# ID: svediakorp-law22
# author: 
# authorBorn: 
# pseudonym: 
# translator: 
# title: Bjärköarätten
# subtitle: 
# originalTitle: 
# manuscriptDate: 1345
# originDate: 1275--1325
# retrieveDate: 2019-10-09
# sourceDescription: Description from Fornsvenska textbanken (https://project2.sol.lu.se/fornsvenska/): "Bjärköarätten anses av Schlyter vara författad i slutet av 1200-talet eller i början av 1300-talet. Den finns bevarad i en enda fullständig hskr. Dessutom finns ett fragment.  Texten är inskriven efter Schlyters utgåva (SSGL 6) av Lars-Olof Delsing vid institutionen för nordiska språk i Lund."
# genre: law
# subgenre: 
# location: 
# language: sv
# languageVariety: 
# codeswitching: 
# originalLanguage: 
# manuscript: Holm B 58
# manuscriptChapter: 
# manuscriptPages: 105--123
# printer: 
# printedVolume: Samling af Sweriges gamla lagar
# printedIssue: SSGL 6
# printedPages: 
# printedDate: 
# editor: Schlyter
# publisher: 
# digitisationMethod: manual transcription
# transcriptionPrinciples: diplomatic
# transcriber: Lars-Olof Delsing
# retrievedFrom: Fornsvenska textbanken (https://project2.sol.lu.se/fornsvenska/)
# retrieveFormat: RTF
# annotation: tokens
# annotationMethod: automatic
# words: 6,520
# sentences: 356
# sentenceOrder: original
# URL: https://project2.sol.lu.se/fornsvenska/05_Filer/BjR.rtf
# cite: 
# availability: CC-BY 4.0 (https://creativecommons.org/licenses/by/4.0/)


[Bjärköarätten]

	1.
Hær byriæs biærköæ rætter. Hwilkin sum arf æller ærfwir vil sæliæ. biuﬂi næstu frændum fyrst falt. a ﬂrim byæ ﬂingum. viliæ ﬂe swa fore ﬂæt goz giuæ. sum af aﬂrum biuﬂz. ﬂa köpin ﬂe. wiliæ ﬂer eig. sæli ee hwar han bæst ma. kan ok vara at hans frændær hindræ ei ﬂerræ köp innæn nat ok iamlangæ. hauin siﬂan æncti wal› ok ængæ röst ﬂylikt köp at hindræ. vtan ﬂeer hættin viﬂær sinum ﬂrim markum. §.1. Hwilkin ærfﬂ æller ærft goz vil vt til pant sætyæ. biuﬂe fyrst næstu frændum en ﬂe inRikis æru. viliæ ﬂer hanum eig læ pæningæ vp a ﬂæt goz. sæti ﬂa vt ee hwar han ma. Gitær han ﬂæt goz eig ater löst. vm ﬂæn dagh ﬂe fore lægiæ. ﬂa skal han sum lænt hauær. æptir goﬂræ mannæ mætorﬂum ok forskiælum hanum ater giua. allt ﬂet arffit var bætræ en lanit.

	2.
	Hwilikin maﬂer hus rywær ok niﬂer takær. ok vil siﬂan ﬂæt ater vp byggiæ. kalli til sinæ nagrannæ. ok andræ doghandæ mæn. ok late ater mellam sitt hvs ok sins nagrannæ enæ alin bret knutærum. §.1. Engin maﬂær ma sætiæ hemilik hus næstu sinom grannæ. æller viﬂær aldræ mannæ gatu. vtan han lati ater mellin husins. ok sins eghins garﬂ ﬂrigiæ forærum.

	3.
	Hwilikin maﬂær sum drægher vt knif ok skiær sundær brok æller brokabelti af adrum. ok warﬂær forwnnin at han ﬂæt meﬂ wreﬂz hans giorﬂi. en ﬂo at han skaﬂi hwarti hanum æller skapum hans. böte sex markær. fore skyrﬂinæ. æller vari sik meﬂ sex mannum. §.1. Hwilikin maﬂær slæghin varﬂær æller sarghaﬂær. kunnughi .i. staﬂ vitnum. ok nagrannum ﬂæn ﬂæt giorﬂi. ok foghotænum oc raﬂz mannum. ok viti ﬂæt eig siﬂan adrum manni. vitir han siﬂan adrum. böte ﬂre markær.

	4.
	Hwilikin man kærir a annan fore foghætanum ok razﬂ mannum. ok hin byuﬂær sik til bætring ok allæn ræt. later siﬂæn ﬂæn kiærﬂi. sik eig nöhiæ at foghætæns oc raﬂmannæ dom. vtæn kiærir ﬂæt sama a han i adrum köpstaﬂ. ok wærﬂær ﬂær laghlikæ till wnnin. böte .XII. markær silfs.

	5.
	Hwilikin sum lane takær. af andrum nokot. ﬂær viﬂær skal han haua ﬂre vitnis mæn. ok ﬂe samu ﬂa han lanit ater giælder. Giörs ﬂæt vtan vitni. ok kræfs ﬂriggiæ markæ giæl› af nokrom æller oc ﬂy minnæ. læggi fram swa mykit sum han viﬂer kiænnis. ok væri sik meﬂ en sins eﬂe. §.1. kræfs giæl›. mera en ﬂre markær. ok til sex markær. æller ok ﬂeræ mellum. wæri sik meﬂ ﬂriggiæ mannæ eﬂe. kræfs sex markæ gial› æller meræ en sex markæ. wæri sik meﬂ sex mannum. 

	6.
	Hwilikin sum sæl nokot. ok ﬂæn sum köpt hauær. læggær a sit merki. halder ﬂæn sum salde. vm ﬂæn dagh ok annan dagh til sol sesz. sæl han ﬂæt goz innæn ﬂæmmæ timæ aﬂrum. böte ﬂre markær. vil oc ﬂæn sum köpti köpit viﬂær sighiæ. ok viﬂær sighær eig annæn dagh for solæ sæter. ok vil ﬂæt köp siﬂæn eig haldæ. böte ﬂre markær. ok siﬂan ma han sum salde meﬂ foghætæns raﬂi ællæ twæggiæ raﬂmannæ vitnum sæliæ sit goz hwem han siælver vill. §.1. köpir oc nokor nokot. ok læggær eig mærki sit a. hwilikin ﬂerræ sum ﬂæt vil viﬂær sighiæ. ﬂen saldi æller köpti. Hwilkin sum köpir af adrum nokot. giwær ﬂær vpa goz pæningæ. hwilikin ﬂeræ salt havær æller köpt. ok vil han ﬂæt viﬂær sighiæ. giui ater æller oc beﬂis ater a ﬂeem sama dagh. æller a adrum dagh fore solæ sætær. göræ ﬂer eig swa innan ﬂæmmæ timæ. hwilikin ﬂeræ sum köpit siﬂan ater brytær. ok vil ﬂæt köp eig haldæ. böte ﬂre marker. §.2. nu kan maﬂær köpæ oc giwær a fæsti pæning æem sum salde. Nv wiﬂær sighær hwarghin ﬂeræ ﬂæt köp a ﬂeem dagh æller a adrum fore sole sætær. viﬂær sighær siﬂæn ﬂæn salde. givi ater ﬂylik tu slik han tok. ok giælde liﬂköpit. ﬂa en hin viﬂær sighær sum köpti. havi firi giort swa mykit sum han hanum andwarﬂaﬂi sum saldi. ok giælde ﬂo liﬂköpit.

	7.
	kan swa vara at twe mæn kiwæ ok ﬂrættæ mellin sin. ok viliæ eig standæ foghætæns ›om oc raﬂmannæ dömpdom. ok saghﬂum a almænnigx byæ mot. vtæn beﬂis biscopsins laghbok. oc annæn ræt skriwaﬂen fore raﬂmannum sik vp læses. Hwilikin ﬂeræ ﬂer til riggiæ ganger. ﬂa böte foghætanum oc raﬂmannum half mark.

	8.
	Hwilikin sum kombær meﬂ skip i hampn. ﬂæt goz han hawær hit. ok fört. före ﬂæt fyrst in til lanz i hus oc i fullæ gömo. siﬂæn skal han foghatænum kunnukt göræ. ok byuﬂa hanum falt ﬂylik goz han fört hawær. foghatin a han fræmiæ ok forﬂa innæn ﬂre dagha. fyrræ ma han encti sæliæ. §.1. Hwilikin maﬂær i meru skipi æller minnu köpir vtæn korn ok siæl. ok varﬂær ﬂer forwnnin at. böte ﬂre markær. æller væri sik meﬂ ﬂrim mannum. ﬂo lowaz löﬂosæ farum sild ok lin sæliæ i sinum skipum. ok ﬂo meﬂ ﬂem skiælum at förin allæ andræ sinæ værning fyrræ in til lanz. §.2. Hwilikin sum stighær i annars bat. ok köpir i hanum nokot. warﬂær han ﬂær meﬂ wnnin. böte ﬂre öræ warﬂær han eig til wnnin. væri sik meﬂ ﬂrim mannum. §.3. Ok mogho mæn almænnilighæ hwarstat köpæ ee mæn marknæﬂin standær. swa sum fran pikiszdaghum ok til martins mæssu. mællin ﬂe ytærstu sum byrin hawær byght fra sunnæn oc til norﬂen.

	9.
Hwilikin man sum vil kiæræ a annæn falli saman ﬂreer sakir at mestu. vndir enni kiæru e hwat han vil hælst ivir han kiæræ fiærﬂæ sakinæ ma til læggiæ en swa kan viﬂær ﬂorwæ. vtæn ﬂæt forvinnis at ﬂet giorﬂis fore haﬂz skyld oc illwiliæ. §.1. Nv kan maﬂær sik meﬂ eﬂe væriæ. fylli ﬂæn eﬂ a ﬂrim lagha daghum ﬂer næst komæ. fyllir han eig sin eﬂ men ﬂen timæ. ﬂa ær han fallin fore sakinæ. oc böte ﬂre markær til ﬂræskiptis borghænæman a byﬂæ eﬂ göraranom innæn ﬂennæ tima fyr ær sakt. wil görarin eig höræ eﬂin. höræ ﬂa borghaﬂa menninæ eﬂin. ok ﬂær æptir ﬂa fylli han fore domarænom meﬂ sinum eﬂe hwat han horﬂe. Wæghfarandi man a ﬂæn samæ dagh eﬂ gangæ sum han eﬂ fæsti vm a ﬂem dagh ær eﬂsört ok eﬂgangit. en skipæra væri sik meﬂ sinum eﬂe i hampnum. Riﬂandi man næstæ sinum hæstum. §.2. hwilikin man sum eﬂ fæstir vm ﬂæn timæ han ma eig swæriæ. lati sik vm sæmiæ meﬂ ﬂem sum han eﬂin fæst hawær. vm ﬂæn dagh. han ma eﬂin fylla vp a. §.3. hwilikin pant takær af nokrom. siﬂan hauær ﬂæn pant laghlikæ vp buﬂit. æptir goﬂra mannæ virning ok mætorﬂum. er pantrin bætri en giældit ær. er oc pantrin værri. ﬂen han vt sætti. gialdi ater alt ﬂet sum i gialdit sat er. §.4. Hwilikin maﬂær sum eﬂ festir ok forsumar han a fyllæ æller falz at laghum. böte ﬂre marker.

	10.
	Hwilikin man annarz bat takær vtan eghændans orlof. böte ﬂre öræ. fore at han i stægh. ok ﬂre oræ fore at han or stæg. §.1. Takær maﬂær manz hæst olowandis. bote ﬂre öræ fore at han vp stegh. ok ﬂre oræ fore at han niﬂær stegh.

	11.
	Hwilikin sumfore ﬂiufnæﬂ hawær eig fyr grippin varit. fa han stiælæ. fore minnæ ma han eig hængiæ. en fore ena mark. örum mistæ han fore halmark. æller brennis meﬂ iarne. for minnæ en half mark ma ﬂiuf sla til stupv. §.1. Warﬂær nokrom ﬂiufnæﬂær vitær ivir nokot ﬂing. ok han gripir til sins fangæ manz. oc oppinbarer han. ok han leﬂir sik af hendi oc til annars. ok ﬂen leﬂir oc fra sik. ﬂen sum ﬂæt wærﬂær swa sensto til le›t. ok han giter eig leﬂt. til annars. swari ﬂa han firi ﬂiufnaﬂin. §.2. ær ﬂet ﬂæn ﬂiufnaﬂær. at han gar eig a lif sins vaﬂæ. ok varﬂær han eig fangin. wæri sik meﬂ ﬂrim mannum. kan ﬂæt gangæ a lif sins vaﬂæ. væri sik meﬂ sex mannum. §.3. Stiæl konæ standi ﬂylikin dom oc ﬂylikin ræt sum man. vtæn konor skulu liuandis i iorﬂ grawæs. fore swa mykit ﬂypti sum mæn hængiæs. §.4. Warﬂær konæ fangin meﬂ stil› oc er hun olæt. ﬂæn henni sak giwær. skal hana giömæ ﬂær til barnit föth ær. ok giöri siﬂan hennæ ræt. §.5. Hwilikin ﬂiuf gripir oc a hændir meﬂ fullum ﬂiufnæﬂ. æller oc meﬂ andrum kostum stolnum. oc a hændir meﬂ fullum ﬂiufnæﬂ. æller oc meﬂ andrum kostum stolnom. oc slæppir siﬂan ﬂiufwinum wærﬂær han ﬂær meﬂ forwnnin. böte .XL. markær. warﬂær han eig til wnnin. væri sik meﬂ sex mannum. §.6. Wæﬂær ﬂiufwær fangin meﬂ stil› ok kombær i stupugrewæns hus. ok i staﬂsins iarn. stupugrewæn a gömæ han alt ﬂæt til hans rættær giörs. latær han han vndæn rymæ fyr. ﬂa giældæ sin hals. for ﬂæs hals. Hwilikin sum kombær til stupunnæ oc sæz ﬂær .i. göme ﬂæn at hanum sum hanum sak giwær meﬂ staﬂsins hiælp. §.7. Witis manni sak swa mykin at han ﬂorf borghandæ man wiﬂær. leﬂiz ivir ﬂry stræti i stadﬂinum. far han eghi æn ﬂa borghan for sik meﬂ foghotans oc raﬂmannæ lovi oc goﬂwiliæ. sætiz ﬂa han i bysins iarn.

	12.
Hwar sum gangær hem at manni meﬂ wræz hen›i. ok vindær a han vræﬂz værk. gör han blan. ok bloﬂoghæn. æru ﬂær til sex mannæ vitni hwarn wæghin. owæn hans garﬂ æller niﬂan. böte fult kononx ezsöre. fyst firitighi markær kunuginum sundærlikæ. ok XL. markær til ﬂræskiptis. æru eig witni til. ok komber a op ok a kallan. ﬂa skulu tolf mæn wæriæ han. æller fellæ ﬂe sum ware byæmæn æru. ok raﬂi halwi næm› hwar ﬂeræ. warﬂær man wræﬂær a gatum oc gen lötum. flyr annar vndæn. ok i annars manz hus. hwar sum ﬂæt halz ær i staﬂinum. warﬂær ﬂer bla oc bloﬂoghær. böte XL. markær. æller væri sik meﬂ sex mannum. Dræpær han. han ﬂa böte attætighi. markær til ﬂræskiptis. §.1. Hwar sum gör aﬂrum valz æller wræz værki i kirkiu æller i kirkiu garﬂi. han havær brutit kononx eﬂsöre. bötis sum hemgangæ. §.2. Dræpær maﬂær annan a aldra mannæ torghe. fore miﬂiændagh. böte attætighi markær. dræpær æptir miﬂiændagh fullum sarum. ﬂorf viﬂær baﬂi lin. ok lækir. böte .IIII. markær oc tiughu. æn til æru twæggiæ mannæ vitni. æru eig vitni til. ﬂa væri sik meﬂ sex mannum. wærﬂær man sarghaﬂær. æptir miﬂiændagh. æru til ﬂriggiæ mannæ vitni. böte Xii. markær. æru eig vitni til. ﬂa væri sik meﬂ sex mannum. bloﬂsar i holdi fore miﬂiæn dagh niu markær. i hofﬂe .XII. markær. ﬂæt er twæggia mannæ vitni æller sex mannæ eﬂer. bloﬂsar i huldi æptir miﬂiæn dagh sex markær. i hofﬂi niu markær. ﬂæt er twæggiæ mannæ vitni æller sex mannæ eﬂer. Pust oc hardragh ﬂre markær. en ﬂryggiæ mannæ vitni æru til. æller væri sik meﬂ ﬂrim mannum. §.3. Hwar sum annan dræpæer i bastuwu. liggi i twæböte en sex manna vitni æru til. æru eig vitni til. væri sik meﬂ XII raﬂmannum. alt ﬂæt i bastuwu giors sarum æller drapum. liggi alt i twæböte. samu lagh æru vm hæmilik hus. §.4. warﬂær konæ æller mö wal› takin. ok warﬂær maﬂær laghlikæ til wnnin meﬂ sex mannum. hawi fore giort halsinum æller XL. markum. æru eig sex mannæ vitni til. æller væri sik meﬂ XII. raﬂmannum

	13.
Swa mykin friﬂ hawær man i sinu skipi. hwat ﬂæt er meræ skip æller minnæ sum siælsins husi. liggær skip bryggiu læghi. varﬂær ﬂær maﬂær. vt byrﬂis castæﬂær meﬂ wræz hendi. vt a sion. böte XII. markær. kastær in til lanz böte sex markær. vm han varﬂær viﬂær bundin. meﬂ twægiæ mannæ vitnum. æru eig vitn til. ﬂa væri sik meﬂ sex mannum. Liggær skip i akkiærs læghi hwart maﬂær warﬂær hestz vt byrﬂis castæﬂær. æru til twæggiæ mannæ vitni. böte XII. markær. æru eig vitni til. ﬂa væri sik meﬂ sex mannum. §.1. Kaster man annan meﬂ vrez hendi af sinni bolabro. æller garz bro. böte sex markær. en twæggiæ mannæ vitni. æru til. æru eig vitni til. væri sik meﬂ sex mannum. §.2. Alla ﬂa sakir sum brytæs mellum lyﬂosæ oc konungx hampn. i. konungx hampn. ﬂe skulu allær bötæs æptir löﬂosæ ræt. allær ﬂe sakir i aﬂrum langum oc aﬂrum staﬂum. varﬂær ﬂæt eig foræmnæt fyr en ﬂe komæ i kununx hampn. ﬂa bötes ﬂæt alt æptir staﬂsins ræt.

	14.
	Wærﬂær manz baﬂin öghum ut slæghin sva at æncti kan sea. baﬂi öron swa at lyzn læstis. æller næsær af hognær. æller tungæ vt skurin. æller baﬂær hendær af hugnær. æller baﬂæ fötær æller skap meﬂ skapti. ﬂessin all bötes hwart meﬂ XL. markum. en sex mannæ vitni æru til. æru eig vitni til. væri sik meﬂ XII. raﬂmannum. oc raﬂi halwi næm›. Hwar sum stingær vt annat öghæ a manni. böte .XX. markær. læstir annæt öræ. böte XX markær. annæn fot næﬂæn knæ. XX markær. æn twæggiæ mannæ vitni æru til. æru eig vitni til. wæri sik meﬂ mannum. Hwgger af fot owan knæ. böte XL. markær. æn til æru sex mannæ vitni. æru eig vitni til. væri sik meﬂ .XII. raﬂmannum. oc raﬂi halwi næmp›. §.1. Hwar sum huggær manz ﬂumling af. ﬂæt ær tiu markæ bot. Hwar sum huggær af al annur fingær meﬂ eno huggi. böte XX. markær. Hwggær han af en fingær af ﬂem fiurum. böte VI. markær til ﬂræskiptis. oc ﬂre markær sundærlikæ malseghendum fore saræ ﬂulit. Hwggær han af en liﬂ af fingri. böte oc .VI. markær fore ﬂet. oc malseghendum sunderlikæ ﬂre markær fore sar ﬂulikt. en twæggiæ mannæ vitni æru til. æru eig vitni til. væri sik meﬂ VI mannum. Hwggær man fingær hanz swa at han krumpnær in a lowæ. æller stander liﬂstarker. böte VI. markær til ﬂræskiptis. ængæ saræ botenæ. en æru twægiæ mannæ vitni. æru eig vitni til. væri sex mannum. §.2. Slar man vr manni twa öwærstæ æller niﬂærstæ tender framstu. böte fore hwarriæ ﬂeræ sex markær. oc hwariæ andræ tan fore ﬂre markær. oc væri sex markær meﬂ sex mannum. oc ﬂre markær meﬂ ﬂrem mannum. Slar man kinben sundær a manni. swa at mundær warﬂær skiælghær af. böte .XX. markær. en til æru twæggiæ mannæ vitni. æru eig vitni til væri sik meﬂ sex mannum. all van› lyti i manz ænliti sum kan sea ivir ﬂwæræ gatu. hyl hwarti hatter ællerhuwæ. bötes meﬂ XII markum. en til æru twæggiæ mannæ vitni. æru eig til vitni. væri sik meﬂ sex mannum. §.3. Slar man viﬂben sunder a manni swa at han bær arm i fætlum. böte sex markær. en til æru twæggiæ mannæ vitni. æru eig witni. til. væri sik meﬂ sex mannum. Slar man armben ovan alboghæ æller niﬂan sundær æller larben owæn knæ. æller leggiæ ben niﬂan knæ swa at spiælkæ ﬂorf. böte XII. markær. æn til æru twæggiæ mannæ vitni. æru eig twæggiæ mannæ vitni til. væri sik meﬂ sex mannum. §.4. Hwar sm huggær ﬂumul ta af manni. böte .X. markær. huggær af hinæ andræ fyrær i eno huggi böte oc X markær. æn æru twæggiæ mannæ vitni til. æru eig vitni til. væri sik meﬂ sex mannum. Hwggær af ena ta. böte sex markær meﬂ ﬂrem mannum. §.5. Slar maﬂær man i howoﬂ vtan allæ friﬂi swa at benlösing komber i. böte XII markær fore sarit. oc ﬂre markær fore hwart benit e til ﬂry æru ben vt löst.æru ben flere vt löst. böte eig ﬂy meræ. æru twægiæ mannæ vitni. æru eig vitni til. væri meﬂ sex mannum. lækærin skal vitnæ meﬂ twem mannum huru mang ben vt löstos. §.6. ængum a man lenger varﬂa en maﬂrin ær för gangæ til kirkiu æller torghx köpæ sinnæ latæ. §.7. warﬂær maﬂær dræpin oc kennis ængin viﬂ drapit. giwær ærfwingin nokrom manni sak. witni han wiﬂær meﬂ sex mannum. æller hin drapit witis. wæri sik meﬂ XII mannæ eﬂe. §.8. Giör maﬂær giærning. oc kombær vndæn. hwariæ han›æ giærning ﬂæt helstz ær. bardaghæ sar æller drap. oc later han böter byuﬂa ok bætring fore brut sin. malseghændin vil eig viﬂær takæ. böte ﬂa foghotænum oc staﬂinum sin ræt. æptir ﬂy brutin æru til. oc siﬂan lowæs i staﬂinum vara oc wapn bæræ. oc eig ﬂem sum eig wildi wiﬂ botum taka. §.9. Dræpær bymaﬂær byman. han skal rymæ staﬂin .XL. nætær ﬂær innæn. lati han byuﬂa böter. hin taki wiﬂær en han wil at saklöso. §.10. Dræpær giæstær nokon man. oc warﬂær laghlikæ til wnnin meﬂ sex mannæ vitnum. komi eig fyr af staﬂinum en han ﬂet drap böt hawær. æru eig vitni til. væri sik meﬂ .XII. mannæ eﬂe. §.11. Warﬂær man huggin i han› swa at han giter eig matburghit sik æller i fot swa at han giter eig gangit vtan stiltu böte XX. markær fore hwart ﬂeræ. Hwggær maﬂær hand af manni. warﬂær lyﬂt æller fot swa at han ﬂorf eig stiltu wiﬂær. böte XII markær fore hwart ﬂeræ. §.12. Hwar sum gior manni forsat a gatu æller strætum oc fyrræ varit o satir. gör han blan æller bloﬂoghæn. æru til sex mannæ vitni. böte XL markær. væri sik meﬂ XII mannæ eﬂe. Dræpær maﬂær man i forsati. han liggi i twæböte. §.13. Dræghær man swærﬂ at manni æller matknif. en ﬂo at han eig sar giorﬂi. böte sex markær. sarghær han man. böte æptir saræ botum. Rykkir maﬂær stikamæz at manne böte sex markær æller gange vt gönom hans han›. sarghar han man. böte æptir saræ botum. orkær han eig botum misti handinæ. §.14. ganger man hem at manni meﬂ wræz viliæ. windir ﬂo ænti værk a hanum. æru til twæggiæ mannæ vitni. böte XII. markær. æru eig vitni til. wæri sik meﬂ sex mannum. Kaster maﬂær meﬂ wræz hendi i garﬂ at manni sten stang æller annat hwart. ﬂo at han giöræ ængin skaﬂa. böte sex markær. æn til æru twæggiæ mannæ vitni æller væri sik meﬂ sex mannum. slar han nokon æller sarghær. böte æptir satæ malum. §.15. Hwar sum takær annan meﬂ wal› i sinu hemæ saklösæn böte XX markær. æn til æru sex manni vitni. æru eig vitni til. væri sik meﬂ tolf mannæ eﬂe. §. eig bötes konæ högfhri botum en maﬂær vtan i doz drapum. ﬂa liggær hun i twæböte §.17. Warﬂær konæ dræpin meﬂ barni ﬂy quikt var. i hænnæ liui. ﬂa bötes hun meﬂ twæ böte. æn til æru sex mannæ vitni. æru eig vitni til. væri sik meﬂ tolf mannæ eﬂe. ok ﬂreæ goﬂæ konor skulu vitni bæræ. at barnit var quikt ocböte barnit ater meﬂ XX markum. æptir ﬂeræ ﬂriggiæ qunnæ eﬂe. æller væri sik meﬂ sex mannum §.18. wærﬂær spini huggin af kono. böte XX markær. æn til æru twæggiæ mannæ vitni. æller væri sik meﬂ sex mannum. wærﬂær spinær af hugnir af kono. böte XL markær. æn til æru sex mannæ vitni. æru vitni til væri sik meﬂ tolf mannæ eﬂe. Warﬂæ lokkær baﬂir af mö skornir. böte tolf markær. varﬂær lokkær af kono skornir. böte sex markær. §.19. Warﬂær konæ barﬂ swa at hun föﬂe döt barn. æru til ﬂrigiﬂ quinnæ vitni. at barnit war quikt wrﬂit. böte XX markær fore barnit . æru eig goﬂræ ﬂriggiæ quinnæ vitni til. wæri sik meﬂ sex mannum. §.20. Nv sikx af owormagha botum. oc awitæ sum fæ. ﬂæt ær owormaghi yngri ær æn fæmtan ara. Dræpær owormaghi man. böte maleghandanum siu markær. oc siu markær foghatænum oc staﬂinum. §.21. Dræpﬂær fæ man hwariæ handæ fæ ﬂæt helst ær. böte ﬂen sum fæt æ siu markær maleghændanum oc siu markær foghotænum oc staﬂinum. §.22. Nv sikx vm vaﬂæ eﬂæ ok waﬂæ böter. ﬂæt ær waﬂi baﬂi sigiæ vaﬂæ Gior maﬂær man saran meﬂ waﬂæ eig meﬂ viliæ swa at han fulsæri kombær i. byuﬂe waﬂæ eﬂ twæggiæ mannæ. oc waﬂæ bot siu öræ. §.23. Nv gior fæ man saran æller kono. ær til twæggiæ mannæ vitni sum viﬂ varo oc a saghu. böte ﬂen sex öræ sum fæt aa. æller wæri sik meﬂ twem mannum.

	15.
	Takær maﬂær annan man meﬂ sinni husfru. ok warﬂær til wnnin laghlikæ meﬂ sex mannum. hawi bonden wal› vm lif hans. æller löse sik horkarlin meﬂ XL. markum til ﬂræskiptis. ængin ma oc husbondænum æller husfruni sak giwæ fore hor. vtæn hwart ﬂeræ aﬂru. Gior hon hor. wærﬂær bar oc a takin. bæri staﬂsins mantol. æller lösi sik meﬂ XL. markum til ﬂreskiptis. Gior maﬂær hor. ﬂa skal ﬂen konæ leﬂæ vm staﬂin sum han var inni gripin meﬂ. æller löse han meﬂ XL. markum til ﬂræskiptis. ﬂa skal staﬂsins swen han leﬂæ. oc hawi enæ mark. af foghotænum oc staﬂinum. §.1. Hwar lokkær manz husfru æller dotur swa at hun skiam› wærﬂær at sinni quinku. löse sinæ næsær meﬂ XL. markum oc fly staﬂin. æller wæri sik meﬂ tolf mannæ eﬂe.

	16.
	Hwar sum liughær æru manz af manni æller kono. böte XII markær til ﬂræskiptis. orkær han eig. ﬂa skal han huzstrikæ wiﬂ stupunæ. oc rumi siﬂæn staﬂin.

	17.
	Slar man æller kono sit fralst hion til goﬂræ wisu. ﬂa ær ﬂæt ogilt. en eig komæ sara mal .i. koma sara mal .i. böte æptir staﬂsins ræt.

	18.
	Hwar sum stiæl i bastuwu æller af siælsins husbondæ til half mark. lösi sin hals meﬂ XL. markum æller hengi.

	19.
	Hittir maﬂær rak a hawi vti. vtan warﬂ ok waku. hawi halwæ fyn›. hittir innæn warﬂ oc waku. hawi ﬂriﬂiwng af. hittir a hafs butnum ﬂorf wiær sokn æller ostbyttu hawi halft. Hittir maﬂær goz til lanz diwrit swa at waﬂa ma til. hawi fyærﬂung. hittir a ﬂirro lande. oc fyærﬂung. §.1. Hittir skip bytæ innæn staﬂsins mark. hwar sum ﬂy goﬂæ hiælpær. hawi ærwuﬂis lön. æptir goﬂra mannæ orﬂwm. §.2. Fyndum skal man laghlikæ liusæ. æller hete ﬂiuwær. æptir ﬂy ﬂiftær oc goﬂe men skuﬂæ ﬂæt. §.3. Hittir maﬂær ækkiær manz. hawi arwuﬂis lön. æptir goﬂræ mannæ skoﬂæn. hwggær maﬂær akæris streng sundær. böte ﬂre markær. oc böte ater stægin swa goﬂan han var. æptir goﬂræ mannæ witnum. Hwgær maﬂær ﬂe festur aa landi bornir æru. böte ﬂre markær. oc festunær. ater.

	20.
	legher man skip af manni. hwat ﬂæt ær meræ æller minnæ. vil eig han hal›æ sum legt hawær. sighi til æghændænum. annan dagh fore solæ sætær. sighær eig til swa. giwi halwæ skiplegho. æn skip ær far fört. oc hawi fore giort festipæninenum. Nv vil hin eig haldæ sum skipit saldi a lægh. sighi. til ﬂem sum leghi annan dagh fore solæ sætær. oc bæri ater festi pæning. twa pæning fore en. gior han eig swa. haldi ﬂæt. Hwar sum legﬂi. ﬂa æn skip ær samleght. ﬂa ma ingin maﬂær af gangæ. vtan han hawi styrimanz. oc aldræ skiparæ orlof til. Sighlir skip or hampnum æller ror. swa at sea ma aas a borﬂi. oc viliæ skiparer fra skipi skiliæs. oc komæ ater i hampnena. ﬂa ær al skipleghæ annæﬂ. §.1. komæ mæn i hafs nöﬂ. kombær a sior› oc ofsinnæ. oc ﬂorwæ kastæ. ﬂæt goz ﬂær vt kastæs. skal ater giældæs æptir markæ tali. oc hwarium eptir sinum eﬂe. kan ﬂem skiliæ vm kastet. ﬂa skulu ﬂerræ ﬂæ sum flere æru farfæster. §.2. Lata skiparar slippæ sik tugh af handum. giældæ ﬂer ater styrimaninum allæn skaﬂan fore tughin. bristæ tugh æller akkiæri. hawi skiparæn siælwær skaﬂan Hwggær skiparæ tugh. vtæn styrimanz viliæ. ﬂa giældæ ater allæn skaﬂan. Hwggær siælwær tugh sundær. hawi siælwær skaﬂan. §.3. Kombær skip a grun oc lestis eighi. oc ﬂorf kastæ ﬂæt ater. gialdi baﬂi skip goz æptir markætali. ﬂæt sum ﬂær var vt kastet.

	21.
	Hwilikin sum lastær æller illæ taler vp a foghotæn oc alt raﬂit. böte ﬂrættan markær silfs. ﬂær af takær foghotin fyst ena mark silfs. hwar borghæ mæstærin sinæ mark silfs. siﬂæn takær halft foghotin.. oc halft staﬂrin. æn til æru twæggiæ mannæ witni. æru eig vitni til. væri sik meﬂ sex mannum. Hwilikin sum illæ talær til borghamestæræns. böte. XII markær til ﬂræskiptis. Hwilkin sum lastær æller talær illæ til annærs nokors byæmanz æller giæst. böte ﬂre markær. til ﬂreskiptis. oc kallær maﬂær man oqwæﬂins orﬂum. böte sex markær æn til æru twæggiæ mannæ vitni. swa sum ﬂiuwær. morﬂæri. liuari. forsleghin herriæns son. morﬂbrennærei. hwnzæmæ son. ﬂræl en han fræls ær. æller kallær goﬂæ kono horkono. skukiu. trolkono æller fordæﬂu. §.1. Nv kan swa vara at foghotin æller raﬂmæn nænnæ byman at gangæ. vm staﬂin eptir hwæriu ﬂæt hæstz ær. hwar sum ﬂem misfirmir meﬂ orﬂum. æller giærningum. ﬂæt liggi alt i twæ böte. baﬂi i drapum ok sarum. en i orﬂafari æru ﬂær eig högræ en andri mæn. §.2. hwilikin maﬂær fore sitiændi raﬂi talær illæ vp a foghotin ein raﬂman. böte .XIII. markær silfs.

	22.
	Hwar sum meﬂ val› gangær af byæ mote æller af rastudwu oc forsmar festæ lagh æller pæningæ fore brut sin. böte ﬂre markær swa op han giör ﬂæt.

	23.
	Hwar sum stighr æller gangær i annæs manz kalgarﬂ. oc stiæl kal. æru til twæggiæ mannæ vitni. böte ﬂre markær til ﬂræskiptis.

	24.
	ﬂæt ær oc staﬂsins rættir. en maﬂær giptis i kunu goz. giptis til alz halfs. swa giptis oc konæ oc konæ i maz bo.

	25.
	Nv kunnu hion barnlös skiliæs æt. ﬂa ærfwin ﬂer nestu frændær æru æptir ﬂem. oc æruir slit dottor sum son. waﬂær maﬂær twægiptær. oc afflær han barn viﬂ baﬂæ kunur. ﬂa taki slikt koldær sum koldær. baﬂi aftir faﬂur oc moﬂor..

	26.
	Nv kan ﬂæn maﬂær döghæ frændær æru fiærri. komæ ﬂer innan dagh oc aar. ærwin ﬂer. koma eig. ﬂa ærwi kunungin. oc daghær mirkis innæn sex wikum.

	27.
	Nv giwær maﬂær morghin giæf husfru sinni. ee hwat ﬂön morghon giæf er mere æller minni. skiliæs ﬂen barn lös at. ﬂa takær husfrun morghun giæf sinæ vp. fa barn saman. ﬂa far hon engæ morghongiæf. vtæn sin kirkiu bonæﬂ. oc sinæ siæng af oskiptu. oc siﬂæn skipti hun til halfs. viﬂ barn sin. æller ærwingiæ sinæ.

	28.
	ær aﬂalkono barn til. ﬂa far amyu barn enti af fæﬂærnæ meræ en faﬂir vil ﬂy vnnæ. ær eig aﬂalkono barn til. ﬂa a ﬂæt .III. markær fore fæﬂærne sit.

	29.
	Nv giör maﬂær æller konæ sit testament. ﬂa skal giwas af bæggiæ ﬂerræ goz oskiptu. at lik sins vtfærﬂ. ok sama ›agh ﬂæt iorﬂæs. kost oc offær takin oc af bæggiæ ﬂerræ goz oskiptu. æn allær ﬂær eptir giærﬂir siﬂæn giöræs æptir ﬂæn döﬂæ. ﬂem giöri ﬂæn sum arwit vp takær. §.1. Giwi oc engin ﬂen barn aghær eptir sik mere siælæ gipt en ﬂön sighiæ ia wiﬂær. æller oc ﬂeræ skylæstu frændar. Dör maﬂær barn lös sinæ mellum æller konæ. hawi vald giwæ hwarn ﬂriﬂiæ pæning hwart han wil.

	30.
	leghær maﬂær garﬂ af adrum. halft aar. æller hælt. wil ﬂen eig haldæ swm leghi. sæghi til eghændænum. fore annæt solæ sætær. sighær eig swa til meﬂ twem mannum. oc ﬂeræ vitnum. ﬂa giwi halwæ husæ legho. oc fari hwart han vill. Nv wil eghændin haldæ leghonæ. ﬂa sighi til hinum sum leghﬂi annæn dagh fore solæ sætær. sighir eig swa til meﬂ twem mannum. ﬂa ›ömis ﬂæn i garﬂinum wara sum leghi. æller giwi hanum hafwæ husæ legho ater. §.1. Nv far maﬂær i manz garﬂ. oc wil siﬂæn bort or hanum fara. giwi eghændanum halfwæ husæ legho. Nv vil enghændin gestin bort wrækæ. giwi ater gestinum swa marghæ pæningæ sum han melti hanum. samu lagh hwat husum man legher helstz. §.2. Nv vil husbonden siælwær raﬂæ. fore garﬂinnum. ﬂa wari gestin aat. manæﬂi fore stempnodaghin. Sighær eig husbondin swa gestinm til. ﬂa dömis gestinum i garﬂinum vara till annærs stempnu daghs. sigher eig gestrin bondænum till. ﬂa væri qwar i garﬂenum. oc giui bondænum swa mangæ pæningæ ﬂem vm sember. §.3. Nv lowær bonden gestinum hws ﬂækkiæ. oc wel vm byggiæ. fyllær han ﬂet. bæri vp allæ sinæ husæ legho. fyllær eig. ﬂa falli sva mykit af hans husæ legho. sum raﬂmæn mætæ ﬂæt. ﬂa en gestrin byggir siælwær æller oc kombær meﬂ twæggiæ mannæ vitnum. ﬂa standi i hans husæ leghom.

	31.
	Hwat fæ man slar helstz i hel. giældi swa got qwikt gen döﬂo meﬂ fullum fæ giældum. oc twæggiæ mannæ vitnum.

	32.
	Köpær maﬂær nokot i staﬂinum. oc er ﬂæt ﬂiufstolit. komber eghandin æptir. ﬂa nempni sin fanga man. oc grip til leﬂiz. hawær til twæggiæ mannæ köp vitni. ﬂa skal swæriæ til sins sum klandæﬂi meﬂ sinum twem nagrannum. Nv skal ﬂæn leﬂa ser fra handum sum handæ mellum hawær meﬂ twem köp vitnum. oc wæri sak lös. giter eig læt fra sik. hete siælwær ﬂyufwær. warﬂær oc nokot strulit af staﬂinum vp a landit. komber ﬂæn æptir sum goz a ﬂær skal han swæriæ til sins meﬂ twem byæmannum af staﬂinum. giter leﬂt fra sik. wæri saklös. giter eig böte oc ﬂiufwær hete. §.1. Enghin tyghi gangæ af staﬂinum oc a landit. vtan maﬂær gripær til leﬂznæn. engin oc af landinu oc i staﬂin. vtæn ﬂe samu tyghi. §.2. Hwar sum annars timber taker giört æller o giort. hwar ﬂæt hestz liger. oc er ﬂæn hemæ i staﬂinum ﬂæt aghær. oc spyr eig eghandin at. ﬂa böte ﬂre markær fore en stok. æller enæ fiol. oc swa fore annæn oc ﬂriﬂiæ. oc eig ﬂe meræ at han taki alt timbrit. vtan timbrit skal han giældæ fullum giældum ater. vm til æru twæggiæ mannæ vitni. æller væri sik meﬂ ﬂrim mannum. Takær maﬂær annars timbær meﬂ twæggiæ mannæ vitnum a eghændæns tröst giældi ater ee swa got timbær. ok vari saklös. §.3. Takær maﬂær byrﬂi af viﬂa kasti manz böte ﬂre öræ. swa fore andræ oc ﬂryﬂiu. takær meræ oc varﬂær til vnnin meﬂ twem mannum böte ﬂre markær.

	33. 
	Hwar sum annærs tompt byggær olowandis. rymi ater vp byghﬂinæ. oc böte sex markær. ær böte snattæræ bot fore minnæ æn sex pæningæ. §.1. Byggi oc engin nærmær aﬂrum en druparum ﬂorf æn twæggiæ fotærum. byggir nærmer. bryti vp. oc böte sex markær. hwilikin sum owan byggær a man swa at drypær a annars ﬂak. bryti vp oc skæri af. ok böte sex markær. §.2. Hwar gafla gangæ baﬂir saman. byggi hwar sit. oc sæti knut viﬂær knut at saklöso. §.3. Hwar sik giör wægh af annars manz husi. vtæn eghandæs lof. rymi vp. oc böte ﬂre markær. æller blivi i eghendens minni. §.4. Allær almænniz stratur innæ mur. ok vtæn skulu waræ attæ alnær breﬂær sum ma akæs ok riﬂæs. §.5. Hwar sum byggær swalæ iuir ﬂwæræ gatu. rymi vp. oc böte sex markær.

	34.
	Nv dræpær fæ annærs manz fæ. æru til twæggiæ mannæ vitni. hawi ﬂæn sum. dræparæn a ﬂæt döﬂæ. ok giældi ater hinum quikt fæ. swa got æller oc swa marghæ pæningæ sum hint mate giældæ. ﬂa ﬂæt lifﬂi.

	35.
	Hwat manni sum hær wærﬂær gripin æller fangin. fore sannæ sakir. ok gar ﬂæt a lifsins vaﬂæ. hans rættir skal hær göræs. skal han böter bötæ. böti æptir staﬂsins ræt.

	36.
	Hwilikin maﬂær annæn myrﬂir. warﬂær til wnnin meﬂ sex mannum. han skal stælles. æller væri sik meﬂ tolf mannæ eﬂe. havin morﬂbrærnaræ sama ræt. Miiﬂir konæ nokon. hon skal quik i iorﬂ grawæs. §.1. hwar sum giwær adrum forgauor maﬂær æller konæ. ﬂæm ma i bali brænnæ.

	37.
	Nv sæter man andrum pant. meræ æller minni. nv vil eig æghandin ﬂæn pant ater lösæ. ﬂa biuﬂis vp a ﬂrim bya motum. wil eig en ﬂa lösæ. ﬂa byuﬂi hanum pantin vp hemæ fore garﬂi. vil eig en ﬂa lösæ. sæli ﬂa hwar han bæst ma meﬂ twæggiæ mannæ vitnum. giældær pantrin meræ. giwi ater eghandænum ﬂæt wært ær. ok er pantrin wærri. bætri hin til pant wt sætti. §.1. allir panter ﬂe sæliæs skulu. ﬂeer sælins meﬂ twæggiæ mannæ vitnum. oc mæt orﬂum hwar ﬂæn pant sæl eig er laghlikæ buﬂin vp. böte ﬂre markær. §.2. Nv vil maﬂær sin pant ater lösæ. nv kræwær hin meræ en pantrin star. leggi fram swa mykit han viﬂær kiænnis. ok en sins eﬂe. oc taki ater sin pant. hwar meræ pant sæter vt en half mark. sæti vt meﬂ twæggiæ mannæ vitnum. löse oc swa ater. §.3. Hwar dyræ sæter pant vt. en han standær hanum. böte ﬂre markær.

	38.
Hwilikin vin stingær vp oc later falt löpæ vtan foghotæns orlof oc raﬂmannæ. hawi foregiort fatit ok meﬂ ﬂre markær. §.1. Hwilikin viin later dyræ löpæ. en ﬂæt er sat. hawi fore giort fatit. hwat ﬂæt er meræ æller minnæ. oc meﬂ ﬂre markær. §.2. hwar minnæ stop hawær en ræt. giældi ﬂre markær. hwar vanmatu giwer af vini. oc warﬂær forwnnin at. böte enæ mark til ﬂræskiptis. fore wanmatu af mioﬂ oc tramnæ höl. sex öræ. fore swænst öl ﬂre öræ. hwar sum at annare matu sæl. en raﬂit hawær sæt. böte ﬂre markær. §.3. ængin gestir ma her lata löpæ falt tram höl. æller annan dryk fore vtæn vin. æller han hæti viﬂær sinum ﬂrem markum. §.4. fore vrættæn pundæræ orættan span. oc fore oræt bisman. böte ﬂre markær. Hwar sum meﬂ merom spanni köper in ok mæter vt meﬂ minni spanni. wærﬂær ﬂær gripin meﬂ. böte XL. markær æller væri sik meﬂ tolf mannum. §.5. Hwilikin maﬂær sum meﬂ in fulghit gals warﬂær gripin. hwariæ handæ fals ﬂæt ær helstz. lösæ hals meﬂ .XL. markum. æn til æru sex mannæ vitni. æller væri meﬂ tolf mannum.

	39.
	Hwilikin maﬂær sum röwær a nyrri malmi. æller syﬂræ. warﬂær laghlikæ til wnnin meﬂ sex mannæ vitnum. han hawær fore giort halsinum. æller XL. markum. §.1. Hwilikin sum röwær i staﬂinum. siﬂæn i varﬂ er ringkt til ens öres. hawi fore giort halsin æller .XL. markær. Hwilkin sum rower a almennigz gatu. æller almennigz torghe öris værﬂi fore miﬂien dagh. böte XII. markær. æptir miﬂien dagh sex markær. hwilikin sum röwær a almennigx gatu. örtugh wæri fore miﬂien dagh. böte sex markær. æptir miﬂien dagh. böte ﬂre markær.

	40.
	Nv kombær ﬂæn man til bysins giælskildughær er hvat han a bymanni giældæ ællæ aﬂrum. sighi til foghotænum raﬂmannum æller twem bymannum. æller foghotens ok staﬂsins swenom. ﬂæn maﬂær skal taksætiæs. æller hans goz. ok giældi ﬂæt han viﬂær kiænnis. hawær han eig pæningæ til. sæti borghan ﬂöm giældit kræwir. ﬂe han nöghir at. wil han giældit dyliæ meﬂ ﬂriggiæ mannæ eﬂe. æn ﬂæt ær minnæ en sex markær. æller meræ. væri sik meﬂ sex mannum. Nv far bort or taksætningini. oc giör ængin ræt. böte ﬂre markær. ok vt giældit. er ﬂæt hofman præstær bryti æller bonde bondæ. ok bondæns goz mughum vir bisætiæ ok ei hans husfru. kombær ængkiæ. oc hawær goz i staﬂin. ok ær hun giælskildugh. hana ma bysætiæ meﬂ staﬂsins ræt.

	41.
	Hwilikin sum eig biggær sinæ broær innæn ﬂen stempno dagh. foghotin lysir oc raﬂit. böte ﬂre öræ. hwar sum eig rensær sinæ gatur oc stratur. fore ﬂen dagh ﬂær fore lægx. böte ﬂre öræ. §.1. Warﬂær eldær lös. i. hwat garﬂi ﬂæt hestz er. giter bonden siælwær slikt. væri saklös. kombær öx oc æmbær. æller klæppir klokko. böte ﬂre markær. hwar sum eld tendir fyr en or warﬂi er rinkt. böte ﬂre öræ. hwat eld ﬂæt hælzst er.




