans eller caster. faar ﬂen scaﬂa af i garﬂe ær i stadder ﬂet ær hamsokn.  §. 4. Görs landboa hemsokn swa at ezöre bryz a hanum meﬂ sarum eller drapum. ﬂa agher han baﬂe bo skiptæ oc i friﬂ biﬂiæ. Bryz ezörit a annæn oc ei a lan›boan. ﬂa aghi ﬂen bo skiptæ ezörit ær brutit a. ok ﬂen i friﬂ biﬂiæ iorﬂina a.

Vm quinnæ friﬂ. VI.
TAker man kunu meﬂ wal›. synis a hænni eller a hanum a syn ﬂær [comit] (comin) ær ﬂeræ mællum. eller ær ﬂet swa nær by eller wæg at höræ ma op oc a callan. warﬂer ﬂet laghlica skierscutat ﬂa a hundaris næm› ﬂet wita hwat ﬂær ær sant vm. Taker man kunu me› wal› oc warﬂer ﬂer takin oc gripin me›. a ferski gerning oc witna han ﬂer til .XII. mæn. ﬂa a han vndi swer› dömes.  §. 1. Taker man kunu me› wal›. Dræper kuna han i ﬂy. oc witnæ swa XII. mæn. Liggi ogilder.  §. 2. Taker man kunu me› wald. Rymir af lande me› hænni. warﬂer han laghlica wnnin til walzgerning. ﬂa a han aldri friﬂ fa. fyr æn kununne gipter maﬂer biﬂer fir hanum.

Vm kirkiu firﬂ. oc ﬂinx friﬂ. VII. 
Siter man a kirkiu wæg eller a ﬂinx wæg fore andrum. dræper. sarghar. eller til bloz slar. han hawer brutit kununx ezöre. Komber ei drap eller sar eller blo›witi ﬂeræ mællum. ﬂa ær höt me› engu böt. Skil ﬂem a kirkiu wæg eller a ﬂinx wægh. ei af langri awn› vtan af braﬂom gierningum. ﬂet ær ei kununx ezöre.  §. 1. Fara mæn fran kirkiu eller ﬂingi. fara nocot ærende annersta› oc ei genstan hem. sæz forsat firi ﬂem oc fa scaﬂa af. ﬂær ær ei kirkiu friﬂer eller ﬂinx brutin.

Vm hamblan. VIII
TAker man annæn oc leﬂir til stok. hogger af hænder eller föter. ﬂet ær kununx ezöre. vtan ﬂet come i wapna skipti.  §. 1. Gör kuna eller owormaghi ﬂylica gierningar. bötin me› lagha botum. ei ma kuna eller owormaghi friﬂ lös warﬂa.

Vm ezöris böter. IX
ﬁæssin mall wi hawm nu vp talt ﬂe æru kununx ezöre. oc aldra högstæ hærranne i sweariki. Hwar sum ﬂær bryter amot. han hawer forgiort allu ﬂy han a owan iorﬂena. swa mangi sum ﬂe æru. oc swa lanzwist. oc biltugher læggies vm alt rikit. oc aldri i friﬂ coma fyr æn ﬂen biﬂer firi hanum sum han bröt til. Nu ma engin annærs forwærkæ. ei faﬂurs suns. oc ei sun faﬂurs. oc ei broﬂer [broﬂrus] (broﬂurs). och engin annærs forgöræ. Skiptis aldra ﬂeræ luter fyrst af saclösir æru. ok taki hwar ﬂeræ sin lut af sum han  a i bono. Siﬂan hans luter sum brutliker ær skiptis i ﬂry. en lot taki malseghanden. annæn kununger. ﬂriﬂiæ hundare. Biﬂer malseghanden firi hanum. eller hans arwar. ﬂa ma kununger hanum friﬂ giwa. Löse sic i friﬂ wiﬂ kunungin me› .XL. markum.  §. 1. ¶ ﬁa næmdir sculu göræs vm ezöris brut. ﬂær aghu wiﬂer wara baﬂe ﬂen sum kiærir. oc swa ﬂen sum sakin gifs. oc raﬂe halwi næm› hwar ﬂeræ. Hulikin ﬂe næm› wær me› sinum eﬂe. wari han warﬂer. ﬂen ﬂe fællæ wari han fælder.  §. 2. Æ hwar mæn hitter satter oc skilies osatter. ﬂæer ær ei ezöre brutit.  §. 3. Hwar sum hysir oc hemir vm enæ nat. ﬂen sum biltugher ær sworin oc dömder. böte III. marker. Hysir han flere nætter. böte XL. marker. eller wæri sic me› eﬂe ﬂrætyltum. Hwar sum hysir oc hemir friﬂlösæn man innæn ﬂen dagh hanum ær laghaﬂer wari saclös.

Vm kununxleﬂung. .X.
Nv biuﬂer kununger ly› oc le›ung vt. ﬂa scal matu til skips bæræ. ﬂen scal fara ﬂær ælzter ær a fær›. Delæ mæn vm ferﬂenæ. ﬂa fari ﬂen hamnamæn til witnæ. Saar man i by annæn æn han boor i. oc sar attung fullan. fari swa opta han sum ﬂen man by sar halwan. Sar han minnæ æn attung. bærin ﬂa saman flere. ﬂær til attunger ær fulder. fari siﬂan ﬂen leﬂæ fyrstæ bær luter til. vm alla kununx vt gierﬂir sculu bönder .XIIII. natum fyrræ bu› fa æn ﬂe hana göræ sculu. vtan kununx fall warﬂi at han fyrræ ﬂorwe.  §. 1. ¶ Hwar sum dirwis til forna hamnu rywæ. vtan me› styræmanz raﬂe oc alz skipalags. böte III. marker. I. kunungi. andra skipalaghi. ﬂriﬂiu malseghanda.  §. 2. Siter hamna quer vm vt gierﬂir kununx. böte III. marker. Siter quer annur oc ﬂriﬂiæ. böte III. marker hwart ﬂeræ. oc meﬂ vt gierﬂir. wari oc ei bot ﬂy mere vtan alder fiarﬂunger falli. Fællir siﬂan fiarﬂungher fuller. böte X. marker. Fellir halft skiplagh. böte XX. marker. Fellir skiplagh alt. böte XL. marker.  §. 3. ¶ Nu sculu kununx vt gierﬂir in takas. ﬂa scal ﬂer styreman af skipalaghi firi wara. wita hwar ræt gör eller ei. Kan inteckiu man nocrum sac wilia giwa at han hawer ei fult giort. wæri ﬂen sic me› styremanni sinum. oc twem wiﬂer waro mannum. oc XII. manna witnum. af fiarﬂungi ﬂem sama sum han ær af. at han hawer fult giort. Engin ma lagh firi kununx vt gierﬂir ganga. ei hamna eller fiærﬂunger. ei halft hundare. oc æn siﬂær helt.

Vm roﬂa ræt. XI.
COmber skip vtan warﬂ oc wacu. ﬂa wari ﬂet i fullum roﬂa ræt. Stiæl man a skipi minnæ æn half mark. böte III. marker til ﬂrætskiptis. I. styremanni. andra malseghanda. ﬂriﬂiæ hasætum allum. Stiæl half marka eller mera böte IX. marker til ﬂræskiptis sum sagt ær. Slar man annæn eller sarghar. warin ﬂa a comor gillæ at markum VI. Synis hwarte blat eller bloﬂoct. wari [bardaﬂi] (bardaghe) gilder at .III. markum. Warﬂer manni with oc ær ei sander at. wæri sic me› .VI. mannum. ﬂrim framman segl. oc ﬂrim aptan. Sættæ ﬂe ﬂæssin mall mæﬂan ﬂe vti æru me› skipara witnum sex oc styrimanz. warin saclösir ﬂa ﬂe hem coma. Sættæs ﬂe ei fyr. bötin ﬂa sac eptir lanzlaghum hema. warﬂer man hoggin fullum sarum eller döﬂum dræpin. mæn kununger ær vti eller hans fult vm bu›. ﬂær bötis kunungi firi friﬂ brutit .XL. marker. Gierningæ ﬂeræ liggin i gildi sinu æ halw dyrræ æn ﬂa ﬂet hema wari giort. skiptin ﬂe bot. styriman. malseghande oc hasæter aller.  §. 1. ¶ Caster man annæn meﬂ wilia vtbyrﬂis i haf. æru til .II. manna witni. af skiparum. böte III. marker firi ﬂet borﬂ til lanz weth. Firi ﬂet til hafs weth .VI. marker. Kan ﬂet af waﬂa til coma. wari saclöst.  §. 2. ¶ Gör styriman a sigling a andrum. böte hanum scaﬂa ater oc me› .III. marker.  §. 3. Ræne man hamn af andrum. böte III. marekr. Gör hanum scaﬂa mera. giælli ater fullum giællum. Allir sculu hamn firi kunungi rymæ. swa firi (biscopi) oc iarle. eller formanni ﬂem kununger hawer firi sic sath.

Vm warﬂ hald.  XII.
TAker styriman war› firi brygiu sinni. warﬂer man scorin i warﬂe. böte VI. öræ. Kan siﬂan scaﬂi i skip coma. innæn af lande eller vtan af sio. eller warﬂer stolit af skipi. böte war› maﬂer scaﬂa ater oc meﬂ .III. marker. æn ﬂen warﬂer ei fangin gierning giorﬂi. Fællir ﬂen war› styreman til næmnir. böte VI. öræ.  §. 1. Far nocot skip hem fyrræ æn allum ær orlof giwit. hawi firifarit sinæ fer›. oc giwi vt skipwistenæ oc meﬂ .XL. marker.  §. 2. ¶ Nu ﬂorwo mæn lan› sit firi hær gömæ. oc warﬂa vt sætiæ. vt warﬂ. oc byæwarﬂ. Fællir man byæwarﬂ ﬂen hanum buﬂin ær. eller warﬂer scorin i warﬂe. böte III. öræ. Fellir man in war›. eller warﬂer scorin. böte VI. öræ. wari ensac ﬂeræ i warﬂe æru me› hanum. Fellir vt warﬂ ﬂen bötis warﬂer heter. eller warﬂer scorin i hanum. Fellir vt warﬂ ﬂen bötis warﬂer heter. eller warﬂer scorin i hanum. böte III. marker. ﬂær comber i baﬂe karl oc kununger. wari ﬂen malseghande sum scar. Felli man lyznu war›. comber scaﬂe a lan›. böte IX. marker. Takin twalyte ﬂe scaﬂan fingu oc kununger ﬂriﬂiung. Ganger scaﬂi gönum byæwar› at hanum owarandis. böte III. marker. skiptis sum sagt ær. Comber scaﬂi gönum bötis war› at hanum owarandis a lan›. böte XL. marker til ﬂræskiptis.  ¶ ﬁættæ æru wizor› ﬂeræ war› halda. wita ﬂet me› witnum ﬂem sum hörﬂu öpæ ﬂry hær op. Orka ﬂe ei ﬂem witnum. oc hæriæs lan› eller brænnis. bötin sum skilt ær. Görs scaﬂi engin. warin saclösir firi bot. Bönder oc bolfaste mæn sculu i war› næmnes oc ei löskamæn eller kunur. Engin ma oc annæn i war› firi sic sætiæ. vtan han warﬂe firi brut hans æn han brytæ kundi. swa sum firi sic siælwen æn han brytæ kan. vtan ﬂen se bolfaster.  §. 3. ¶ ﬁættæ æru forfal› ﬂeræ war› sculu halda. Ligger man siuker eller saar. eller hawer döﬂen warﬂnat firi dorum. eller ær elder höghre æn hawa ﬂorf. eller ær kallaﬂer af kunungi. eller ær [afæti] (a fiæti) feasins. ﬁænni forfall ma han fyllæ me› .II. mannum. oc siælwer ﬂriﬂi. wari ﬂær me› saclös. Falz at witnum ﬂem. böte sum fyrræ ær skilt. hwaria sac eptir brutum sinum.  ¶ Kununx balker oc skipwister. lyktes nu hær swa. Himnæ kununger ﬂen [wældugher] (wældughi) crister. giwi os himiriki fa.

Hær byriæs gipninga balker. oc tæliæs i hanum flockar .VI. oc six ﬂem fyrstæ.
¶ Huru man scal sic kunu festæ.	.J.
¶ Vm bry›löps gierﬂir.		.II.
¶ Vm giptar mall.			.III.
¶ Vm hor.			.IIII.
¶ Vm hemfölgﬂir.			V.
¶ Huru hion skilias barnlös at.	.VI.

Huru man scal kunu fæstæ. J.
MAﬂer will sik kunu biﬂiæ me› raﬂe [skyl›læstæ] (skyl›æstæ) frændæ sinne. Han scal ﬂen man at hittæ ær gipninga maﬂer. Faﬂer wari giptarmaﬂer dotter sinnæ. Ær ei han til wari ﬂa broﬂer. Ær ei broﬂer til. warin ﬂa fæﬂernes frænder ﬂe skylﬂastu me› möﬂernes frændæ raﬂe ﬂeræ næstu. Hwem ﬂe hana fæstæ. wari ﬂet laghlica fest. Hawi oc engin wal› ﬂe festu ater brytæ. vtan ﬂær hittis san› forfall innæn. oc raﬂe biscuper skilnaﬂe ﬂeræ.  §. 1. ¶ Hulikin mö af faﬂers raﬂe ganger eller moﬂor. wari skil› baﬂe wiﬂ fæﬂerne oc möﬂerne. vtan hon fæ naﬂer af ﬂem liwandum oc ﬂe forgiwin hænni ﬂet. Ænkiæ ma siælf raﬂa giptu sinni. meﬂ faﬂurs raﬂe oc skylﬂasta frændæ.

Vm brölöpis giærﬂer. II.
Nv raﬂær man til brölöps i bru›löpis timum ﬂrim innæn iamlanga enum.  ¶ Nu faar ﬂen man sic frændæ flok oc fölghi. oc far eptir festikuno sinni. at beﬂes hana. ﬂa syns hon hanum. en tima oc swa annæn tima. böte giptarmaﬂer hænnæ .III. marker firi hwariu sinni ﬂær han hanum sunde sum laghlica til festikunu sinni be›is.  ¶ Nu far han ﬂriﬂiæ timæ eptir festikunu sinni. oc syns hanum ﬂa sum fyrræ. sanki ﬂa frænder oc flok sin. taki siﬂan hana hwar hana faar. oc hete kuna laghtakin oc ei wal›takin. ﬂen böte .XL. marker hana rænir af hanum. malseghanda XX. marker. X. kunungi oc .X. hundare.  §. 1. ¶ Nu comber han eptir festikunu sinni. ﬂa kan skilnaﬂer warﬂa mællin ﬂeræ. ﬂær til riﬂa oc ﬂeræ sum firi æru. ﬂær liggi hwar i gildi sinu. ﬂe warin i twæböter ﬂær til riﬂa. oc ﬂe i enböte sum firi æru. warﬂe ﬂær hwar wærkum sinum.  §. 2. ¶ Nu kan alt wel wara. bru›gumi gen bru› coma. oc fölghi hans me› hanum. ﬂe sculu i friﬂi ﬂijt coma. oc swa ﬂeﬂan fara. Kan brytes i man held ﬂeræ sum ﬂiit æru rætlika buﬂini. ﬂa warin ﬂe i twæböte. Hittes ﬂe at buﬂni oc obuﬂni. wari i twæböte oc obuﬂin i enböte. Faar obuﬂin misfyrmilse a sic. oc ær ei fullum sarum sarghaﬂer eller döﬂum dræpin. wari ogilt ﬂet han fik.

Vm gipter maal. III.
Nv beﬂes ﬂe gitptar or› sum manninum æru skylﬂaster. ﬂa scal kuna i bruﬂa sæti ganga med orlofwe skylﬂasta manna hænnær. ﬂen skyldasti scal giptar orﬂum raﬂa. eller oc ﬂen giptæ sum hawer hans orlof ﬂær til. §. 1. Nu hawa bru›mæn wi› bru› takit. oc af garﬂe fara. ﬂem kan mot a wæghum mötæ. ﬂa kan ﬂem misfyrmæs i ﬂy mote. liggi ﬂet i twæböte. Gierningar ﬂa sum ﬂe kunnu göræ liggin i enböte.  ¶ Bru›mæn sculu bru› hem til bonda sins warﬂa. oc i siang hans. Kan hænni misfyrmæs i ﬂeræ gömo. ﬂæ er bötis ater burin oc oburin. Fyrst kuna siælf me› attatighi markum. siﬂan uskabarn tu. sun oc dottor. ﬂær ligger dotter i attatighi markum. oc sun i .XL. markum. Swa skiptis ﬂæssi bot. ﬂen taker halft sum bru› ær skylﬂaster. oc halft kununger oc hundare. Vskabarna bot. Taki halft bru›gumi och halft kununger oc halft hundare. Warﬂer bru› dræpin i siang me› bru›guma sinum. eller bru›gumi siælwer. ﬂær bötis hwart ﬂeræ ater me› hundraﬂa markum. taki halwa bot skyldaste man hwars ﬂeræ. halwa kununger oc hundare.  §. 2. ¶ Nu scal bru›gumi bru› sinæ a hindradagh heﬂeræ oc morghin gif hænni giwa. Giwer i engnum. witin ﬂet fastar oc forskialamæn. ﬂa æn han giwer i lösörum. stande ﬂet a witnum ﬂeræ i bru›löpe waru.  §. 3. ¶ Gipningar allar ﬂær saman æru comnar me› laghum suﬂermanna aghi maﬂer twalyti i lösum penningum ﬂeræ oc kuna ﬂriﬂiung.  ¶ Kunnu ﬂön iorﬂ afla mæﬂan ﬂön saman æru. aghi oc ﬂær maﬂer af twa lyte. oc kuna ﬂriﬂiung.

Vm hor. IIII
KAn kuna hor göræ gangar i siang ﬂe annur ær gipt til. warﬂer hon ﬂær takin. oc af ﬂe kunu sum til ﬂeræ siang ær laghgipt. warﬂer ok styft af hænni næser eller örun. eller synis skyr› a clæﬂum hænnær. wari ﬂet ogilt. oc böte husfrunni .III. marker firi siangranith. wari ﬂet ensac hænnær. aghi ﬂær i hwarte karl eller kununger. Hete siﬂan kun aﬂön horstacka.  ¶ Nu kan hænni warﬂa kiænt hor oc ær ei takin wiﬂer. stande ﬂa fore me› eﬂe .XII. manna. oc wari ﬂa war› fore ﬂe sac. oc firi oquæﬂins orﬂe. Falz hon fore ﬂe sac. böte husfrunni sum skilt ær. ﬂet ær ensac hænnær. oc böte biscupi .III. marker firi hor.  §. 1. ¶ Kan maﬂer taka annæn i siang meﬂ husfru sinni. Dræper ﬂen man baﬂe saman kunu oc man. ﬂön dömes baﬂin ogil›. oc vtan kirkiu gar›. ﬂet aghu XII. mæn wæriæ eller fællæ. Comber mannin ordæpin vndan. oc hawer ﬂo a sic fulla a syn. warin a comor hans allar ogildær oc böte III. marker . wari oc ﬂet ensac bondans. Nu ær ei a syn a hanum eller af griper nocor takin. wæri sic meﬂ eﬂe XII. manna. Falz han at ﬂem eﬂe. böte bonda sum skilt ær. oc biscupi .III. marker firi hor.
Hær six vm hemfölghﬂir. V.
Nv kan bonde sun sin giptæ. eller dottur. mælær me› ﬂem hemfölgh› faﬂer oc moﬂer.  ¶ Kan han ﬂem fran sic snö› at lata oc will enkti giwit hawa. aghi ﬂen ﬂeræ wizor› stemnu mæn wilia fölghiæ. ﬂe ﬂa wiﬂer waru. han gaf. kuna oc man saman festus. Æru oc engin witni til af stemnu mannum sum wiﬂer gif waru. aghi ﬂa giwande wizor› oc ei tiggiænde.  §. 1. Nu kan faﬂer hemfölg› vt giwa. hawi æ men faﬂer oc moﬂer liwer. oc bærin ater siﬂan i sama gar› til skiptis. taki ﬂa hwar swa sum byrﬂaﬂer ær til. Kunnu oc ﬂe forgöræ hemföl› sinni stande ﬂa ﬂet fyrst i luteno ﬂeræ sum forgiort ær. oc ﬂet ær bærin til skiptis.  §. 2. ¶ Nv kan ﬂen man giptæs hwarte ær comin at fæﬂerne eller möﬂerne. eller kuna manni. Kunnu misfall i coma annæt ﬂeræ fran [andra] (andru) falla. gange ﬂa skipti ﬂeræ epti lagha gipning me› allu ﬂy ﬂön æru at comin.  §. 3. ¶ Nu kan kuna giptæs manni ﬂem ﬂær bröﬂer hawer flere me› sic i bo. ﬂa wilia ﬂe fæﬂerne sinu skiptæ. ﬂa scal kuna hemfölg› sinæ frælsæ hawa. swa myclæ sum hon war me› witnum in comin i bo ﬂeræ. oc ﬂe skiptin fæﬂerne sinu. Nu sighiæ ﬂe hemfölg› hænnæ minnæ wara. oc hon sigher mera. wari ﬂet a ﬂeræ manna witnum. sum wiﬂer waru. ﬂa ﬂet vt gafs oc in förﬂis i ﬂeræ fæﬂernes gar›. Hawer hon ei swa witni til. ﬂa sculu ﬂe me› twæggiæ manna witnum. oc .XII. manna eﬂe. wita hænni fult vt giwit.

Æn hion kunnu barnalös skiliæs at. VI.
Nv kunnu hion barnlös at skiliæs. dör maﬂer fyrræ æn kuna. taki hwart ﬂeræ siang epti annæt. med allu ﬂy ﬂær til höre. Liwer kuna eptir bonda sin. aghi kirkiu clæﬂe sijn. hællær ﬂe bætri æn ﬂe wærræ. ﬁet scal wara stæniszæ oc kiurtill. iwirclæﬂe oc howtdukar twe. braz oc fingergull. æn fæ aghi han enkti mera.  ¶ Liwer mander eptir kunu sinæ. aghi hest. saﬂul. oc kirkiu clæﬂe sijn. oc fiur folk wapn. vtan skipti oc enkti ænfæ mera. Nu ær talt vm giptær mall. göme gu› os baﬂe lif oc siæll.

Hær byriæs ærfﬂæ balker. oc tæliæs i hanum flockar siu. oc six af ﬂæssum (malum).
¶ Vm bryst arf.					.J.
¶ Vm kullar arf.					.II.
¶ Vm frillubarns arf.				.III.
¶ Vm biltugha manz arf. oc rantakna kunu barns arf.	.IIII
¶ Vm giæld eptir döﬂæn				.V.
¶ Vm [ofsimis] (ofsinnis) arf. oc æn man dræper til arfs.	VI.
¶ Vm clærkæ arf ﬂe hær infödde æru.			VII.

Vm bryst arf. J.
LJwa barn eptir bonda. ﬂa ær ﬂet ræt at barn ærwen [faﬂurs] (faﬂur) sin. Æn ei ær barn til. ærwen ﬂa barnabarn swa sum eghen barn. oc swa moﬂor sum faﬂur. Æru ei ﬂön til. Ærwi ﬂa faﬂer oc moﬂer. Ær ei faﬂer eller moﬂer til. ærwin ﬂa syster oc bröﬂer. Æru ei ﬂe til. ærwin ﬂa broﬂurs barn swa sum eghin baoﬂer. oc slict syster barn sum syster. Æru ei broﬂurs barn eller syster barn til. ærwi ﬂa faﬂurs faﬂer. eller faﬂurs moﬂer. eller moﬂor faﬂer. eller moﬂor moﬂer. Liwer nocot ﬂeræ taki ﬂet arf vp. ﬂön æru all iamnarwa. Æru ei ﬂön til. ﬂa ærwi faﬂurs broﬂer. eller faﬂurs syster. eller moﬂor broﬂer eller moﬂor syster. ﬂæssin all æru iamnarwa. Liwer eth af ﬂem taki ﬂet arf vp. Ær oc eknte ﬂeræ til. taki ﬂa bröllungar oc syslungar halft af a fæﬂerne oc halft af a möﬂerne hawi oc engin wald at quæliæ eller i byr› lösæ.  §. 1. ¶ Nu ﬂer broﬂer oc syster ærwe faﬂer oc moﬂer. ﬂa ærwe æ broﬂer twa lute oc syster ﬂriﬂiung. oc taki broﬂeren i bolbynum oc syster i omæghnum. oc göre syster lot swa gillæn i omæghnum sum broﬂor loter ær i bolbynum. Æru bolbyæ flere æn en. ﬂa taki syster lot sin i bolbynum sum broﬂer. Nu æru syzkine flere æn eth. oc bolby ei mera æn en. ﬂa taki yngstæ syzkine lot sin næstæ solo. oc ælztæ fierst. oc hawi æ yngstæ syzkine wal› fyrstæ lot vpbæræ. siﬂan swa hwart sum gamalt ær til.
Vm kullar arf. II. 
Dör faﬂer eller moﬂer oc liwa barn eptir baﬂe sunder kullar oc sam kullar oc hawa ﬂön æarft faﬂur eller moﬂor. dör siﬂan eth af samsyzkinum. taki lote twa samkullar oc ﬂriﬂiung sunderkullar warin hwat ﬂe moghu flere eller fære ei fa ﬂe mera.  §. 1. ¶ Kan faﬂer eller moﬂer barn sit me› taar oc trægha ærwæ. hawi oc engin wald ﬂet arf quæliæ eller i byr› lösæ. Stander bryst arf til ﬂriﬂiæ manz wari ﬂa ﬂes byr› sum ærft hawar.  ¶ Comber bac arf i fyr æn ﬂriﬂi man hawer ærft. gange ﬂa egn i byr›. ﬂa sum ærft war vt af. Hwart yrtugh lan› ﬂær af ganga korn oc penninga fore twa marker. ﬂær ei gangar baﬂe af. giwi ﬂriﬂiungi minnæ.  ¶ ﬁættæ æru ﬂe wærﬂöre sum biuﬂa scal til byr›. Gull oc silf. korn. reﬂo penninga nöt oc hestæ. oc clæﬂe oscorit. oc ei andra wærﬂöre. Hwar sum buﬂi fölghir til byr› innæn nat oc iamlanga swa sum sagt ær. hawi wal› byr› lösæ. biuﬂer ei swa. hawi ﬂen iorﬂ ærft hawer. 

Vm frillu barns arf. III.
Aflar man barn i löskalæghi. aghi ﬂet barn epti faﬂur sin .III. marker eller hwarn tiunda penning. aflar man flere barn me› samu kunu. eller oc me› annare ﬂe fa ei ﬂy mera æn sagt ær. æn ﬂo at ﬂön flere seen. Nu kan eth af ﬂem arf ﬂættæ vp taka. siﬂan coma flere oc eptir kæræ. aghi ei bondans arwa. ﬂy mera vt at giwa æn .III. marker. ﬂet barnit penningana hawer vp takit. giwi hinum andrum vt af. sum sic gitæ ﬂær til vnnit. will ei eller vt giwa. ﬂa sökis vt me› laghum. ﬁæssin barn standen swa moﬂor arf sum aﬂalkunu barn.  §. 1. ¶ Giptis maﬂer me› samu kunu han lighrat hawer standen ﬂe barn arf oc vrf. baﬂe fæﬂerne oc möﬂerne. will ei giptæs meﬂ hænni. böte XII. öræ. at frændæ ﬂocka. Taki ﬂer rætter giptarmaﬂer. ærwi oc ei ﬂet barn mera fram i æth.  §. 2. ¶ Nu kan ofræls man barn afla me› frælse kunu. eller oc fræls me› ofrælse. gange ﬂær barn til bætre halw.  §. 3. Aflas barn i hordome. eller i fræncimis spiæll. stande ﬂet barn hwarti faﬂurs arf eller moﬂor. §. 4. Nu föﬂis barn siﬂan faﬂer döﬂer ær. synis [quicker] (quikt) oc draghar anda til oc fran. taki ﬂet barn faﬂurs arf. Nu sighiæ fæﬂernes frænder. at ﬂet barn war ei liwande föt. wari ﬂet a eﬂe oc witnum ﬂa quinnæ ﬂær inni waru. ﬂa ﬂet barn föt war. wilia ﬂaar swæriæ. at ﬂet barn war liwan›e föt. swæri ﬂet frænder hænnær tolf eller skyl›e mæn stande siælf i for eﬂe. Æru ei frænder eller skyllær mæn til. swæri ﬂa me› byg› fastum mannum. slikum hon kan ﬂa fa oc stande siælf i for eﬂe.  ¶ Nu dör moﬂer fran barne. oc faﬂer liwer epti. ﬂa sighiæ möﬂernes frænder. at ﬂet barn war ei liwandis föt. eller do fyr æn moﬂer. wari ﬂet a ﬂeræ quinnæ witnum oc eﬂe ﬂær inni waru ﬂa ﬂet barn föt war. wæri ﬂa bondin arf ﬂet me› eﬂe XII. manna. oc stande siælwer i for eﬂe. wari ﬂer ofrælse kunu eﬂer swa gilder sum frælse. Hawer ei bonden ﬂæssen witnin fore sic. aghi wizor› engin til ﬂet arf.  §. 5. ¶ Nu kunna frillubarne penninga wæxæ oc dör siﬂan barnlöst. liwer faﬂer oc moﬂer eptir. ærwe halft hwart ﬂeræ. Æru ei faﬂer ellær moﬂer til. gange ﬂa ﬂet arf swa sum all annur arf.

Vm biltugha manz arf. oc Rantaka kunu barns arf. IIII.
UArﬂer maﬂer biltugher laghaﬂer. Rymir af lande oc kuna hans me› hanum. oc aflar barn me› hænni mæﬂan ﬂön vtlændis æru. eller waru aflat fyrræ. ﬂe barn aghu arf oc vrf standa. Rymir man oc husfrun siter quær stiæls hem oc aflar barn me› hænni. ﬂet barn a ei arf taka. barn ﬂet heter rishufﬂi.  §. 1. ¶ Nu kan biltughum manni nocot arf til falla mæﬂan han vt lændis ær. Faar han friﬂ i hans daghum. (taki ba›e arf ok vrf. faar ei friﬂ i hans daghum.) takin ﬂa ﬂe arf næst æru inlændis.  §. 2. ¶ Nu kan kuna rantakin warﬂa. oc aflar barn i ﬂy. warﬂer mannin laghvnnin ﬂær til me› .XII. mannum. stande ﬂet barn arf oc vrf. æ hwar ﬂy kan arf til falla.

Vm giæl› æptir döﬂæn. V.
Nv kunnu giæl› eptir döﬂan wara. ﬂa warin arwar ﬂes skyldughir ﬂet giæld giællæ. af ﬂy goz ﬂær eptir ær. fyr æn ﬂe skiptin mællin sijn. Kunnu ﬂe skiptæ gozsit fyr æn giæl› æru gullin ﬂes döﬂæ. ﬂa hawin arwane gullith ﬂet giæl› innæn fyræ manaﬂa siﬂan skipt ær. Ær oc swa at ﬂe ei gullith hawa innæn ﬂen dagh sum nu sagt ær. oc skiptæ ﬂe gozsit fyrræ. ﬂa see ﬂen saker til ﬂriggiæ marka sum ogullith hawer. böte I. mark kunungi. I. malseghanda oc .I. hundare. ﬁær ær hwar ﬂeræ malseghande fore sic sum giællæ attu. ﬂen man taki malseghanda mark sum epti giældeno kiærer oc ﬂær til talar.  §. 1. Nu wilia ﬂe dyliæ giællit. ær ﬂet minnæ æn .XL. marker. dyli ﬂet me› twem [mannum] (witnum) oc .XII. manna eﬂe. Ær ﬂet oc .XL. marker. ﬂa dyli me› ﬂrætylptum eﬂe. Nu ær ﬂet giæl› me› liwande manna witnum vt sat. eller me› brewm. hawi wizor› ﬂen sum eptir kiærir. oc ei ﬂen dyliæ will.

Vm [ofsimis] (ofsinnis) arf oc æn man dræper til arfs. VI. 
KAn swa illa warﬂa at bonde oc husfru oc barn ﬂeræ me› ﬂem tappas all sænder i watni saman. farande i skipi. eller a ise. hwaria leﬂes ﬂet hændæ kan. eller oc all sænder i elde brinnæ. eller hær a lan› coma. oc swa dræpin warﬂa. oc weit ﬂet engin hwar ﬂer længst liwer. eller fyrstum dör. ﬂer gange fæﬂerne til fæﬂernes. oc möﬂerne til möﬂernes.  §. 1. ¶ Nu kan oc swa illa hændæ at barn dræpær faﬂur sin eller faﬂer barn sit. me› wilia gerning ellær barn moﬂor eller moﬂer barn sit. ﬂær ma engin annæn til arfs dræpæ. Dræper faﬂer barn sit. ﬂet ærft hawer moﬂor sinæ. ocaghar ﬂet barn syzkine flere sum han ær ei faﬂer at. takin ﬂön arf eptir ﬂet dræpit war›. Aghar han barn sum drap. ﬂa gangen ﬂön fran arwe. ﬂær giællæ faﬂurs gierninga at. Dræper moﬂer barn sit. wari lagh samu sum sagt ær.  §. 2. ¶ Dræper maﬂer stiupbarn sit. taki moﬂer arf vp æn hon liwer. oc barnsins fæﬂernes frænder takin arwa böter. Nu sighiæ frænder barnsins. at moﬂer ræ› siælf me› bonda sinum barn sit dræpæ. wæri ﬂa hon sic me› ﬂrætylptum eﬂe. oc stande siælf i foreﬂe. Falz hon at ﬂem eﬂe. takin fæﬂernes frænder barnsins baﬂe bot oc arf. Giter hon sic wart. ﬂa taki arf eptir barn sit. oc faﬂernes frænder takin arwa böter. Dræper kuna stiupbarn sit. waru lagh samu sum skilt ær.  §. 3. ¶ Nu dræper man swer sin eller swæru. takin frænder skyldaste ﬂes dræpin war arwa bot. oc husfru hans sum drap taki arf eptir faﬂur eller moﬂor. Hwar ﬂeræ hæller dræpit warﬂ. Nu kan hænni sak giwas at hon ræ› ﬂet drap me› bonda sinum. wæri sic me› ﬂrætylptum eﬂe. wari siælf i foreﬂe.  §. 4. Æ hwar ﬂen dræper han ærwæ skulli. ﬂa wari han skilder wi› arf. oc giter han sic ei wart ﬂær fore. böte hundraﬂa marker oc XL. witin ﬂet .XII. men me› eﬂe sinum hwat hællær dræpit war til arfs eller ei.

Vm clærka arf ﬂe hær infödde aru. VII.
Swa ær stat vm clærka arf oc prestæ. at hulikin prester kirkiu hawer. ﬂa wari skyldugher kirkiu eptir sik lata swa mykit sum han fore sik tok. ﬂa  han til hænnær com sum clærka kalla inuentarium. Af ﬂy goz sum ﬂær ær iwir at. ﬁa hawi prester wal› testament sit göræ. giwa oc giællæ giæl› sijn. oc swa ærwe eptir sic lata göræ. oc heﬂer allan. ﬂen eptir (dö›an ær) skylduct at wara. Alt ﬂet siﬂan ﬂær ær iwir at. ﬂet takin rætter arwar hans eptir lanz laghum. 

Hær byriæs iorﬂa balker. oc tæliæs i hanum flockar .XVIII. oc six [i ﬂem fyrstæ] af [ﬂæs] (ﬂæssum malum).
¶ Vm iorﬂa clandan						.J.
¶ Huru byrﬂæmæn vm iorﬂ delæ.				.II.
¶ Vn afraﬂa giæl›.						.III.
¶ Æn bröﬂer delæ vm iorﬂæ köp. oc vm ﬂranga köp.		IIII.
¶ Vm syzkine iorﬂa skipti.					V
¶ Vm æn fere bindæ köp a en.				.VI.
¶ Vm aterköps fasta.					.VII.
¶ Æn bonde ma husfru sinæ iorﬂ sæliæ.				VIII.
¶ Vm iorﬂa wæ› sæﬂning.					.IX.
¶ Vm gipt oc afra›.						.X.
¶ Vm landboe scal iorﬂ atersighiæ.				.XI.
¶ Vm iorﬂa köp oc skipti.					.XII.
¶ Vm vrfielle.						.XIII.
¶ Huru landboe ma a scogh aka.				.XIIII.
¶ Vm boalgh.						.XV.
¶ Vm inlaxfæ.						.XVI.
¶ Huru faﬂer a barnum sinum iorﬂ firi föﬂo biuﬂa.		.XVII.
¶ Æn nocor six ur iorﬂa delo.

Vm iorﬂa clandan. J. 
MAﬂer clandar iorﬂ i by. ﬂa scal synæmæn til kalla. ﬂen byr aghar til brut oc byæmals ganga. ﬂa ganger ﬂen man til clandat hawer. oc sic kiænnir. ﬂa swarar ﬂen sum a bor. oc sic kiænnir. aghi ﬂa aboande wald oc wizorﬂ sic firi fæﬂerne wæriæ me› byrﬂamannum sinum. Nu sigher ﬂen sit fæﬂerne wara sum clandat hawer. oc fölghiæ swa hanum full witne. at han oc faﬂer firi hanum ræﬂu baﬂe gipt oc afraﬂ. aghi oc han wal› firi sit fæﬂerne wæriæ. warin ﬂær baﬂin iamskilæ. Kome oc hwar ﬂeræ til ﬂinx meﬂ ﬂrætylptum eﬂe. Næmne siﬂan hwar ﬂeræ .VI. mæn. ﬂe .XII. aghu ranzsaka hwar ﬂeræ sannare hawer. oc til ﬂes ﬂeræ [eﬂer witis] (eﬂwitis). ﬂe .XII. wilia [me›] ganga at oswornum ﬂrætylpta eﬂenum. fylli ﬂa ﬂen eﬂ sin ﬂe med ganga. oc aghi ﬂen iorﬂ ﬂe fölghiæ. oc ﬂen see skilder wi› iorﬂ sum ﬂe fran ganga.

Huru byrﬂæ mæn vm iorﬂ delæ. .II.
Nv kunnu twe mæn delæs wiﬂer vm byr› at köpæ. annær sigher sic næmir wara i byr›. ﬂa wari ﬂen næmir byr› sinæ lösæ sum næmir wari ærwæ. æn ærwæ skulli. oc lagh biuﬂi sic til byr› sinne. sum i laghum skilt ær. æru ﬂe baﬂir iam skyller. warin oc baﬂin iamnær byr› at köpæ.  §. 1. ¶ Nu hawer byrﬂaman iorﬂ sinæ laglica salt. eptir ﬂy sum lagh hawa skilt. oc byr›amæn oquælt latit standa iwir stæmnu dagha. oc ei til buﬂit. Hawi ﬂa ﬂen iorﬂ sum köpt hawer. hawi oc engin wal› ﬂe iorﬂ framale› quæliæ eller atala.  §. 2. Kan maﬂer sæliæ fæﬂerne sit oc köpæ annæt goz. eller oc skiptæ. wari ﬂa ﬂet fæﬂerne oc byr› oc ei aflinga iorﬂ. ﬂet a rættum byr›ﬂamannum biuﬂas æn falt heter.  §. 3. Alla aflinga iorﬂ sum ei ær af byr› köpt. ﬂa hawi ﬂen wald sum aflat hawer. giwa oc giællæ oc sæliæ hwem han will. 

Vm afraﬂa giæl›. III.
Nv kan lanboe afra› af mera giællæ æn til hittis. A rættu byæmale. ﬂa scal alla eghanda saman calla. oc ﬂem til sighiæ. wilia eghandar ei til coma. ﬁa halde landboe at saclösu afraﬂum vppi. Nu coma eghandar til byar. ﬂa scal hwar ﬂeræ wæriæ med eﬂe atertan manna alt ﬂet minnæ ær æn örtugh. Ok alt ﬂet sum örtugh ær eller örtugh mera. wæri ﬂet me› ﬂrætylptum eﬂe. ﬂa hawer hwar ﬂeræ wart sum afra› hawer takit ökningar allar warin af lagﬂar. oc eﬂar [allar] (allir) standen. Landboar afra› ei mera af giællin æn i rættu byæbruti hittis. wari ﬂet landboands scaﬂi at han ei eghanda fyrræ til sagﬂe. Kan en af ﬂem sum wæriæ skulli eﬂ sin fællæ. giælle ater lan›boa gipt oc afra›. oc me› .III. marker til ﬂræskiptis. oc ﬂe skiptin iorﬂ sum wart hawa.

Æn bröﬂer delæ vm iorﬂa cöp oc vm ﬂranga cöp. IIII.
Delæ bröﬂer vm egn eller byr›amen. ﬂeræ ma hwarghin fore andrum fæﬂerne hindræ ﬂær a hwar ﬂeræ andrum wær› eller wiﬂergiell leﬂæ. Fölghiæ ﬂær fuller fastar. ﬂa stande swa skyldræ manna cöp sum oskyldræ. Nu kunnu twe men egn cöpæ. annær ær byr›ﬂæman til. oc annær ei. aghi byrﬂæman iorﬂ oc ﬂen wari wiﬂer skilder sum ei agher byr› til.  §. 1. Nu kan manni nö› til coma oc ﬂrang. ﬂa will han iorﬂ sinæ sæliæ. biuﬂe ﬂe iorﬂ byrﬂamannum sinum fyrst hema at ﬂeræ me› granna witnum. ﬂær næst at kirkiu me› sokna witnum. oc swa a ﬂingi me› ﬂinx witnum. Nu delæ ﬂe sinæ mællum annær sigher lagh buﬂit wara oc annær ei. wari ﬂa ﬂet a .XII. manna witnum. Raﬂe halwi næm› hwar ﬂeræ. wilia .XII. men swa sighiæ oc witnæ at iorﬂ ﬂe ær lagh buﬂin i lagh ﬂingum. oc byrﬂæman wilde ei lösæ. ﬂa hawi ﬂen iorﬂ sum cöpti. oc ær byrﬂæmaﬂer in lændis. ﬂa liggi firi hanum lagha stæmnudagher byr› sinæ lösæ. ﬂet ær dagh oc manaﬂer. Kan han vt lændis wara. ﬂa liggi firi hanum dagh oc iamlangi. Ok löser han ei i ﬂænnæ stæmnudaghum byr› sit ater. aghi ﬂa enkti wald siﬂan lösæ. hawi ﬂen iorﬂ sum cöpti me› ocultraﬂu oc oquældu.  ¶ Witnæ swa .XII. men me› byr›ﬂamanni at iorﬂ ﬂe ær ei lagh buﬂin sum sagt ær. dömes ﬂa iorﬂ i byr›. oc hin til wær› sins sum cöpt hafﬂi. oc ﬂen böte III. markar sum salde.

Vm syzkinæ iorﬂa skipte. V.
Uill man skiptæ vndan systur eller broﬂur fæﬂerne ﬂeræ. ﬁen sum skiptæ will. han scal læggiæ ﬂem ﬂriæ byiæ i wal. ﬂet a rætter byrﬂaman göræ. Firi ﬂy skipti liggi stæmnudagher nat oc iamlangi. hawi ﬂön eknti wal› fyr wiﬂ annæn skiptæ. J byum ær byrﬂaman skyldugher ﬂem iorﬂ fa sum lös iorﬂ ær innæn. ﬂet scal wara bondaby oc ei kununx eller walzmanna.  §. 1. ¶ Nu kan wara at syster eller broﬂer skiptæ iorﬂ sinne. vndan næstæ byrﬂamanni. ﬂe ei ma vndan byr› ganga. oc stander ﬂet skipti oqual› vm nat oc manaﬂ siﬂan iamlange ær vti. ﬂa scal ﬂet skipti fast oc fult standa. Hawi siﬂan framale› engin wal› til ﬂet skipti quæliæ eller clanda. Tolf men sculu ﬂet wita æn iorﬂin hawer laglica i byrﬂa buﬂi warit swa sum skilt ær. oc swa æn byr›ﬂaman böz til i stæmnudagha laglica at lösæ. Sighiæ ﬂe .XII. at iorﬂ war ei laglica vpbuﬂin swa sum fyrræ ær skilt. dömis ﬂa iorﬂ i byr›. oc ﬂen böte III. marker ohemult hawer skipt. I. malseghanda. andra kunungi. ﬂriﬂiu [hunda] (hundare).

Vm æn flere bindæ cöp a en. VI.
Kunnu twe eller ﬂri köp eller skipti a en gripæ. sighiæ iorﬂ af hanum fangit hawa. Fölghir ﬂem allum fullar fasta rætter. hwai ﬂa ﬂen wizorﬂ sum fyrræ cöpti. oc ﬂen cræwi wær› sit ater senær cöpti. oc III. marker me› fore ﬂet at hanum war ohemult salt. XII. men witin ﬂet hulikin ﬂeræ fyrræ cöpti. Hawer en ﬂeræ hæfﬂet vndir sic. takit af gipt oc afra›. aghi ﬂa ﬂen me› fullu cöpe. Nu hawer engin swa hæfﬂæt. aghi ﬂa ﬂen egn. hemuls man me› stander. Gielle ﬂen ater wær› ﬂem sum eptir wærﬂe sinu a han gitæ [fastan] (fasta) bundit ﬂær twem et salde. oc .III. marker me› firi ohemult salt.  §. 1. Nu kunnu æn twe cöp a en gripæ me› fastum. oc hwarghin ﬂeræ hawer hæfﬂet iorﬂ eller af gift takit sum sagt ær. ﬂa dyli salin at han hwarghum ﬂeræ salt hawer. fyllin ﬂa a han fullan fasta ræt. oc hawi hwar ﬂeræ halwa iorﬂ. eller halft wærﬂe hwar och halwa bot. Ær ﬂe oc flere wari lagh samu.  §. 2. Æn sighiæ twe af enum iorﬂ hawa fangit. annær sigher skipt hawa. oc annær cöpt. hawer hwarghin ﬂeræ hæfﬂæt iorﬂena ﬂa gifs ﬂem wizor› sum skipti giorﬂe. Annær bindi fasta epti wærﬂe sinu sum cöpte. ﬂen böte III. marker sum o hemult salde.

Vm ater cöps fasta. VII.
Nv kan bonda ﬂrængiæ egn sinæ wæﬂ sætiæ i byg› hema me› wæﬂiæ fastum oc stæmnudagh fori læggiæ. ﬁa scal han me› samu fastum aterlösæ. sum ﬂa wiﬂer waru ﬂa han egn sinæ vt satti. eller arwm ﬂeræ. Nu will ﬂen ei wiﬂer wærﬂe taka sum egn  sat war. ﬂa scal wærﬂ takum i hænder sætiæs. oc bonde siælwer egn sinne raﬂa sum vt satti. Hin taki wærﬂ ﬂa hanum synis. Fölghiæ ﬂe ei hanum sum egn wæﬂ sath [hafﬂo] (hafﬂi). fylli ﬂa ater cöps fasta. Aghi ﬂa ﬂen egn sum fangit hawar.  §. 1. ¶ Kan man bötæ iorﬂ sinæ i kununx gar› eller biscups. ﬂær [stæmnudaghafiri læggiæ] (sculu stæmnudagha firi liggiæ) ﬂre ﬂinx dagha. byr›ﬂamen sculu ﬂe iorﬂﬂ aterlösæ i ﬂem ﬂrim wikum. Æru byrﬂamen vtan hundaris. liggi firi ﬂem nar oc manaﬂer. Will ﬂa lænsmaﬂer ei wiﬂ wærﬂe taka. ﬂa sculu byrﬂamæn wærﬂ a ﬂingi biuﬂa oc takum i hænder sætiæ. byrﬂamæn raﬂe egn lænsman taki wærﬂ ﬂa hanum synis. Ær ei swa biﬂit. ﬂa hawi ﬂen iorﬂ sum fangit hawer. XII. mæn sculu ﬂet wita. hwat buﬂit war eller ei. Raﬂe halwi næm› hwar ﬂeræ. hulikin domare atercöps fasta eﬂ dömer (fram) fyrræ æn .XII. mæn hawa witnat sannin› ﬂær vm. böte III. marker. oc domin hans wari ogilder.

Æn bonde ma husfru sinnæ iorﬂ sæliæ. VIII. 
Nv will bonde kunu sinne iorﬂ sæliæ. æru ei barnum bundin. ﬂa hawi ei wal› hænnæ iorﬂ at sæliæ. vtan iaquæﬂi hænnæ oc skyldasta frændæ hænnæ. Æru ﬂön barnum bundin. oc wræker ﬂem nö› til. ﬂa hawi wal› at sæliæ bægiæ ﬂeræ. twa luti bondin af iorﬂ sinne. oc en ﬂriﬂiung af husfrunne iorﬂ. Æ hwar bonde sæl eller skipter iorﬂ husfru sinne. ﬂa ﬂen sum cöper bindi fasta baﬂe a bonda oc swa a husfru.  §. 1. ¶ Cöper man iorﬂ af andrum. oc dör ﬂen sum salt hawar. wilia siﬂan ærwingæ hans clanda oc quæliæ ﬂe iorﬂ ﬂa scal ﬂen sum cöpti bindæ fullan fasta ræt a ﬂem. me› ﬂy at ﬂær ær sun i faﬂurs sta›. oc ær hwar sum annæn ærwer. han ærwi swa sum liuft i [ﬂæsse] (ﬂæssu) male.

Vm [wæﬂ sætning iorﬂ] (iorﬂa wæﬂ sætning). .IX.
Nv kan maﬂer egn cöpmannum wæ›sætiæ. han scal ﬂet me› witnum oc fullum fastum göræ. oc swa vt sætiæ. ﬂær til stemnudagh firi læggiæ. Swa scal oc bonde aterlösæ. me› fastum at stemnudaghum sum han ﬂet vt sæter. Nu sigher cöpman iwir stæmnudagh iorﬂ hawa standit. oc bonda enkti buﬂit hawa. ﬂa scal han eﬂe egn eptir stæmnudagh vp biuﬂa i ﬂrim ﬂingum rættum byr›amannum i ﬂy hundare iorﬂ ligger. Lösæ ei byr›amen ater eptir swa buﬂit. hawi ﬂa ﬂen iorﬂ fangit hawer. Nu sighiæ ﬂe sum lösæ wilia. at ﬂe iorﬂ war ei laglica vpbuﬂin. Wite ﬂa cöpman hana vpbuﬂna hawa warit. med sex mannum af cöpstaﬂi ﬂy sum iorﬂin war vt sat. oc sex af lande. i ﬂy hundare  iorﬂin ligger i. at hon laglica vpböz. Wilia ﬂe .XII. ﬂer swæriæ at laglica war vpbuﬂit. ﬂa hawi ﬂen iorﬂ sum fangit hawer. Kan bonde siﬂan dyliæ at han aldri ﬂe egn vt satte. hawi ﬂa cöpman wal› me› fastum sinum. ﬂe egn wæriæ i ﬂy hundare sum hon ligger. Giter cöpman swa wart. giwi ﬂen egn vt sum wæ›sæt hafﬂi. oc me› oﬂalbrut. Hawer ﬂænni man byrﬂamen sinæ me› ﬂinx witnum wiﬂer warat. fyr æn egn war laglica burt gangin vndan ﬂem. wari saclös. hawer ei swa giort. böte III. marker til ﬂræskiptis.  §. 1. ¶ Nu kan man sighiæ iorﬂ af andrum cöpt hawa. annær dyl oc sigher nei firi sic. at han ei salde. aghi ﬂa ﬂen wizor› sum fastar fölghiæ. ﬂe sum wiﬂer waru. witin oc ﬂön tu sum wær› matu. ﬂen hawi ﬂa enkti wal› nie sighiæ sum salde.  §. 2. Hwar sum iorﬂ faar me› cöp eller skipti laglica af andrum. oc hawer hona o clandaﬂa oc oqualda vm ﬂry aar. swa at engin ﬂær a talar. hawi siﬂan engin wal›. ﬂe iorﬂ sum swa længi hawer oqual› standit. cluﬂra eller clanda eller atala. vtan han kunni wara hær fangin oc swa længi vt lændis wara. eller ﬂet see owormaghi. ﬂy at engin man owormagha iorﬂ sæliæ eller skiptæ. vtan til bætræ. oc ﬂo me› skyldasta manna raﬂe.  §. 3. ﬁær sum twe men delæ vm iorﬂ. oc ær hon sain. ﬂa aghi ﬂen sæ› sum iorﬂ winder.  §. 4. ¶ Kunnu owormagha eller withwillingæ föﬂo [ﬂorwo] ( ﬂorwa). ﬂa moghu næstæ frænder sæliæ iorﬂ eller lös öre ﬂeræ ﬂem til föﬂo. ﬂa scal ﬂen sum iorﬂ cöper. taka fasta af rættum eghanda. oc af næstum frændum ﬂeræ. Clutras ﬂet siﬂan. bindi ﬂa fasta a [rættum] (rættan) eghanda. oc a næstu frænder hans. Firi witwilling oc owormagha aghu frænder baﬂi swara oc sökiæ.

Vm gipt oc afraﬂ. X.
Giptar man iorﬂ af andrum stande ﬂeræ gipt vm nat oc manaﬂ. ﬂa ær gitp laghstandin. Atta ar scal gipt stan›a fore ﬂem sum giptaﬂe. aghi hwarghin ﬂeræ wald fore andrum rywæ. vtan eghandin kunni til ﬂrængiæ siælwen a boa. giwi ﬂa landboanum af gitp ﬂe sum oannaﬂ ær. oc træﬂis lön me› ær træt ær. oc raﬂe eghande siælwer iorﬂ sinni.  §. 1. Hulikin landboe sum minnæ hawer æn örtugh lan› iorﬂ. oc siter quar vm afraﬂ. viti gullit med ens sins eﬂe. eller giwi vt afraﬂ oc bot enga me›. warﬂer ﬂet örtugh lan› fult. oc siter quar vm afraﬂ iwir miﬂ fastu. giwi vt afraﬂ oc .III. öræ. at a witnum. eller witi afraﬂ fyrræ vt giwit. siter quar vm ar eth. witi gullit me› twem oc siælwer ﬂriﬂi. vm annær arit me› .VI. mannum. vm ﬂriﬂiæ meﬂ twem oc tolf. æn ﬂet ær örtugh lan› eller mera. Falz han at ﬂem witnum eller eﬂe. giwi vt afraﬂ. oc a marker III.  §. 2. Hawer landboe huus af nyu bygt a ﬂe iorﬂ han at afraﬂum hawer haft. ﬂe huus scal han iorﬂ eghanda biuﬂa a ﬂrim ﬂinx daghum ﬂa han bort far af iorﬂ ﬂeræ. Will ei eghandin til sijn cöpæ. ﬂa före landboe ﬂe huus af at saclösu innæn nat oc iamlanga. Förir [saclöse] (han) ei af sum sagt ær. ﬂa hawin ﬂe huus forstandit sic.  §. 3. Taker siﬂan eghandin vndan eller næmir i eghna lotum ﬂem han giptat hawer. wari ﬂet a witnum ﬂeræ sum wiﬂ waru ﬂa gitp festis.  §. 4. Nu kan maﬂer iorﬂ ﬂe giptaﬂ ær i skipti eller i cöpe fa. ﬂa scal ﬂær gipt fore lan›boa sta.

Huru lanboe scal iorﬂ atersighiæ. XI.
Nv kan landboa fatöct hændæ giter ei bole vppi haldit. ﬂy han giptat hawer. eller will af fara oc bole vp sighiæ. ﬂa scal han rættum eghanda a ﬂingi til sighiæ. oc annæn landboa a bol biuﬂa. Fölghiæ swa hanum full ﬂinx witni. fari at saclösu hwart han will. Hawer han ei ﬂingwitni swa sum sagt ær. halde ﬂa lan›boe afraﬂum vppi oc skyllum allum til bolax stæmnu. coma siﬂan fall innæn. ﬂem giælle landboe oc eghande wari saclös.  §. 1. ¶ Delæ men vm iorﬂ. annær sigher giptaﬂa wara. oc annær ei ﬂa. hawi ﬂen wizorﬂ gipt sigher gifnæ wara me› tweggiæ byg› fasta manna witnum. oc eﬂe .XII. manna.  §. 2. Fester man gipt me› witnum oc giæller (ei) ﬂaghar. Træﬂe. sae. skieri oc slae. at saklösu. Förir siﬂan bort af. at gipt ogullne. böte III. marker vm aar et. swa vm annæt oc ﬂriﬂiæ. hawer han oc siﬂan vm bolateckiu alla. ei ær bot ﬂy mere. vtan giælli vt gipt oc afraﬂ me› swa mang ﬂe ogullin æru.  §. 3. ¶ Giptar man iorﬂ af andrum. oc ﬂen dör sum giptaﬂe fyrræ æn bolateckiæ ær vti. ﬂa stande gipt fore arwm hans til stæmnudax. Hwar sum giptar iorﬂ vndan andrum fyr æn hanum ær laglica af sagt. böte III. marker fore vndigipt.

Vm iorﬂa cöp oc skipte. XII
Skiptæ mæn eghnum eller cöp göræ sinne mællum. annær sigher af næmning wara vndan takna. oc annær sigher nei. witin ﬂet fastar ﬂeræ. sum wiﬂer cöp eller skipti waru. Hwat af næmning war gör eller ei. oc warin cöp eller skipti epti ﬂeræ witnum.  §. 1. Wiﬂer cöp eller skipti sculu wara .XII. fastar oc twa wiﬂerwaru men ﬂa sculu a ﬂingi ellær firi kirkiu sokn takas.  §. 2. Skiptæ men egnum swa at fult gifs gen fullu. oc lict mote liku. wari ﬂet byrﬂæ luter hans sum han innæn hawer skipt. Stander siﬂan skipti ﬂet nat oc manaﬂ. ﬂa ær ﬂet laghstandit.  §. 3. Kunnu willir mællum skipti giwas. will ﬂen skipti rywæ sum gaf. hawi fore giwit penningum sinum. swa oc æn han fullar ei skipti. ﬂa wari ﬂet ogilt. Will oc ﬂen rywæ sum willir tok. giwi ater willir. eller witi ater [gipt gipnæ me›] (gifnæ me›) samu fastum wiﬂ skipti waru.  §. 4. Gör man baﬂe cöp oc skipti. ﬂa kan skipti mera wara æn cöp. ﬂær gifs skiptis fastum wizorﬂ. oc ei cöp fastum. Ær oc cöp mera æn skipti. aghin ﬂa cöp fasta wald oc wizord. oc dömis ﬂa iorﬂ i byr›.  §. 5. Skiptær nocor wiﬂer withwilling eller owormagha ﬂet ær ogilt. ﬂy at ﬂe moghu enkti cöp eller skipti göræ. vtan skyldasta frændæ raﬂ. faﬂurs eller moﬂor hwart ﬂeræ hællær liwer.  ¶ Skipter faﬂer bort owormagha möﬂerne. eller moﬂer owormagha fæﬂerne. eller andri skyldastu mæn barna oc owormagha skiptæ ﬂeræ goz bort. ﬂa moghu ﬂe skiptæ i bætræ oc ei i wærræ. Ær ﬂet ei swa skipt. ﬂa hawi barn wald. ﬂa ﬂet (til) moghanda alder comber til sit goz aterganga oc skipti at brytæ. vtan ﬂet wili ﬂa siælft med go›wilia ﬂem latit hawa sum fangit hawer.

Vm vrfielde. XIII.
Ligger vrfielder i by. oc ær flut fielder. Fölgher ei forn hæfﬂ. Rör eller garﬂer. gange ater i sama by. han ær vt af gangin me› lösnum at saclösum ﬂem sum hæfﬂæt hawer. ﬂul han stæmningar. eller callas syn til hans sum hæfﬂat hawar fiell. giwi ﬂa vt fiell. oc böte III. marker til ﬂræskiptis. Giwer han vt fiell vtan sac. ﬂa scal han mark hawa firi ﬂyniæ sæﬂe. öre. firi lassa egn. Ok halder længer siﬂan fult ær til buﬂit. giwi vt fiell oc sæ› mæﬂer. oc ﬂen sæti penninga takum i hænder sum til buiﬂer.  §. 1. ¶ Ligger vrfielder i by. fölghir forn hæfﬂ. Rör eller garﬂer oc mat gier›. liggi han ﬂem firi fæﬂerne. Ligger oc ﬂen fielder sum flere byar agho i by æn en. ﬂe sum han agho. hawin oc ﬂe ﬂen fiell firi fæﬂerne sit.

Huru lanboe ma a scogh aka. XIIII.
Agher man örtugh i by. vndi landboa. ﬂa man landboe fullum öki a scogh aka. oc hawer ei [mæn] (mer æn) half örtugh aki halwm öki. hawer enkti i by. aghi oc enkti i scoghe. oc æ hwar man egher iorﬂ i by ﬂær scogher ligger til. ﬂa agher ﬂen scogh sum iorﬂ agher. hawi oc engin wizor› wiﬂ scogh at kænnæs ﬂen ei iorﬂ a. ﬂe scoghin stander a. Hawer man öre fullan i by. ﬂa moghu ﬂe frælst vp a scogh aka. baﬂe eghande oc landboe. Kan of hogg  a scogh göræs. aghi ﬂen wizorﬂ sum scoghi skiptæ will.  §. 1. Kan delæ i ﬂen by coma lan›boe i byggir. han scal rættum eghanda til sighiæ. iorﬂ eghande agher firi iorﬂ sinæ baﬂæ swara oc sökiæ. wæriæ eller vt giwa oc ei landboe.  §. 2. Æ hwar man griper til hemuls manz. ﬂa scal han i laghﬂingum fram coma (oc) wæriæ. eller oc forfalz witni hans. stande delæ i quarstaﬂa ﬂær til swarande comber.  §. 3. Nu kan landboe awerkan eller garﬂafall göræ. eller annæt nocot i lagh manna brytæ. warﬂe siælwer brutum sinum. §. 4. Hawer man egn i annærs manz bolstaﬂi. oc will ei andrum byggiæ lata. eller siælwer fara. ﬂa sculu byæmen eghanda a ﬂingi til sighiæ. hwat han ær ﬂær eller ei. Will han hwarti byggiæ andrum eller giærﬂæ garﬂa. ﬂa takin ﬂe dom af domarenum at giærﬂæ vm aker oc egn a sama ﬂingi. oc slaghin enginæ. oc hawin fore ærwoﬂe sit. oc bonde sum iorﬂ a. halde vt giærﬂum vppe. ﬂen böte garﬂafall sum enginæ slar.

Vm bolagh. XV. 
Uill man bolagh læggiæ me› andrum. ﬂer sculu .XII. men wiﬂer wara. ﬂa ﬂe bolagh læggiæ. ﬂe sculu oc ﬂet wita huru længi ﬂeræ bolagh scal standa. bætris ﬂeræ goz bæstris firi baﬂum. kan ﬂet oc minzcas minzkis firi baﬂum.  §. 1. Nu ær bolax [stæmnu] (stæmna) vti. oc ﬂe wilia bo i sinu skiptæ. ﬂa will annær mera af bo ﬂy sic kænnæ. oc andrum minnæ lata. vari ﬂet a ﬂeræ .XII. manna witnum sum wiﬂer waru. ﬂa ﬂe bolagh lagﬂu. skiptis oc eptir ﬂy sum ﬂe witnæ. Halder siﬂan annær ﬂeræ firi andrum. oc will ei vt giwa eptir ﬂæssum witnum oc eﬂe. böte III. marker firi [vp haldit] (ofhaldit).  §. 2. Vill man bolagh rywæ firi stæmnudagh. böte ﬂen ﬂeræ .III. marker sum [rywæ will. rywi af sins enskyllum] (rywir af sinum enskyllum) penningum. oc rywi swa. Hawi siﬂan hwar sit eptir bolax fasta witnum.

Vm inlax fæ. XVI.
Lægger man penninga in til annærs manz. eller andra coste hwat ﬂet hælst ær. man til gömo in sæter. ﬂa scal hanum ﬂet sama vt warﬂa ﬂen sum in hafﬂi takit. Nu kan ﬂen ater kræwiæ sum in satti. ﬂa dyl hin oc sigher nei firi. viti ﬂa han sum ut cræwer in til ﬂes sum dyl me› twæggiæ manna witnum oc XII. manna eﬂe. at ﬂet war in sat sum han vt cræwer. giter ei swa in witnat. ﬂa wæri hin sic me› twem oc .XII. Stiæls eller brinder eller walltax bæggiæ ﬂeræ saman. hawin oc baﬂen scaﬂan. ær ei ﬂet. ﬂa fæ ﬂet sama ater vt. sum han in til gömo takit hefﬂi eptir ﬂem witnum sum nu skilt ær.

Huru faﬂer aghar barnum sinum iorﬂ fir föﬂo biuﬂa. XVII.
Comber manni eller kunu ældi eller sot til. ﬂa æru barn skyldugh faﬂur oc moﬂor föﬂæ til döﬂeræ dagha. æ hwat ﬂön aghu minnæ eller mera til. oc agher bondin minnæ iorﬂ æn han sic til föﬂo sinnæ hulpit giter wiﬂer. æru barn bondans eth tu eller flere. ﬂa scal faﬂer barnum sinum iorﬂ a ﬂingi biuﬂa. wilia ﬂe wiﬂer taka. ﬂa warin skyldugh faﬂer oc moﬂor föﬂæ. oc cost fore ﬂem vppe halda. halft annæt ar fore örtugh lan› iorﬂ sum afgildi ær baﬂe korn oc penninga. Giælder örtughin ei vtan snöﬂæ penninga. ﬂær scal han ens ars föﬂo cost af hawa. Ælztæ barnit agher fyrstum wiﬂer han taka oc vppe halda. ﬂær næst swa hwart sum ﬂet ær aldruct til. Hwart barn ær [skyldugh] (skyldught) faﬂer eller möﬂor swa længi föﬂæ. ﬂær til at swa mykit ær nöt sum [ﬂe] (ﬂet)  eptir han döﬂæn ærwæ skulli. broﬂer broﬂers lot. oc syster syster loth. Nu will eth barn ei wiﬂer taka. ﬂa ﬂet ﬂeræ sum faﬂur eller moﬂor föﬂer. taki ﬂet at ﬂem döﬂum fyrste firi cost sin fult. æn ﬂo at ei se mera til. æn ﬂet barn costaﬂi a hanum mæﬂan han lifﬂi eller moﬂer. Kan oc nocot mera eptir ﬂem döﬂum wara. taki ﬂa hwart syzkine sin lot fullan epti ﬂy sum [hwarium] (hwariu) ﬂeræ til rættæ bær. oc lagh skiliæ. Samu lagh warin vm frænder sum barn löse döiæ sum nu ær sagt. wari ﬂen næster at föﬂæ sum næster ær at ærwæ.  ¶ Kunnu syzkine sinni mællum delæ. sigher eth swa sin cost hawa til buﬂit sum annæt. wari ﬂet a .XII. manna witnum ﬂeræ sum ﬂe sijn skiæll til halda. Ærwingiæ warin skyldughir faﬂur oc moﬂor föﬂæ oc vppi halda æn ﬂem fatöct [hænder] sot eller alder [ﬂem] hændæ kan. hwat ﬂe aghu penninga til eller ei. Wræker sun eller dotter faﬂer eller moﬂor bort. böte III. marker swa opta ﬂön ﬂet göræ. wari ensac ﬂeræ sum wrækin æru.

Æn nocor six vr iorﬂa delo. XVIII.
Delæs twe byiæ wiﬂer vm iorﬂ. ﬂa sigher sic en granni bort af ﬂe delo firi ﬂingi fyrræ æn wæﬂies til skiælæ. Kunnu siﬂan granna tappa. ﬂa wari han saclös. winnæ oc granna. ﬂa wari skilder baﬂe wiﬂ iorﬂ oc bot ﬂe ﬂær scal firi takas. Comber han til swara oc wæﬂier me› grannum oc skil sic siﬂan wiﬂer. böte III. marker. oc wari swa wiﬂ ﬂem skilder. hwat ﬂe hæller. winnæ eller tapa ﬂe delo.  §. 1. ¶ Fester man fasta eﬂ a iorﬂ. oc will siﬂan wæriæ me› fæﬂernes eﬂ. eller biuﬂer fæﬂernes eﬂ. oc will fulla fasta eﬂ. eller baﬂe vp biuﬂer a örtugh enæ. oc will fulla vppa twa. ﬂet sculu .XII. men fyrræ skiæræ æn ﬂær sweris.  ¶ Hær ær talder iorﬂa balker. iorﬂ mun engin ﬂrytæ. Fore ﬂe iorﬂ wi byggium hær a. gu› giwi os himiriki nyuta.

Hær byriæs bygninga balker. oc tæliæs i hanum flockar .XXXIII. af ﬂæssum malum.
¶ Huru by scal sa.					J.
¶ Vm ﬂiufnaﬂ af warfangum.				.II.
¶ Huru men sculu akrum skipæ.			III
¶ Vm forar oc ra förning.				.IIII.
¶ Vm axa plokkan oc lesning.				.V.
¶ Vm in tect af acrum eller engium.			.VI.
¶ Vm lagha wærner.				.VII
¶ Vm ogildæ garﬂa.				.VIII.
¶Vm olagha ﬂiuﬂran.				.IX.
¶ Vm wægha ginum acra liggiæ.			.X.
¶ Vm tompta skipti.					.XI.
¶ Vm diki oc torfskyrﬂer.				XII
¶ Vm rydningar oc nyiæ vpgiærﬂir			XIII
¶ Vm bolstaﬂa skiæl.				XIIII.
¶ Vm of hog gisninga scogh (oc) skipan.		XV.
¶ Vm barka löpning.				.XVI.
¶ Vm döf wiﬂ oc timber hog.				.XVII.
¶ Vm waﬂa el›.					XVIII.
¶ Vm scogha gang eptir diurum.			.XIX.
¶ Vm a færﬂ a wathnum.				.XX.
¶ Vm quærnæ bygning.				.XXI.
¶ Vm bata tect oc nota styl›.				.XXII
¶ Vm röræ fur i bolstaﬂa skiælum.			.XXIII.
¶ Vm broar oc wæghæ ry›ning.			XXIIII.
¶ Vm synæmaal.					.XXV.
¶ Vm legho ruf oc porsbrut.				.XXVI.
¶ Vm wargha garﬂa.				XXVII.
¶ Vm friﬂ a gisninga scogha.				XXVIII
¶ Æn man nytiær fæ annærs olowandis.			XXIX.
¶ Vm bi æn ﬂe hittæs.				.XXX.
¶ Vm öyæ skipan.					.XXXI.
¶ Æn fæ gör fæ scaﬂa.				.XXXII.
¶ Vm scaﬂa ﬂen man gör fæ.

Huru by scal sa. J.
Bönder wilia sæ› sinæ byriæ. ﬂa scal hwar laghwærn wiﬂ annæn halda. Æn ﬂiæli vr iorﬂ ﬂa scal fastan gar› giærﬂæ. ligger ﬂiæle quar i iorﬂ. giærﬂin me› stikilstör ﬂær til ﬂiæle vr iorﬂ gangar. Halde swa hwar wærn wiﬂer annæn. oc ﬂen swa giærﬂer wari saclös. Nu kan man fællæ oc ei swa giærﬂæ. ligger niﬂri garﬂer hans vm wiku enæ. böte III. öræ. swa firi andra oc ﬂriﬂiu. wari en sac byiæmanna. Ligger niﬂri vm manaﬂ eptir ﬂet (at sæ› ær byriæﬂ. böte III. marker til ﬂræskiptis. kunungi. hundare. oc malseghanda. Firi manaﬂ [annæt] (annæn) oc ﬂriﬂiæ. böte samule›. Kunnu garﬂa flere niﬂri liggiæ æn ﬂri firi bonda ﬂem sama. wari ei sac hans ﬂy mere.  §. 1. All ﬂriggiæ öræ sac. ær ensac malseghanda. oc scal sökiæs eptir ﬂy sum hær skils. oc all naam seen af lagﬂ. i allum sacum. vtan i kununx vt gierﬂum oc ﬂet giæl› minnæ ær æn ﬂre öræ. bonde scal ensac sinæ sökiæ vt me› domum oc næm›. eptir domaræns dome scal han sex men næmnæ. ﬁe sculu med bonda hem til ﬂes fallin ær fara. oc sac vt cræwiæ af hanum en tima. annæn tima. oc ﬂriﬂiæ tima. Nu will han ei vt giwa eptir ﬂy sum dömt ær. ökis ﬂa sac hans med ﬂrim markum. oc söke ﬂet lænsmaﬂer vt me› hundare til ﬂræskiptis. ﬂe sex sum ﬂriggiæ öræ bot scullu vt cræwiæ. oc bonda ræt fa ﬂem scal domare a ﬂingi næmnæ. Kan nocor af ﬂem nei moti sighiæ. oc ei me› bonda fara wilia. wari saker at ﬂrim örum. oc ﬂet wari gilt sum ﬂe göra eptir domarens fara wilia. warin swa mangi sum ﬂe moghu. Ok æ hwar bonde faar ei ræt eptir ﬂy sum skilt ær. ﬂa böte III. marker han sum ﬂryzscas. oc vt me› ensac bondans. Söke ﬂet lensmaﬂer sum sagt ær.

Vm ﬂiufnaﬂ af waarfangum. II.
Stiæl man ar warfangum bondans arﬂo af sila. böte örtugh. Stiæl tömæ. böte öre. Stiæl sila me› allu. böte III. öræ. Stiæl arﬂer. böte III. öræ. Firi arﬂaskeﬂer samule›. ﬁættæ ær alt ensac bondans. oc sökis vt sum skilt ær. Stiæl man bill af arﬂre. böte III. marker til ﬂræskiptis. Stiæl tinnæ vr [arkerharwi] (akerharwi) bondans. annæn. oc ﬂriﬂiæ. böte öre. firi hwarn ensac bondans. Stiæl man harw alla oc aker  iwi bolstaﬂa [delæ] (deld) enæ. böte III. marker. swa firi andra oc ﬂriﬂiu. Före siﬂan bort me› allu oc sunder hogger. sænker eller brænnir. böte XL. marker kunungi. malseghanda oc hundare. Kan ﬂet manni witas. oc ær ei takin me›. wæri .XL. marka sac me› ﬂrætylptum eﬂe. III. marka sac me› .XII. mannum. ﬂriggiæ öræ sac me› twem oc siælwer ﬂriﬂi.  §. 1. ¶ Nu æru akra saﬂe. oc garﬂar vp giærﬂir alli. ﬂa sculu ﬂe i friﬂi wara. oc sæ› manna. Hogger man eller bryter. störmal eth. annæt oc ﬂriﬂiæ. böte öre. firi hwart. en sac bondans. Hogger man eller bryter li› a garﬂe ﬂet ginum ma ganga alskuna fæ. eller all hior› böte III. marker til ﬂræskiptis. oc gielle ater all spiellin. warﬂer ei takin wiﬂer. wæri sic me› eﬂe .XII. manna. oc ﬂen giælle ﬂa spiæll ater sum gar› atte.

Huru mæn sculu acrum sinum skiptæ. III.
Nv wilia men akrum sinum skiptæ. ﬂær scal Ra niﬂer sætiæ. oc forar æriæ. swasum synis allum ræt wara. Siﬂan skera men aker sin eptir Rawm sattum oc forum arﬂum. finder ﬂa nocor at han mishalden ær. cræwi [rættum] (ræt) af grannum sinum. Vilia ﬂe hanum ræt göræ. warin scalösir allir. Ær ei hanum ræt giort. ﬂa scal han til kirkiu fara. oc af sokn syn til calla. sex man scal hwar ﬂeræ næmnæ. Vill ﬂen ei næm› göræ sac ær giwin. ﬂa næmni han alla synæmen wær ær halden. ﬂet heter nö› syn. Nu comber syn  hem til by. firi ganger rætter malseghande. han scal by firi synæmannum brytæ. ﬂa sculu hanum fölghiæ swa with han will firi ganga. Ær afer› gör i aker del› enne. wæri sic me› esn sins eﬂe. ﬂen sum giorﬂi at han for willer oc owijs. oc giælle ater korn eptir miezmanna eﬂe. Gör man afer› i del› annare. wæri ﬂet me› sic oc [grannum] (granna) sinum. oc giælle ater korn sum sagt ær. Gör afer› i del› ﬂriﬂiu. wæri ﬂet meﬂ sic oc twem grannnum sinum. oc giælle ater corn sum fyrræ skilt ær. Æi man han willer vm [all] (alt) giærﬂe længer ganga. Comber man siﬂan a del› fiarﬂa. böte .III. marker til ﬂræskiptis. swa firi femto del› soc siætto. wari ﬂet a ﬂeræ manna eﬂe sum ﬂær til waru næmdir. hwat a wærkat ær eller ei. oc giælle ater corn sum ﬂe sighiæ. oc me› bot sum sagt ær. ei warﬂer bot ﬂön mere. Samu lagh ær vm aferﬂir i engium sum iakrum oc ﬂo hwart eptir sinu gildi.  ¶ Æ hwarium lundum man awerkar annærs iorﬂ oc förir enkti af bort. giælle corn firi corn. oc hö firi hö. taker bort me› allu. böte sum skilt ær.

Vm fora oc raförning. IIII. 		
Nv æriæ men forar i akrum sinum. eller waﬂa waﬂ i engium. synis ræt i Rawm oc ær wranct i miﬂiu. gielle ater ﬂet han takit hawer me› miezmanna eﬂe. oc wari saclös firi bot. Ligger waﬂ a sama man i engium. wari samu lagh. Ligger a flere æn en. warin allir saclösir. Hwar sum Ra förning gör a annæn orætlika i deld enne. böte III. marker. swa firi andra. oc ﬂriﬂiu. eller wæri ﬂet me› .XII. manna eﬂe. Ær Let girot vm alt giærﬂe. ei warﬂa eﬂa ﬂes flere. oc ei bot ﬂy mere.

Vm axa plockan oc lsening. V.
Hwar sum plockar ax af akrum annærs. warﬂer fangin ﬂær me›. oc af tect af hanum takin. orkar han sic sökiæ sum scaﬂan hawer fangit. söki en aker me› tweggiæ manna witnum. oc .XII. manna eﬂe. Kiennir hanum vm flere. warﬂer takin me›. söke me› ﬂrem witnum oc .XVIII. manna eﬂe. Faar han swa sökt. böte ﬂen ax plokcaﬂe. .IX. marker til ﬂræskiptis.  ¶ Hwar sum les ax a scornum acri. warﬂer af tect af hanum takin. söke han me› ens sins eﬂe. Kiennir hanum vm twa. söke han me› sic oc granna sinum. Kiennir hanum vm ﬂriæ. swæri til hans me› sic. oc andrum twem. Orkar han swa sökiæ med witnum a han. böte III. öræ. ﬂen ax las. firi aker hwarn. wari en sac bondans. sökis eptir ﬂy sum skilt ær i laghhum. Plockar man skyl en. warﬂer takin me›. böte III. marker til ﬂræskiptis. Kiennis hanum vm flere. wæri sic me› eﬂe .XVIII. manna. eller böte sum skilt ær.  §. 1. Stiæl man neek vndan skyli annærs oc sæter vndi sin. warﬂer takin me›. böte III. marker til ﬂræskiptis. warﬂer ei takin me›. wæri sic me› eﬂe .XII. manna. Hittis takit vndan ﬂrim skyulum. eller ﬂrim flere. böte IX. marker til ﬂræskiptis. Kiennis hanum. oc hittis ei takit. wæri sic me› eﬂe. XVIII. manna. Falz at eﬂe. sökis eptir lanzlaghum sum skilt ær.  ¶ Rywer man skyul innæn oc stander hell vtan. eller stiæl bort me› allu. bær hem i laﬂu sinæ vndir ﬂak oc ﬂræggiæ. warﬂer sander at oc takin me›. giælle halsin. will malseghande hanum lif vnna. ﬂa böte XL. marker til ﬂræskiptis. warﬂer ei takin me›. hawi wizor› wäriä sic me› ﬂrätylptum eﬂe. Falz at eﬂe. böte sum sagt är.  §. 2. ¶ Nu laﬂa men corn sit. ﬂa kunnu sumi oscurith hawa. ﬂa scal ﬂen sum laﬂa will. sic wægh skera. corn saman bindæ. oc a sama acri sætiæ. ax vp læsæ oc ﬂär hos læggiæ. Akar iwi en aker oskurin. böte III. marker. swa firi annæn. oc ﬂriﬂiæ. til ﬂræskiptis. oc spiell bötins ater epti miezmanna eﬂe. Kan ﬂen dyliæ sum akit hawer. ﬂa scal syn af sokn til næmnæs. oc wita hwaﬂan ﬂen wægher leﬂer. Wari ﬂet a ﬂeræ witnum. hwem ﬂe wilia ﬂen wægh til leﬂæ. ﬂa hawi han wizorﬂ wæriæ sic me› twem oc .XII. eller böte. öræ. swa firi andra. oc ﬂriﬂiu. wari en sac ﬂeræ sum ax oc akra attu. Akar oc siﬂan iwir gierﬂe alt. wari sac ei ﬂy mere. Skene öker me› manni. eller kan lös slippa. gielle ater spiell oc bot enga.  §. 3. ¶ Hwærwer skyul a akre vti. ganger engin wiﬂer takit hawer. ﬂa a ﬂen swæriæ fyrstæ skyul atte granna eﬂ. oc siﬂan allir eptir swæriæ sum i by saman boa. A eﬂ sworin sculu ﬂe ﬂen skyul allir saman ater gieldæ. Fellir nocor ﬂeræ eﬂ.  oc will ei swæriæ gielde ﬂen skyl ater oc a .III. marker til ﬂræskiptis.  ¶ Nu kan bonde skyl hawa mis takit. taker annærs oc hans stander quar. gielde swa goﬂan skyl ater sum han took. oc ens sins eﬂ me›. at han wänti sin wara. oc ei annærs.  wari ﬂær me› saclös.  §. 4. Warﬂer [erzl] (etzl) gör i acrum eller i engium. tax ﬂet fæ in sum ﬂen scaﬂa [giorﬂu] (giorﬂi). ﬂa sigher bonden sum ﬂet fæ agher at garﬂa walda. ﬂa scal han wæﬂ sætiæ til skiælæ firi fæ sit. oc syn til garﬂa hawa. Sigher syn at garﬂa wal›a. ﬂa gieldi ater spiell ﬂen sum garﬂa agher. Sigher at otama fæ wlti. gielde ﬂa spiell ater ﬂen sum otama fæ atte. Gielder ater fyr æn in laﬂas. wari saclös. Gielder ater siﬂan vndan ﬂac oc ﬂræggiæ. böte III. marker til ﬂræskiptis. eller witi fyrræ ater gullit. me› twem oc tolf.  ¶ Nu synis spiell i acrum eller engium. oc eknti ær in takit. Kiennir man enum granna sinum at hans fælaﬂi ﬂen scaﬂa giorﬂo. wæri ﬂær bonde fæ sit med twem mannum oc siælwer ﬂriﬂi. Kiennir flerum æn enum. wæri hwar ﬂeræ sic me› eﬂe sum sagt ær. Hulikin sum eﬂ fællir. gielde ﬂen spiell ater eptir miezmanna witnum oc me› .III. öræ. bondans en sac.

Vm intect af acrum æller ængium. VI.
Taker man in af acrum eller engium fælaﬂ. annærs. Warﬂer ﬂet rænt vr handum hanum. böte VI. öræ. ﬂen rænti en sac bonda. Comber in tect i garﬂ oc i gömo bondans. Warﬂer siﬂan rænt af hanum eller stolin vt. böte ﬂen .III. marker til ﬂræskiptis sum ﬂet giorﬂe. eller wæri sic me› .II. oc .XII.  §. 1. Nu kan fæ in takas oc spiell engin synes. löse ﬂa bonde fæ sit ater me› lagha lösn.  ¶  ﬁættæ ær lagha lösn. IIII. hors firi örtugh. IIII. nöt firi örtugh. IIII. swin samule›. VIIII. geter firi örtugh. swa oc faar. firi .VIII. ges ﬂet sama.  §. 2. Nu comber ﬂen fæ ægher biuﬂer ræt firi ﬂet. oc ﬂen will ei vt giwa sum in tok. biuﬂi ﬂa hin skiælæ wæﬂ sum fæ ægher med witnum twæggiæ byg› fasta manna. Kan ﬂen ei wilia wiﬂer taka sum in tect giorﬂe. ﬂa sæti hin wæ› sit andrum manni i hænder me› samu witnum han me› sic hawer. Will siﬂan ﬂet fæ ei vt giwa. oc halder ﬂy længer inni æn nat enæ. dör nocot af ﬂy fæ. ﬂa gielle quikt ater firi döt eptir miezmanna orﬂum. oc me› .III. marker til ﬂræskiptis. Miezmen agho scaﬂa mieta manna mællin ﬂe sculu wara twe. næmni sin hwar ﬂeræ sum wiﬂer delæs. Nu will ﬂen ei ræt biuﬂa sum fæ agher. Læggi ﬂa han sum in took hins warnaﬂ a. dör siﬂan nocot af ﬂy. liggi ogilt. Delæ ﬂe vm in tectenæ. sigher sic annær ræt hawa til buﬂit. oc annær ei. stande ﬂet a witnum ﬂeræ sum wiﬂer waru ﬂa han til bö› oc skiælæ wæ› sætti.  §. 3. Nu kierir bonde til ﬂes sum in hawer takit. at han laﬂi lön at ﬂet fæ. oc ei laglica lysti. wæri ﬂet me› .II. grannum eller nagrannum sinum oc siælwer ﬂriﬂi. Falz at ﬂem witnum. giældi ater fæ sum skilt ær. oc böte me› .III. marker til ﬂræskiptis.

Vm lagha wærnær. VII.
Lagha wærn scal hwar wiﬂ annæn halda til martins messu. æn miswæﬂer eller ﬂrang walla hunnu. Kan nocor swa illa wiliﬂer wara at han later corn sit at ﬂranga lösu til anx standa siﬂan allir vpburghit hawa. Comber ﬂa spiell wiﬂ sæd hans. wari ogilt. Nu sigher han ﬂrang walla. oc annær ei. wari ﬂet a .XII. [stæmnu manna] (soknamanna) eﬂe. Raﬂe halwi næm› hwar ﬂeræ. Alle ﬂe swa halda lagha wærne sum sagt ær. warin saclösir. ﬂen fyrræ rywer böte III. marker.  ¶ Vm engiæ scal man lagha wærn til mikiæls messu halda. Hwar sum fyrræ rywer. oc liﬂum vpcaster. böte sum nu sagt ær.  §. 1. ¶ Nu bæræ men mælæ stang vt a eng sinæ. oc wa› stang. ær mælæ stang mærkt eptir rætto byæbruti. hwar ﬂe stang stiæl eller sunder hogger. böte III. marker. Warﬂer ei takin wiﬂer. wæri sic me› eﬂe XII. manna. Stiæl man eller sunder hogger ﬂa stang i waﬂi stander. böte III. öræ.  §. 2. Mælæ men engiæ sinæ me› stang oc waﬂa epti. sighiæ ﬂet alle ræt wara. warin saklösir. Kan en eptir kiæræ. sigher sic ei fult hawa. ﬂa sculu byiæmen til coma oc me› hanum aseæ. Vilia ﬂe hanum ei ræt göræ. ﬂa scal syn af sokn næmnæ. halwa næm› hwar ﬂeræ. Vill ei ﬂen sac ær giwin til coma. næmni ﬂa han alla syn sum eptir kiærir. Nu comber syn til byiæ. ﬂen far firi sum eptir kiærﬂe mælæ stang a lægger. synis a ferﬂ i del› enne. giælde ater hö eptir miezmanna eﬂe. oc siælfs sins me› at han for willer oc owijs. Synis i andri giælle ater hö sum fyr. oc sweri me› sic oc granna sinum. at han willer for. Synis a ferﬂ i ﬂriﬂiu. giælle ater hö eptir miezmanna witnum med eﬂe sinum. oc .II. granna eller nagranna sinæ at han willer for. Ei man ﬂen man længger willer fara. Hittis awærkat i fiarﬂa del›. böte III. marker. swa firi femto oc siatto. oc gielle hö ater eptir miezmanna eﬂe. Ær oc siﬂan awærkat vm alt eng. wari ei bot ﬂy mere.

Vm ogilda garﬂa. VIII
Nv kunnu garﬂa niﬂri liggiæ fæ i engiæ ganga oc scaﬂa göræ. ligger barli› a garﬂe. annæt. oc ﬂriﬂiæ. Vilia synæmen swa swæriæ. at ﬂær synis hwarte ny handwirki eller forn. oc æru spiell gönum gangin. ﬂær giellins spiell ater ef ﬂem sum garﬂa attu. oc bötin me› firi hwart li› .III. marker til ﬂræskiptis. Kunnu li› a garﬂe wara. oc æru brutin niﬂer. synis innæn manna handwirki. oc witnæ swa .XII. men. wæri ﬂa bonde garﬂ sin med .II. manna witnum oc .XII. manna eﬂe. at han sto› wigher oc wæl boin vm byrgﬂa tima. oc gielle ater spiell gönum li› aru oc bot enga. Falz at eﬂe. böte III. marker firi li› eth. swa firi annæt oc ﬂriﬂiæ. Warﬂi oc eo bot ﬂe mere æn ﬂo at li› æru flere.  §. 1. ¶ Allir aghu farliﬂum warﬂa swa ﬂen minnæ agher i by sum ﬂen mera. Kan farli› niﬂri liggiæ. ﬂa scal ﬂen farliﬂi warﬂa  senestum ginum akar. Gitæ byiæmen mera æn han ensamin bötæ sculdi.  §. 2. Nu kan nocor eng til anx sætiæ at ﬂrangalösu. siﬂan alle hawa hö sinu burghit. wari ogilt. Sigher annær ﬂrang walla. oc annær ei. wari ﬂet a sokanmanna witnum. Raﬂe halwi næm› hwar ﬂeræ. Sighiæ ﬂe ﬂrang walla. wari gilt eptir miezmanna eﬂe.  §. 3. Akar man iwir eng oslaghit. aker iwir del› enne. böte III. marker. swa firi andra oc ﬂriﬂiu. Akar siﬂan iwir eng alt. warﬂer ei sac ﬂe mere. Ganger engin wiﬂ aku ﬂeræ. ﬂa scal syn af sokn næmnæ. wari a witnum ﬂeræ hwaﬂan ﬂen wægher leﬂer. Hwem ﬂe firi bindæ. hawi wal› wæriæ sic me› .II. manna witnum. oc .XII. manna eﬂe. Falz at eﬂe. böte sum skilt ær. Nu hawer man sic wægh salghit. hö saman ræfst. oc ligger a sama teghe. ﬂen swa gör. aki at saclösu. Aker man iwer eng oslaghan. eller aker [iwir corn] o scorin. stande firi hanum hwarte lof eller legha.  §. 4. Kan ater legha i by liggiæ. rætter eghande will ei at garﬂum gömæ. ﬂa sculu byiæmen firi ﬂing eller sokn doma til taka. gardsto hans at saclösu li› ater tæppæ. Later man eng sinæ wardlösu liggiæ vm ar et. halder engin vt skyllum vppi. hwarte firi garﬂum eller vt giærﬂum. giwi vt eng. eller .III. marker. swa vm annæt oc ﬂriﬂiæ ar. Gange ﬂe bot til ﬂræskiptis.  §. 5. Stiæl man anhærwe eller hæfla. læssi stang. eller crok rep. tömæ eller sila a engium vti. böte firi hwart ﬂeræ. Stiel ﬂistlar af wagni. böte III. öræ. ﬂættæ ær alt en sac bondans. sökis vt sum skilt ær. Stiæl  hiul vndan wagni. fellir anbyrg› bondans. böte III. öræ. Stiæl hiul annæt. eller all [fighur] (fiughur). böte III. marker. Stiel wang me› allu reﬂe. böte IX. marker til ﬂræskiptis. Stiel vr husum eth af ﬂæssum ancostum. böte eptir miezmanna orﬂum. Taker man vm antima wang annærs olowandis. hawer ﬂo i lysi oc ei i löndum. böte III. marker. Taker anna mællum. böte III. öræ. 

Vm orættæ ﬂiuﬂran. IX.
ﬁiuﬂrar man hest i acri annærs eller hellær. warﬂer ﬂær in takin med ﬂiuﬂer staka. eller heldo. oc synis spiell i acri. böte III. marker. Warﬂer in takin oc synis spiell eknti. wari saclös. Kan spiell synes. warﬂer ei in takin me›. wæri sic med eﬂe .XII. manna. eller böte sum sagt ær. ﬁiuﬂrar a ren eller lindu swa ner at ﬂet biter af acri. böte ater corn eptir ﬂy spiell mietæs. me› eﬂe ens sins. Fellir eﬂ. böte III. öræ. ﬁiuﬂrar a lindu annærs. Warﬂer takin wiﬂer hoggin vp torwa oc ﬂiuﬂerstaki. böte III. öræ. eller wæri sic me› eﬂe .III. manna. ﬁiuﬂrar man i eng siælfs sins oc ganger i annærs i sama hægnaﬂe. böte III. öræ. Riﬂer man i annærs eng ﬂær han eknti siælwert [ﬂiuﬂer] (ﬂiuﬂrar). oc ær hon oslaghin. warﬂer vp hoggin torwa oc biuﬂer hell. böte III. marker. warﬂer ei takin me›. wæri sic me› eﬂe .XII. manna.  §. 1. Riﬂer wæghfarande man ginum eng. hawi ﬂiuﬂer fem famna langt oc slae niﬂer ﬂiuﬂerstaca i miﬂium wægh. Hwar sum han bort wræker. böte III. öræ. Rænir af hanum ﬂing hans. böte III. marker. Slar han annærs sta› ﬂiuﬂerstaca niﬂer. oc beter i eng. böte III. öræ. ﬂær ma bonde saclös hanum vppi halda. til ﬂes han ræt gör.  §. 2. Far wæghfarande man ginum grin›. castar hænni bort vr. warﬂer takin me›. böte III. öræ. Hogger sunder me› allu. eller bryter. böte III. marker. warﬂer ei takin wiﬂer. wæri sic med eﬂe .XII. manna. Coma spiell ginum ﬂe grin›. giellin halft ﬂe grinﬂ warﬂa scul›u. oc halft ﬂe fæ attu. sum scaﬂa giorﬂe.  §. 3. ¶ Ligger grin› niﬂri sunnudagha mællum. böte III. marker ﬂe hænni warﬂa attu. Ligger skember giellin ater spiell. oc boot enga.

Vm wæghæ ginum acra. X.
Ligger wægher ginum acra. han scal wara swa breﬂer at twe wægnir moghu mötes a hanum. ﬂær scal renæ gözl fölghiæ. ﬂre fota oc en ﬂwærfoth hwarn wægh til. Ligger ren ginum acra ﬂe man riﬂer at. hon scal swa bred wara. at twe moghu mötes a hænni. ﬂær scal gözl fölghiæ. twa fora oc en ﬂwærfoter. Kan gangu ren i acri liggiæ. ﬂær scal gözl (fölghiæ). foter oc ﬂwærfoter. Lægger man siﬂan wægh a annæn iwir aker saﬂan. böte III. öræ.  §. 1. ¶ Stiel man ærter eller bönur i acri taker i famn sic. warﬂer takin wiﬂ. böte öre. warﬂer ei takin wiﬂ. wæri sic me› eﬂe ens sins. Taker man byrﬂi oc a bac lægger. warﬂer fangin me›. böte III. öræ. warﬂer.ei fangin med. wæri sic me› eﬂe .III. manna. Riﬂer til binder byrﬂi oc a hest lægger. warﬂer takin me›. böte III. marker. warﬂer ei takin me›. wæri sic me› eﬂe .XII. manna.  §. 2. Ganger man ginum rofna wærk. taki fem rowor at saclösu. Taker flere oc warﬂer takin med. böte öre. Taker byrﬂi oc a bak lægger. böte III. öræ. Riﬂar man eller ror til. Lægger i skip eller a hest bac. warﬂer takin wiﬂ. böte III. marker. eller wæri sic me› eﬂe .XII. manna.  §. 3. Stiæl kal eller lökæ vr garﬂe manz. warﬂer takin me›. böte III. öræ. Binder byrﬂi oc a bac lægger. warﬂer takin me›. böte III. marker. warﬂer ei takin me›. wæri sic me› eﬂe .XII. manna.  §. 4. ¶ [Com] (Comber) man olowandis innæn [i] trægarﬂ annærs. stiel fruct eller bryter træ. warﬂer takin me›. böte III. marker. Varﬂer ei takin med. wæri sic me› eﬂe .XII. manna.

Vm tompta skipte. XI.
Uilia men i by tomptum sinum skiptæ. ﬂe sculu allir tompta [stenum/stemnu] (stemnu) raﬂa. hawi ﬂen wizorﬂ. by rymæ will. oc ei ﬂen ﬂrænggiæ will. wari ﬂær slicar halwer by sum halwer. oc slicar fiarﬂunger sum fiarﬂunger. Nu kan oferi i tompt liggiæ. ﬂær scal gözl til læggiæ. swa sum syni mæn sighiæ iampt wara. ﬁe bönder sculu allir far wægh læggiæ til byær oc fran. Nu ær by bygﬂer. kan siﬂan halwer by delæ wiﬂer halwan. hawi ﬂen wizorﬂ rymæ will. Delær fiarﬂunfer wiﬂ by allan. aghe wizorﬂ engin. Kan man eptir tompt sinnæ kiære. ﬂa aghi swa ﬂen wozorﬂ minnæ agher i by. sum ﬂen mera a. ﬂer synum til halda. hawer han wiﬂer giæl› giwit i tomptum eller i acrum. wari saclös. Synis ei synæmannum swa. giwi vt tompt me› oﬂulbruti [oc] .III. markum vm ar. swa vm annæt. oc ﬂriﬂiæ.  §. 2. ¶ Delæ twe vm tompter. hawi ﬂen wizorﬂ solskipt will hawa. wari all hamarskipt af lag›. oc hawi engin wizorﬂ. Nu ær tompt teghs moﬂer. Tegher scal eptir tompt liggiæ. hwar sum annær brut will a læggiæ. aghe wizorﬂ engin. Hawer annæt brut a warit. aghe ﬂen wizorﬂ eptir rætte solskipt. oc sighi swa laglica til skiptis. Siﬂan skiptin ﬂe træﬂom oc ei acrum saﬂom. Nu will ei ﬂen swa skipti biuz. hawi ﬂa aker sin tu ar at saclösu. i gierﬂe hwariu. gange siﬂan [all] (alder) by til rætte solskipt.

Vm dike oc torf skyrﬂer. XII.
Nv sculu men diki græwæ vm acra sinæ. ligger diki mællum akers oc garﬂa. liggi vtan byæmal. Lagha diki a siu fota breﬂ wara ﬁorwo men diki acra mellum gange [half] (halft) a hwars ﬂeræ lot. Kan acra del› vt at diki rinnæ. græwi ﬂær hwar firi acre sinum. Hawer man diki ogræwiﬂ i deld enne. böte III. öræ. swa firi andra. oc ﬂriﬂiu. Skiptin ﬂe bot allir ﬂe sum græwit hawa. Ær oc siﬂan ogræwit til mikiels messu. böte ei ﬂy mere. Hawer siﬂan epti ﬂet vm alt gierﬂe ogræwir til winter dagha. böte III. marker til ﬂræskiptis.  ¶ Kan man eller fæ scaﬂa i diki lytæ. wari ogilt. Mötæ byælan› andra bolstaﬂa dikum ﬂem scorin æru. oc fa ﬂe scaﬂa af sum grauit hawa. a aker eller eng. at hini wilia ei watn fran sic leﬂæ. böten ﬂe sum scaﬂa walla. swa sum skilt ær. Liggi fore ﬂem [samu] (sami) stemnudagher.  §. 1. ¶ Græwer man torf eller skiær firi annærs manz acri. oc bær a sin aker. ﬂet heter gözlæ ran. böte III. marker. Græwer oc bær ei bort af. wari saclös. Græwer man torf vtan Ra oc före a sin aker wari saclös. Nu will annær [skiptæ] (skipt a) torf skyr› ingierﬂis göræ oc annær ei. hawi ﬂen wizorﬂ skiptæ will.

Vm ryﬂninga oc nyæ vpgiærﬂer. XIII.
Ryﬂer man eller renser i acrum eller i engium ingierﬂis aghi han wizorﬂ taka af baﬂe Rugh oc rowr. læggi siﬂan til iamföris. aghi ﬂa han wizorﬂ. Ra will niﬂer sætiæ oc ei ﬂen stangfall will a læggiæ. Haldet siﬂan længer ﬂær til synæmen til coma. giwi ﬂa vt oc me› .III. marker til ﬂræskiptis.  §. 1. ¶ Gör man iorﬂ vp vtgierﬂis. oc hawer ei af wisning til hawi oc nyti vm ﬂry ar. Hawer han fulla a wisning. hawi ﬂa ﬂær til hanum fyllis ruth gen ruﬂu. oc skiptin siﬂan sum ﬂem baﬂum a sember. Hwar sum taker firi andrum ru›ningar vtgierﬂis ﬂem han ruth hawer. oc ligger full a wisning ater firi sum han ryﬂiæ ma. wilia swa synæmen witnæ. giwi ater rydning oc a. marker III. Ær ei a wisning tl. gange ater sum sagt ær. at saclösu til ræt byæmal.  §. 2. Stander faster garﬂer gierﬂer mellin aker oc ruﬂu. ﬂa warin ﬂer [fastgierﬂe] (fastageﬂe). oc wretæ graﬂ [ﬂe moghu] (moghu ﬂe) at saclösu niﬂer fellæ ﬂær til wreter tax in til ræt byæbrut.


Vm bolstaﬂa skiæl. XIIII.
Nv wilia men bolstaﬂa sinaæ me› garﬂe skiliæ i acrum eller engium. ﬂa hawi han wizorﬂ halft gierﬂer. ﬂen sum fellir. halde botum vppi .III. markum. Möter hiorﬂwalﬂer acrum eller engium annærs byær. halden ﬂe garﬂa vppi sum acra eller engiæ aghu. han wari saclös hiorﬂwall egher. Mötes hiorﬂwalﬂer byæ mellum. ﬂær agher hwarghin firi andrum in taka. Vtan han wili ensamin gierﬂe vm sic. ﬂær ma engin nöﬂga annæn til. Taker man in af hiorﬂwalle at garﬂe ogierﬂum. böte III. marker.  §. 1. Garﬂa byæ mellum sculu ræt allir mellin ring röre standa. hittis ei ring före. aghi garﬂer wizorﬂ.  §. 2. ¶ Nu æru garﬂa med gamble fornhæfﬂ a annærs bolstaﬂ niﬂer satte. ﬂe garﬂa sculu at saclösu standa. sigher han garﬂe bort af. sum iorﬂ ægher mællum bilz oc byrghar. taki ﬂa hin garﬂ sin bort af at saclöso. oc ﬂen warﬂe sielwer garﬂsto sinne sum by agher. Nu sigher annær garﬂin ei laglica wara vp sagﬂan. wari ﬂet a soknamanna witnum. Raﬂe halwe næm› hwar ﬂeræ.  §. 3. Alle ﬂe garﬂa agha sum liggiæ vm akra eller engiæ. warin skyldughir  laghwærn hwar wiﬂ annæn halda. Ligger fiælder i akrum eller i engium. fölghe garﬂer engin. ﬂa scal hanum byrghiæ mæﬂæn ﬂe byrghiæ sum garﬂum vppi halda. Byrgher ei ﬂa oc coma siﬂan spiell wiﬂer. wari ogilt. Coma spiell i fyrræ. ﬂa bötis ater spiell me› miezmanna eﬂe.

Vm ofhug a gisninga scogh ok skiptan. XV.
Hogger man eek i scoghe annærs. minnæ æn i fiughur clywæ ma. böte III. öræ. hogger ﬂa i fiughur clywæ ma. swa at axul æmni nyter af göræ loti hwarium. böte VI. öræ. en sac bonda. Hogger ﬂa aldin bær. böte III. marker til ﬂræskiptis. swa firi andra oc ﬂriﬂiæ. Böte oc ei ﬂy mera. vtan han en fiarﬂung hoggi af fullum gisninga scoghe ﬂær a man skipa .XL. swin. Hogger fiarﬂung fullan. böte X. marker. Hogger halwan. böte XX. marker. Hogger allan. böte XL. marker. Brænnir man scogh. wari i samu gilde vm botena. ﬁen heter gisninga scogher a ma skipa .X. swin oc ei ﬂen minnæ ær. Öﬂer man ﬂen scogh. böte X. marker. öﬂer ﬂen .XX. swin ma a skipa. böte XX. marker. Öﬂer ﬂen .XXX. swin ma a skipa. böte XXX. marker. ﬁæsse bot taki halwa malseghande. halwa kununger oc hundare.  §. 1. ¶ Nu wilia mæn swin siin a scogh skipa. ﬂa scal skipas örum. oc örtughum. swa sum allum a sember. Löpæ swin scogha mællum. ﬂa sculu ﬂön ater löses. meﬂ laghaskilning ﬂrim sinum. Fiughur swin firi örtugh. Nu löpæ swin scogha mællum ﬂycclæ. oc warﬂa in takin. ﬂa hawin æghander alle wal› eth swin af taka. slict ﬂe wilia. oc skiptæ sinni mællin. æn swinnin æru flere æn fem. Æru ﬂe ei flere æn fem. lösins ater me› lagha lösning. sum sagt ær. Runi ma saclösu mællum scogha löpæ. Alt ﬂet fæ sum aldin æter. ma man in taka af aldin scoghe sinum. swa sum af akrum eller engium. oc lösis vt me› lagha lösnum.

Vm barka löpning. XVI.
BArkar man ek ﬂe aldin bær. warﬂer bar ok a takin me› .II. manna witnum. böte III. marker firi ek enæ. swa fir andra oc ﬂriﬂiæ. Orkar ei lösæ sic. ﬂa ma han bindæ oc hustrykæ æn han warﬂer laghlica ﬂær til wnnin. Kan hanum a hænder leﬂes eller i husum hittes. aghe ei wizorﬂ annur at wæriæ sic me›. vtan han leﬂe til fanga manz sins. eller til stums oc stubba. ﬂær han bark löpte af. oc skiærskute ﬂær maal sit. Witis manne at han hawer ek bark löpt. oc warﬂer ei takin me›. wæri sic me› eﬂe .XII. manna. firi ek enæ. witis hanum vm andra eller vm flere. wæri sic me› eﬂe .XVIII. manna. eller böte IX. marker.  ¶ Comber man bort me› barke. oc warﬂer ei takin me›. clandas ﬂen barker firi hanum  a gatu i garﬂe eller i husum. æller hwar ﬂet hælzst ær. Ær han stampaﬂer. ﬂa wæri sic me› eﬂe .XII. manna. Ær ei stampaﬂer. ﬂa leﬂe bark til stoks me› .VI. mannum. Swæriæ ﬂe barkin til ﬂe ek aldin bær. ﬂa böte III. marker firi ek enæ. swa firi andra oc ﬂriﬂiæ. ﬂe samu .VI. men witin huru manga eker barklöptæ æru. ei warﬂer bötin mere æn .IX. marker.  §. 1. ¶ Hwar sum hogger i annærs scoghe. böte sum fyrræ ræ sagt. Hogger man ek oc comber vt af scoghe me› hænne. oc warﬂer siﬂan clandaﬂ firi hanum a wægh eller i garﬂe hema siﬂan ek fran stubba com. ﬂa scal han sum clandar me› .III. marka wæﬂning. oc .VI. manna witnum ek til stubba leﬂæ. sökis ﬂær alt saman stocker oc stubbe. oc fyllæ swa ﬂe. VI. men me› sinum eﬂe. al ﬂen stocker ær af sama stubba. ﬂa böte han .III. marker Firi ek enæ. swa firi andra. oc ﬂriﬂiæ. Ei warﬂer bot ﬂe mere at eker æru flere. vtan han hogge fiarﬂung eller mera af fullum gisninga scoghe. Nu will han ei wæﬂiæ sum ek clandas firi. hawi ﬂa ﬂen wal› oc wizorﬂ sum kiærir oc wæﬂiær. me› ﬂem samu. VI. leﬂæ stok til stubba. oc ﬂen sum ei will wæﬂiæ. böte sum sagt ær. oc wari saclös vm wæﬂningenæ. Hawer lof eller legho firi sic. wari wizorﬂ hans.

Vm döf wiﬂ oc timber hogh. XVII.
Hogger man i scoghe annærs timber eller döfwiﬂ. warﬂer takin me›. böte III. öræ. firi las et. swa firi annær oc ﬂriﬂiæ. Hogger flere æn ﬂry. oc warﬂer takin wiﬂ. böte III. marker. varﬂer ei takin wiﬂ. wæri sic me› eﬂe .XII. manna. Hogger i scogha skiælum. hygger sit wara. ﬂa scal syn til næmnæ. sum scuﬂa scal baﬂe stumn oc stubba. ær ﬂa iorﬂ me› snio ﬂact. ﬂa scal sama syn eptir walborgha messu til coma at siæ bolstaﬂa skiæl ﬂeræ. hawer han hoggit swa fiærræn skiælum at bolöxe ma til casta. wæri sic me› eﬂe sinum oc .II. manna me› sic. at han wilder for oc hughﬂe sit wara. Hogger siﬂan fiærmer skiælum. warﬂer takin me›. oc [fölgher] (fölghia) swa full af tect witne. aghe ﬂær aftæct wizorﬂ. me› .II. manna witnum oc siælwer han ﬂriﬂi. Fölgher ei aftæct eller witne. wæti sic me› eﬂe .XII. manna. Falz at eﬂe. böte III. marker.  §. 1. ¶ Löper man næwer i scoghe annærs. böte III. öræ. firi manz byrﬂi enæ. swa firi andra oc ﬂriﬂio. Löper siﬂan mera oc bort bær. böte III. marker.  §. 2. Hogger man löf stak. oc löper næwer buncka i scoghe annærs. eller slar hö stak i scogh ængium annærs. oc later quart standa. hawi forwerket arwoﬂe sinu. oc bot enga vt giwi. Före han bort oc warﬂer siﬂan takin me›. böte III. marker. Comber vndan oc warﬂer ei takin me›. wæri sic me› eﬂe .XII. manna. Falz at eﬂe. böte sum skilt ær.  §. 3. ¶ Hogger man Ra hasl i scoghe annærs. böte öre. firi byrﬂi enæ. swa firi andra oc ﬂriﬂio. Alla öris böter taki malseghande siælwer. Hogger siﬂan mera. böte III. marker.  §. 4. Hogger ek olowandis axul digra i scoghe annærs. böte öre. firi ek enæ. swa firi andra oc ﬂriﬂio. Hogger las eller bazfarm. böte III. marker. swa firi annæn oc ﬂriﬂiæ. Ei warﬂer bot ﬂy mere. at han mera hogge.  §. 5. Hwar sum hogger apal› i scoghe annærs. ﬂe minni ær æn bæru træ. böte öre. firi enæ. swa firi andra oc ﬂriﬂio. Hogger fiarﬂo. böte III. marker. Hogger [vtan] (man) eller barkar vm kring ﬂe apal› bæru træ ær. böte III: öræ. firi hwaria. Hogger eller barkar fiarﬂa. böte III. marker. swa firi fæmto. oc siætto. til ﬂræskiptis. Warﬂer oc ﬂe bot ei mere.  §. 6. ¶ Taker man annæn i scoghe sinum. han ma af hanum til skiælæ oc til wiﬂer mæle taka yxe. eller clæﬂe hans. med witnum .II. manna. ﬂær comber han ei nei firi sic. sum bar ellr a takin ær. vtan han giti sic wart med lof eller legho. Giter han sic ﬂer me› wart. taki ater aftæct sinæ. oc warin baﬂe saclösæ. Nu delæs ﬂe wiﬂer i siælfs sins scoghe. eller oc annærstaﬂ. ﬂa hawi  hin wizorﬂ sum af tæct giorﬂe. ﬂænnæ wiﬂer bindæ me› .II. manna witnum. ﬂem wiﬂer waru. ﬂa hawi wizorﬂ ﬂen af tect war gör til. wæriæ sic me› II. byghfastum mannum.

Vm waﬂa el›. XVIII.
COmber elder vp af vgnne eller ærne. oc binder vp af hanum bondans huus. oc granna hans. ﬂær ær scaﬂi mykyl oc engin bot.  §. 1. Nu kan elder i laﬂu bæræs af drængium bondans. oc kan vp brinnæ af hanum baﬂe laﬂa oc korn. ﬂa scal ﬂen sum eldin bar .XVIII. manna eﬂ firi sic biuﬂa oc .VII. marker ær waﬂa bot. ﬂet scal man i taka hænder sætiæ. Falz at eﬂenum oc fölgher ei til buﬂi. böte XL. marker. ﬂær comber waﬂe i wiliawærks bot. Ær ﬂa bonde siælwer. eller bondans sun i laﬂu me› drængium. wari ogilt baﬂe at [eﬂeum] (eﬂum) oc botum.  §. 2. Nu bær man el› husa mællum. ﬂær agher hwar wærkum sinum warﬂa. Kan ﬂen elder lös warﬂa. oc brænne vp huus et. ﬂet ær waﬂa bot .VI. öræ. oc eﬂer .XII. manna. Falz at eﬂe. böte .VII. marker til ﬂræskiptis. Brinder garﬂer vp me› allu. en eller flere. eller oc allær by. ﬂær scal man biuﬂa firi sic .XVIII. manna eﬂ. oc .VII. marker waﬂa bot. Falz at ﬂem eﬂe. böte XL. marker. Ei warﬂer bot ﬂy mere at baﬂe brinne vp barn oc bonde.  §. 3.  ¶ Kan bonde el› til scoghs bæræ. will brænnæ ryzl oc ruﬂu. giærﬂe sit sic til ﬂarwa byggiæ. Kan gisninga ek i giærﬂe standa. oc elder wiﬂare ganga æn hawa ﬂorf. brænne vp ek enæ. böte III. öræ. swa firi andra. oc ﬂriﬂiæ. wari en sac ﬂeræ scogh agha. Brænnir fiarﬂo. böte (ﬂrea) marker. swa firi fæmto oc siatto. til ﬂræskiptis. Brænnir man ek vtan gisning scogh. wari ﬂær alt iamt ek oc gran. Brænnis hæsle scohger. oc brinder vp runne en. böte III. öræ. swa firi annæn. oc ﬂriﬂiæ. Brænnir fiarﬂa. böte III. marker. swa firi fæmtæ oc siattæ. Brænnir siﬂan flere. ei warﬂer bot ﬂy mere. Nu ganger elder ﬂenne wiﬂare æn ﬂorf. ﬂa scal han sighiæ til byg› oc byæmannum. oc granna til kalla. gitæ ﬂe siﬂan hulpit. wari ﬂen scalös sum eldin slæpte. Gitæ ﬂe ei. ﬂa biuﬂe firi sic .XVIII. manna eﬂ. at brinnande brande. oc waﬂa bot .VII. marker. Sæti i taka hænder. Fyller han ﬂen eﬂ sum skilt ær. böte VII. marker. Falz at eﬂe. böte XL. marker. Brinder minnæ æn fiærﬂunger af byæ scoghe. wari .VI. öræ. waﬂa bot. med eﬂe .XII. manna. æn han hawer byæmannum til sagt. oc gat ei hulpit. Hawer ei swa til sagt. oc falz at eﬂe. böte III. marker. swa firi annæn oc ﬂriﬂiæ.  §. 4. Swa scal man allum waﬂa eﬂum fölghiæ. Hawi æ fæbot i taka handum. oc biuﬂe waﬂa eﬂ a ﬂingi. oc fylli laghﬂingum. dömis ﬂa han i friﬂ sum fult biuﬂer. oc laglica hawer tilbuﬂi fölght.  §. 5. Brænnir man ek me› waﬂa i gisninga scoghe. böte III. öræ swa firi andra oc ﬂriﬂio. Brinder alder scogher böte VII. marker waﬂa bot. en sac ﬂeræ sum scogh attu. oc wæri sic med eﬂe .XVIII. manna. at ﬂen elder com af waﬂa oc ei af wilia. Falz at eﬂe. böte XL. marker æn brænder ær fulder gisninga scogher. wari oc ei bot ﬂy mere. at scogha brinnin flere. Skipti ﬂe bot sum fyrræ ær skilt.  §. 6. Bær nocor eld olowandis i scogh annærs. kunnu garﬂa brinnæ vp af ﬂem elde. giærﬂe ater garﬂa vp at sacösu. swa goﬂa ﬂe fyrræ waru. will han ei giærﬂa. ﬂa böte III. marker firi garﬂa deld enæ. swa firi andra oc ﬂriﬂio. böte oc ei ﬂy mera. at garﬂa flere vpbrinnin.  §. 7. ¶ Witis manni at han scogh hawer brænt af eldsto sinne. ﬂær scal syn til hawa a sama areno fyr æn snio iorﬂ ﬂæcker. oc witin ﬂæt synæmæn. hwat ﬂen elder com af hans eldsto ellær ei. Komber ei syn til sum sagt ær. aghi ﬂa wal› at wæriæ hwart epte sinu gilde. böte ﬂy ens bot at han eﬂ firi sic fæller. Witis mani bæru elder. oc han dyl. warﬂer ei takin wiﬂer. stande nei fir hanum oc wizorﬂ. 

Vm scogha gang æptir diurum. XIX.
TAker man ekorna. Fyr æn XIIII. natum epte mikiæls messu i scoghe sinum. eller annærs. warﬂer takin med. böte III. marker til ﬂræskiptis. wari ﬂen malseghande sum han tok. warﬂer ei takin me›. aghe oc engin wal› til hans at kæræ. vtan ﬂe scogh attu. Taker man icorna epti kyndilmessu. warﬂer takin me›. böte III. marker. warﬂer ei takin me›. kære oc engin til hans. vtan ﬂe scogh attu. Hitter man ikorna i scoghe sialfs sins. oc löper firi hanum i scogh annærs manz faar han swa ﬂæt diur. at han ei bakna eller flatu sæter. taki at saclösu. Gör bakn eller sæter flatu. böte III. öræ. firi bakn eth. swa firi annær och ﬂriﬂiæ. warﬂer ei takin me›. wæri sic me› eﬂe .II. manna. oc sialwer ﬂriﬂi.  §. 1. ¶ Gildræ man i scoghe annærs oc gör fast wirke. böte III. marker. Stiæl man v gildrum annærs. böte III. marker. §. 2. Gör vplöpur a scoghe. eller dragehr spiut firi diurum. eller græwer grawa. warﬂe hanwerkum sinum. æn nocor kan ﬂer af scaﬂa liutæ. Ganger man a spiut. liuter scaﬂa af oc ei döﬂ. oc ær firi lagha lysning. warin a komo hans en fiarﬂunger af fuldre bot. Ganger fæ a spiut gielle fiarﬂung af fulle bot. Ær ei gildre lagh lyst. gielde ater fullum gieldum. Alt ﬂæt ﬂer kan i coma. hwart epti sinu gilde. swa sum ﬂet skils framleﬂis i broa fallum.  §. 3. ¶ Kan diur sarghat warﬂa af spiutum manz fölgher han siælwer sum spiut drogh. taki ﬂet diur at saclösu. æ hwar han ﬂæt hitter. Fölgher ei siælwer diure ﬂy oc kan ﬂet hittæ en annær man. hawi ﬂa han diur at saclösu sum ﬂet hitter. Kænnes .II. mæn wiﬂer diur et. ﬂær scal syn til kalla. til handwerke ﬂeræ. Aghe ﬂen ﬂeræ diur synæmæn wilia me› witna.  §. 4. Hwar sum stial diur v garﬂum eller af spiutum. eller oc af gildre i scoghe annærs manz. böte epti miezmanna orﬂum.  §. 5. Gör man gildre i scoghe a handwerke annærs. eller taker bort med allu. warﬂer takin med. böte III. marker. warﬂer ei takin me›. wæri sic med eﬂe .XII. manna. eller böte sum skilt ær.

Vm afærﬂ a watnum. XX.
FAr man olowandis a fiske watn annærs me› nætium. miærﬂra. el›e. eller liustru. eller oc andrum fisketolum. warﬂer fangin med. böte III. öræ. æller wæri sic me› eﬂe .II. manna. Far man i fiskelek annærs. oc spiller fore ﬂem sum æghander æru. böte III. marker. Stiæl fiska v miærﬂrum. eller af nætium. böte III. marker. Warﬂer ei takin wiﬂer. wæri sic me› eﬂe .XII. manna. Dragha mæn winter not a watne annærs. warﬂer takin med böte alt notalagh .III. marker. warﬂa ei takne med. wæri sic med eﬂe .XII. manna. Hawa ﬂe lof eller legho fore sic. warin saclösir.  Hawi oc engin wald. mer a annæn biuﬂa. æn han ær æghande at. Hwar mera will hemula andrum. böte siælwer sac ﬂe samu. oc ﬂen wari saclös sum firi sic hawer lof eller legho.  §. 1. ¶ Riﬂer man i notwak niﬂer i vpdræt. eller i niﬂersætiu. tappas man eller hester. oc ær hon mærkt. wari ogilt. Ær hon ei mærkt. bötis maﬂer ater me›. VII. markum. Gangare me› .XII. örum. Rinnare me›. mark. Hors me› .VI. örum. Æ hwat annæt ﬂær kan i tappas. bötis ater me› fiarﬂunge af fulle bot ﬂere sum ﬂet wirﬂis firi.  §. 2. Nu wilia mæn not byggiæ ﬂe siælwi æghander æru at watnum. oc sumi wilia ei. ær ﬂem laglica til sagt firi sokn sum ei wilia byggiæ. ﬂa hawin ﬂe wizorﬂ sum byggiæ wilia. oc ﬂe moghu saclöst andra mæn me› sic i notalagh taka. at watne oskipto. Kan en skiptæ wilia. oc annær ei. ﬂa hawi ﬂen wizorﬂ sum skiptæ will. Hwar sum nocot byggir fyrræ æn rættum æghandum ær laglica til sagt. böte III. marker til ﬂræskiptis. Nu ær not saman gör. me› siælwræ æghanda wilia. Rywer siﬂan en firi allum ﬂem. böte III. marker.  §. 3. ¶ Byggir man fastwirkis wærkæ. a bolstaﬂe annærs. hæfﬂar vm ar eth. böte II. marker. swa vm ar annæt oc ﬂriﬂiæ. Hæfﬂar længer. böte ei ﬂy mera. Gör man wærka a sialfs sins wasalighre. eller grawalighre. ær ﬂæt ingiærﬂis. bygge hwar firi teghe sinum. Ær vtgiærﬂis. bygge epte rættum byæbrutum.  §. 4. Ligger ströms watn til by. sum quærnæ moghu i byggiæ. eller fiske garﬂa. skiptin ﬂem æghander epti rættu [byæbrutu] (byæbruti). will annær byggiæ. oc annær ei. hawi ﬂen wizorﬂ byggiæ will. Hawer awisning giort ﬂem. eller hawer at göræ. stande bygning hans oqual›. Ær ei awisning til. giwi ﬂa penninga ﬂem bygt hawer. oc skiptin siﬂan bygning ﬂeræ. Niute arwoﬂe sit at saclösu ﬂen sum bygﬂe. ﬂær til ræt skipti ær a komit.  §. 5. Nu agher by a baﬂin lan›. ﬂa scal ﬂriﬂiunger af watne lös löpæ. ﬂæt scal wara wiﬂ hulikit lan› æghandar alle siælwe wilia. Taker granne annær vtmer. oc annær vpmer. ﬂær ma engin ﬂwærtæppæ firi andrum. vtan liggin æ fiske watn iamföris. Nu mötæs byæ twe i miﬂströme. Læggin forryme swa sum baﬂum a sember. Byggiæ ﬂe a baﬂin lan›. swa at hwazke spiller acrum eller engium. hawin at saclösu. Spillir acrum eller ængium. oc witnæ swa synæmæn. görin ﬂa forryme a oc bötin III. marker til ﬂræsliptis. Hwar sum tæppir roﬂa rum firi wæghfarandum mannum. böte III. marker. Nu sigher annær wiﬂer ﬂorwa. oc annær ei. wari ﬂæt a .XII. manna witnum. Leﬂ sun›. ﬂær almanna leﬂ heter. scal wara .X. alna breﬂ. bata leﬂ .V. alna. hwar ﬂem tæppir. böte sum skilt ær.

Vm quærnæ bygning. XXI.
Bygger man watnquærn. will siﬂan nocor me› walzwerkum ﬂe bygnin vpcasta vtan dom. oc lagha til mæle. hwar ﬂæt gör. böte XL. marker. oc quærn swa goﬂa ater sum hon war fyrræ. Taki malsæghande af ﬂe bot .XX. marker. oc .XX. marker kununger oc hundare. oc hwar ﬂær ær i flok eller i fölghi me›. böte III. marker til ﬂræskiptis. Nu kunnu giærninga mællum ﬂeræ coma. sum firi æru. oc ﬂeræ sum til coma. wari ﬂæt i eﬂzöris malum oc stande til .XII. manna. Raﬂe halwe næm› hwar ﬂeræ. kærænde oc swarande.  §. 1. Ligger mylnustaﬂer bolstaﬂa mællum. hawi halwan mylnustaﬂ. hwar bolstaﬂer. swa lang ﬂeræ skel liggiæ til. Ligger mylnustaﬂer innæn byæbolstaﬂ. han scal brytæs til öræ. oc örtugha. taki swa hwar sin lot. sum han ær æghande til i bynum. Nu kunnu quærnastaﬂa flere wara æn en mællum bolstaﬂa. ﬂem scal brytæ til marklanda. ﬂær agher hwar wal› quærnnastaﬂ sin byggiæ sum will ællær fælle.  §. 2. ¶ Ængin ma andrum quærnastaﬂ til scaﬂa byggiæ. ei ﬂen owan byggir. swa at han tæppir vp a  aker æller æng. ei oc ﬂen niﬂan bygger. swa at han spiller fore ﬂem sum owan byggiæ. Nu kan man kæræ til ﬂen quærn hawer byggt. oc sighiæ aker sin oc æng wara spilt af bygning hans. ﬂa sculu .XII. synæmæn til næmnes. Raﬂe halwe næm› hwar ﬂeræ sum wiﬂer delæs. Swæriæ ﬂe .XII. at ﬂe byggning ær ei scaﬂaliker. stande ﬂa quar at saclösu. witna ﬂe oc at han scaﬂar aker æller æng. ﬂa scal ﬂe bygning vpcasta. oc ﬂen sum bygﬂi. böte VI. marker. Stæmnir man ﬂe quærn niﬂan til ær byg›. swa at ﬂön giter ei gangit owan til ær byg›. witna swa .XII. mæn. Ryme vp ﬂen bygﬂe. oc böte VI. marker. Samu lagh skilies vm wærkæ. sum vm mylnudamma. Engin ma andrum til scaﬂa byggiæ. æller sit fortaka. vtan han hæte wiﬂ lagha botum. ﬂylikum sum nu ær skilt.  §. 3. Kan folk æller fæ scaﬂa liutæ. af wæﬂerquærn æller watnquarn i quarnadamum. æller i wærkum wari ogilt.

Vm bata tæct oc nota styld. XXII. 
TAker man farkost annærs. baat. æller ekiu. far af lande. oc a annæt me› olowandis. böte III: öræ. ﬂæt heter stigh öre. warﬂer ei takin me›. wæri sic me› eﬂe .II: manna. oc siælwer ﬂriﬂi. Taker farcost manz i fiskeleke. Hogger v lase. oc bort före. böte III. marker. Gör man annæn stransattan. böte III. marker. warﬂer sander at me› fullum witnum. warﬂer ei sander at. wæri sic me› eﬂe .XII. manna. Stiæl siﬂan baat eller ekiu. not eller næt. eller annur fiske tool. böte epti ﬂy sum ﬂiufnaﬂer miætin warﬂer.  §. 1. Före man skyrﬂ a not æller a næt oc spiller firi andrum. stiæl ei bort me› allu. böte III. marker. Brænnir man skip firi andrum bætræ æn .III.marker. böte XL. marker. vtan waﬂe fölghe. Giælder ﬂæt minnæ. böte III. marker. Nu sigher annær skip wara bætræ æn .III. marker. oc annær wærræ. wari ﬂæt a witnum ﬂeræ manna. sum ﬂæt skip saghu fyr æn ﬂæt brænt war.  §. 2. All ﬂe maal sum syn scal til wara. ﬂær scal rætter malsæghande firi ganga. Fara synæmæn ﬂær a til synæ. sum ei ær firi rætter malsæghande. böte III. marker. Stumn synir alla ﬂe siﬂan hawas sum af ær laﬂit akrum eller ængium. warin ogilda. ﬁiala synir alla sum göræs epte winter nat til tompta skiælæ ællæ andra röræ. (warin ogildar). Hwar sum malsæghande gör syn me› orættu. böte III. marker. synæmæn warin saclösir.

Vm röra ruf i bolstaﬂa skiælum. XXIII.
Hwar sum rywer a bolstaﬂe annærs. æller gör annæn orætlica. warﬂer gripin wiﬂ me› fullum witnum. ﬂa scal syn ﬂer til næmnæ. witnæ siﬂan synæmæn swa. at ﬂær synis Ra ruwin oc annær gör. Söke ﬂa han sum mannen grep wiﬂ raförning ﬂo me› .VI. manna witnum oc ﬂrætylptum eﬂe. Giter swa sökt. ﬂa misti ﬂen halsin sum Ra gamblan vpcastaﬂe. oc nyæn giorﬂe annæn. æller löse sic me› .XL. markum. Giter oc ei swa sökt. ﬂa scal ﬂen sum sakin gifs. wæriæ sic me› eﬂe ﬂrætylptum. Giter han sic swa wart. wari scalös. Falz at eﬂe. böte sum skilt ær. oc han wari saclös sum af tæct giorﬂe.  §. 1. ¶ Nu delæ mæn vm bolstaﬂa skiæl sin. delis wiﬂer garﬂer [æller] (ok) rinnanda watn. aghe ﬂær garﬂer wizorﬂ. delis wiﬂer ﬂræstene oc ring rör. aghe ﬂa ræt ring röre wizorﬂ firi allum. Ær ei ring röre til. skili ﬂa bolstaﬂa i miﬂwatne innæn awm. æller sundum. ﬂa gifs ﬂem wizorﬂ oc ei hwarium bæcki.  §. 2. ¶ Nu wilia mæn giærﬂæ mællum bolstaﬂa sinæ. ﬂær saman coma giærﬂe tu. oc annær hawer i træﬂe. oc annær will sa. ﬂær agher hwar by halwan garﬂ wiﬂ annæn giærﬂæ. swa oc ﬂær ængiæ saman coma twæggiæ byæ. Mötes oc baﬂa akra oc ængiæ mællum bolstaﬂa. wari lagh ﬂe samu. Möter oc hiorﬂwalder acrum æller ængium annærs byæ. haldin ﬂe garﬂum vppi. sum akra æller ængiæ agha. oc ﬂe warin saclösir sum hiorﬂwalder til höre. Mötæs hiorﬂlötæ twa. sin af by hwarium. annur minne oc annur mere. ﬁa ma hwars ﬂeræ [hiorﬂer] (hiorﬂ) vm andra ganga. oc hwarghin ﬂeræ firi andrum in taka. vtan annær wili vm sic giærﬂæ. Liggiæ twe byæ saman. hawer annær hiorﬂlöt. oc anær ei. Laghi firi sic ﬂen ænga hawer. swa sum han wiﬂer comber.

Vm broar oc wægha ryﬂninga. XXIIII.
Alle agha broa byggiæ oc wægha ryﬂiæ. swa ﬂen minnæ aghar i by. sum ﬂen mera agher. Ligger kirkiu bro niﬂri vm sunnudagh en. böte III. öræ. swa firi annæn. oc ﬂriﬂiæ. wari ensac malsæghanda. ﬂe bötin sum fællæ. oc ﬂe warin saclösir. sum byggiæ. Kirkiu bro scal wara ﬂriggiæ alna breﬂ.- Ligger niﬂri længer. æn vm ﬂre sunnudagha. böte III. marker til lræskiptis. Fællir man byæ bro sum fælæﬂi scal iwir fara at. hon scal wara .IIII. alna breﬂ. Ligger niﬂri vm viku enæ. böte III. öræ. swa firi andra oc ﬂriﬂiæ. Takin malsæghanda bot ﬂæssæ. Ligger længer niﬂri. böte III. marker til ﬂræskiptis. Kan scaﬂi af ﬂe bro koma. faller i folk æller fæ. bötin ater scaﬂa ﬂe sum bro byggiæ sculdu. oc bot me› sum skilt ær. Fæller man bolstaﬂa bro. ﬂe almanna wægher ligger iwir at. giældis me› ﬂrim markum vm ar et. swa vm annæt. oc ﬂriﬂiæ. æn synæmæn hana fællæ. gange bot til ﬂræskiptis. §. 1. ¶ Dör fræls man i bro. bötis ater me› .VII. markum. ofræls me› .III. markum. Kan manne armber æller been bristæ. liggi alt i waﬂa botum. Bryter hester sic i bro. æller oc anæt fæ. liuter döﬂ af. liggi hwart i lagha giældum sinum. Gangare i .XII. örum. Rinnæri i mark. Hors i .VI. örum. vxe i half mark. Ko oc quighande i ﬂrim örum. Swin. faar. get. ﬂriggiæ ara gambla i. öre. Æru ﬂe yngre. warin gil› vm örtugh. firi hwart arit. Ei warﬂer ﬂe (boot) mere. Fanger ﬂættæ fæ scaﬂa i browm oc dör ei af. wari böt me› fiarﬂunge af ﬂæssum lagha botum.  §. 2. Halde lænsmaﬂer kununx syn til ﬂæssæ broa. oc wari malsæghande firi ﬂem i twem manaﬂum vm iamlanga enum. ﬂæt ær .XIIII. natum firi mikiæls mæssu. oc XIIII. natum æpti. oc annæn tima i maymanaﬂe vm somarin. Swa scal oc han syn halda. vm wægha ryﬂning. Siﬂan hawer kununx lænsmaﬂer. ænkti wald vm broa æller wægha mera quæliæ æn nu (ær) sagt. vtan rætter malsæghande wari firi hanum sum scaﬂan fik. §. 3. Ligger attunx bro niﬂri. oc ær ei fört iwi fara böte attunger .V. marker en sac kununx. Ligger niﬂri fiarﬂungx bro. böte fiarﬂunger .X. marker. Ligger niﬂri halfhundaris bro. böte XX. marker. Ligger niﬂri hundaris bro. böte ater me› .XL. markum. ﬁæsse broa böter alle æru en sac kununx. Hittis oc malsæghande ﬂen sum scaﬂa hawer fangit. i ﬂæssum brovm bötis ater scaﬂi sum han miæz. oc me› .III. marker til ﬂræskiptis. Æru ﬂæsse broa skiptæ. ﬂa warin ﬂe scalöse sum broat hawa. oc ﬂe bötin sum broa fællæ. Æru oskipta. bötin alle bot enæ. Sigher annær skipt wara oc annær ei. wari ﬂæt a .XII. manna witnum.  §.4 . Forne wægha oc gambla broa. agha wizorﬂ hawa. Engin ma nyæ bro vptaka oc gambla niﬂer fællæ. vtan hundaris næmd oc domarans dom. Taker fyrræ nyæ vp. oc fæller gambla niﬂer. böte III. marker til ﬂræskiptis. 

Vm synæ maal .XXV.
Næmnis syn af sokn æller af ﬂingi. ﬂa sculu synæmæn rættum malsæghanda fölghiæ. æller bötin III. marker. Nu synæ ﬂe maal ﬂættæ. sum ﬂe æru til næmde. ﬂa sculu synæmæn æpte byrgﬂa manaﬂ i ﬂrim laghﬂingum til biuﬂas. will (ei) ﬂa malsæghanda til ﬂinx koma. oc eﬂ fore ﬂem stawa. warin ﬂa synæmæn saclöse alle ﬂe sum swa hawa til buﬂiz. oc malsæghande böte III. marker. firi ﬂy at han ei com til ﬂinx. oc eﬂ firi ﬂem stawaﬂe. Sitiæ ﬂe quar. oc han cræwer ﬂem synæ. böte ﬂa hwar ﬂeræ .III. marker. Nu sighiæ ﬂe hawa til buﬂiz. oc han sigher nei. wari ﬂæt a .XII. manna witnum. oc Raﬂe halwe næm› hwar ﬂreæ.  ¶ Næmnis maﬂer i syn. oc ær ei siælwer nærstæder. wari saklös. Stander syn ocræfd til winter nat. wari siﬂan liﬂugh. oc aghe wald engti ﬂa syn mera cræuiæ.

Vm legho ruf ok pors brut. XXVI.
Legher bonde man. æller kunu. giwer ﬂem festi penning. æller ganga ﬂön a mala  oc a math mæﬂ hanum. Skiliæs ﬂe siﬂan fran bonde firi stæmnudagh sin. giwin ater bonda fæstipenning. oc legho swa myklæ mæﬂ. sum han ﬂem lowaﬂe. Wræker oc bonde ﬂem bort vtan sac. biuﬂæs ﬂe siﬂan ater til hans mæﬂ .II. granna witum. æller nagranna. oc han will ﬂem ei ater taka. böte ﬂa bonde III. öræ. oc ﬂe warin siﬂan hwar ﬂem wara lyster.  §. 1. Kunnu legho hion siuk firi bonda warﬂa. oc byrgﬂ hans niﬂer fællæ briste ﬂa swa mykit i legho ﬂeræ. sum i daxwærkum brister firi bonda.  §. 2. ¶ Legho stæmno agho twa vm i amlangan wara. en ær af ﬂingix  daghum oc til martins mæssu. annur siﬂan ater til pingixdagha. Siunæter mællum hwars stæmnudax moghu ﬂön liﬂugh wara. oc ei længer. siﬂan sculu ﬂe wiﬂ legho taka. Alle agha ﬂe legho ganga. sum minnæ hawa æn til ﬂriggiæ marka. Hwar ﬂem hyser. æller hemer. siﬂan ﬂem ær lagha oc fæste pænninger buﬂin. oc wilia ei wiﬂer taka. böte III. marker.  §. 3. ¶ Hwar sum pors bryter. firi olafs mæssu. warﬂer takin mæﬂ. æller hittis mæﬂ ranzsakan i husum hans. böte III. marker til ﬂræskiptis. Hawi oc ængin wal› til hans at kæræ. vtan ﬂe porskær attu

Vm warga garﬂa. XXVII.
Alle sculu wargha garﬂa byggiæ. hwar fiærﬂunger af hundare vm sic. Hwar sum fæller manzlot. böte III. öræ. ensac ﬂeræ sum byggiæ. Bönder agha oc wargha næt hawa .II. famna bonde hwar. ﬂær ma oc engin fræls vm wara. Nu kunnu wargha a bolstaﬂa manna koma oc scaﬂa göræ. ﬂa sculu bolstazmæn allum fiærﬂunge buﬂ fa. Hwar sum ﬂæt buﬂit siter. oc comber ei. böte III. öræ.  §. 1. Later sic nocor ﬂær til wargha at dræpæ. Dræper gamblan wargh. æller öﬂer cull allan mæﬂ vngum warghum. giwi hanum bonde hwar i fiarﬂunge ﬂem ær. en swenskan penning. vtan han dræpi ﬂæt diur i scall mæﬂ andrum.  §. 2. Fæller fiarﬂunger aller wargha garﬂ niﬂer. æller [hawa] (hawer) ei næt. böte III. marker. Kan man ﬂryzcas. oc will ei til scall coma. æn ﬂo at han buﬂ far. ﬂa hawin bönder wall ﬂe sum i scall waru pant hans taka. til .III. öræ. vtan dom. Wræker han ﬂem fran sik mæﬂ wighe oc wrezhænde. böte III. marker til [ﬂre] (ﬂræskiptis).

Vm friﬂ a gisninga scogha. XXVIII.
Nv wilia mæn friﬂ lysæ. a gisningæ [scogha] (scogh) sijn. iwi nut. oc aldin. ﬂær sculu alle æghander garﬂ vm giærﬂæ oc wærn vm halda. Fæller nocor oc ligger garﬂer hans niﬂri. böte III. öræ. Ligger garﬂer barliﬂa mæﬂ allu. ocv witnæ swa synæmæn. böte III. marker. Comber otama fæ ginum garﬂ. walder fæ oc ei garﬂer. lösis ﬂa vt mæﬂ lagha lösning. swa sum fyrræ skilt ær.  §. 1. Skipar nocor swin sijn a scog. ﬂen sum ei hawer firi sic hemult. böte III. marker.  §. 2. Taker man aldin æller nyter i gisninga scoghe anærs. Taker mera æn han giter i hanzsca sinum burit. böte III. öræ. Taker byrﬂe oc a bak lægger. æller a hæste bort före. böte III. marker.  §. 3. Aldin scal man vm .VI. wiku warﬂa. Brister nocot i wiku tali. briste oc swa mykit i aldin legho.

Æn man nytiær fæ annærs olowandis. XXIX.
Molkær kuna ko annærs olowandis. warﬂer takin wiﬂer mæﬂ .II. manna witnum. böte III. marker. Molkær hon faar æller geet annærs. warﬂer takin wiﬂ mæﬂ witnum .II. manna. böte III. öræ. Stiæl man skællo af fæ annærs. oc willer ﬂær mæﬂ hiorﬂ alla. böte III. öræ. Bryter af iarn bogha mæﬂ allu. böte III. marker.  §. 1. Hwar sum mærke lægger a annærs mærke. hwat ﬂæt ær döt æller quikt. oc ær ﬂæt bætræ æn halwer öre. böte III. marker. Ær ﬂæt swa got sum halwer öre. æller [minnnæ] (minnæ) wært. böte III. öræ. Delæ twe vm bols mærke eth. ﬂa aghe ﬂen ﬂeræ wizorﬂ firi sit wæriæ sum i handum hawer. æn mærkin ﬂeræ æru lijk. oc æ hwar mæn delæ vm lik mærke. ﬂa hawi æ ﬂæt gambla bols mærkit wizorﬂ. oc ﬂem gifs wal› at wæriæ sum [i handum] (ﬂæt) hawer.

Vm bi æn ﬂe hittæs. XXX.
KAn maﬂer bistok hittæ a bolstaﬂ sinum. wari hans sum hitter. hitter i bolstaﬂe annærs ingiærﬂis. hawi firi ﬂak. oc fyndæ lön engin. Hitter vtgiærﬂis. aghe ﬂriﬂiung af. oc byæmæn alle .II. lute. Sighiæ twe hawa bistok en hit. aghe ﬂen ﬂeræ fyndæ lot fyrstum lyste.  §. 1. Nu swærmæ bi. oc flyghæ i scogh annærs manz. oc han fölgher sum bi agher til stok oc hul. oc mærker sama træ. lysir swa firi byæmannum sinum. hawi ængin wald hanum ﬂem fortaka. Comber annær eptir. ok kuænnis wiﬂer samu bi. aghe ﬂen ﬂeræ wizorﬂ sum fyrræ lyste. Flygher bi swærmber i aldin træ oc hogger man ﬂæt niﬂer. böte III. öræ. Flygher i döfwiﬂ. hogge at saklösu.  §. 2. Ganger man i scogh annærs mæﬂ bikar oc bland. warﬂer fangin mæﬂ. böte III. marker. Stiæl bistok warﬂer takin wiﬂer. böte XL. marker. warﬂer ei takin wiﬂer. wæri sic mæﬂ eﬂe ﬂrætyltum.
Wm öiæ skipan. XXXI.
Före man fæ sit i öyær annærs olowandis. æ hwat fæ ﬂæt wara kan. Hwar sum ﬂær fæ in taker. han scal ﬂy laglica lysæ. firi sokn æller a ﬂingi. Comber ﬂen æptir sum æghandæ ær. oc biuﬂer ræt firi sit. han scal giwa öre firi hæst. Swa oc firi nöt ﬂæt sum gamalt ær. Firi kalf oc kiﬂ. bukka. æller hwat annæt fæ ﬂæt wara kan. giwi halwan öre firi hwart eth. Lösir han ei fæ sit ater. oc ræt tilbiuﬂer innæn ﬂre sunnudagha. liggi siﬂan hans warnaﬂer a sum agher. kan fæ ﬂæt spillæs æller döiæ. wari scaﬂi hans sum ei wildw fæ sit ater lösæ. Nu kunna ﬂe delæ vm ﬂæt fæ. sigher han sum atte. at ﬂær com ﬂær hanum owitandis a ﬂa öyæ. æller oc at [hanum] (han) dref nöﬂ ﬂær in. wæri ﬂæt mæﬂ .II. mannum oc siælwer ﬂriﬂi. oc taki swa fæ sit ater vtan lösn. Falz at eﬂe giwi lösn sum skilt ær.  §. 1. Later man fæ sit vtan andra æghanda lof. i ﬂa öyær han agher siælwer innan lot. wari ﬂa lösn ﬂæs fea. halwu minnæ æn fyrræ skilt war.

Æn fæ gör fæ scaﬂa. XXXII.
Hittis at owita fæ. biter hæster annæn æller slar. nöt stangar. galter hogger. hunder biter liuter scaﬂa oc ei döﬂ af. wari bot fiarﬂunger af ﬂy ﬂæt miætit warﬂer sum scaﬂa löt. oc bondin hawi siælwer fæ sit. Slar yrknaﬂa fæ [annæn] (annæt) swa til scaﬂa at bonde giter ﬂæt ei nyætit vndi vk. æller silæ. ﬂa scal han sum fæ atte. ﬂæt sum scaﬂa giorﬂe hinum fa silafylning vm ny oc niﬂa. æller böte fiarﬂung af lagha giælde.  §. 1. Dræper fæ annær alict oc selict. aghin ﬂa baﬂen ﬂæt quicka. oc baﬂen ﬂæt döﬂæ. oc ei bot andra. Nu kan wærræ fæ dræpæ ﬂæt bætræ. æller oc ﬂæt bætræ dræpæ ﬂæt wærræ. liggi ﬂæt fæ i laghagiælde. hwart æpti sinu wærﬂe swa sum skilt ær i broa flockenum.  §. 2. Kunnu hunda manz annærs fæ bitæ. ﬂæt ei ær yrknaﬂa fæ. wari saclöst. æn ﬂæt liuter ei döﬂ æller scaﬂa af. Dör ﬂæt fæ af ﬂy biti. giwi quict firi döt epti miæzmanna orﬂum ﬂen hun› atte.

Vm scaﬂa ﬂen man gör fæ. XXXIII.
KAstær man at fæ annærs. kan wærræ taca æn han wilde. giælde ater quikt firi döt. oc swæri mæﬂ eﬂe ens sins. At ﬂæt aldrigh hans wili war. Slar han mæﬂ fastræ han› oc harms wilia. giælde fæ ater mæﬂ fullum giældum. eptir miezmanna witnum. oc mæﬂ .III. marker til ﬂræskiptis. æller wæri sic mæﬂ .XII. manna eﬂe.  §. 1. Biﬂer man annæn fæ sinu hiælpa. hæste bloﬂ lata. æller andrum costum. kan wær til coma. æn han wilde sum han› a bar. wæri ﬂa sic mæﬂ eﬂe ens sins. at ﬂæt ei mæﬂ hans wilia til com. æller böte fiarﬂung af fuldre bot.  §. 2. ¶ Lægger man æller skiuter fæ annærs mæﬂ siælfs sins wilia. swa at gorvndat warﬂer. böte III: marker. Rörir siﬂan æller niﬂersænkir. böte niu. marker. oc giælde ﬂem fæ sit sum scaﬂan fik. Dærper man hun› annærs. böte III. öræ. Firi kywerne .III. marker. Stiæl man höns. gæs. gris. æller dræper annars. æller kat annærs. giælde ater sum miætit warﬂer.  §. 3. Hawi engin wald annærs fæ taka. æller sic til nyttæ hawa. oc ei ancoste manz. vtan han hawi ﬂæt mæﬂ go›wilia ﬂæs sum rætter æghande ær at. warﬂer han ﬂær takin mæﬂ. oc hawer ei rætlika fangit. ﬂa böte oc ﬂiufwer hete.  ¶ Wari swa talt vm byggninga ræt. gömum han görlica alle slæt. at wi mattin swa i iorﬂriki bo. at guﬂ giwi os allum himrikis Ro.

Hær byrriæs köpmala balker. oc tæliæs i hanum flockar .XIIII. oc six i ﬂem fyrstæ.
¶ Vm köp mæﬂ wingan.				.J
¶ Vm torgha köp.					.II.
¶ Æn nokor sæll cristnan man.			.III.
¶ Vm ﬂen köp husfru ma göræ.			.IIII.
¶ Vm hæstæ cöp oc skipti oc fræstmark.		V.
¶ Vm giæl› oc laan.				.VI.
¶ Vm legho a hæst æller andra coste.			.VII.
¶ Vm wæ›sætning.					.VIII.
¶ Vm borghan.					.IX.
¶ Vm gæstning oc rættæræ.				.X.
¶ Vm ﬂem sum walzgiærninga göræ.			XI.
¶ Vm mutur oc aftökis fæ.				.XII.
¶ Vm gengiærﬂ oc skiutagiærﬂ.			.XIII.
¶ Vm gæstning fatökræ manna.			.XIIII.

Vm cöp mæﬂ wingan. J.
Göræ mæn af lande cöp innæn cöpstaﬂe. wiﬂer cöpstaz mæn. æller cöpstaz mæn wiﬂer lanzmæn vm skæpt wapn æller scorin clæﬂe. vm clöwæt æller howat. ﬂær sculu wiﬂer wara wingana mæn twe byfastir oc bolfastir. oc witnis mæn .II. af lande oc .II. (af) cöpstaﬂe. Comber mæn epti oc clandar sigher fa sic stulit wara. ﬂa scal ﬂen cöpt hawer til winganamæn leﬂæ mæﬂ samu witnum sum wiﬂer waru. Kumber ei [winganamæna] (winganaman) fram firi sic ﬂen sum salde. giælde ﬂa wærﬂ ater ﬂem cöpt hafﬂe. oc böte III. marker til ﬂræskiptis firi at han ohemult wingaﬂe. Hwar sum cöper vtan ﬂæsse witne sum nu sact ær. clandas siﬂan ﬂæt firi hanum giwi ater wærﬂ oc bot mæﬂ sum skilt ær.  §. 1. ¶ Cöper man gull eller silwer giort eller ogiort af andrum æn gullsmiﬂinum siælwm. Finder ﬂen sum cöper at ﬂær ær flærﬂ innæn. taki ﬂa han ater sit sum salde. oc wæri sic mæﬂ eﬂe .XII. manna. at han wiste ﬂær ei swik mæﬂ wara. Falz at eﬂe. böte III. marker. Dyl at han ei salde. dyli mæﬂ wizorﬂom ﬂeræ sum wiﬂer waru oc af wiste. æller giwi ater wærﬂ oc bot mæﬂ sum skils.  §. 2. Sæl gulsmiﬂer nocrum fals i gulli æller i silwre. ﬂa scal ﬂæt til stæz leﬂæ. Warﬂer skært ﬂa hawi hwar sum fangit hawer. Ær ﬂæt oskært. giwi gullsmiﬂer wærﬂ ater hanum sum cöpt hafﬂe. oc hawi siælwer flærﬂ sinæ. oc böte III. marker. Kan smiﬂer dyliæ oc will ei ater taka flærﬂ ﬂe han salt hafﬂe. Hawi wizorﬂ ﬂen sum cöpte mæﬂ .II. byæmannum af cöpstaﬂe. oc .II. byg› fastum mannum af landeno han til salu sinnæ bindæ. oc til bot sum sagt ær.  §. 3. Will man gullsmiﬂi gull sit æller silwer i hænder sætiæ at göræ. ﬂæt scal han skært in warﬂa mæﬂ witnum .II. manna. af cöpstaﬂe. oc .II. af lande. Kan siﬂan ﬂen sighiæ sum gull æller silwer atte. at ﬂæt ær ei swa skært ater fangit. sum han ﬂæt vt fik. wari ﬂæt a ﬂeræ witnum sum wiﬂer waru. wæriæ ﬂe smiﬂin wari warﬂer. oc taki lön sijn. Fællæ ﬂa han. hete ﬂiufwer. oc böte ﬂiufnat epti miæzmanna eﬂe.

Vm torgha cöp. II.
Köper man wax. salt Rökilse smör flut æller talgh a torghe af andrum. oc æ hwar man sigher flærﬂ cöpta eller salda wara. ﬂa næmni hwar ﬂeræ sum cöpte oc ﬂen sum salde .II. byg›fasta mæn af lande oc .II. af cöpstaﬂe. ﬂe sculu wita hwat flærﬂ ær sal› eller ei. wæriæ ﬂe han sum salde wari saklös. Fællæ ﬂe han. böte III. marker firi flærﬂ salu. Swa scal oc alla staﬂi bötas. ﬂær flærﬂ hittis i cöpum. oc taki ﬂen ater wærﬂ sit sum cöpte. oc han hawi flærﬂ sum salde.  §. 1. ¶ Cöper man eller borghar clæﬂe i cöpstaﬂe. oc mæﬂ sic bær bort siﬂan vp (ær) mælt- oc warﬂer war wiﬂer fyr æn han af cöpstaﬂe fari. at hanum ær fals i hænder sæt. anwarﬂe ﬂa ater clæﬂit ﬂem hanum salde. oc cræwi ater penninga sinæ æn han nocra vt gaf. oc cöpman wæri sic mæﬂ .II. oc .XII. at han ei wise sic hawa fals salt. Falz at eﬂe. böte III. marker.  §. 2. Gör byæman cöp a torghe. hwat hæller han cöper quikt eller döt. oc kan ﬂæt siﬂan clandas firi hanum. wæri sic mæﬂ .II. mannum. oc skiæri sic ﬂær mæl vr ﬂiufwa. oc hin [fari] (swæri) til sins sum clandaﬂe mæﬂ witnum oc taki sit ater. oc ﬂen lete epti wærﬂe sinu sum cöpte.

Vm nocor sæl cristnan man. III.
HAwi oc ængin cristin man wal› sin iamcristin sæliæ. firi ﬂy. ﬂa [cristus] (crister) salder war. ﬂa löste han oc frælsaﬂe cristna mæn alla. Hwar sum frælsan man sæl. böte XL. marker. Sæl cristnan man oc ær ﬂræl hans warﬂe ﬂa fræls mæﬂ ﬂe salu ﬂen salder war oc aldrigh siﬂan ofræls. han sum cöpte taki wærﬂ sit ater vtan bot.  §. 1. Giwer bonde manne eller kunu frælse af garﬂe sinum. Kunnu ﬂem pænninga wæxæ. oc bonden will siﬂan ater taka oc wiﬂer kiænnes ﬂem oc penninga ﬂeræ. Aghin ﬂa ﬂe wal› sic fræls wita mæﬂ .XVIII. manna eﬂe. ﬂe sculu oc ﬂæt wita hwat bonde ﬂem frælsæ gaf eller ei firi sokn æller ﬂingi. Hawi oc ængin wal› annæn til gef ﬂrælz taka.

Vm ﬂe cöp husfru ma göræ. IIII.
Hwar sum cöper wiﬂ husfru bondans vtan witu hans. aghe bonde wald ﬂæt cöp ater kalla. æn ﬂæt ær mera til æn til öris. Ængin ma oc wiﬂ bondans barn cöp göræ mera æn til .IIII. pænninga. vtan hans witu. Hwar mera gör. böte III. marker. vtan ﬂæt si a torghe giort. All torgh cöp aghu gil› wara.  §. 1. ¶ Sigher maﬂer hawa cöpt af andrum boscap allan sum han stander. ﬂæt scal a witnum ﬂera (twægia wara) sum wærﬂ matu. oc ﬂeræ fiuræ sum bo oc huus matu. oc XII. manna eﬂe af sokn ﬂeræ sum ﬂæt cöp war giort innan. Giter han ei swa fullat eﬂ oc witne. wari fulder ransmaﬂer. giælde oc æghanda ater bo swa got sum ﬂæt miætit warﬂer oc .XII. marker mæﬂ en sac malsæghanda oc .XL. marker firi ranit til ﬂræskiptis.

Vm hæste cöp oc skipti oc fræst mark. V.
Skiptæ mæn hæstum eller andrum ﬂingum. stander ﬂæt skipti til ﬂriﬂiæ solasæters. oc hitter engin last a ﬂy skipt war. innæn ﬂe fræst mark. Aghe ﬂa hwarghin ﬂeræ wald skipti ﬂæt eller cöp rywæ. Hawer annær ﬂeræ .II. manna witne mæﬂ sic. at ﬂy skipti war fyrra vp sagt. Hawi wald rywæ æn han will. Rywer annær ﬂera siﬂan fræstmark ær vti. böte III. marker.  §. 1. Cöper man wiﬂ annæn æller skipter a torghe wænder hwar ﬂeræ bak gen andrum ﬂær ma hwarghin ﬂeræ cöp ﬂæt eller skipti rywa. ﬂy at firi torgha cöpum eller skipti ligger engin fræstmark. Samu lagh æru vm hærmæn. swa oc vm hirﬂmæn oc wægfarande mæn æn nocor gör cöp eller skiptis mæﬂ ﬂem.  §. 2. Hwar sum andrum gör forcöp oc ær fæstipænninger a giwin böte III. marker. Nu kan han ei wærﬂ fa sum fæsti penning takit hawer af ﬂem sum cöpte ﬂa lagmæle til hans oc stande cöp ﬂeræ fast oc fult. Söki siﬂan epti wærﬂe sinu sum skilt ær i laghum. 

Vm giæld oc lan. VI.
Giælder man andrum giæld sit oc atker siﬂan ater olaghlica. böte III. marker. Nu giælder man giæld andrum. oc han mæﬂ witnum wiﬂer taker wari ﬂæt i ﬂæs warnaﬂe sum wiﬂer tok. oc han wari saklös sum guldit hawer.  §. 1. Göra mæn aftökis fæ af cöpe sinu taki ﬂæt kununger.  §. 2. Taker man laan af andrum. laan scal læænde ater bæræs. ei ma ﬂæt misfaras. ﬂæt scal fullum giældum ater giællæs æptir ﬂy sum granna wilia swæriæ ﬂe ﬂær nær waru ﬂa ﬂæt vt læntis. Sigher annær laan wara oc annær ei. Aghe ﬂen wizorﬂ sum læntte mæﬂ II. mannum oc siælwer ﬂriﬂi wita at lænt war.

Vm legho hæst eller andra coste. VII. 
Legher man af andrum hæst. skiut. vxa. eller hwat ﬂæt wara kan. Taker han ﬂæt ospilt. ﬂær scal oc ospilt ater warﬂa. Nu sigher ﬂen sum atte. at ﬂæt spiltis af hans hanwerkum sum legt hafﬂi. wæri han sic mæﬂ XII. manna eﬂe. oc giwi vt legho sum han lowat hafﬂi. Falz at eﬂe. giælde bondanum sith ater swa got sum han ﬂæt tok. 

Vm wæﬂsætning. VIII.
Sæter man andrum wæﬂ. hwat ﬂe æru mere eller minne mæﬂ .II. manna witne.oc lægger stæmnudagh firi. Kunnu ﬂe wæﬂ brinnæ oc bondans goz mæﬂ. wari scaﬂi bæggiæ ﬂeræ. Stiæls eller waltax bæggiæ ﬂeræ saman. Lyse ﬂæt bonde firi sokn æller ﬂingi. wari oc scaﬂi bæggiæ ﬂeræ. Ær ei bæggiæ ﬂeræ stulit. Æller waltakit. giælde ater bonda wæﬂ swa got. sum han ﬂæt tok. Ær stæmnudagher vt gangin firi [wæﬂningæ] (wæﬂium) sum vt waru sat. oc löstis ei fyr ater. ﬂa biuﬂins ﬂön vp i ﬂrim laghﬂingum. oc hawi æn ﬂa wal› at lösæ wæﬂ sijn. Lösir ei a ﬂriﬂiæ ﬂinge. ﬂa sculu ﬂe wæﬂ ﬂær miætæs. Æru ﬂe bætre æn giældit ær. ﬂa giwi hanum pænninga til sum atte. swa mykit ﬂe bætre æru. Æru wæﬂ minnæ wærﬂ æn giældit. ﬂa fylle ﬂen til sum giældæ sculde. swa mykit sum brast i giælde.

Vm borghan. IX.
Borghar man pænninga firi annæn mæﬂ witnum oc wiﬂer waru mannum giælde ﬂæt sama han orghat hafﬂe. Hwat ﬂæt ær minnæ eller mera. æn ﬂen will giældæ sum han borghaﬂe firi. Ær ei witne til. wæri sic mæﬂ eﬂum. æpti ﬂy sum giældit ær til. sum borghat war firi. Falz at eﬂe giælde borghanz man sum sagt ær. Sigher annær mera borghat wara oc annær minnæ. giælde vt borghans maﬂer swa mykit han wiﬂer kiænnis. oc eﬂ mæﬂ at han ei mera borghaﬂe.  §. 1. Nu delæ mæn vm. annær sigher pænninga borghaﬂa wara. oc annær [ei] (man). Ær man borghaﬂer. anwarﬂe han fran sic. oc wari scalös. Æller giælde vt mansins sac ﬂær han borghat hafﬂe firi. Sigher han hwarte borghat hawa. dyli æpte ﬂy sum sakin ær til. æn ei æru witni til. at han borghaﬂe. war ﬂæt giort firi ﬂinge eller sokn. witin ﬂæt .XII. mæn hwat borghat war æller ei.

Vm gæstning oc rættaræ. X.
Kunung magnus skipaﬂe lagh ﬂæssenærwarande ﬂem fyrsto oc witarsto i hans raﬂer waro. mæﬂ raﬂe oc goﬂwilia flæstu ﬂeræ bæzstu i rikinu waru. oc gaf ﬂæt i lagh. at engin wægfarande man ma nocon mæﬂ wal› gæstæ. æller mæﬂ walzgiærningum nokrum sit af hændæ. Engin ær oc wægfarande manne skyldugher at giwa. æller cost vppe halda ællæs han siælwer will. vtan firi fulla pænninga.  §. 1. wægfarande mæn sculu rættara at hittæ. Han scal ﬂem wisæ hwar ﬂe sculu cost firi penninga fa. siælwer scal han ﬂem fölghiæ. will ﬂen man gæster ær rætter til. hwarte giwa eller sæliæ. böte III. marker. oc gæster fölghi rættara. han ær hanum skyldugher firi fulla penninga cost fa. will ei rættare hanum cost sæliæ. æller rætlica rætta han. böte VI. marker. kunungi. hundare oc malsæghanda. §. 2. Nu kan ﬂem askiliæ. gæstin oc bondan sum han war til ræller. æller gæst oc rættara. ﬂæt sculu .XII. mæn wita af fiarﬂunge ﬂæs hundaris. ﬂem han lyste firi at han ei rezscap firi pænninga sinæ fic. ﬂe .XII. sculu ﬂær sannind vm letæ. oc ﬂen ﬂe ﬂær til bindæ sum hanum rezscap sunde. böte sum fyrræ sagt ær.  §. 3. Coma gæste til rættara. han ma til bonda hwars II. mæn oc II. hæstæ rættæ. fram scal han gæst rættæ. oc ei ater. Ei ma oc langt mællum rættara wara. Bonde scal gæste sæliæ corn oc hö oc föﬂo fa. ﬂen han hawa ﬂorfte æptir ﬂy sum ﬂæt giælder oc gangar i ﬂem cöpstaﬂe ﬂær næst ær. Ær nocor ﬂen til. sum sitiæ will a almanna wæghi firi wægfarande mæn oc sæliæ ﬂen ﬂeræ ﬂorft. hawi wal› sæliæ swa sum han wiﬂer comber.  §. 4. Will bonde hwarte giwa eller sæliæ. ﬂa sæti gæster pænninga takum i hænder mæﬂ witnum .II. manna sum ﬂær næst byggiæ. swa manga sum ﬂæt ær wært sum han til ﬂarwa sinnæ hawa wilde. Taki siﬂan saclös ﬂarwir sinæ.  §. 5. Til garﬂa kununx. biscups. riddara. oc swenæ sum mæﬂ örs ﬂiænæ oc præstæ ma ei rættæs.

Vm ﬂem walzgerningæ göræ. XI.
Ok gaf kunung magnus i lagh oc i ræth. at hwar sum dirwis til bondum ofriﬂ göræ. goz ﬂeræ mæﬂ walzwerkum ﬂem af taka. at bönder moghu han vtan bardagha fanga oc firi kunung föræ. ﬂo mæﬂ skiælum at biuﬂer han ræt firi sic. oc böter firi brut sijn innan .VI. wikur. mæﬂ .XL. markum. vari saclös. Gör han ei ræt innan ﬂen dagh. ﬂa sculu bönder kununx lænsmanni til sighiæ. han scal ﬂen man firi kunung föræ mæﬂ bondum. wari ﬂen saker at .III. markum. sum ei comber ﬂa han buﬂ far. ﬂen at fanga walzgerninga hawer giort til bonda. warﬂer han ei takin a færske gerning sum walzgerning witis. ﬂa wæri sic mæﬂ eﬂe .XII. manna. oc ﬂe warin sakir at .XII. markum til ﬂræskiptis. sum saklösæn man fangaﬂu. æn han giter sic wart. Comber vndan. ﬂa hawi .VI. viku dagh firi sic. Ater coma oc böte brut sijn innan ﬂen dagh. oc wari saclös. Comber ei ater sum sagt ær. ﬂa agher næmdin han fællæ. oc siﬂan scal han af lande rymæ.  §. 1. Göræ nocors ﬂeræ swenæ ﬂylica gerninga sum walzmæn æru. oc halder han ﬂem siﬂan .XV. dagha eptir ﬂæt kununx bref comit ær. wari ﬂa han saker at XL. markum. Dyl ﬂæt at han ﬂem ei hiolt siﬂan i sinu huse mæﬂ ens sins eﬂe. Hwar sum annær ﬂylica mæn halder .XV. næter epti ﬂæt sum nu sagt ær. böte XL. marker. æller wæri sic mæﬂ eﬂe ﬂrætylptum.  §. 2. Kan manne witas [walzgerningær] (walzgerning) ﬂo at han ei nær war. ﬂa wæri sic mæﬂ .XII. mannum. ﬂem ﬂæt wistu. hwar han war. ﬂa ﬂe gerning giorﬂis. æller böte sum sagt ær.

Vm mutur. XII.
Framaleﬂ wat ﬂæt stat. at engin matti taka mutur af andrum. Taker lagh man mutur firi dom sin. giwi kununge mutur oc miste laghmanz döme sit. Taker domare mutur. giwi ater [mutur] (mutu) ﬂem hana giwit hafﬂe. miste dom sin. oc böte XL.marker. Taker næmdaman mutu. giwi ater mutu oc böte samuleﬂ. Hulike andre mæn sum mutur taka. giwin ater mutur. oc bötin XL. marker. af ﬂæsse bot taki .II. lyti kununger. oc ﬂriﬂiung ﬂen sum kæri. oc [sannind] (sannan) gör at. oc laghlica wiﬂer binder ﬂen sum mutur tok.  §. 1. ¶ Giælder man andrum giæld sit. Hwat ﬂæt ær hælzt. æller andra coste. Liggi ﬂæs warnaﬂer a siﬂan sum wiﬂer hawer takit. oc ﬂen si saclös sum guldit hawer.  §. 2. Göræ mæn aftökis fæ af cöpe sinu. æller skipte. oc will hwarghin ﬂeræ wiﬂer kænnis taki ﬂæt kununger.

Vm gengiærﬂ oc skiuta giærﬂ. XIII.
Hawi oc engin hærra wal›. a ﬂæt [lan›] (læn) gengerﬂ biuﬂa sum hanum ær giwit af kununge. oc ængin lænsman hwarte a bönder æller landboa. Ei ma oc laghman a bonda cost fara. ﬂa han ﬂincta will. vtan nocor man hanum biuﬂa wili hem til sijn.  §. 1. Hulikin hærra eller lænsman hæstæ sinæ i hundare sænder at föﬂæ oc foﬂra. Hawi forgiort hæstænæ oc ﬂem taki kunungin.  §. 2. Hwar sum skiut annærs taker. vtan han hawi ﬂær til kununx vppit bref. taker vtan lof eller legho af rættum æghanda. warﬂer fangin ﬂær mæﬂ. taki ﬂær firi ﬂiufs ræt. oc bindis wiﬂ mæﬂ ﬂylikum witnum sum annær ﬂiuwer.

Vm gæsning fatökra manna .XIIII.
Föris fatöct folk byiæ mællum æller bonda. ﬂæt wanfört ær. ﬂa wari bonde skyldugher. ﬂæt hysæ oc föﬂæ vm enæ nat. slican tima dax ﬂæt til hans can coma. ei ma han samu dagh ﬂæt fran sic wraka. Hwar sum ﬂær fran sic wræker. lyter ﬂæt döﬂ æller faar annæn scaﬂa af. wari ﬂæt. a .XII. manna witnum. af ﬂeræ sokn sum ﬂæt war giort innan. Raﬂe halwe næmd hwar ﬂeræ kærænde oc swarande- wæriæ ﬂe han sum sac ær giwin. wari saclös. Fællæ ﬂe han. böte VII. marker at waﬂa bot i hwat scaﬂa ﬂæt hælzt wara kan. Ængu eﬂabuﬂi agher han ﬂær firi fölghiæ.  ¶ Ei man gud ﬂem glömæ. sum hysæ fatökan oc ﬂen ömæ. Crister wilde siælwer mannum nær. fatöker oc gæster ganga. Han giwi os firi gæsning hær. Heme oc huus i himrike fanga.

Hær byriæs manhælghis balker oc tæliæs i hanum flockar. XXXVI. oc six i ﬂem fyrstæ.
¶ Vm sar ﬂær fæ kan göræ. 				.J.
¶ Æn owormaghi sarghar man			.II
¶ Vm wiliawerk i sarum.				.III.
¶ [Længe man] (Huru længe man) scal sarum warﬂa.	.IIII.
¶ Vm lyti.					.V.
¶ Vm af hogh.					.VI.
¶ Vm waﬂa böter i sarum.				.VII.
¶ Vm bardagha oc sar.				.VIII.
¶ Vm pust oc bloﬂlæti.				.IX.
¶ Vm höghsto sar.					.X.
¶ Vm lækeræns til buﬂ.				.XI.
¶ Vm sar i hemfriﬂ. kirkiu firﬂ. oc ﬂinxfriﬂ.		XII.
¶ Vm morﬂ oc Ran.				.XIII.
¶ Æn man rænir af andrum scaﬂa man hans.		XIIII.
¶ Vm handraghit Ran.				.XV.
¶ Vm lut Ran.					.XVI.
¶ Vm drap ﬂær fæ kan göræ manne.			XVII.
¶ Vm owormagha drap oc galins manz.			XVIII.
¶ [Vm a falz drap] (Vm waﬂa drap af handwirkum.)	XIX
¶ [Vm waﬂa drap] (Vm a falz drap)			XX.
¶ Vm waﬂa böter sum eﬂer fölghiær.			.XXI.
¶ Vm dula drap oc dana arf.				.XXII.
¶ Vm sporgiæld i drapum.				.XXIII.
¶ Æn flere dræpæ en man.				.XXIIII.	
¶ Vm lik ran oc til buﬂ firi drap.			.XXV.
¶ Vm twæbötis drap.				.XXVI.
¶ Vm ﬂræbötis drap.				.XXVII.
¶ Vm drap innan sianga.				.XXVIII.
¶ Vm drap innan öyum.				.XXIX.
¶ Vm torwo giæld.					.XXX.
¶ Vm drap mællum clærks oc lekmans.			.XXXI.
¶ Vm forgerninga drap.				.XXXII.
¶ Vm hötning oc waﬂa scuf.				.XXXIII.
¶ Vm oquæﬂins orﬂ.				.XXXIIII.
¶ Vm ﬂocca böter.					.XXXV.
¶ Vm ﬂe mall baﬂe ganger firi hals oc goz.		XXXVI.

Vm sar ﬂær fæ kan göræ manne. J.
Gör fæ manne bloﬂsar. hwat fæ ﬂæt hælzt ær. wari böt mæﬂ öre. Ær ﬂæt fulzære. wari bot .III. öræ. Æghande scal firi fæ sit warﬂa. han agher oc ﬂem læker fa sum scaﬂa fic. Biuﬂer ei hanum læker. böte VI. öræ. firi laghslitit. Fölgher lyti. wari böt mæﬂ .III. örum. firi owita giærning.		

Æn owormaghi sarghar man II.
Slar owormaghi bloﬂsar manne. böte III. öræ firi fulsære .VI. öræ. Hwat ﬂæt kan wara i hofﬂe æller i hulde. mæﬂ waﬂa giort æller wilia. i friﬂi ællær friﬂa mællum. ﬂa scal [owormaghe hanum warﬂanda læker] (owormagha wæriande hanum læker) fa sum scaﬂan löt. æller böte VI. öræ. firi laghslitit. Nu will man owormagha wæriæ. annæt hwart firi fulsære æller bloﬂsære. Hawi ﬂen wizorﬂ sum kiæri. sökiæ sar sijn til owormagha mæﬂ .II. wiﬂer waru mannum. oc .VI. manna eﬂe. Falz at eﬂe. ﬂa hawi  ﬂen wizorﬂ owormagha wæriæ will.

Vm wiliawærk i sarum. III.
Gör wirande man andrum bloﬂsære. friﬂa mællum ﬂæt huﬂswerf heter. böte III. öræ. Gör fulla skeno. böte VI. öræ. en sac ﬂæs sum scaﬂan fic. Gör fullsære. swa at wiﬂ ﬂorf baﬂe lijn oc læker. böte III. marker firi sar et. swa firi annæt. oc ﬂriﬂiæ. oc giwi half mark til lækærs firi all ﬂön. böte oc ei ﬂy mera at sar æru flere. Takas siﬂan ben v sare. wari ﬂæt i lækærns witnum. huru manigh ﬂe waru. Böte firi ben eth. half femto örtugh. firi annæt .III. öræ. firi ﬂriﬂiæ .VI. öræ. warin oc ei flere ben gild æn ﬂry. Warﬂer man sar gör i friﬂi aldra manna. ökis ﬂa friﬂ brut hans mæﬂ .III. markum. oc alt ﬂæt i friﬂinum ökis taki ensamin malsæghande.
[Længe man] (
Huru længe) man scal sarum warﬂa. IIII.
Gör man andrum howﬂ sar æller hulsar. ﬂa scal werkande sarum warﬂa. ﬂær til vti ær nat oc iamlange. vtan han hawi siælwer wiﬂ sæt oc sarabot takit. Dör han siﬂan af ﬂem sarum. wari ﬂa bot i dözdrapeno byriæﬂ. oc hawin ærwingiæ ﬂæs döﬂæ ei wald a ﬂen hæmpnæs sum sar giorﬂe. vtan bot vt cræwiæ ﬂe ater star. Sarum allum andrum. vtan hulsære oc howﬂsæræ. warﬂe ængin længer æn ﬂe æru ater hel oc huﬂ iwir wæxin.  §. 1. Alla öris böter oc lytis böter. oc alt ﬂæt i friﬂinum ökis. taki ensamin malsæghande. 

Vm lyti. .V.
UArﬂer man hoggin i anliti sit. Fölgher ﬂær lyti swa at ﬂæt synis iwir ﬂwært ﬂing. Ok hyl hatter æller huwa. wæxir ﬂæt ei af firi dagh oc iamlanga. wari lytis bot .III. marker.  §. 1. Hwar sum hogger annæn fullum sarum. oc will dyliæ siﬂan gerninga sinæ. ﬂa hawi ﬂen wald scaﬂan hawer fangit. hwat hæller han will sökiæ sar sijn mæﬂ witnum. æller wiﬂer laghum taka.

Vm af hogg. VI.
VArﬂer manne af hog giort af limum hans. Finger af hanum hoggin. friﬂa mællum. ﬂær ær bot .III. marker. oc lytis bot .III. marker firi finger et. swa firi anæt oc ﬂriﬂiæ. Warﬂer liﬂer nocor af hoggin af fingre hwarium friﬂa mællum. ﬂær ær bot .III. marker. J friﬂi halw dyrræ. Warﬂa all finger af hoggin friﬂa mællum vtan ﬂumulfinger. ﬂær wari lytis bot .X. marker. oc sara bot .III. marker. J friﬂi halw dyrræ. Lytis bot taki malsæghande. oc sarabot ﬂræskiptis. Warﬂer ﬂumulfinger af hoggin. wari swa gilder sum all hin annur. baﬂe i sarum oc swa  lyti. ﬂy at ﬂumulfinger ær half han›. Warﬂer han› af hoggin ﬂæt ær lytis bot .XX. marker. oc sarabot .III. marker. warﬂer annur af hoggin. ligge i samu gilde.  §. 1. ¶ Hogger man fot af andrum. wari lytis bot .XX. marker. oc sara bot .III. marker. hogger af annæn. ligge bot i samu gilde. Hogger næsæ af andrum. wari lytis bot .XX. marker. oc sara bot .III. marker friﬂa mællum. i friﬂi halw dyrræ. Öghon oc öron. warin i samu gilde. baﬂe i sarum oc swa lyte.  §. 2. Hogger man af andrum han› æller fot swa at han giter sic ei mæﬂ hwargho hulpit. siter ﬂo quart wiﬂ. Æller scaﬂa ögha. swa at han giter ei seet mæﬂ. böte fulla lytis bot firi hwart ﬂeræ. Giter sic mæﬂ han› æller fote nocot minnæ. oc sara bot swa sum fyrræ skilt ær.  §. 3. ¶ Warﬂer limber nocor af manne hoggin oc iorﬂas han at manne liwandis. Dör siﬂan siælwer ﬂær æpti af samu sarnaﬂe. ﬂær ær limber hans gilder mæﬂ .XX. markum. oc siælwer han mæﬂ XL. markum.

Vm waﬂa böter i sarum. VII
KAster man iwir huus æller skiuter. Far scaﬂa af folk eller fæ. witi ﬂæt werkande til waﬂa mæﬂ .II. manna witnum. oc .XII. manna eﬂe. oc böte waﬂa bot. hwaria a komo mæﬂ sinu gilde. æn ﬂo at döﬂum dræpin see. Slar man fram firi sic. oc far ﬂen scaﬂa sum bakum ær til. wari ﬂæt wiliawerk fram ær giort. oc swæri ﬂæt til waﬂa ater giorﬂis. oc böte waﬂa bot sum sagt ær. Castær man fram firi sic æller skiuter. Faar ﬂen scaﬂa af sum firi ær stadder. wari ﬂy ens waﬂe. at baﬂen sighiæ waﬂa wara.  §. 1. Nu sættæs mæn vm ﬂe acomur. ﬂa sigher lænsmaﬂer at wiliawerks bot war böt. oc ei waﬂa. oc kiærir til ﬂeræ sum sæt giorﬂo. wilia ﬂe baﬂe i laghﬂingum swæriæ til waﬂa ﬂen scaﬂa. [swærin] (wærin) saclösir. will ei ﬂen swæriæ sum acomur fik. ﬂa wæri ﬂen sic sum gerning giorﬂe. mæﬂ waﬂa eﬂe. æller böte wiliawerks bot til ﬂræskiptis. æpti ﬂy sum sac wara kan.

Vm bardagha oc sar. VIII.
UArﬂer man barﬂer. swa at fulla acomur synæs a hanum. æller warﬂer hoggin fullum sarum. han scal ﬂem synæ lata. firi sokn æller ﬂinge. kiænnir han enum manne sar eth æller slagh. söke ﬂæt mæﬂ .II. manna witnum. oc .XII. manna eﬂe. Kiænnir han vm tu æller ﬂry. söke all ﬂem mæﬂ enne sökning. mæﬂ ﬂriggiæ manna witne. oc .XVIII. manna eﬂe. Aghe oc ei wald a sama man mera sökiæ æn ﬂry sar. æller slagh. warﬂin oc ei flere gil› æn ﬂry af ﬂem han synæ let. Witer man ﬂæsse sar æller slagh. flerum mannum. hawi wizorﬂ oc wal› slica ﬂrea han will wiﬂ ﬂry sar bindæ oc ei flere. Göri siﬂan sökning til hwars ﬂeræ mæﬂ .II. manna witnum oc .XII. manna eﬂe. Hawi oc enign wald mera sökiæ æn .III. sar æller slagh at enum bardagha. hwat ﬂæt gör en man æller flere.  §. 1. Warﬂer man slaghin blok hoggum friﬂa mællum. böte slagh eth mæﬂ ﬂrim markum. swa firi annæt oc ﬂriﬂiæ. Warﬂer giort i friﬂi ökis ﬂa bot hans mæﬂ .III. markum. wari en sac malsæghanda. Synis ei acomur. wæris ﬂa mæﬂ eﬂe .XII. manna.

Vm pust oc bloﬂlæte. IX.
Slar man annæn pust. synis hwarte blat eller bloﬂoct. Görs ﬂæt at kirkiu firi sokn. J öl dryckio a torghe. at baﬂstow æller a ﬂinge. wite ﬂæt mæﬂ .II. manna witnum. oc .VI. manna eﬂe. oc ﬂen böte mark pust gaf. Æru ei ﬂæsse witne til. ﬂa hawi wizorﬂ wæriæ sic. mæﬂ .II. oc .XII.  §. 1. Gör bloﬂsar manne æller slar til mæﬂ stang æller stene. wari ﬂæt a samu witnum oc wizorﬂum sum sagt ær. vm pust. oc bötis ﬂo hwart æpti sinu gilde.  §. 2. Slar man tan vr hoﬂi annærs. böte III. marker firi tan enæ. swa firi andra. oc ﬂriﬂiæ. oc .III. marker lytis bot. ei mera.

Vm högsto saar. X.
Leﬂer man annæn til stok æller stæﬂiu hogger limi hans af hanum. Liggin ﬂær limi ﬂe (i) sinu gilde. oc böte XL. marker. en sac kununx. Tolf mæn sculu ﬂæt wæriæ æller fællæ. Nu kunnu af hogg flere göræs. Warﬂer man snöpter sum annæt fæ. æller frölimber af hanum hoggin mæﬂ allu. bötins ﬂær ater ﬂry vscabarn [twa synir oc enæ dottor] (twe synir och en dotter). Sun hwar mæﬂ .XL. markum. oc dotter mæﬂ. attatighi. markum.  §. 1. Skærs tunga af manne. böte XL. marker. Dræper siﬂan mæﬂ allu. wari drap gil› mæﬂ .XL. markum.  §. 2. Warﬂer man barﬂer blok hoggum æller hoggin hulsarum swa at han dör af. oc faar ﬂo formæle sijn. oc næmnir scaﬂa man sin. firi scriptæ faﬂur sinum. grannum oc nagrannum. Hawin ﬂa ærwingæ wald oc wizorﬂ sökiæ a sama man mæﬂ witnum .III. manna. oc XVIII. manna eﬂe. Æru ei witne til. Aghe ﬂa wæriænde wizorﬂ. wæriæ sic mæﬂ ﬂrætylptum eﬂe. Hwar sum blokhoggum slaghin warﬂer. Söke swa ﬂem sum sagt ær vm sar. Dör man af blok hoggum. ligge i twæböte. Alt ﬂæt sum ökis i twæbötis malum. ökis firi malsæghanda enum. oc ei firi andrum.  §. 3. Hogger man af andrum hand æller fot. æller limi andra oc biuﬂer ei lagha böter. eller orkar han ei bötæ. æller fulla borghan firi sic sætiæ. giælde ﬂa lim firi lim. oc lif firi lif. æn han dræpit hawer.

Vm lækærs tilbuﬂ. XI.
Gör man annæn saran. han scal hanum .III. lagha lækæræ biuﬂa. taki af en ﬂen han will. Lagha læker heter ﬂen. sum helt hawer iarnhoggit sar. benbrut. hulsar. afhog. gönumlaghat sar. mæﬂ vndum twem. Hwar sum ei biuﬂer swa lagha læker. oc lagha böter mæﬂ. wari saker at niu markum til ﬂræskiptis. ﬂæsse bot heter laghslit. oc böte ﬂo fulla saraböter. æpti ﬂy sum skilt ær.

Vm sar i hemfriﬂ. kirkiufriﬂ. oc linxfriﬂ. XXI.
Hogger man annæn fullum sarum i siælsins heme. at kirkiu eller a ﬂinge. coma satte saman oc skiliæs osatte. ﬂær ær sarabot .XL. marker. taki halwa bot malsæghande. oc halwa kununger oc hundare. Kunnu lyte innan coma. warin gil› sum fyrræ sagt ær. Warﬂer man slaghin i ﬂæssum friﬂum bloﬂlæte oc ei fulsære. wari böt mæﬂ .VI. markum. taki halft [malsghande] (malsæghande). oc halft kununger oc hundare. Söke bloﬂlæte mæﬂ .II. oc .XII. Fulsare. mæﬂ .III. oc .XVIII.  §. 1. Gör man andrum flere sar æn eth. ganger wiﬂ a ﬂinge at osökto oc fester ræt firi brut sijn. böte ei mera æn sara bot enæ.  §. 2. Mötes II. mæn hogger hwar ﬂeræ annæn. oc fa baﬂen fulsære. warin bæggiæ ﬂeræ sar gild. hwart æptir acomo sinne. Ær lyti innan. bötis ﬂær hwart eptir gilde sinum lyte oc sar ökæ.  §. 3. Warﬂer kuna barﬂ sarghat æller dræpin. wari halw höghre at botum æn maﬂer. vtan ﬂær man gildis mæﬂ hundraﬂa markum. oc sara bot æe .XL. marker. Hawi ﬂa ei wald at sökiæ flere sar æn eth. Ær ﬂe flere warin ogil›.

Vm mor› oc Ran. XIII.
LÆggiæ mæn sic a skip æller a scogha oc lata sic til at morﬂa oc ranæ. Warﬂer nocor gripin af ﬂem. wiﬂ ﬂylica gerning. ﬂa scal han til ﬂinx föræs. XII. mæn sculu han ﬂær wæriæ [ælleæ] (æller) fællæ. Wærs han firi ﬂe sac. wari saclös Oc ﬂen saclösan man bastær eller binder. stokcar eller fiætrar. böte XL. marker. Fællz ﬂen Ran witis æller morﬂ. oc warﬂer sander at ﬂe gerning. dömis ﬂa morﬂare a stægl. oc ransmaﬂer vndi swerﬂ. §. 1. Warﬂer man alt sænder barﬂer sar gör. oc ræntter. ﬂa scal han sökiæ scaﬂa man sin. mæﬂ .II. bygﬂamannum bofastum oc XII. æptir. vm all ﬂry malin. oc ﬂo bötis hwart epte gilde sinu. Giwi oc engin ﬂen lif æller limi firi annærs. sum biuﬂer fulla böter firi sic eller boghan.

Æn man rænir af andrum scaﬂaman hans. XIIII.
TAker man ﬂiuf eller drapara. æller annæn scaﬂa man sin. warﬂer siﬂan rænter af hanum. böte ﬂen .XL.marker sum rænte. oc brut hans mæﬂ. æller anwarﬂe. ater rættum malsæghanda scaﬂa man hans. Dyl han ranit. ﬂa witi ﬂæt ﬂen ræntter war. in til hans mæﬂ II. oc .XII. Giter han ei swa sökt. ﬂa wæri sic ﬂen sakin gifs mæﬂ ﬂrætylptum eﬂe. Falz at eﬂe. böte sum sagt ær.  §. 1. Halder nocor scaﬂa man annærs i garﬂe sinum. oc ﬂol i ﬂem garﬂe ﬂing stæmnur oc ful tilmæle. söke ﬂen sic sum til talar i sama garﬂ. oc halde ﬂen böter vppi sum mannin hawer haldit. Far han til ﬂinx. oc af six ﬂem manni mæﬂ ﬂinx witnum. wari saclös. oc ﬂen man aghe ei siﬂan mera friﬂ a ﬂinge æn annærstaﬂ.  §. 2. Hogger man annæn fullum sarum. æller gör annur brut i lanzlaghum ﬂem sum han agher ei lif æller limi firi giældæ. oc orkar ham ﬂem ei bötæ. æller borghan firi sic fa. gange ﬂa in til malsæghanda firi brut siin. oc löse mark vm ar hwart. mæﬂ ærwoﬂe sinu.

Vm handraghit Ran. XV.
RÆnir man af andrum til .IIII. pænninga oc dyl siﬂan. dyli mæﬂ eﬂe ens sins. æller giælde ater pænning firi pænning. Giwer man andrum sac firi ran til half mark. Söke ﬂæt mæﬂ .II. manna witnum. oc .XII. manna eﬂe. ﬂe sculu oc wita (huru) mykit ranit war. oc giældis ater ran oc mæﬂ III. marker. Witis manne ran mera æn til half mark. Söke ﬂæt mæﬂ .III. manna witnum. oc .XVIII. manna eﬂe. giælde ater ran oc mæﬂ .VI. marker. Gifs manne sac at han rænt hawer til .X. marka æller mera. giælde ater ranit oc mæﬂ .XL.marker. Æn ﬂen sum kærir giter sökt ranit in til hans. mæﬂ .VI. manna witnum. oc ﬂrætölptum eﬂe. Giter ei swa sökt. hawi ﬂa han wizorﬂ sac ær giwin. wæriæ half mark mæﬂ .II. oc .XII. mera æn half mark. oc minnæ æn .X. marker. wæri ﬂæt mæﬂ .III. oc .XVIII. Tiu marker æller mera. mæﬂ .VI. mannum oc ﬂrim sinnum tolf. Falz at eﬂe oc witnum. böte sum fyrræ skilt ær.

Vm lot Raan. XVI.
Al› ﬂe skipte sum göræs sculu skyldra manna mællum. oc æpte lanzlaghum mæﬂ lot kafla. æller oc ﬂær hion kunnu barnlös skiliæs at. æller i hwat skipte ﬂæt hælzt wara kan. Hwar ﬂær nocot halder firi andrum quart nocra leﬂis. ﬂæt til skiptis bæræ skulde. giwi vt ﬂæt sama oc mæﬂ .III. marker. warﬂe oc ei ﬂe bot mere.

Vm drap ﬂæt fæ kan göræ manne.
Opta kunnu misfall til coma. oc kan fæ man dræpæ. Hwar  sum ﬂæt fæ agher sum man dræper. hwat fæ ﬂæt hælst wara kan. han scal mæﬂ ﬂy fæ til ﬂinx fara. laglica ﬂæt i ﬂrim lagﬂingum vt biuﬂa. oc bot mæﬂ arwm ﬂæs sum sin hawa mist. ﬂæt ær fiarﬂunger af fuldre bot. wilia ærwingiæ wiﬂ taka. ﬂa wari ﬂen saclös sum vt biuﬂer oc bot fyller. wilia ﬂe ei wiﬂer taka. lati ﬂa banan lösæn a fiarﬂa ﬂinge. ﬂen swa hawer til buﬂit sæti ﬂa bot i taka hænder. wari saclös siﬂan.  §. 1. ¶ Hwar sum föﬂer willi diur. æller fughla hema. kunnu ﬂe nocrum scaﬂa göræ annættigæ folke eller fæ. han scal swa firi ﬂem warﬂa swa sum firi sit fæ i allum sakum oc fullum ﬂem warﬂa kunnu.  §. 2. Nu kan arwe ﬂæs dræpin ær sighiæ. at ei fölgﬂis laglica bananum. æller ei böter buﬂna sum sculde. wæri ﬂa han sic mæﬂ eﬂe .XII.manna ﬂær a ﬂinge waru. ﬂa han fæ ﬂæt sum drap giorﬂe laglica vt böﬂ. oc böter mæﬂ sum sagt ær. Falz at eﬂe. böte XL. marker. kan ﬂæt fyrræ döæ. Fölghiæ swa döﬂo sum quikku oc lægge niﬂer a fyrstæ ﬂinge. siﬂan ﬂæt döt ær. oc bot mæﬂ sum skilt ær. oc wari siﬂan saclös. Nu gifs hanum sac. at han fæ ﬂæt manz bani war. mæﬂ siælfs wilia drap. wæri sic mæﬂ .II. manna witnum. oc .XII. manna eﬂe. oc göre swa gilt döt sum quikt æpte miæzmanna orﬂum. Falz at ﬂæssum wizorﬂum. böte XL. marker.

Vm owormagha drap oc galins manz. XVIII.
Dræper owormaghi man hwarium lundum han dræpæ kan. bötis ﬂæt drap ater mæﬂ waﬂa botum. Will owormagha malsman ﬂæt drap dyliæ. Söke ﬂa hin in til hans. mæﬂ .III. manna witnum. oc .XVIII. manna eﬂe. Owormaghi heter ﬂen yngre ær æn .XV. ara. Nu sigher annær owormagha wara. oc annær ei. XII mæn sculu ﬂæt wita oc ranzsaka. alder hans mæﬂ sinum eﬂe.  §. 1. ¶ Warﬂer man af wita ﬂæt scal lysæs firi sokn oc grannum. firi hundaris ﬂinge eno. Skylde mæn sculu han i gömo hawa. kan han lös slippa siﬂan laghlyst ær firi hanum. man dræpæ. æller by brænnæ. giælde by ater mæﬂ waﬂa botum .VII. markum. oc man drap samuleﬂ. Sara bot wari .J. III. örum. Ei warﬂa ﬂæsse böter höghre. ﬂo ar scaﬂi si mere. Swa scal arwe ﬂæs manz baﬂe taka oc bötæ firi han. Ær ei lyst firi hanum sum sagt ær. warin gerninga hans i wiliawerks botum. ﬂe han gör til annærs. swa oc ﬂa til hans göræs kunnu.

Vm waﬂa drap af [handkum] (handwirkum). XIX.
Lyuter man döﬂ i gildrum andra manna af spiutum æller i grawm. Æru ﬂe laghlyst fyrræ. wari gilder at .VII. markum waﬂa bot. Ær ei lyst firi. wari gilder at halwre bot. Far man sar annur oc ei döﬂ. wari böt mæﬂ fiarﬂunge af fuldre bot.  §. 1. Græwer man brun æller andra grawar. kan ﬂær innæn fæ falla. oc lytæ döﬂ af. giælde ater quict firi döt. taki han ﬂæt döﬂæ ﬂen brun æller graf atte. Falder i folk oc dör af. bötis ater mæﬂ waﬂa botum. Agher en man brun. nytiær oc en oc ei flere af. böte bot. ensamin. Lyter nocor scaﬂa af dikum. wari ogilt.

Vm afalz drap. XX.
FAlder huus niﬂer. æller annur handwerke manna. kan folk æller fæ firi warﬂa. oc lyter döﬂ af. bötis ater mæﬂ fiarﬂunge af fulde bot.  §. 1. Hogger man træ i scoghe. fæller a annæn. oc synis ei annur handwerke a hanum. Fylle ﬂær waﬂa eﬂ a hanum .XVIII. manna. oc waﬂa bot .VII.marker. Fæller træ a ök manz. æller a annæt fæ. wari böt mæﬂ fiarﬂunge af fulle bot.  §. 2. (Cliwer man i træ eptir bön æller buﬂ annars. falder niﬂer oc far af döﬂ. wari gilder at halwi manz bot). Clywer man i træ [obﬂin] (obiﬂin) mæﬂ siælfs wilia falder niﬂer oc dör af. liggi ogilder. Nu kan arwe ﬂæs döﬂæ. nocrum wita at han baﬂ æller böﬂ hanum i træ fara. Dyli ﬂa ﬂæt mæﬂ ﬂrætölptum eﬂe. æller böte sum sagt ær. Falder man v træ. oc faar ﬂen scaﬂa af sum niﬂre ær stadder. wari ogilt. Affall agho bötæs oc ei [a fall] (affall). vtan (af) sægl træ eno.  §. 3. Ligger wiﬂcaster i garﬂe. falder a man oc slar i hæl. wari gilt mæﬂ waﬂa botum .VII.markum.  §. 4. Rætter man sten æller stoﬂ. falder a man oc slar i hæl. wari gilder mæﬂ waﬂa botum. Dragher man skip a land. æller vskiuter. biﬂer flere mæﬂ sic. kan nocor ﬂær firi lunnum æller skipaborﬂe döﬂ lytæ. bötis ater mæﬂ waﬂa botum.  §. 5. ﬂæssum waﬂa botum fölgher eﬂer engin.  §. 6. ¶ Taker man ﬂræl annærs til lans ganger i scogh mæﬂ hanum. hogga baﬂe træ eth. kan ﬂæt træ (a) ﬂræl falla oc i hæl sla. bötis ater mæﬂ waﬂa botum. Lytæ ﬂe baﬂe döﬂ af ﬂy træ. Liggen oc baﬂe oglide.  §. 7. Hogga twe mæn træ eth. lytæ baﬂe döﬂ af. liggin ogilde. Lyter annær ﬂeræ döﬂ. böte ﬂen liwer .VII. marker waﬂa bot.

Vm waﬂa böter sum eﬂer fölgher. XXI.
Sæter man sic i saat oc will dyur skiutæ. warﬂer man firi stadder. oc liuter döﬂ af. Han bötis ater mæﬂ .VII. markum. ﬂær scal waﬂa eﬂer firi festes .XVIII. manna. oc bot takum i hænder sætiæs. oc til biuﬂæs a griptar bakca. swa oc firi sokn. oc a hundaris ﬂingum ﬂrim. ﬂen swa biuﬂer. han fölgher lagha til buﬂi.  §. 1 Dræper faﬂer æller moﬂer barn sit. mæﬂ waﬂa oc ei mæﬂ wilia. oc liwa ﬂön baﬂin. kiære annæt ﬂæræ til ﬂæs sum dræpit hawer. ﬂa scal ﬂæt fæstæ waﬂa eﬂ. oc waﬂa bot biuﬂa sum sagt ær. Siﬂan ma engin til lagha æller til bota qualia. Hwar sum falder at waﬂa eﬂe. ﬂa comber ﬂær waﬂe i wiliawerk.

Vm dula drap oc dana arf. XXII. 
KAn lik hittæs ærrat oc vndat i scoghum. a lötum. æller a wæghum. kirkiu æller cöpstaﬂa mællum. oc hittis engin ﬂen dræpit hawer. ﬂæt heter dula drap. ﬂær scal hundare banaman finnæ. æller botum vppe halda .XL. markum. Ær nocor ﬂen til wiﬂ drap kænnis a ﬂinge. æller firi sokn wiﬂer ganger. ﬂa agher ærwinge ﬂæs dræpin ær. sav a han sökæ oc bot af hanum cræwiæ. Hittis lik ærat oc vndat innæn tompta ra. æller vtan. vtan huus eller i olæstum husum. ﬂær agher oc hundare banaman hittæ. æller botum vppe halda. hittis i læstum husum. bötis ater mæﬂ morﬂgiældum .XX. markum oc hundraﬂa.  §. 1. Kunnu mæn a bolstaﬂe sinum lic hittæ. ﬂa agha ﬂe buﬂkafla vp skæra. oc hundare allu buﬂ fa. oc .XII. mæn til næmnæ sum scuﬂa sculu oc synæ. hwat handwerke synis a ﬂy like eller ei. Synis ei handwerke a ﬂy. ﬂa ma oc engin böter cræwiæ. Synis ei handwerke a ﬂy. ﬂa ma oc engin böter cræwiæ. Synis handwerke a. ﬂa scal hundare banaman finnæ æller botum vppe halda. Skera ei bolstazmæn buﬂkafla vp oc hundaris mannum buﬂ fa. ﬂa haldin siælwe botum vppe. Nu sigher lænsman handwerke a like wara. oc bönder ei. wari ﬂæt a .XII. manna witnum. ﬂeræ sum lic saghu.  §. 2. Allastaﬂe ﬂær mæn wita sannan banaman. wari hundare alt saclöst firi botum. Fari ﬂen æpte scaﬂamanne sinum sum sin hawer mist. æn han will.  §. 3. Kan han vtlænzker wara. sum dræpin ær. comber rætter ærwingæ hans innan nat (oc) iamlanga. ﬂa agher han arf vptaka. oc halwa bot .XX. marker. oc .XX. marker kununger oc hundare. Comber ei ærwinge innæn ﬂen timæ. Taki kununger baﬂe bot oc arf. æpte ﬂen dræpin ær. æn lekman ær. Kan han clærker wara. taki biscuper arf. oc kununger bot Beﬂes kununx man siæ goz ﬂæs dræpin ær. oc han menar sum handamællum hawer. oc will ei til synæ lata. böte III. marker. Hawer han nocot af ﬂy goze vndan forﬂat. före ﬂæt ater mæﬂ eﬂe .XII. manna. at ﬂæt ei mera war. Dör inlænzker man oc comber ei rætter ærwinge hans innæn ﬂry ar. oc wiﬂ arf kiænnis. ﬁa skiptis goz hans til kirkiu oc clostra firi siæl hans.

Vm sporgiæl› i drapum. XXIII.
Mötæs twe mæn oc dræper hwar ﬂeræ annæn. ligge ﬂær man gen manne i arwa botum. oc arwa ﬂeræ bæggiæ. böte hwar ﬂeræ kunungi oc hundare VIII. örtugha oc .XIII. marker.  §. 1. Warﬂer man dræpin oc ﬂen will dyliæ sum drap. ﬂa hawi ærwinge wald ﬂæs dræpin ær. sökiæ sac til banamanz mæﬂ eﬂe ﬂrætölptum. oc .VI. manna witnum. innan nat oc iamlanga. ﬂa scal ﬂen sum drap giorﬂe. fulla böter firi sic biuﬂa. mæﬂ ﬂinx witnum i manaﬂum ﬂrim oc synæ lata. oc swa takum i hænder sætiæ. Warﬂer siﬂan æpte swa giort. ﬂen dræpin firi ﬂe sac. ligge ﬂær hwar ﬂeræ i gilde sinu. Hawer ei böter buﬂit sum sagt ær. warﬂer siﬂan dræpin. ligge ogilder. oc arwa ﬂæs dræpin ær. cræwin vt böter æptir han.  §. 2. ¶ Gæstæ mæn til bonda. dræper gæster annæn gæst. warﬂer banaman fangin. halde botum vppe. oc ﬂen lete æpte scaﬂamani sinum. sin hawer mist. oc bonde sum huus atte wari saclös.  §. 3. Dræper man annæn. comber til ﬂinx. oc kænnis wiﬂer gerningæ sinæ. Hawi ﬂa malsæghande wald hwat han hæller will hæmnæ æller wiﬂ botum taka. will han böter taka. ﬂa agher han hawa .VIII. örtugha oc XIII. marker. swa oc kununger oc hundare. ﬂæsse bot heter sporgiæl›.

Æn flere dræpæ en. XXIIII. 
Kunnu tiu mæn. æller flere dræpæ en man. Alle agha ﬂen man fasta. oc ﬂri af ﬂem banamæn hetæ. en raﬂ bani. annær. hal› bani. oc [ﬂrﬂi] (ﬂriﬂi) sander drapara. hawin ærwingæ wal› a slica ﬂrea sökiæ sum ﬂe wilia af ﬂem sum skript hawa takit. Raﬂ bani sökis mæﬂ .II. oc .XII. bot hans .III. marker. en sac malsæghanda. Hald bani mæﬂ .III. oc .XVIII. bot hans .IX. marker. en sac malsæghada. Sander drapare. mæﬂ .VI. oc ﬂrim sinnum tolf. bot hans .XL. marker. Dyliæ alle drap. giter oc ei malsæghande ﬂem wiﬂ bundit. wæri ﬂa banaman sic mæﬂ eﬂe ﬂrætölptum. Hald bani mæﬂ eﬂe .XVIII. manna. Raﬂbani eﬂe .XII. manna. Falz oc eﬂer firi ﬂem. bötin sum fyrræ sagt ær.  §. 1. Witis manne at han dræpæ baﬂ æller böﬂ. bæriæ æller hogga. wæri sic mæﬂ eﬂe ﬂrætylptum. firi hog oc bardagha. mæﬂ eﬂe .XII. manna. æller böte hwaria sac æpte sinu gilde.

Vm lik Ran tilbuﬂ firi drap. XXV.
Rænir man lik. warﬂer gripin wiﬂ. böte XL. marker. warﬂer ei takin wiﬂ. wæri sic mæﬂ eﬂe ﬂrætylptum. æller böte sum sagt ær.  §. 1. ¶ Will malsæghande æpte ﬂen dræpin ær. wiﬂ botum taka. oc ﬂen will oc giærnæ bötæ sum drap giorﬂe. Kan goz hans ei gitæ fullat .XL. marker. ﬂa fællis slict af mark sum af mark. firi allum ﬂem sum ﬂær agha bot vptaka. oc skiptin alle ﬂy sum til ær. Dærper man annæn oc rymir siﬂan vndan. will ærwinge böter taka. ﬂa sökis bo hans æpte domum oc skiælum. oc takis vt æpte brutum. Nu scal ﬂen biuﬂa drap hawer giort. bot epti brutum. oc giæld eptir döﬂan. han agher tilbiuﬂæ a griptær backa. firi sokn. oc a hundaris ﬂingum ﬂrim. Will malsæghande wiﬂ botum taka. ﬂa fæstins böter a ﬂinge. oc giældins æpte. Will han hæmnæ oc ei böter taka. fæastins kununge oc hundare böter æpte brutum sum ﬂem til höre. oc malsæghanda rætter stande quar. Will drapare ei fæstæ æller ræt göræ. sökis böter af hanum æpte lanzlaghum.  §. 2. Hoggas .II. mæn swa at annær lyter döﬂ af. oc annær sar. wari drap gilt. oc sar ogilt.  §. 3. Biscuper agher i hwariu drape .III. marker. vta ﬂær waﬂe fölghe æller owita gerning.  §. 4. All sporgiæl› sculu ﬂræskiptæs.

Vm twæbötis drap. XXVI.
DRæper man annæn i forsate. hwar ﬂæt hælzt ær. a lande æller a watne. Ligge ﬂen i twæböte til comber i attatighi markum. oc ﬂen i enböte forsat giorﬂe. Sigher annær forsat wara giort. oc annær ei. wæri sic mæﬂ eﬂe ﬂrætylptum. at han ei i forsate drap. Hogger man i forsate annæn. warin sar hans i twæböte. æller wæri sic mæﬂ eﬂe .XVIII. manna.  §. 1. Warﬂer man dræpin at systur æller at dottor sinnæ. ligge i twæböte. fora ﬂy at ﬂa gatu han ei mæﬂ wapnum wart.  §. 2. Dör man af blokhoggum ligge i teæböte.  §. 3. Warﬂer man dræpin af morﬂwapnum. ligge i twæböte. Kan drapare ei warﬂa takin mæﬂ. wæri sic mæﬂ eﬂe ﬂrætölptum. at han ﬂen man drap mæﬂ folkwapnum. oc ei mæﬂ morﬂwapnum. ﬂættæ æru morﬂwapn tælghekniwer matkniwer. arf af bogha.  §. 4. Agha [ﬂe] mæn maltmælæ saman. warﬂer nocor dræpin af ﬂem æller sar gör. ligge i twæböte.  §. 5. Comber nocor obuﬂin. oc warﬂer dræpin. ligge i enböte .XL. markum. gerninga hans liggen i twæböte.  §. 6. Warﬂer yngri barn [dræpin] (dræpit) æn .XII. ara. ligge i twæböte. ær ﬂæt ældræ ligge i enböte.  §. 7. Kan owormaghi man dræpæ. ﬂæt ær owita gerning. wari bot ﬂæs fiarﬂunger af fuldre bot. Aghe ﬂær i hwarte. kununger æller biscuper.  §. 8. Hwar sum hema dræpin warﬂer. ær han fræls æller ofræls. ligge i twæböte.  §. 9. Comber man hem til annærs mæﬂ lagh dömdo ﬂinge cræwer vt sac sinæ. stander ﬂen a mot firi ær. mæﬂ wigh oc wæriu. will ei lagh dömdæ sac vt giwa. warﬂer ﬂen dræpin til comber. ligge i twæböte. oc ﬂe i enböte firi æru.  §. 10. Biuﬂer kununger lyuﬂ oc leﬂung vt. skip [aru vtgangin] (ær vt gangit) oc til læghis comit. warﬂer ﬂæt siﬂan nocor dræpin. innæn firi borﬂe. æller vtan (firi) bryggiosporﬂe. ligge i twæböte.  §. 11. i allum ﬂæssum drapum. scal man halbana. Raﬂbana. oc sanbana. swa wiﬂ drap bindæ sum fyrræ sagt ær.  §. 12. Warﬂer kuna dræpin. liggi i twæböte. Dræper kuna man. ligge i enböte.  §. 13. All twæböte. sculu swa skiptæs taki malsæghande fyrst halwa bot. Half bot skiptis i ﬂry. taki oc en lot. malsæghande. twa kununger oc hundare.  §. 14. Kan heﬂit barn dræpas. ﬂær warﬂer ei bot mera æn .XL. marker.

Vm ﬂræbötis drap. XXVII.
UArﬂer man dræpin i stow siælfs sins. flyter saman hör oc hiærne. ligge ﬂen i ﬂræböte .XX. markum oc hundraﬂa. Warﬂer man dræpin i siang sinne. ligge i ﬂræböter. wari kuna i sama gilde. warﬂer oc ei kuna i ﬂræböte. vtan ﬂær. Kan man warﬂa dræpin i andrum husum innæn garﬂe sinum. Æller i garﬂe siælwm. æller oc swa nær garﬂe at skiutæ ma til mæﬂ spiuzskapte. wari gilder at hundraﬂa markum. Warﬂer man dræpin i hemelike huse. ligge i ﬂræböte.  §. 1. Warﬂer owormaghi dræpin ﬂen yngre ær æn siu ara. ligge i ﬂræböte.  §. 2. Warﬂer man dræpin i kirkiu æller i kirkiugarﬂe. æller oc swa nær kirkiugarﬂe at na ma til mæﬂ spiuzskapte. ligge i ﬂræböte.  §. 3. Warﬂer man dræpin i rættum ﬂinx staﬂ i sattu ﬂinge. ligge i ﬂræböte.  §. 4. Warﬂer smiﬂer i smiﬂio dræpin. ﬂær han stander a giærning sinne. ligge i ﬂræböte.  §. 5. Far man at wæghe ensamin. hitter lik firi sic liggiæ. fari til by ﬂær næst ær. oc skærscute ﬂær maal sit. Hittæ twe mæn en döﬂæn. fari annær ﬂeræ ater. oc annær fram til næstæ by. oc skærscutin ﬂær mal sit. at ﬂe döﬂæn hitto. oc scaﬂa engin giorﬂo. Hawa ﬂe ei swa giort. haldin ﬂa botum vppe. æller eﬂe ﬂrætölptum. Falz at eﬂe. oc synis handwerke a like. böte XX. marker oc hundraﬂa.

Vm drap innan sianga. XXVIII.
KAn man husfru sinæ sla. will raﬂa oc ei dræpæ. taker wær æn han wilde. oc lyter döﬂ af. wari ﬂæt a .XII. manna eﬂe. hwat hælder ﬂæt war giort mæﬂ wilia æller waﬂa. wæriæ ﬂe han. böte döz drap mæﬂ lagha botum. Fællæ ﬂe han. ﬂa dömis man a stægl firi gerning sinæ. wilia frænder hænnæ hanum lif vnna inne script sinæ vtlændis. oc böte bot inlændis .XX. marker oc hundraﬂa. Dræper kuna bonda sin wari lagh samu. Fællis hon til drap. oc wiliawerke. dömis ﬂa kuna vndi sten. Huliken ﬂeræ annæn raﬂar til döz. warﬂer ﬂen fangin til banaman war raﬂin. oc ganger wiﬂ ﬂe gerning ﬂa dömis han til stægl mæﬂ bonda. Husfru vndi sten æn hon ræﬂ. Tolf mæn sculu hwart ﬂeræ wæriæ. ællær fællæ æn ﬂe morﬂraﬂ dyliæ kunnu.  §. 1. Dræper faﬂer æller moﬂer barn sit. Æller barn faﬂur æller moﬂor. broﬂer æller syster broﬂor sin. syster æller broﬂer systur sinæ. ﬂæssin liggin all i ﬂræböte.  §. 2. All ﬂræböte skiptins swa. taki halft malsæghande. oc halft kununger oc hundare.

Vm drap innæn öyum. XXIX.
VArﬂer man dræpin i skærium vte. vtan varﬂ oc wacu. ﬂær agher engin botum firi warﬂa. vtan rætter drapare. æn han fangin warﬂer. Warﬂer man dræpin innan warﬂ oc wacu. i ﬂem öyum andra liggiæ vtan firi. ﬂær skiplagh sum ﬂe ö. [liggin] (ligger) til. agher banaman finnæ innan nat (oc) iamlanga. æller botum vppe halda .XL. markum. Ei warﬂa böter ﬂa mere i iamlanga enum. ﬂo at mæn hittins dræpæne flere.

Vm toruo giæl›. XXX.
UArﬂer man i skipi siuker æller sar. kan swa længe liggiæ at allum leﬂis ﬂær wiﬂer. föræ skipara han a lan› vp. oc i iorﬂ læggiæ. fyr æn han mæﬂ allu döﬂer ær. oc fara bort fran hanum. til comber skip annæt i samu hamn. höræ mæn af skipi ﬂy. man i iorﬂ ryniæ. oc hialpa hanum v iorﬂ. Kan siﬂan ﬂen man wiﬂ fas oc kiæræ siælwer æpte scaﬂa sinum. wari gilder at ﬂrinni hundraﬂa markum. Taki halwa bot malsæghande. oc halwa kununger oc hundare. ﬁættæ heter torwo giæl›. Hawar tali warit. oc aldre takit.

Vm drap mællum clærks oc lekmanz. .XXXI.
DRæper prester æller annær clærker. lekman. ﬂær agher biscuper kununx ræt. oc arwa ﬂæs dræpnæ. takin malsæghanda ræt af botum. Dræper lekman clærk. taki ﬂær kununger sin ræt. oc arwa hans takin sin lot af bot.  §. 1. Kan man dræpin warﬂa. lekman æller clærker. oc ær ei rætter malsæghande inlændis ﬂa ﬂæt kæris. wærs ﬂær drap firi ﬂem sum a kære mæﬂan han borto ær. Comber siﬂan malsæghanden hem. oc cræwer böter. wari wart firi hanum swa sum firi ﬂem sum ﬂær fyrstæ a talaﬂe. swa oc firi allum andrum. ﬂær kunnu frammer a tala.  §. 2. Dör ﬂen man drap giorﬂe. fyrræ æn han laghsökter ær. hawin arwa hans wizorﬂ. wæriæ sic mæﬂ ﬂrætölptum eﬂe. æller giælde lagha bot firi gerningæ hans.  §. 3. Gör biltugher man drap. æller annur brut mæﬂan han friﬂlös ær. böte æpte laghum siﬂan han i friﬂ comber. warﬂer friﬂlös dræpin. ligge ogilder.

Vm forgerninga drap. XXXII.
KAn kuna man mæﬂ forgerningum dræpæ wilia. warﬂer bar oc takin wiﬂ. ﬂa scal hon bindes oc til ﬂinx föræs. oc gerninga hænnær mæﬂ hænni. Tolf mæn sculu hona ﬂær wæriæ æller fællæ mæﬂ eﬂe sinum. wærs hon. wari saclös. Falz han. böte XL. marker. Dræper mæﬂ allu. oc warﬂer san›. ﬂa dömis hon til ball. oc arwa hænnæ ærwin goz æpte hona. wilia malsæghandar hænni lif vnna. oc böter taka. ﬂa böte .XX. marker oc hundraﬂa. Skiptins sum annur ﬂræböte. ﬂen hona fangaﬂe wari saclös firi ban›. æ hwat hon wærs æller ei.

Vm hötning oc waﬂa scuf. XXXIII.
Hötir man andrum mæﬂ sten æller stang. æller banawapnum. ﬂa (ær) hötter ﬂrim staﬂum gilder. i stuw bænke. i kirkiu. i satto ﬂinge. Hwar ﬂær höter. böte III. marker. æller wæri sic mæﬂ eﬂe .XII. manna.  §.1 . Taker man wapn iwi höﬂe sinu. ﬂæt annær wilde hanum scaﬂa mæﬂ. oc æru ﬂær II. mæn til witnæ. hawi ﬂen wapn firi sit eghit.  §. 2. Kan nocor skiuta annæn i eld. æller i watn. af huse æller v træ mæﬂ waﬂa oc ei mæﬂ wilia. lyter ﬂen man döﬂ af æller annæn scaﬂa. biuﬂe firi sic ﬂen sköf. waﬂa eﬂ oc waﬂa bot. Falz at eﬂe. blte firi wiliawerke. scaﬂa hwarn æpte gilde sinu.

Vm oquæﬂins orﬂ. XXXIIII.
Opta coma af ondum orﬂum gerninga onda. Hwar sum andrum giwer oquæﬂins orﬂ. firi kirkiu æller ﬂinge. æller oc andrum samfundum manna. kallar han agna bak ﬂræl æn han fræls ær. æller annur ful namn. giter han sic for ﬂy namne wart. böte ﬂen .III. marker han swa kallaﬂe. Böte ﬂen samuleﬂ sum annæn callar hæriansun. [ﬂiuﬂ] (ﬂiuf). æller liughara iwir ﬂwart ﬂing. oc giter han ei sannat at swa giort.

Vm ﬂocka böter. XXXV.
UArﬂer kununx man dræpin. taki kununger .XL.marker at ﬂocka bot. warﬂer iarls eller biscups man dræpin. taki hwar ﬂeræ .XII. marker at ﬂocca botum. warﬂer ﬂæs hærrans swen dræpin. sum baﬂe hawer stekara oc stallara. æller ﬂæs sum i kununx raﬂ ær. wari ﬂær ﬂocca bot .VI. marker. Gifs oc hwarghin ﬂocca bot. vtan i drapum. Mæﬂ hundraﬂa marka bot. giwas ænga ﬂocca böter.

Vm ﬂe mal baﬂe ganger firi lif oc goz. XXXVI.
Hwar sum före awghan skiold eller rese hær mote sinum rættum kununge. æller ﬂy rike han inföder ær. Hawi forgiort iorﬂ oc goz allu ﬂy han agher. oc halsin mæﬂ vm han fangin warﬂer. Gifs nocrum manne sac vm ﬂylica gerninga. ﬂa sculu .VI.af kununx raﬂ .XII. mæn til næmnæ sum han wæriæ sculu ællær fællæ. wæriæ ﬂe han wari saclös. Fællæ ﬂe han mæﬂ eﬂe sinum. gange ﬂa iorﬂ oc goz hans vndi cronona. oc siælwer han vndi swærﬂ.  §. 1. ¶ Hulikin man sin husbonda dræper. æller forraﬂer rikan æller fatökan. warﬂer ﬂær mæﬂ fangin. ﬂa scal han dömæs til stægl. iorﬂ oc goz hans til ﬂræskiptis. kununge. hundare. oc malsæghanda. Alt ﬂæt sum til ær. Kan bonda æller brytiæ. legho drænger æller legho kuna. ﬂræl æller ambat. husfru eller barn dræpæ æller forraﬂa. ﬂær dömis man til stægl. oc kuna vndi sten. oc penninga ﬂeræ vm nocre æru. til ﬂræskiptis. Gifs manne eller kunu sac vm ﬂylica gerninga. ﬂa sculu .XII. mæn  a ﬂinge ﬂem wæriæ eller fællæ mæﬂ sinum eﬂe. wæriæs ﬂe warin saclös. Fællæs ﬂe takin dom sum sagt ær.  ¶ Nu ær sagt vm drap oc sar. oc scaﬂa ﬂen man kan hændæ. Guﬂ han giwi os friﬂ oc ar. oc lif for vtan ændæ.

Hær byriæs ﬂiufnaﬂa balker. oc tæliæs i hanum flocka .XVI. oc six i ﬂem fyrstæ.
¶ Vm snattara bot i ﬂiufnaﬂe.				.J.
¶ Vm ﬂriggiæ marka bot i ﬂufnaﬂ.			.II.
¶ Vm fullan ﬂiufnaﬂ.				.III.
¶ Vm lagha sökning a ﬂiuf.				.IIII.
¶ Æn man wænir ﬂiufnaﬂ til annærs.			.V.
¶ Æn man giwer andrum sak firi band.			VI.
¶ Vm clandan i ﬂiufnaﬂ.				.VII.
¶ Vm lezn oc leznfall.				.VIII.
¶ Vm lezna forfall.					.IX.
¶ Vm bosdræt oc wiﬂertaku ﬂiuf.			.X.
¶ Vm kirkiu ﬂiuf oc Rynﬂiuf.				.XI.
¶ Vm Ranzsacan æpte ﬂiufnaﬂe.			.XII.
¶ Æn man fangar ﬂiuf annærs.			.XIII.
¶ Vm wægha fynder.				.XIIII.
¶ Vm watn fynder.					XV.
¶ Vm fyn› i kirkiu.					.XVI.

Vm snattara bot i ﬂiufnaﬂ. J.
Stiæl man halwan öre æller minnæ. och mera æn .IIII. penninga. oc warﬂer takin mæﬂ. han ma til ﬂinx föræ bundin mæﬂ ﬂem ﬂiufnaﬂe. oc mæﬂ .II. mannum han til ﬂiufs swæriæ. hawi malsæghande siﬂan wald vm huﬂ hans æller .III. öræ. bot. hwat han hæller will.

Vm ﬂriggiæ marka bot i ﬂiufnaﬂ. II.
KAn man mera stiælæ æn halwan öre. oc minnæ æn half mark. ﬂa ma ﬂen ﬂiuf bindæ oc til ﬂinx föræ mæﬂ .II. manna witnum. oc .XII. manna eﬂe. han til ﬂiufs sökiæ. ﬂæt scal a ﬂinge framme wara mæﬂ hanum sum han stulit hawer oc miætæs. hawi siﬂan malsæghande wald. hwat han hæller will öron af hanum skera. æller .III. marker at botum (til) ﬂræskiptis taka. Ei ma ﬂiuwer baﬂitigiæ böte oc limi sinæ mistæ. will malsæghande han liﬂughan giwa. siﬂan han til ﬂiufs sworin ær. göri ﬂæt a ﬂinge oc wari saclös firi ban›. Lænsman gömæ at ﬂiuwe æn han will.

Vm fullan ﬂiufnaﬂ. III
UArﬂer ﬂiufwuer takin mæﬂ fullum ﬂiufnaﬂæ half marc æller mera. ﬂa ma han basta oc bindæ oc til ﬂinx föræ. Ganger wiﬂ at han stulit hawer aghe malsæghande wal› hanum lif giwa. æller vphænggiæ æn han will. Ganger han ei wiﬂ. ﬂa söke malsæghande han til sanan ﬂiuf. mæﬂ .II. manna witnum. oc .XII. manna eﬂe. oc hænge vp siﬂan mæﬂ dome. Will mansæghande siﬂan böter af hanum taka. gange ﬂe bot til ﬂræskiptis. oc ﬂiufwer löse sic wiﬂ lot [hwariu] (hwarn) sum han wiﬂ comber.

Vm laghasökning a ﬂiuf. IIII.
VArﬂer ﬂiufwer lagh sökter til fullan ﬂiufnaﬂ sum sagt ær. oc slæpper man hanum fyr æn domber ær iwir han gangin. böte III. marker. Taki siﬂan ﬂiuf sin hwar han giter. vtan i kirkiu friﬂ. ﬁiufwer agher engin hemfriﬂ hawa. æn han ær laglica til ﬂiufs vnnin.  §. 1. Firi en ﬂiufnaﬂ agha ei flere bötæs æn en. Hwat han ær mere æller minne.  §. 2. a rættum ﬂinxstaﬂ oc ﬂinxdagh. ﬂem fyrstæ æptir ær at ﬂiufwer fangin warﬂer ﬂa scal han dömæs æpte brutum sinum. oc miæzmæn sculu a ﬂinge wita huru goﬂer ﬂiufnaﬂer ær. sum stulin war.  §. 3. ¶ Nu kan ﬂiufwer fangin warﬂa mæﬂ fullum witnum. oc slipper lös manne fyr æn han laghsökter ær til sac sinnæ a ﬂinge. ﬂa will han bonda sac giwa. firi fanglise sijn. oc sigher sic ﬂa til wizorﬂa comin wara. Hawi ei wald nocrum sac giwa. fyr æn han hawer sic siælwæn wart. firi ﬂe brut han war fangin firi. oc sac vm giwin.  §. 4. Warﬂer ﬂiufwer gripin mæﬂ fullum ﬂiufnaﬂe. kan sic siælwer dræpæ i ﬂy. sökis ﬂen swa döﬂer sum quicker mæﬂ witnum. oc hængis vp mæﬂ domum.

Æn man wænir ﬂiufnaﬂ til annærs. V.
Giwer man andrum sac at han stulit hawer ﬂem sum ei warﬂer takin wiﬂer. ﬂa ær ﬂen sum witis. til wizorﬂa comin. Falz han at ﬂem. böte æpti ﬂy sum ﬂiufnaﬂer ær til. witis hanum vm half marc æller mera. wari sic mæﬂ eﬂe ﬂrætölptum. æller böte IX. marker til ﬂræskiptis. ﬁæt heter wænslæ bot. Ær ﬂæt minnæ æn half marc. wæri sic mæﬂ eﬂe .XII. manna. æller böte III. marker. Ær ﬂæt halwer öre æller minnæ. wæri sic mæﬂ .II.mannum oc siælwer ﬂriﬂi. ellr böte III. öræ. en sac malsæghanda.

Æn man giwer andrum sac firi band. VI.
KAn man andrum sac giwa firi band. oc sigher sic vtan sac bundin hawa warit. oc wald förﬂan. Hawi ﬂa hin wizorﬂ wæriæ sic mæﬂ witnum .VI. manna. oc eﬂe ﬂrætölptum. æller böte XL. marker. Hwar sum saclösen man binder. bastær. oc före swa til ﬂinx. Will siﬂan dyliæ bandin. fællæ .XII. mæn han. böte XL. marker. wæriæ ﬂe han. wari saclös.  §. 1. Comber man til ﬂinx mæﬂ sannum ﬂiufwe sinum. söke oc swæri sac til hans a ﬂy sama ﬂinge. hwat ﬂæt ær i fastu æller vtan. vm hælghan dagh eller sukn. i friﬂi eller friﬂa mællum. oc taki vp ﬂiufs ræt. Hawi ei domare wal› dom sin syniæ a sama ﬂinge ﬂiuf at dömæ swa sum han laghsökis a til sac sinnæ. ﬂær fullder ﬂiufnaﬂer ær framme sum takin ær mæﬂ hanum. §. 2. Stiæl owormaghi hwat ﬂæt ær minnæ eller mera. wari bot hans fiarﬂunger af fulle bot. ﬂen sum moghande man bötæ sculde. Ei ma han lif sit firi styld æller drap giældæ.

Vm clandan i ﬂiufnaﬂ. VII.
Clandar man firi andrum skæpt wapn. eller scorin clæﬂe. wari hwat ﬂæt hælzt ær. quict eller döt. oc sigher sit wara. ﬂa hawer han ﬂæssen wizorﬂ sum i handum hawer. gripa til hemföﬂo. hema giort. til lans eller legho. til lysning. til wæﬂsætning. til cöps eller gif. Hulikit eth af ﬂæssum wizorﬂum han til griper fyrst. ﬂa wæri ﬂæt mæﬂ .II. bygdfasta manna witnum. oc .XII. manna eﬂe. swa sum skilt ær vm annur wizorﬂ.

Vm lezn oc leznafall. VIII.
Klandar man sit eller i handum taker annærs ﬂæt hanum af hænt ær. quict eller döt. ﬂa sigher ﬂen sic hawa fangit man sum i handum hawer. oc griper til leznæ. han scal fanga man sin æn han innæn hundaris ær. i .III. ﬂinx dagha framcoma. eller [winga man] (winganaman) oc sic af handum leﬂæ. æru ﬂe baﬂe vtan hundaris. ligge firi hanum nat oc manaﬂer. Æru ﬂe baﬂe vtan lanz oc lagh saghu. hawi firi sic nat (oc) iamlanga. Comber han hemuls man sin fram innan ﬂem tima sum sagt ær. wari saclös. oc winganaman eller hemuls man swari sac ﬂeræ oc sic af handum leﬂe. Faar hwarghin ﬂeræ firi sic. oc giter ei sic af handum let. hete ﬂa ﬂiufwer. oc böte XL.marker. Æn ﬂæt ær half marc eller mera sum clandat ær firi hanum.  §. 1. Sigher man sic a torghe hawa cöpt. witi ﬂæt mæﬂ .II. bygd fastum mannum. oc .XII. æpte. wari ﬂær mæﬂ vrﬂiuwa. oc hawi forcöpt wærﬂe sinu. ﬂen fyr atte swæri til sijn mæﬂ ens sins eﬂe. at han sic ﬂæt aldrigh afhænde. Cöper cöpstaz maﬂer nocot a torghe. witi ﬂæt mæﬂ .II.manna witnum. oc .VI. manna eﬂe. æn ﬂæt cöp clandas firi hanum. wari ﬂær mæﬂ vrﬂiuwa. oc lete siælwer æpte wærﬂe sinu. oc hin swæri til sins sum atte. oc taki ater at saclösu.  §. 2. Allastaﬂe ﬂær man clandar nocot firi andrum. hwat ﬂæt hælzt ær. ﬂa scal ﬂæt sum clandat ær takum i hænder sætiæs. oc ﬂen sum clandas firi agher hemuls man sin letæ. oc fram leﬂæ firi sic. swa sum fyrræ skilt ær.  §. 3. Ei ma lezn længer ganga. æn til fæmtæ manz. Fæmte man aghe wald wæriæ sic. mæﬂ wizorﬂum ﬂylicum sum fyrræ saghat æru. Falz at ﬂem wizorﬂum. böte IX. marker. Böte oc engin mera af ﬂem sum clandat leﬂis til handa. fran ﬂem fyrstæ sum clandaﬂis firi. ﬂo at ﬂæt fulder ﬂiufnaﬂer wari. Giter ei ﬂen sum fyrstum clandaﬂis firi sic af handum let. æller wart mæﬂ wizorﬂum sum fyrræ sagt ær. böte XL. marker. æn ﬂæt ær fulder ﬂiufnaﬂer. æller mera.  §. 4. Nu kan nocor dul biuﬂa. oc nei fore ﬂæt til hans leﬂis. ﬂa hawer han wizorﬂ sum leﬂer. han wiﬂ bindæ mæﬂ witnum. æpte ﬂy clandat ær til. Ær ﬂæt half mark eler mera. binde ﬂæt til hans mæﬂ .II. oc .XII. Ær ﬂæt minnæ. witi ﬂæt mæﬂ .II. oc .VI. Ær ﬂæt halwer öre. eller minnæ. witi ﬂæt mæﬂ .II. oc siælwer ﬂriﬂi. ﬂer sum ei ær fulder ﬂiufnaﬂer i leznum wari bot .III. marker. Hwar sum ei giter sic af handum let. böte sum sagt ær. oc ﬂiufwer hete.  §. 5. Kan nocor til ﬂræl ﬂræl. wæri eghande hans han ellr böte swa sum firi frælsæn man. æller oc giwi malsæghanda ﬂrælin vt firi brut sijn.

Vm læznæ forfall .IX.
NÆmnir man fanga man sin. oc comber ei hanum fram innan lagha stæmnudagha. eller [wingana man] (wingana manni) sum sagt ær. Kunnu forfall ﬂæssin walda. eth ær ﬂæt. æn han i sotta siang ligger. æller i sarum. Annæt ær æn han kan wara i rikisins ﬂiænist. æller i hærra syslu. ﬁriﬂiæ ær æn han i fiæti fea sins ær. Fiarﬂa ær. æn han döﬂan warnaﬂ firi durum hawer. æller el› höghræ æn hawa ﬂorf. Fæmtæ ær æn han vt lændis farin ær. ﬂa scal han ﬂæt wita mæﬂ II. bygdfastum mannum. æn han kan til nocra [ﬂæsse forfall] (ﬂæssa forfalla) gripa. Comber han hemuls manne sinum fram firi sic. warﬂe ﬂa han baﬂe liuw oc leﬂo. oc ﬂen wari saclös fran sic giter let.

Vm bosdræt oc wiﬂer taku ﬂiuf. X.
Giwer man andrum sac vm bosdræt. at han hawer gangit vndi las oc nyclæ. oc spanat bo hans. ær ﬂæt minnæ æn half marc. wæri sic mæﬂ .XII. mannum. æller böte III. marker. Æt ﬂæt half mark æller mera. wæri sic mæﬂ ﬂrætölptum eﬂe. æller böte XL.marker.  §. 1. Giwer man andrum sac. vm wiﬂertaku ﬂiufnaﬂ. sigher wara i husum hans. ﬂæt af hanum stulit war. dyl han ﬂa oc sigher nei firi. hittis siﬂan i husum hans. oc tax vt mæﬂ ranzsacan. oc wæﬂning. böte ﬂa oc ﬂiuwer hete. Ganger wiﬂ oc lægger ei dul a. wæri sic ﬂa mæﬂ .XII. manna eﬂe. at han ei wiste at ﬂæt stulit war. æller böte III. marker.

Vm kirkiu ﬂiuf. oc rymﬂiuf. XI. 
Hwar sum stiæl af andrum i kirkiu æller i kirkiugarﬂe. æller af siælwre kirkiu. warﬂer gripin mæﬂ. hawi ﬂær ei mera friﬂ æn annærs staﬂ. æ hwat tima ﬂæt wara kan. Lagh sökis til sac sinnæ. æpte ﬂy sum ﬂiufnaﬂ ær il. taki siﬂan ﬂiufs iu æller i kirkiugarﬂe. æller af siælwre kirkiu. warﬂer gripin mæﬂ. hawi ﬂær ei mera friﬂ æn annærs staﬂ. æ hwat tima ﬂæt wara kan. Lagh sökis til sac sinnæ. æpte ﬂy sum ﬂiufnaﬂ ær il. taki siﬂan ﬂiufs ræt vp æpte ﬂy sum brut æru til.  §. 1. ¶ Nu kan ﬂiufwer rymæ mæﬂ ﬂy han stulit hawer. oc ﬂen far æpte sit hawer mist. oc will scaﬂa man sin taka. Kan han hittæ oc i hæl sla. ﬂa giwi arwa hans banamanne sac at han saclösan man drap. Kan ﬂen man wiﬂer drap kiænnæs. oc sigher sic ﬂiuf sin dræpit hawa. ﬂy at han kunne han ei fyrræ fa. wæri ﬂæt mæﬂ eﬂe .XII. manna. wæriæ ﬂe han. wari saclös. Fællæ ﬂe han. böte manin ater. mæﬂ .XL. marcum.ﬂen agha ranzsaca æpte sinu mæﬂ .XII. bygdfasta manna witnum. Will ﬂa han vtan wæﬂ husum sinum vplæsæ. oc synæ lata. Kan ﬂæt ﬂær hittæs han æptir far. ranzsaki at saclösu. Hittis ﬂæt swa i husum hans. hawi ﬂa wizorﬂ at wæriæ sic. æller af handum leﬂæ. Kan ﬂæt hittæs i olæstum husum. stande lagh firi hanum sum husin agher. swa sum firi andrum sacum ﬂær man wænir til annærs.  §. 1. Nu will man huus sin ei vplæsæ vtan wæﬂ oc ranzsaca lata. ﬂa sculu ﬂe baﬂe wæﬂiæ vm .III. marker. oc taka til taka. siﬂan scal han huus sijn vplæsæ. ﬂen æpte sinum leter han scal ﬂy namn giwa han mist hawer. oc ﬂæs mærke sighiæ. ﬁri mæn sculu ﬂær lösgiurﬂir inganga. oc iwin axlaﬂe. oc letins fyrræ at ﬂe ei bonda abyrﬂ berin. vnde clæﬂum sinum. Kan ﬂæt hittas ﬂe æptir leta [oc fyrræ leta]. oc ær ei windöghæ. æller gap a ﬂy huse niﬂre æller vppe swa mykith ﬂingh ma in föris at. stande ﬂa a wizorﬂum sinum. Ær ei gap æller windöghæ a. oc tax ﬂær vt stulit ær. böte ﬂa ﬂen lönæ wilde. oc ﬂiuwer hete. [Kan man bindæ] (han ma bindæ) oc til ﬂinx föræ. oc agrip mæﬂ hanum. malsæghande söke han til ﬂiufs mæﬂ ﬂrætölptum eﬂe. taki siﬂan ﬂiufs ræt vp. Hittis ænkte mæﬂ hanum. hwarte i læstum husum ælle i olæstum. wari saclös. oc taki vp wæﬂ fæ sith.  §. 2. Nu will han hwarte [wæﬂiæ. æller vplæsæ] (vplæsæ. æller wæﬂiæ) mote ﬂem ranzsaca beﬂæs. ﬂa mogho ﬂe dyr hans vpstötæ. oc æpte ﬂiufnaﬂe letæ. Hittis mæﬂ hanum ﬂiufnaﬂer ﬂen. ﬂa böte oc ﬂiufwer hete. oc sökis sum sagt ær. Hittis ei. böte ﬂen .III. marker huus let brytæ. Kan ﬂen man huus sijn wilia wæriæ. oc coma ﬂær i ﬂeræ mællum sar æller drap. wari ﬂen i enböte firi ær. oc ﬂen i tweböte til comber.  §. 3. Ær husfru hema oc ei bonde. hawi swa wald ranzaca ﬂa ﬂen sit hawer mist. sum ﬂa bonden siælwer hema wari. Ær hwarte ﬂeræ hema. Ær bryti æller deghiæ. broﬂer æller barn i garﬂe. ﬂe til allders æru comin. warin lagh samu.  §. 4. Kan nocot clandas ﬂæt af husfru ær cöpt. vtan witu bondans mera æn til öris. wæri sic mæﬂ cöpwitnum ﬂen i handum hawer. oc wari ﬂær mæﬂ vrﬂiufwa. oc hawi forcöpt penningum sinum. oc mæﬂ .III. marker.  §. 5. Hawer man huusfolk i garﬂe sinum. warﬂer ﬂen firi ﬂiufnaﬂe sum i huus kan coma. sum lasum raﬂer oc nyclum.  §. 6. Stiæl [man ﬂær] (mander). oc warﬂer fangin i lanzscape andru. sökis ﬂær til ﬂiufs ræt. æn malsæghande orkar. Orkar ei ﬂær sökiæ. före ﬂa ﬂiuf ﬂijt han stulit hawer. oc söke han ﬂær til sin ræt.

Vm æn man fangær ﬂiuf annærs. XIII.
TAker man ﬂiuf annærs oc ﬂiufnaﬂ mæﬂ hanum. han scal firi ﬂen ﬂiuf hawa half mark. §. 1. Æltir man ﬂiuf af hæst baki mæﬂ .III. manna witnum. lagh lyse hæst ﬂen. oc taki half marc at [scalösu] (lagha lösn). Taker hæst æller hors a gangu innæn hundaris. lyse oc late ater ﬂem sum han agher. Ahge ﬂær firi ænga pænninga. Taker man hæst æller hors vtan hundaris. oc lysir hawi fore lysning öre. Ær ﬂæt lagh lyst. nyti mæﬂ domum. nytiær fyrræ böte III. marker.

Vm wægha fyndir. XIII.
KAn maﬂer fynd hittæ. han scal hænne lysæ firi wæghfarande mannum ﬂem hanum fyrstæ mötæ. hwat ﬂæt ær en æller flere. swa firi by ﬂem han fyrstum at comber. ﬁær næst firi kirkiu oc ﬂinge. ﬂa ær ﬂe fynd laghlyst. Aghe siﬂan ﬂriﬂiung af hænne ﬂen sum hit hawer. hwat ﬂæt wara kan en æller flere. Comber ﬂen æpte sum tappaﬂe. oc i handum taker. oc ær ei fyn› laghlyst. ﬂa nöte ﬂen sum hittæ oc lönte. æpte miæzmanna eﬂe oc ﬂiufwer hete.

Vm watn fynder. XV.
Hitter man flytande fynd. ær hon laglyst. aghe fynda lut af sum sagt ær. Dragher fynd vp af grunne. aghe halwa fynd. æn hon laflyst ær. Comber rætter æghande. oc swær sic til sins. Hawi ﬂa han fynd. oc ﬂen taki fyndælut sum hitte. Comber ei ﬂen sum wiﬂer kiænnis innæn nat oc iamlanga. ﬂa scal fynd miætas. taki kununger twalyte. oc ﬂriﬂiung ﬂen sum hitte.

Vm fyn› i kirkiu. XVI
Hitter man fyn› i kirkiu æller i kirkiu garﬂe. æller i garﬂe hema fae ater ﬂem sum agher. oc hawi fyndælut engin.  §. 1. Allastaﬂi ﬂær man fyn› hitter. Hwat ﬂæt ær döt æller quict. göre ﬂen sum hitter sic vrﬂiufwa mæﬂ lysninga witnum. Swæri ﬂen til sijn sum agher oc tappat hawer. taki swa sit ater.  §. 2. ¶ Alle ﬂe mæn sum goz hialpa vndan elde. v. watne. æller firi hær. hawi [ﬂa firi ærwoﬂe sit ænga] (ﬂak firi ærwoﬂe sit oc ænga) tiltalu sic nocot kiænnæ af ﬂy goz ﬂe hulpit hawa. mera æn rætter æghande will ﬂem mæﬂ goﬂwilis vnna.  ¶ Ær nu talt sum i hawin hört. vm ﬂiufnaﬂ oc æn fynder. Bætre ﬂem guﬂ ﬂær oræt hawa giort. oc forlate os wara synder.
Hær byriæs ﬂingmala balker. oc tæliæs i hanum flockar .XI. oc six (i) ﬂem fyrstæ.
¶ Vm domara					.J.
¶ Vm buﬂkafla					.II.
¶ Huru ﬂing scal haldas.				.III.
¶ Huru man andrum til ﬂing stæmnir.			IIII.
¶ Huru man scal lagha fæstæ.				.V.
¶ Vm fæstu oc twætalu.				.VI.
¶ Vm osiﬂugha manna næmdir.			.VII.
¶ Vm wæﬂningar.					.VIII.
¶ Vm witnis maal.					.IX.
¶ Vm eﬂæ taka. feataka. oc wæﬂiætaka.			X.
¶ Vm friﬂ i soknum.				.XI.

Vm domara. .J.
Domara scal man swa wæliæ oc taka. Lænsmaﬂer scal a ﬂinge vpstanda. oc .XII. mæn af hundare næmnæ. ﬂe sculu twa mæn til doms wæliæ. oc ﬂem næmnæ sum nytlike æru. baﬂe kununge oc almænne. Kununger agher ﬂem dom i hænder sætiæ. æller oc ﬂen hans wal› ﬂær til hawer. ﬁe samu domara agha ﬂing sökiæ a hwarium ﬂinx dagh. oc bondum lagh skiliæ. En scal ﬂinx staﬂer i hundare hwariu wara. Hwarn [sunnudagh] (siunda dagh) ma lænsmaﬂer ﬂing hawa a rættum ﬂinx dagh. ﬂy at enost optare. at han hawi kununx bref æller buﬂsakp fangit. Ei ma [læsmaﬂer] (lænsmaﬂer) buﬂkafla vpskera oc hundare til ﬂinx quæliæ. vtan [buﬂscap] (buﬂscaper) kunne coma a kununx buﬂ hawer til hundaris wili ﬂing halda.

Vm buﬂcafla oc ﬂing fall. II
Nv kan buﬂcafle vpskæras. oc kununs buﬂ ær til hundaris comit. æller kunnu walzgerninga i hundare göræs. Buﬂcafle en scal i fiarﬂung hwarn. han scal rætlica fram ganga. oc ei ater. ﬂær scal engin liﬂugher vm sitiæ buﬂcafla at flytiæ. ei brytiæ æller landboa hwem ﬂe hælzt til höræ. vtan hærra garﬂa sum ﬂe siælwe innan sitiæ. æller ﬂeræ sætugarﬂa sum mæﬂ örs ﬂiænæ. Ganger buﬂcafle östæn i by. gange vt wæstæn. Ganger in sunnan. gange vt norﬂan. Hwar buﬂcafla wc kununs buﬂ ær til hundaris comit. æller kunnu walzgerninga i hundare göræs. Buﬂcafle en scal i fiarﬂung hwarn. han scal rætlica fram ganga. oc ei ater. ﬂær scal engin liﬂugher vm sitiæ buﬂcafla at flytiæ. ei brytiæ æller landboa hwem ﬂe hælzt til höræ. vtan hærra garﬂa sum ﬂe siælwe innan sitiæ. æller ﬂeræ sætugarﬂa sum mæﬂ örs ﬂiænæ. Ganger buﬂcafle östæn i by. gange vt wæstæn. Ganger in sunnan. gange vt norﬂan. Hwar buﬂcafla willer æller fæller. swa at ei ﬂing buﬂit ær fult. Fæller en man. böt III. öræ. Fæller hamna all. böte III. marker. ﬂem taki lænsman. Fæller fiarﬂunger. böte X. marker. Fæller halft hundare. böte XX. marker. Fæller alt hundare. böte XL. marker. tak bot kununger. Faar lænsman fult ﬂing. oc kununx buﬂscaper warﬂer fullaﬂer. warin allir saclösir. oc ei ællæs. Fiure mæn af fiarﬂunge hwarium sculu ﬂing sökiæ. hwarn ﬂinx dagh. böte ﬂingfall ﬂen sum ﬂæt gör. Faar lænsman .XVI. mæn til ﬂinx. vtan domara wari alt hundare saclöst.  §. 1. ¶ Warﬂa walzgerninga til bonda göræ. kuna mæﬂ wal› takin. æller drap giort. ﬂær ma bonde at saclösu buﬂcafla vpskæra. oc mæn til calla. Hwar ﬂen buﬂcafla burit hawa. oc annær ei fangit hawa. Aghe ﬂa ﬂen wizorﬂ burit hawer. swæriæ til hans sum sic sigher ei fangit hawa mæﬂ .II. oc .XII. Giter han swa sworit in til hans. ﬂa böte ﬂen sum fyrræ skilt ær buﬂcafla fælde. Ær han [bolstax] (bolsta›s) maﬂer sum quar siter. oc buﬂ hawer fangit. böte III. öræ. Hawer han ei buﬂ fangit æller buﬂcafla. wari saclös. ﬂa æn han falz. böte sum sagt ær. oc sökis vt ﬂe en sac. swa sum fyrræ skilt ær.a. oc hawer ei. skær ﬂo buﬂcafla vp oc bönder til ﬂinx callær. ﬂa böter han .III. marker. æller wæri sic mæﬂ eﬂe. XII. manna. Falz at eﬂe. böte sum sagt ær. I. mark kunungi. I. hundare. I. ﬂem sum quælde waru.  §. 1. Nu hawer han ﬂing stæmt. ﬂa sculu domara a ﬂinge wara baﬂe æller annær ﬂeræ. ær hwarghin ﬂeræ ﬂær. bötin baﬂen .III. marker. Æller witin forfall sijn hwar ﬂeræ mæﬂ .II. mannum. Gitæ ﬂe ei forfalz witne fylt. bötin sum sagt ær. til ﬂræskiptis. wari ﬂen malsæghande sin ræt firi domara skyl› miste. Kiærir bonde til domara. at ﬂe ei  a ﬂinge waru. stande ﬂæt til .XII. manna. sum ﬂa waru a ﬂinge. hwat domara ﬂær waru æller ei. Raﬂe halwe næmd hwar ﬂeræ. Ær domare a ﬂinge will ei bondum ræt dömæ. stande oc ﬂæt til .XII. manna. wari ﬂen ﬂeræ saclös sum næmnir. ﬂen ei [næmir] (næmnir) wari fælder. oc böte III. marker. Hwar sum annær rætlica takin ær hundare. gange ater domber hans. oc wari saker at .III. markum. Ganger man lagh æpte dome hans. gange oc lagh ater til fasta oc til fæböta.

Huru man scal andrum ﬂing stæmnæ. IIII.
Giwer man andrum sac han scal ﬂing stæmnu ﬂriæ firi sic hawa. siu næter mællum hwars ﬂinx. will ei han til ﬂinx coma. oc ræt firi sic biuﬂæ sum sakin gifs. ﬂa scal han sokn fæstæ sum kiærir. vtan hanum kunnu mötæ forfalz witne. eth ær ﬂæt. æn han siuker ligger. Annæt ær. æn döﬂæn firi dorum hawer. ﬂriﬂiæ æn han ær a feate fea sins. Fiarﬂa æn elder (ær) höghre æn hawa ﬂorf. Fæmtæ æn han ær æpte kununx buﬂscap farin. ﬁænne forfalz witne fulle bonde mæﬂ .II. mannum oc siælwer ﬂriﬂi. Hawi ﬂa han fiarﬂa ﬂing sic wæriæ will.  §. 1. ¶ Biﬂer maﬂer annæn ﬂing stæmnæ. oc han siter quar oc will ei. böte III. öræ. en sac bonda. Sigher at han ei biﬂin war at ﬂingstæmnæ. wæri ﬂæt mæﬂ .II. mannum oc siælwer ﬂriﬂi. æller böte sum sagt ær.  §. 2. Nu will lænsmaﬂer firi wildæ saker. oc awn› æ sama bonda stæmnæ lata. oc witna twe mæn swa mæﬂ bonda. böte lænsmaﬂer hanum .III. öræ.  §. 3. Nu comber ﬂen til ﬂinx sak ær giwin. hawi wizorﬂ ﬂylic han a griper fylle ﬂem i lagﬂingum. will han ei swara i ﬂrim lagh ﬂingum. ﬂa scal domare ﬂing hem til hans dömæ. will ei æn ﬂa swara. ﬂa scal sac hans miætas. æpte ﬂy hon ær til. Hawi æn bonde fiærﬂa ﬂing firi sic til wizorﬂa swara oc ræt göræ. will sic ei æn ﬂa wæriæ mæﬂ laghum æller ræt göræ. ökis ﬂa sac hans mæﬂ .III.markum. æn XII. mæn fællæ han. at han ei ræt giorﬂe i lagﬂingum. ei warﬂer sac hans ﬂy höghre. vtan dombrut fölghi.  §.4 . ¶ Giwer man andrum sac. wari hwat sac ﬂæt hælzt ær. dör ﬂen man sac ær giwin fyrræ æn hon ær til lagha comin. æller wizorﬂa. XII. mæn sculu oc ﬂæt wita hwat han swaraﬂe til ﬂe sac mæﬂan han liwandis war. æller ei. war ﬂær swarat til. ﬂa sculu arwa ﬂæs a samu wizorﬂum standa sum faﬂur firi ﬂem til swara grep. war ei swarat mæﬂan faﬂer lifﬂi. Hwain ﬂa arwa wald gripæ til wizorﬂa [slik] (slika) ﬂe wilia.

Huru man scal [ﬂing] (lagh) fæstæ. V.
Fæstir man lagh æller sokn. taker ﬂær til taka. Fæller han lagh firi hanum mæﬂ siælfs wilia. böte III. marker. æller wæri sic mæﬂ eﬂe .XII. manna. at han ﬂæt ei wlte. at lagh hans fældus. Nu sigher ﬂen swara sculde. at ﬂæt ær ei rætlica sworit. wari ﬂæt a taka eﬂe. will annær taki wæriæ oc annær fællæ. aghe ﬂen wizorﬂ wæriæ will. oc bonden taki annæn taka firi ﬂen fællæ wilde. Nu sigher han ei ræt wara giort. eﬂ atte sea. ﬂa scal ﬂen swæriæ sculde. eﬂ sin mæﬂ .XII. ﬂinx witnum skiæra swa at han hawer sin eﬂ gangit til fulz oc ei til falz. wari swa ﬂær lyct at laghum hans. hwar swa giort hawer. wari ﬂæt gilt.  §. 1. Siﬂan i synæmalum allum. oc næmdum. hawi ﬂen vnnit sum [syn] (siu) wilia mæﬂ swæriæ. oc warin siﬂan synæmæn alle. oc næmdamæn saclösir.  §. 2. Alla ﬂem synæban› oc soknaban› hawa fælt. scal næm› til göræ oc cræwiæ vt af ﬂem ﬂa sacl ﬂe waru fælde firi at. Wilia ﬂe ei ræt göræ. ökis ﬂa sac ﬂeræ mæﬂ ﬂrim markum. Söke ﬂa sac vt lænsmaﬂer mæﬂ hundare sum skilt ær fyrræ.

Vm fæstu oc twætalu. VI.
Fæster man andrum pænninga mæﬂ witnum. will siﬂan ei giældæ. taki til doma oc söke ﬂem vt sum skilt ær. vm lagha söknir. Fæster man andrum penninga a ﬂinge. aghe wizorﬂ ængin andrum guldit wita. vtan mæﬂ ﬂem samu witnum sum ﬂa a ﬂinge waru. ﬂær penningæ vt fæstus. Sigher annær fæst wara oc annær ei. wari ﬂæt a ﬂinx witnum. raﬂe halwe næm› hwar ﬂeræ. Festir man pænninga annær staﬂ. oc ei a ﬂinge. wite ﬂem gulna mæﬂ .II. bygﬂfastum mannum. oc .XII. æptir. Sigher annær fæst wara oc annær ei. wari ﬂæt a .XII. manna eﬂe.  §. 1. ¶ Giwer lænsmaﬂer bonda sac. at han hawer twætalu giort a ﬂinge. hawer han rættan malsæghanda firi sic sum ﬂæt [gör] (kiærir). witin ﬂæt .XII. mæn i ﬂy hundare. raﬂe halwe næmd hwar ﬂeræ. Sighiæ ﬂe .XII. at han hawer wart sic mæﬂ samu talu. oc wizorﬂum sum han til grep a fyrstæ ﬂinge. wari saclös. Sighiæ ﬂe at han hawer mæﬂ andre talu oc wizorﬂum sic wart. æn ﬂem han fyrstum byriæﬂe at. böte III. marker firi twætalu. Hawer man lagh gangit mæﬂ andre talu æn mæﬂ samu. wari fallin. oc böte sac æpte lanzlaghum. oc .III. marker firi twætalu. æn .XII. mæn fællæ han.  §. 2. ﬁæssum lundum ma twætala göræs. Comber man til ﬂinx. oc kiærir a annæn. han ma a ﬂy fyrstæ ﬂinge kiæræ hwat han will. Griper han siﬂan til nocra andra talu. i laghﬂingum. æn ﬂe samu han sic stadde vppa a fyrstæ ﬂinge. oc will ﬂær mæﬂ winnæ sin wiﬂer delo man . ﬂa sculu ﬂæt .XII. mæn wita. wari lagh samu vm ﬂen til kiæræ. swa sum vm ﬂen swarande ær. at æ hulikin ﬂeræ sinæ talan vm wænder bort af ﬂy sum han staﬂlica grep til kiæru. æller wizorﬂa a fyrstæ ﬂinge. oc giwer ﬂem sac vm twætalu rætter malsæghande. wærins æller fællins. oc bötin sum skilt æe.

Vm osiﬂungha manna næmder. VII
Comber ﬂen man til hundaris. oc callær ﬂing fore sic. æller stæmnir næmd sum en sac kununx hawer. han scal næmnæ af fiarﬂunge hwarium .III. mæn. Ranzaca mæﬂ ﬂem oc spyriæ æpte ﬂem mannum at illu ganga sum bilder at stene. stiælæ osiﬂughum gerningum fölghiæ. ﬂær scal rætter malsæghande firi wara. oc næmnæ scaﬂa man sin. ﬂænne stal af mik til fullan ﬂiufnaﬂ half mark. æller mera. ﬂa ær ﬂæssum mannum namn giwit. oc wænis til ﬂeræ. ﬂæt scal a .XII. manna ﬂe standa. hwem ﬂe wilia licastan ﬂær til witnæ. æller fran swæriæ. ﬂen ﬂe wæriæ wari saclös. baﬂe firi bot oc eﬂum. ﬂen ﬂen fællæ. wæri sic mæﬂ .XII. mannum i ﬂrim laghﬂingum. Falz at wizorﬂum. böte oc ﬂiufwer bote. Ær ﬂiufnaﬂer mera æn half mark. æller oc half mark. böte IX. marker til ﬂræskiptis. firi wænslæ sac. Ær ﬂæt minnæ böte æpte ﬂy sum skilt ær. vm ﬂiufnaﬂ i laghum.

Vm wæﬂningar. VIII.
VÆﬂiæ mæn sinne mællum. æ hwat ﬂe wæﬂiæ hælzt. oc æru til taker. ﬂa [taki] (tali) ﬂen til taka sins sum wæﬂiæt hawer. at han ræt fae vm wæﬂ fæ sit. oc söke han æpte han kan ei annærs ræt fa. ær ei taki til. wari ogilt wæﬂ hans.  §. 1. Wæﬂiær domare æpte dome sinum vndir laghman. oc taker til taka. wæﬂiær ængin gen hanum. wari domber hans gilder. Hwar sum delir a domarans dom vtan wæﬂ firi laghmanne. böte III. marker. æn laghman skil dom hans gildæn. enæ mark kunungi andra laghmanne ﬂriﬂio domara.  §. 2. Allir eﬂ eﬂær. oc sokner sum wæﬂiæs vndi (laghmanz) skilning. standen vndi hans dom. wæﬂiær bonde mote domara. oc taker til taka. oc dömir han siﬂan a hans wæﬂ. böte III. marker. Hawi [bonden ængin wal›] (ængin wal› bondan) sökiæ fyr æn han at wizorﬂum fallin ær. Hwar sum delir vppa laghmans skilu. æller dömir vtan wæﬂ. böte VI. marker. will nocor wæﬂiæ ﬂing fran garﬂe sinum. ﬂæs hawi han wizorﬂ. Hawi oc ængin wal› ater brytæ domarans dom at owæﬂiæﬂo vndi laghman. oc ei laghmanzins dom vndi kunung vtan wæﬂ.

Vm witins maal. IX.
UArﬂer man stadder a ﬂinge ﬂær baﬂe kununger oc biscuper æller laghmander ær a. oc næmnis ﬂær fram witne bæræ. oc bær ﬂær fals witne. böte kunungi III. marker firi scruk witnit. Hawer han eﬂ sworit. oc [warﬂa] (warﬂer) atergans. böte III. marker biscupi. oc wari saclös firi kunungi.  §. 1. Hwar sum firi sokn æller ﬂinge biuﬂer lagh. æller witne oc fæster. fyller ﬂem i laghﬂingum. wari saclös. fæller han lagﬂing firi sic. böte sac ﬂe han fallin ær at æpte lanzlaghum.  §. 2. ¶ ﬁær sum .XII. mæn sculu annæn wæriæ æller fællæ. ﬂæt scal wara i rættum lagﬂingum. wilia ﬂe hwarte göræ. böte næm› all .III. marker. ﬂe sum til biuﬂas warin saclöse. Ok ﬂe sum wiﬂer delæs görin andra næm› a sama mal. Nu kan malsæghande oc lænsmaﬂer mæﬂ hanum kiæræ til ﬂeræ sum i næmd waru. at ﬂe wildu hwarte wæriæ æller fællæ. ﬂa moghu ﬂe wæriæ sic mæﬂ .XII. mannum andrum æn mæﬂ ﬂem samu i ﬂe næm› waru. Gifs enum manne sac firi ﬂæt. wari sic mæﬂ II. mannum oc siælwer ﬂriﬂi. æller böte III. öræ.  §. 3. Kiænnis nocor wiﬂ sac sinæ. oc fæster (firi) sokn æller ﬂinge i alla ﬂrea ﬂriﬂiunga oc giælder swa æptir wari saclös. giælder ei æptir fæstunne. sökis ﬂa mæﬂ lanzlaghum.  §. 4. ¶ Hwar sum man scal sökiæ annæn mæﬂ witnum. ﬂær han ei ær takin wiﬂer swa sum vm drap sar. Ran. ﬂiufnaﬂ. æller hwat ﬂæt hælzt ær sum man scal mæﬂ witnum sökiæ. ﬂæt scal han göræ mæﬂ frælsum mannum oc friﬂwitum.  §. 5. ﬂæssen witnen sculu bygﬂfast wara. vm inlaxfæ. bygﬂa skæl. lofswitne. lanzwitne. oc cöpwitne. [lenznawitne] (leznawitne). oc lysninga witne. hær sculu alt bygfaste mæn wiﬂer wara. oc swa wiﬂer wæﬂning.

Vm eﬂa taka. feataka. oc wæﬂiæ taka. X. 
Fæster man eﬂ firi sokn æller ﬂinge. hawer firi sic taka oc witne. ﬂæt heter eﬂa taki. Fæster man pænninga mæﬂ taka oc vitne ﬂær heter fea taki. wæﬂiær man wiﬂ annæn oc taker til taka oc witne. ﬂæt heter wæﬂiæ taki. Quæl nocor ﬂæsse taka. oc sigher at ﬂe ei taka waru. ﬂa gifs ﬂem wizorﬂ sic i tak wita. Hwarium ﬂeræ mæﬂ .II. mannum oc siælwer ﬂriﬂi. Fylli swa bonde wizorﬂ sin. Kan taki siælwer dyliæ. at han ei taki war. wari ﬂæt a .XII. manna witnum sum wiﬂer waru oc wistu hwat hæller war. Raﬂe halwe næm› hwar ﬂeræ sum wiﬂer delæs. Fællæ ﬂe takan. böte III. marker firi at han wilde fællæ wizorﬂ bondans. wærs han wari bondin fallin at wizorﬂum sinum ﬂy at han grep ﬂær til taka oc witne sum han ei hafﬂe.  §. 1. ¶ Nu delæs mæn wiﬂer annær sigher sic eﬂ fæst hawa. oc eﬂe taka hawa. annær sigher pænninga [fæst] (fæsta) wara. oc sigher sic fea taka hawa. skilin oc ﬂæt .XII. mæn ﬂeræ mællum. Dyl man fæstu. XII. mæn sculu oc ﬂæt wita. hwat sum fæst war. æller hwem fæst war. oc hwar sum taki war. Halwe næm› raﬂe hwar ﬂeræ. wær man sic firi malsæghanda. wari warﬂer firi allum andrum.

Vm friﬂ i lagh soknum. XI.
Allir sculu friﬂ hawa oc halda hælzt i ﬂæssum timum. An friﬂer byriæs. vm olafs mæssu oc stander til mikiæls mæssu. Julafriﬂer ganger in a iula apne. oc stander til attunda dagh. æpte ﬂrættunda dagh. [Köpninga] (Köpﬂinga) friﬂer i strængenæse ganger in vm freadax quæld æpte ascu oﬂinsdagh oc stander til quælz vm huita sunnudagh. Waar friﬂer ganger in vm miﬂfastu sunnudagh. oc stander til hælgha ﬂorsdax.  ¶ Nu ær skilt vm lagha friﬂ sum allri sculu halda. Hwar sum annæn  söker i ﬂænnæ friﬂum. böte III. marker.  §. 1. Ok aghu mæn friﬂ hawa. ﬂær kununger biuﬂer vt leﬂung sin. Allir i ﬂy hundare. æller skiplaghi æru sum leﬂunger ær vt gangin af. baﬂe mæﬂ mannum oc matgiærﬂ. J andrum hundarum æller skipalaghum sum liﬂugh sitiæ vm leﬂung. laghﬂingis oc sökis æpte lanzlaghum swa sum friﬂa mællum.  §. 2. ¶ Æptir vtgiærﬂum kununx ma sökiæ oc næmnæ i allum friﬂum. Firi nocra andra saki ma ængin næmnæ hwarte i friﬂi æller friﬂa mællum. vtan firi ﬂæt giæl› minnæ ær æn .III. öræ. ﬂær ma næmnæs til i friﬂa mællum. Ma oc ængin man andrum af taka mera æn giæl› ær til.  ¶ Wari swa talt vm friﬂi. gu› giwi os sin friﬂ. wi ﬂorwm alle han wæl wiﬂ. Alle ﬂe hijt wildu mæﬂ friﬂi coma. oc hær mæﬂ friﬂi wara. ﬂe sculu oc mæﬂ friﬂi hæﬂan fara. ﬁem hawer iak allum [friﬂum] (friﬂom) fört. lagh saghu ﬂæsse hawa hört. J friﬂi wari kununger laghmaﬂer oc lan›. ﬂæt giwi os faﬂer oc sun oc ﬂæn hælhge an›. Friﬂer wari [lyster] (lyct) at laghum oc lagha fallum. Naﬂer guz oc friﬂer wari mæﬂ os allum. AmeN.


