# ID: svediakorp-law20
# author: 
# authorBorn: 
# pseudonym: 
# translator: 
# title: Hälsingelagen
# subtitle: 
# originalTitle: 
# manuscriptDate: 1350--1400
# originDate: 1300--1325
# retrieveDate: 2019-10-09
# sourceDescription: Description from Fornsvenska textbanken (https://project2.sol.lu.se/fornsvenska/): "Hälsingelagen antas vara tillkommen i början av 1300-talet. Den finns bevarad i en enda handskrift. Dessutom är den tryckt efter en annan (nu förlorad handskrift) år 1609. Texten följer Schlyters utgåva (SSGL 6). Den är inskriven av Lars-Olof Delsing vid institutionen för nordiska språk i Lund."
# genre: law
# subgenre: 
# location: Hälsingland
# language: sv
# languageVariety: 
# codeswitching: 
# originalLanguage: 
# manuscript: Ups B 49
# manuscriptChapter: 
# manuscriptPages: 
# printer: 
# printedVolume: Samling af Sweriges gamla lagar
# printedIssue: SSGL 6
# printedPages: 
# printedDate: 
# editor: Schlyter
# publisher: 
# digitisationMethod: manual transcription
# transcriptionPrinciples: diplomatic
# transcriber: Lars-Olof Delsing
# retrievedFrom: Fornsvenska textbanken (https://project2.sol.lu.se/fornsvenska/)
# retrieveFormat: RTF
# annotation: tokens
# annotationMethod: automatic
# words: 20,475
# sentences: 1,391
# sentenceOrder: original
# URL: https://project2.sol.lu.se/fornsvenska/05_Filer/HL.rtf
# cite: 
# availability: CC-BY 4.0 (https://creativecommons.org/licenses/by/4.0/)


	CODEX IURIS HELSINGICI.

	HELSINGE-LAGEN.


	(Praefatio.)

Mæﬂ lagh skal man land byggæ.; for ﬂæn skuld. warö. æy lagh aa Lande ﬂa
gate ængin booz firi. for ﬂy ær lagh skipæt. först af guﬂy ok swa af
konunge warom. mæﬂ samﬂykkæ wælbornæ mannom ok allan almoghanom. ath goﬂæ
mæn nytæ ﬂerræ spækt. ok wrangwisæ mæn næfsös. till liftapilsæ. till
{pænninææ} (pænningæ) hwar æftir ﬂy som bruth æru till. for ﬂy ath swa ær
ok ﬂæt ath næfsæ illgæningx mannom ok wrangwisom. swa som blant æﬂlæ fruct
waxör {mællær} (nællær). ﬂithslæ. ok ﬂorn. man skal ﬂem wp taka ok borth
kastæ. ath the vm gaa æy ﬂe goﬂæ fruct swa skal man ok næfsæ ilgærningx
mannom ok wrangvisom. at ﬂe vmga æy goﬂa mannom Som mæstaren sigher. Hwa
som agha löös lewer ok lagha. han heﬂerlös döör. Guﬂ giwi ath wi matom hær
swo liwa mæﬂ lagha. ath wi matom alla himærikæ hawa. ok mæﬂ war iæmpkristæn
swo vm ga. ath wi maghom alla himarikas naﬂer faa. AMEN

Hær byriæs hælsingæ landæ laghbook. ok hawr ii sik {VII.} [atta] balkær.
kyrkio balkær. konungxbalkær. ærfﬂæ balker. manhælgiæs balker. Jorﬂæbalker.
[köpmala balker.] wiﬂerbo balker. ﬂingmalæ balkær

Hær byriæs kyrkiu Balker. ok tælias i hanum flokkær .XXI.

I	Vm kyrkiu bygning
II	Vm kyrkiu bool ok hws
III	Vm kyrkiu {gaarﬂ} [skruﬂ]
IV	Vm kyrkiu wining
V	Vm kyrkiu præst
VI	Vm klokkæræ. ok klokkor
VII	Vm tiund.
VIII	Vm siælæmæssur
IX	Vm hiona vigning ok inlezn
X	Vm offær
XI.	Vm barnaa kristning
XII	Vm siukamanz reﬂskap
XIII	Vm massu fal ok forbuﬂ
XIIII	Vm siælæ gifﬂ ok testament
{XV	Vm hælghædagha bruth} (XV	Vm hionalagh) [XV	Vm
hionalagh frænsemis spiæl ok hoor]
{XVI	Vm hoor och frænsemis spiæl}
{XVII	Vm banz maal ok skriptæ bruth ok hælghædagha bruth.} [XVII Vm banz
maal]
XVIII	Vm kyrkiu garﬂæ
XIX	Vm biskops sak i meneﬂum
XX Vm brut mællom præst ok lekmanz
XXI	Vm friﬂ mæﬂ guz likama

	[Vm kyrkiu Bygning. I.]

A krist skulu allir kristnur troæ at han ær guﬂ. ok (æy) æru guﬂir fleræ æn
han ein. Ængin skal affguﬂum blotæ. ok ængin a lundæ. æller a stenæ troæ.
Allir skulu kyrkiu dyrkiæ ﬂit skulu allir. baﬂi quikir ok döﬂir. komænda ok
farændæ ij wæruld ok aff. Krister bööﬂ kirkiu byggiæ ok tiund göræ. adambær
ok hans synir giorﬂa tiund fyrst. ok salomon kyrkiu. §. 1. Nu uiliæ
kristnir mæn krist buﬂ at haldö. ok kyrkiu af nyu göræ. ﬂa skulu böndör til
biskups faræ ok soknæ præst sin mæﬂ sik hawa. ok aff byscupi loff ath beﬂas
at ﬂe kyrkiu byggiæ moghæ. Biscuper a empnæ ﬂera skuﬂa. ok loff till giwæ.
§.2. Allir fulgærﬂæ böndör aki æptur bonda tali. ok daghwærki æfptir vighræ
mannæ tali. ﬂryskæs nokon ok {fuller} [fællir] aku. bötæ alin foræ las. ok
suua foræ annat ok ﬂriﬂiæ. ok æy meræ ﬂyt han fæller fleræ. vtan han fæller
{aku} aku. allæ. Fæller {aku} aku allæ. bötæ .VIII. öræ. Fæller daxwærki.
wæri lagh sama. ﬂæssæ bot ligger till kyrkiu bygning ok söka kyrkiu
wæriændær ﬂæt som lagh æru

	II

Nu ær kyrkiu byghd. ﬂa skal kyrkiu bool hawa. ﬂær præster skal a byggiæ.
ﬂæt skal fult ok frælst wæræ foræ allom wtskuldom sum vpsala öﬂer konungi.
§.1. Hws a kyrkiu bole hwæria skulu byggias sum gamal siﬂvænio hawer wærit.
Delæ ﬂe ﬂær vm. ﬂa skoﬂi ﬂæt II præstir. ok II bönder aff aﬂrum soknum æru
næmpdir mæﬂ provastunum. æptir ﬂy skal ok byggiæs som ﬂe sigiæ som aff
aﬂrum soknum æru næmdir Fæller sokn siﬂan bygning. böte biscupi II marker.
ok præsti ena mark. fæller enka man bötæ alin foræ daxwærki. ok foræ annat.
ok ﬂriﬂiæ. ok byggiæ siﬂan. Bygger æy siﬂan. ﬂa bötæ swa mykit enkæ man som
sokn al. §.2. Siﬂæn præstæns huus æru wæl boin. ﬂa skal præster ath husum
gömæ at ﬂe æy aff wanrökt fordærwæs ok boæ lasa at husum. ok dör foræ göræ
ok alt ﬂæt han ma ﬂem boæ ok bætræ. göræ ﬂæt a sin eghian kost. ﬂa æn husin
ﬂurwæ mykyn bonæﬂ wiﬂ. ﬂa skulu bönder bonæﬂ till föræ. ok kost fora haldæ.
ok husum wp byggiæ. Nu kan hus niﬂer falla aff præstins wanrökt; ﬂa a
præster ﬂem wp boæ a sin kost. ok bötæ ﬂre marker. II biscupi. ok ena
soknamannum. Sighia bönder ath husin æru fordærwæﬂ aff wanrökt. ok præster
nekær. ﬂa skuﬂy ﬂæt .II. præstæ ok .II. böndær aff aﬂrum soknum. hwat husin
æru fordærwæﬂ aff wanrökt æller æy

	III.

Nu skal kyrkiu skruﬂ hawa. ﬂæt æru mæssu klæﬂi. kalker ok corporale. ok
tiﬂæ böker ællær. Ængin præster ma ok böker kiöpæ. æller scriwæ lata. vtan
sins biscops orloff. æller profastæ. ok soknamannæ goﬂwillia. ok scal
kyrkiu klokkur hawa. foræ ﬂy ath ﬂe sculu sok till tiﬂar kallæ

	.IIII.

Nu ær kirkiu wigﬂ. ﬂa komber præst ok til hænnæ beﬂæs. ﬂæt mon ræt wæra at
tagha ﬂæn som allom a sæmber. Nu kan ey sokn wm præst sæmiæ. ﬂa taki ﬂæn.
biskuper wil ﬂem vnnæ. Nu ær ﬂæn præst takin. baﬂæ mæﬂ biscups williæ. ok
sokna mannæ. ﬂa agha bönder kyrkiu sinæ ok skruﬂ ii hænder præsti sætiæ. Ok
præst klokkari. §.1. Swa mykit gooz præst foræ sik taker a kirkiu bolæ. swa
mykit skal han latæ æftir sik wæræ i allom lösörum hwat han skilz viﬂ ﬂe
kyrkiu quikær æller döﬂer. Hawr han gooz aflat aff sama kirkiu. ﬂa taki
halft kyrkiu. ok halft præster. æller hans arwær ﬂa giæld guldin æru.

	VI

Nu skal ok ﬂæn till klokkæræ takas som baﬂum a sember præsti ok sokn.
sæmbær ﬂem æy a. taki ﬂæn klokkæræ som legho giwer. §.1. ﬂættæ ær ok
klokkæræ rætter. halwr spander koorn. ok leff ok leefs swl. aff hwærium ﬂem
præsti gör korn ok quikæ tiund. ﬂæt a han siælwr at iulum saman taka. ællir
ﬂe præstæ göra mala ok giptur æru. giwi klokkara II pænningæ. ær ogipter
giwi een pænning §.2. klokkare ær skyldugher at gömæ kykiu skruﬂ ok præst
hæntæ vtan soknæ. æn præster ær æy hemæ. §.3. Ringer nakur ﬂæn klokku. æi
biﬂer klokkare til. giwi han klokkara een alin. Bryter han klokku. giældi
hanæ ater. Faar aff skaﬂa liggi ogilder Lösna band a klokku. ﬂa skal han wm
ﬂre synnædaghæ kyrkiu væriundum til sighiæ; raﬂæ ﬂe æy böter aa. ok brister
klokku. ﬂa giældi ﬂe hanæ apter. sigher æi klokkare till ﬂa giældæ han hanæ
apter

	VII

Koorn tiund ok all annor tiund göræs æfftir ﬂy gamul siﬂwænnia hawr wærit
ok skifptis sama lund. Delæ ﬂe vm. ﬂa witi ﬂæt II minnungæ mæn af aﬂrum
soknum ok II præstir huru ﬂæt hawr wærit. Quik tiund æller smörmalæ. ﬂæt aa
præster enzamin. ok swa aff fuglum. ok dyurum. ok smafiscum allum. bogh aff
ælghæ ok biornæ hwarium Biscuper taki hwan XV lax. sildæpund swa af siæl ok
graskinnum. ok præst taki halft wiﬂ kyrkiu.

	VIII.

Nu a præster hawa foræ tiﬂækiöp. ok lægherstaﬂ .XVIII. alnær. IX. lewa
bröﬂ. IX marker smör æller ﬂerræ wærﬂ. ﬂær foræ ær præster skyldugher
sighiæ ﬂre siælu mæssur. ena ath {like} [liks] uth færﬂ. andra um syundæ
dagh. ok ﬂriﬂiæ. vm manaﬂæ moot. Wil han mæssu hafwa um iamlingæ motæ.
gifwi præsti firæ alnæ

	IX

Foræ hionæ wigning. ok inleznu. ﬂær æftir giwi præsti ﬂre alnæ æftir barn
II alnæ. oc ﬂre marker smör. ok ﬂre lewæ bröﬂ at minstu. åræster skal ﬂem
lius faa

	X

Foræ offer malæ aff bondæns garﬂi. II alnær. ok skal præster matkot {haswa}
[hafwa] .III. vm arit. hwart swa got som lewr bröz ok mark smör. swa mangæ
staﬂi bondæn hawr boskap. göræ swa fult som han ﬂær siælwr sati. hwat bonda
{liwr} (lifwr) æller husfru. ok hwart bondæns barn som guzlikama taker. ﬂa
offræ en {penning} [pænning]. Hionæ mala. hwar leghædrænger II alnær. Legha
kuna halwæ andri alin

	.XI.

Dör barn heﬂit. ok faar æy kristnu. ok walder præster. ﬂa bötæ han ena mark
biskupi. ok twa mark barns faﬂer. §.1. Bygger karl ok kærling enamun. ok
föﬂæ ﬂe barn för æn ﬂæt heﬂit döör. döpi ﬂæt faﬂer æller moﬂer for ﬂy. at
ﬂe hafw ængum aﬂrum till sighiæ ﬂær rygs æy hionælagh for guﬂsiuilagh. swa
særi lagh i allom nöﬂfallum. för æn barn heﬂit döör

	XII

Nu kan bondæ siuker liggiæ. æller annat folk ii hans garﬂi. ﬂa skal han
præsti reﬂskap faa. baﬂi till kyrkiu ok fra. æntiggiæ mæﬂ hæst æller baat.
dör ﬂæt folk skriftæ löst. ﬂa bötæ præster .II. marker biskupi. ok .I.
bondæns arfwm. far ay præster buﬂ ok reﬂskap. ﬂa bötæ bondæn samaleﬂ. §.1.
Nu a præster lik at wighiæ. Ligger lik .III. nættær owikt hwaﬂ ﬂæt hemæ
ligger. æller a wighiwalle. ok faar præst buﬂ. ok hafwr æy forfal. bötæ III
marker. swa bötæ ok bondæ vm præster faar æy reﬂskap ok skiftis som för ær
sact. §.2. Grannar ok nagrannar skulu lik till iorﬂa föræ. at rættum kyrkiu
uægh. hwar sum buﬂ faar. ok will æy lik till iorﬂæ föræ. bötæ IIII öræ. ﬂem
taki ﬂe som liki fylgha. fylgha ok siæx mæn wæri bot ængin at

	.X III.

Gör præst mæssu fall at stiltum rætti bötæ ﬂre marker biskupi. §.1. Sæter
præster nokor man aff tyﬂum. man æller kono. ok byuﬂer han ræt fore sik. ok
mistær ﬂo kyrkiu. ok kötatu. böte præster .III. marker. II biscupi ok enæ
bondenom

	.X IIII.

Testament {gifs} (gifws). hwar æftir synum viliæ aff ﬂy gooz han aflæt
hafwr aff gamblæ byrﬂ synnu ma han æy meræ {giwæ} (gifwæ) æn .XVI. öræ.
hwarti iorﬂ æller lööz öræ vtan æruingæ goﬂuilia. sighiæ aruingi ia wiﬂer
ﬂa wari ﬂæt gilt. witi twe minnungæ mæn ﬂæt aa hwars ﬂeræ wægnæ hwat som
gamalt ær æller aflung. ﬂe lotlösir æru ok baﬂir sighiæ ia wiﬂer. Bæra twe
hwan wæghin. ﬂa aghi ﬂæn {wizoﬂ} (wizorﬂ) {hadum} [handa] mællum hawr. ær
annar {urghin} [uæghin] .III. ok annar en. ﬂa aa ﬂæn wizorﬂ ﬂre fylghæ.
Lagha giæg witi ﬂæt .II. lotlösir mæn mæﬂ præsti. swa ok æn minnæ ær. Giwr
han meræ æn lagha giæff. wæri ﬂær fastær wiﬂ som wiﬂ kiöp annat. æn ﬂæt ær
iorﬂ. ok witni æn ﬂæt ær lözöræ swa som lagh æru wm all annur maal.

	XV

Foræ enfalt hoor. böta .III. marker. fore twæfalt hoor. bötæ VI marker. Gör
man baﬂi frænsemis spiæl. ok guzeuelagh spiæl ok hoor alt mæﬂ enna kona.
bötæ maﬂer biscupi .IX. marker. ok kunæ wæri saklös ath botum ok fasti
baﬂin man ok kuna. ﬂæssi boot a biscuper {hawa} (hafwa). æller wæri sik mæﬂ
tolf mannæ eﬂæ E hwar man fælz at hoor malum. ﬂa bötæ II marker malzattæ.
ok .II. konungi. ok II. allum manum æn han falz at eﬂæ. §.1. Fæster man sik
kuna. fæstæ mæﬂ .IIII. fastum a manzins wægnæ. ok IIII. a kuna wæghnæ. ﬂa
aa præster ﬂæt liusa wm ﬂre sunædagha .i. kyrkiu dorum at ﬂe vighiæs
willia. komber nokon ﬂæn ﬂæt hionalagh quæl. ﬂa a præster æem æy saman
wighiæ. ﬂæt skall præster letæ mæﬂ witrum mannum dömis ﬂæt hionalagh fast
ok fult. ﬂa bötæ ﬂæn .VI. marker ﬂæt quældæ til ﬂræskiptis. Skiliæs ﬂe
hioon at. ﬂa bötæ biskupi hwart ﬂree marker. æn ﬂe waldæ baﬂin skilnæﬂ.
valder annat ﬂeræ. ﬂa bötæ ﬂæt biskupi VI marker Hwar fæstningæ fæ bær aa
fæstningæ fæ bötæ ﬂre marker til ﬂræskiftis. §.2. Gifwr man kuna sinna for
hoor. æller kuna {mannum} [manni] synum. æller frænzsemis spiæl. ﬂa wæri
sik mæﬂ XII. mannæ eﬂe. falz at eﬂe. ﬂa bötæ ok wndir skript gangæ. æn kona
bötæ ængti. vtæn taki skrift som för ær sakt. Gör profaster man sakan fram
vm lagh æru. ﬂa gifwi wt fæ ﬂæt han took. ok bötæ .VIII. öræ .i. ﬂriﬂiung
hwan. ﬂa han far mæﬂ rættom sakum. ﬂa aa han fylghæ aff landz mannum hafwa

	XVI

Nu gifwr profaster bondæ sak for hælghædax brut. æller han hafwr brutit
skipaﬂan fastædagh. æller skriptæﬂæn man wæræ .i. kyrkiu gangin. æller aat
kiot i. {skipt} (skript). æller samwæru hafwir mæﬂ bansættum manni. wæri
sik mæﬂ XII manna eﬂe æller bötæ III. marker biskupi. §.1. Hwarghin aa
biskups lænzman lagh æller pænningæ hawa vtan han hafwi rætæn malzeghændæ
foræ sik. æller twægiæ manna witnæ. ﬂe aghu witni bæræ. ok æy swæria. ok æy
bötæ. hwat laghin fællis æller æy

	.XVII.

Nu bæriæs mæn wm hælghun dagh swa at blaat ær. æller bloﬂukt. bötæ
{biskuper} [biskupi] .III. marker. æller dyli mæﬂ XII manna eﬂe. æn (æy)
æru vitnæ till. æru vitni til ﬂa hawi ﬂæn wizorﬂ skaﬂa hawr fangit mæﬂ twem
witnom. ok XIII manna eﬂe. ok komber hær lom i. XVI {örum} [öræ] i ﬂriﬂiung
hwarn. §.1. Dræper man annan wm söknan dagh bötæ {biskuper} [biskupi] III.
marker. Dræper vm hælghan dagh bötæ siæx marker. Dræper twe æller fleræ en
man. bötæ alla ena bot. §.2. Slar man vighﬂæn klærk som krona {hawr}
(hafwr). bötæ byskupi siæx marker foræ banzmalit. Dræper man klærk vm
söknan dagh bötæ IX marker. Dræper um hælghæn dagh man klærk bötæ .XII.
marker biscupi. §.3. Dræper man nokor innan {siægær} [siængær] alder bötæ
byscupi VI marker. swa ok æn bondæ dræper husfru sina. æller hustru bondæ
sin

	XVIII

Nu ær liﬂ bar a kyrkiu garﬂi. ﬂa a profaster soknæ syn til næmpnæ swa
mangir ﬂæt aghæ bötæ III. marker allir. syæ mæn skulu swæriæ hwem ﬂæt till
bær. §.1. Stiæl man aff aﬂrum i kyrkiu æller kyrkiu garﬂi. ﬂa ma hwar ﬂær
sin ﬂiuf taka. ﬂy hafwr han ﬂær friﬂ mæﬂæn han bröt geen sama kyrkiu. ok
bötæ {biskuper} [biskupi] .III. marker for brutæn kyrkiu friﬂ

	¶ XIX

Um meen eﬂe. hwat {ﬂr} (ﬂe) æru höghri æller læghri. howzman bötæ biskupi
III marker for hwan ﬂæn eﬂ atergangx eﬂ warﬂer. hawr han æy pænnungæ. ﬂa
bötæ eﬂ rikiæ. ok gangi allir undi skript. §.1. Ganger owormaghi eﬂ. ﬂæn
minnæ ær æn fæmtæn aræ. æller skriptæﬂer man ﬂæn oledær ær i kirkiu. ﬂæn
eﬂer dömis ogilder. §.2. Ganger man twa eﬂæ wm een dagh. ﬂa a ﬂæn eﬂer
ogilder waræ. senærmer gangin war. §.3. Dömis eﬂer {wn} (wp) aff laghmanni.
ﬂa agher bondæ wald at wæﬂiæ sik vndir sina lanz book. ok standæ ﬂa maal i
quærstaﬂu. ﬂær till wæﬂning ær wt röönt Wel han hwarti wæﬂiæ æller domæ
standæ. ﬂa ma profaster han af kyrkiu sætiæ. §.4. Gangör ﬂæn man ii kirkiu
sum laghlikæ ær aff sætter. ok görs mæssu fall. bötæ III marker foræ eth ok
annat ok {sua} [suua] for ﬂriﬂiæ. æy warﬂer ﬂe boot meræ. Stander man vtæ
dagh ok ar ok wil æy ræt göræ. ﬂa ma han i ban sætiæs. wil han æy æn ﬂa ræt
göræ ok naﬂer sökiæ innan dagh ok aar. ﬂa a konungi gill sighiæs. ok
konunger agher ywr hanum mæﬂ swærﬂ rættæ. ok vtan kyrkio garﬂ a han liggiæ
fora bruﬂ siin. ok arwr skiptæ boo hans. §.5. Dömir laghmaﬂer nokon fallæn
wndir skript. ok dömis ﬂæn sami siﬂæn warﬂer mæﬂ rættæri dom. ﬂa fae hwar
ﬂæt ater han takit hawer ok malzeghiandæn wæri saklöz. ok laghman bætræ dom
sin ath .III. markum. ena konungi. ok ena biskupi. ok ena som dömpder war
for domuillæ sinu

	XX.

Nu bryter klærker viﬂer lekman. hwat brutum ﬂæt hælzt æru ﬂa kiæri bondæ
for kyrkiunna formanni. ﬂæn biskups dom hawr. bryter ok lekman wiﬂ klærk.
ﬂa kiæræ ﬂæt a ﬂingæ. lekman a hanum ﬂær ræt giöræ mæﬂ lagha. æller
laghabotuni. æftir laghmanz dom. Bryter kyrkiunnæ hion a annat folk. æller
annat folk till ﬂeræ. ﬂæt ændis æftir lanzlaghum. swa ok ællær iorﬂæ delur.
ok iorﬂæ awærkir æptir laghmanz domi. E hwar bondæ faar ay ræt. ﬂa kiæræ
sik fore konungæ sinom

	XXI

Allir aghu ﬂe i. guz friﬂi wæræ. ok ﬂe hælghæ kyrkiu. ﬂær guzlikamæ fulghæ.
hwar ﬂer bryter wiﬂ annan. ﬂæt ær swa gilt sum ﬂæt waræ giorth i sialwæ
kyrkiunnæ. withnis till hans brut sin mæﬂ lanzlaghum. §.1. Hwar som tiælz
till at taka guz likama. siﬂæn hanum ær forbuﬂit bötæ .III. marker. §.2.
{ﬂaghan} [ﬂaghar] bondæ aff garﬂi. ok at rætom kirkiu wægh sinum far. till
kirkiu williandæ faræ. ﬂa ær han i fullum kyrkiu friﬂi. swa ok hem farændæ
{Kirkiu balker lyktæs swa. guﬂ giwi os allum himiriki at fa. AMEN.} wærﬂer
ﬂær friﬂer brutin .i. garﬂi ﬂa .a. bötas .VI. marker .i. ﬂriﬂiung hwarn
mællum sins garﬂz ok kirkiugaﬂz ﬂa bötæs ﬂre. marker .i. hwarn ﬂriﬂiung ok
ær han a kirkiu wægh rætum far han saar .i. kirkiugarﬂz liﬂi. bötæ biscupæ
.IX. marker. ok IX marker konungi. i. kirkiugarﬂi .XVIII. marker. i. kirkiu
dorum .XL. marker. viﬂ fontkar . LXXX. marker. i. sangus dorum .C. marker.
i. sanghusi tu hundraﬂæ marker. up .a. altatæ ﬂry hundraﬂæ marker æn han
bær fore sik kalk æller kors thættæ friﬂbrut taker kununger fore ænsak sinæ
ok biskuper .VI. marker fore wixlæ spiæl. ﬂættæ gaff kununger biskupi aff
kirkiufriﬂi .i. præstæ stufw ok præstæ garﬂi. ok mællum præstgarﬂ. ok
kirkiugarﬂ §.3. wærﬂer man dreghin nöﬂoghær aff kirkiu æller kirkiugarﬂi
hwat illgiærningis manni ﬂæt hælzst er vtan han hawi brutit gæn samu kirkiu
æller han se swa banzattir kirkia hawir han wiﬂersaght ok han er undir
suærﬂ dömpder bötæ .XVIII. marker. taki halft krunæ ok halft kirkia. §.4.
ofwærkæ bötær bötis æptir lanzlaghum malsattæ ok allum mannum vtan .i.
præstæ garﬂi ﬂriﬂiunginum mæræ. foræ hælghræ mannæ hazslu sum allir ﬂinxmæn
hawæ iættæt. hwar ﬂar sitir kuar mæth giöri fram hæﬂzlo ok mæﬂ ﬂre marker
biskupi. §.5. hwar sum friﬂ brytær ﬂær sum biskuper wighir altare æller
kirkiu æller kirkiugarﬂ sarghær æller bloﬂlæti slar bötæ krununni .XX.
marker oc .XX. marker biskupi foræ friﬂbrut. ok saræmal æptir lanzlaghum.
Swa löktæs kirkiu friﬂir guﬂ giwi os hymiriki ﬂat ﬂorffuum wi wiﬂir


	Hær byriæs konungx balker. ok tæliæs .i. hanum flokkær XI

I	Vm orættæ hæmpdær ok vm konung
II	Vm hemsoknær
III	Vm quinnæ friﬂ.
IV	Vm kirkiu friﬂ ok ﬂings friﬂ
V	Vm hamblan
VI	Vm eﬂzöris {bötör} [bötær]
VII	Vm konungx leﬂung ok skat ok leﬂungs lamæ
VIII	Vm vtroﬂ
IX	Vm warﬂhald
X	Vm konungs ara friﬂ
XI	Vm skiutæ giærﬂ. ok vpsalæ öﬂær

Thæssæ maal æru konungx eﬂzöræ maal wm alt sweriki. ﬂættæ ær ﬂæt första.
hwar som hæmpnis aa annan. ok annar giorﬂe giærﬂunæ. ﬂæt skulu XII. mæn
vita. hwat hælder han hæmpdis aa aanan ok annar giorﬂi gærningunæ. æller
annar skilnaﬂer cum ﬂeræ mællom. §.1. ﬂættæ ær annar. hwar sum hæmpnis a
giorﬂ lagh ok gangin. aller lagha till mællæ.

	II.

	ﬂættæ ær ﬂæt ﬂriﬂiæ. far man hem ad aﬂrom. een aller fleræ. ok ﬂæs
wiliændæs hanom skaﬂa giöræ. æller nakrom ii hans garﬂi. ﬂæt förstæ ﬂær i
garﬂ kumæ. sargha. sla till blooz. dræpa. bastæ. æller bindæ ﬂæn saklöz ær.
ﬂe hawi allir brutit konungx ezöræ. ok ﬂær ær hwar howazman for sik. ﬂer
læggiæs allir biltughir. ok ﬂerræ bo til skiftis. Nu kan swa wæræ at ﬂe i
garﬂ komæ ok ængin skaﬂa gitæ giort. wtan brytæ hus hans. dyli mæﬂ XIIII
mannæ eﬂæ. falder at eﬂæ. böta VI marker [i] ﬂriﬂiung hwarn. ﬂy ath ﬂær ær
höt mæﬂ litlu böt. Nu kan swa wæra. at ﬂæn falder som fangit byuﬂer. warﬂer
han {slaglin} [slaghin] sarghæﬂær. æller dræpin innæn garﬂ ok grindæ stolpæ
liggi ogilder. §.1. Nu kan ﬂæn som æy ær bondæns hion sökiæ bondæns garﬂ
fore owinum synum i ﬂrangum. ﬂa aghu hans arwr æn han dræpin warﬂer böter
takæ. ok hin biﬂiæ i. friﬂ sum iorﬂanæ a §.2. Nu hittis mæn sattir i garﬂi.
ok skiliæs o sattir. æn ﬂo at giærﬂ koma ﬂeræ mellom. ﬂæt ær æy hem sokn.
vtan han ganger af ﬂem garﬂæ. ok faar sik wakn [æller] fylghæ. ok ganger
ater till hans ok gör fullæ gærﬂ. ﬂæt ær hemsokn. §.3. Rinder man at garﬂa
for ovinum sinum. skiuter till hans æller kastær. far ﬂæn skaﬂæ i garﬂænom
stander. ﬂæt ær hemsokn. §.4. Görs landboæ hemsokn swa ath ezörith bryz a
hanom {siælf. vm} [siælwm] æntwægiæ mæﬂ sarum æller drapum. ﬂa aa han baﬂi
boo ath skiptæ ok i friﬂ biﬂiæ. Bryz ezörit a annæn æn a landboæ siælwm. ﬂa
a ﬂæn bo at skiftæ som eﬂzsörit ær brutit a. ok ﬂæn biﬂiæ i friﬂ sum
iorﬂinæ aa

	¶ III

Takr man kona mæﬂ wald annars {syni} [synis] asyn. æntwæggiæ a hænni æller
a hanom. ær ﬂæt swa nær wægh æller by. at höræ ma. op ok kallæn. witi ﬂæt
XII. mæn. hwat ﬂær ær sant wm. Taker man kunu mæﬂ wald ok warﬂr han takin a
færskö gæning. ok witnæ swa XII. mæn. ﬂa a han wndir swærﬂ dömæs. §.1.
Taker {ma} [man] konu mæﬂ wald ok dræper hon han i ﬂy. ok witnæ swa XII.
mæn ligiæ ogilder. §.2. Taker man konu mæﬂ wald ok rymær aff landi mæﬂ
hænnæ. ok warﬂer laghwnnæn till walz gærnunggær. ﬂa a han aldri friﬂ fa.
för æn konunnæ giftæman biﬂer fori hanom

	IIII

Sitær man a kyrkiu wægh. æller a ﬂing wæg fore manne. ok dræper han.
sarghær æller bloﬂuitæ slaar. han hawr brutit konungx ezöre. komber æy drap
sar æller bloﬂuiti ﬂerræ mællom. ﬂæ ær höt mæﬂ ængu böt. skil ﬂem a. a
kirkiu wægh æller ﬂingwægh. ok æy aff langæ awnd. vtan aff braﬂum
gærningum. ﬂær ær ay konungx eﬂzöræ brutit. §.1. Faræ mæn fra kyrkiu æller
ﬂingi ok faræ till sin win. æller pæningx öll. æller annan staﬂ. ok æy
genstæ hem. satz foræ ﬂem forsæti ok fa skaﬂæ. ﬂær ær ay brutit {eﬂrörit}
kyrkiu friﬂer æller ﬂingx friﬂer

	.V.

Taker man annan ok leﬂær til stok ok hugger af hænder. æller fötir. ﬂær ær
konungx eﬂzöra brutit. wtæn ﬂæt koma ii waghnæ skifptæ. §.1. Gör kuna æller
owrmaghi ﬂylikæ gærnungær. bötæ mæﬂ laghabotum. æy ma kona æller owormaghi
friﬂ fly

	.VI.

Thæssæ maal æru konungx eﬂzöræ. ok aldræ höghstæ hærrænnæ i. swerikæ. hwar
som ﬂær bryter a mot. han hawer allæ ﬂy forgiort. ﬂy som han a owan aa
iorﬂænnæ ok swa mangir som ﬂer æru. ok swa landzuist. ok biltugher læggiæs
wm alt rikit. ok aldri i friﬂ at koma. för æn ﬂæn biﬂer fore hanom som han
bröt till. Nu ma ængin annars for giöræ. æy faﬂur sönz. ok æy syn faﬂurs.
ok æi broﬂer broﬂærs. ok ængin annars forgiöræ. skifptis {allir} [aldra]
ﬂeræ loter först aff som saklösir aru. ok taki hwar sin lut sum han aa i
lumminu j ezöris rættinum aal annur maal ændæs æptir hælsingæ laghum. hans
lutter som brutliker ær skiptæs siﬂæn i ﬂry syndær. en luth taker
malzeghandön. annan konunger. ok ﬂriﬂiæ allir mæn. ﬂaghær ﬂæn biﬂer foræ
hanom som han bröt wiﬂ æller ﬂæs arfwa. ﬂa aa konunger hanom giwi friﬂ. ok
lösæ sik ii friﬂ wiﬂ konung mæﬂ XL markum skyfling stander hanum foræ ængæ
böter. Hvat han brutit hafwr. æller bryter mæﬂæn han biltugher ær. bötæ ﬂæt
aftir {hæsingx} (hælsingx) laghum siﬂæn han i fryﬂ komber. §.1. Tha thæssæ
næmpd skal næmpnæs. ﬂa skulu ﬂær baﬂir wiﬂ wæræ. ok ia wiﬂer sighiæ
kiærændi ok swarænæ ok ﬂær næmpnis a ﬂe næmpd sum ﬂer baﬂir sighiæ ia
wiﬂer. ﬂæn ﬂe XII wæriæ. han ær warﬂer. ﬂæn ær ok fallin ﬂer fællæ. mæﬂ
synom eﬂæ. ﬂæssær næmpdur agha giöræs fora konungx aræ ﬂa han ﬂingtær i
hælsingiæ landi a. konungx vægna. ok ﬂæssæ næmpd skal göræs af samæ
skiplaghi sum giærningun ær giorﬂ ii. wil ﬂæssæ næmpd hwærti wæriæ æller
fællæ. ﬂa bötæ hwar ﬂeræ lagh slitit sum aff ganger. ok ﬂæn wæri saklös sum
till byutz. ok næmpni aﬂræ i sammæ staﬂ. Wil annar næmpna ok annær æy. ﬂa
næmpni konungx man foræ ﬂæn som æy wil næmpnæ. ok ﬂæn ﬂe fællæ wiliæ. [a]
ﬂerræ næmpd staua. §.2. hwar sum byltugher warﬂer sworin. han hawr manaﬂæ
dagh at letæ sik ii friﬂ æller rymæ. hwar som han husyr ywr ﬂæn dagh bötæ
III. marker til ﬂræskiftis foræ ena naat. æller wæri sik mæﬂ XIIII ﬂægnæ
eﬂe. husær han fleræ nætter. bötæ XL markær. æller raﬂæ halfwre næmpd hwat
hon wil hælder wæriæ æller fællæ. ﬂe sum ﬂe sighiæ baﬂir ia wiﬂer. Hwar sum
byltughan man husær æller hemær innæn ﬂæn dagh hanum ær lagﬂer til ﬂæs han
rymæ skal. wari saklöz foræ konungi

	¶ VII.

Swa skal konungx skatter göræs i angermannæ lande. ok i mæﬂalpaﬂa. hwar som
a til XII öræ hælsinskæ. ok ær han XX aræ gamal. æller kumin at taknum
{arswi} [arfwi]. ﬂe göræ twe ett twælyt skin. ok .V. marker i læræptæ. aff
hwæriæ skipi foræ leﬂungx lama. J vma ok i bygﬂa. ok allom ﬂem ﬂær byggiæ
norﬂæn foræ tu blaskorin skin aff hwærium bughæ. ok {ængum} [ængin] leﬂung
annan. utan wæriæ land sit hemæ. Hwar sum fæller skat konungx bötæ ﬂre bot
marker. ﬂem taki konunger. j sundaﬂa X marker lærept. aff hwæriu skipi.
baﬂa foræ skat. ok leﬂungx lama. hwar sum faller leﬂungxlamæ. bötæ ﬂre bot
marker fore ha. swa foræ annan. ok swa foræ ﬂriﬂa. Fæller fiærﬂung bötæ X
marker. fæller halft bötæ XX marker. fæller alt bötæ XL marker. ﬂem taki
konunger. Ganger leﬂunger ifwr haff. æller utt wm aspa sund ﬂa wæri
saklösir wm leﬂungxlamar.

	VIII

	Hwar sum hær {bort} [buﬂ] far .i. vtroﬂir. æller i landwarn.
ﬂryzkær han wiﬂer. ok hawr æy forfal. böta ﬂre bot marker. halft konungi.
ok halft skipnöti. hæriæ ﬂer æller brænnæ. gar skaﬂa a land böta XL.
marker. ok skiftis som för ær sakt

	IX

Böndir ok boolfastæ mæn skulu i warﬂ sætiæs. ok æy löskæ mæn. fæller man
bærg warﬂ. bötæ sum foræ hærbuﬂ. swa ok foræ næsiæ warﬂ. §.1. taker styræ
man warﬂ foræ bryggiæ sina. ok warﬂer man skurin i ﬂæm warﬂæ. bötæ VI bott
öræ. kan skaﬂa warﬂa i skipi. vtan aff syo. æller innan {haf} [aff] landi.
bötæ worﬂmaﬂer .III. boot marker ok skaﬂa atter. æn ﬂæn warﬂer æy fangin
skaﬂa giærﬂi. ﬂæn böte ok .III. marker warﬂ fæller. ok skaﬂa atær æn warﬂæ
kan. §.2. Sætæs ﬂer för æn hem kuma. skiftis ﬂa ii ﬂry synder. Taku en lut
malzeghandæn. annæn styræ man. ﬂriﬂia a sættæræ ællir. kumæ ﬂe hem at
osættæ mali. bötæ ﬂa æftir lanz laghum

	.X.

Swa ær mælt wm konungx aræ friﬂ. ﬂa han ær iuær marﬂbæk kumin. ﬂa ær han i
laghwærnaﬂa hælsingiæ. ﬂa ær hans friﬂ. tvinnum X VI örum i væghum vti
ﬂingx mællum. æn i garﬂi ﬂær sum han a wæzlu. taka halw dyræ æn bondæ. ær
wæzlu fal i framfærﬂ. bötæ VIII öræ. ok far han at talu rættæ. æn baﬂær
wæzlur fallæ .i. framfærﬂ ok aterfærﬂ. bötæ XVI öræ ok wirﬂæ wæzlæ. Löper
maﬂer at konungx aræ a ﬂingi. warﬂer öxæ i huggi takin. æller swærﬂ or
sliﬂrum dræghit. spiut i skuti arf aff strængi lööst. XL marka boot at. ær
wagnaspiæl æller waﬂa. LXXX marka boot at bloﬂlæti hundræﬂæ marker. aff hug
æller dööz drap ﬂryhundraﬂæ marker. ﬂænna friﬂ a han i sætæ sinu. ok i samæ
fiærum æn han löper at nakrom manni mæﬂ wighænz vaknæ. ﬂa hafuvi forlöpit
friﬂi synum Warﬂer a ﬂem friﬂ brutin sum hanom fylghiæ. ﬂa ær ﬂem böt sum
bondum æn han æller ﬂer brytæ friﬂ a manni. ﬂa skal hfwar slika bötæ han
taker

	.XI.

Swa aghæ hælsingær snio wæghæ ok skiut göra. wiﬂ marbæk skulu mæﬂ VIII
skiutu mötæ. ok X. {i. ater færﬂ} æn wæghæ skal. [i. ater færﬂ skulu] ﬂeer
{skulu} till hambrungis konungx förslæ fylghæ æn .i. landinæ innæ swa sum
gamalt ok fornt hawr warit. æn norﬂstigher till nyurundi. ﬂæﬂan ok til
sillanger. ﬂæﬂan till alnö. swa till hæsiæ. swa til ælgsio. siﬂæn taku
anger mæn viﬂ. ok warﬂæ ater till silangrs. j. skiutæ færﬂ ær ængin frælz
iæmni bönder siælfwar skiutæ giærﬂ sinæ i mællum i skiplaghi hwariæ. Hwar
sum skiutæ gærﬂ fæller. böta III. öræ. komber nöﬂsyn af snio. ﬂa ær ængin
frælz for ﬂy ﬂæn buﬂ faar swa mang skiut wndir konungx pænningæ. hawi ængin
wald ﬂær sighiæ næy motæ. §.1. ﬂæssur æru upsalæ öﬂær sunnastæ höghær.
hager i sundaﬂy. höghær a norﬂstighi. næs ii silanger. {Norstigher i
syobot} [Norﬂstigher i syoboo] raaﬂ. kutuby. ﬂæssæ byæ ma ængin wndæn
kronunna skiptæ. æller sæliæ. ok ænctæ ﬂæt ﬂær till ligger. Konungx balker
lyctæs swa guﬂ lati os alla himærikis naﬂr faa amen


[BBB … Hær byrias Ærfda Balker. Ok tælias i hanum Flokkar siæxtan, ok sigx
af thæssum malum.

I.	Huru Man skal laghlika Kunu fæstæ.
II.	Vm Bryllöps giærdir
III.	Vm Giptæmal.
IV.	Vm Morghingiæf.
V.	Huru Kuna forwærkar Morghon gif sinæ.
VI.	Vm man warder i Horsiæng dræpin.
VII.	Vm the Giptur Barnæ gotz ær firi at
VIII.	Vm Hemfölgdir.
IX.	Vm Giæf ok Köp innan Siænger alster.
X.	Vm Skipti, ther hion skiliæs barnlös at.
XI	Vm Bryst arf.
XII.	Vm Skyldarf ok Kullar arf, ok Bakarf, ok Nidherarf.
XIII.	Vm Offsinnis arf, ok Rantakna kunu Barns arf, ok Skötarf, ok Træla
arf, ok Biltughæ mans arf.
XIIII.	Vm Lighris böter, ok huru Barn skal sik Fadher wita, ok huru Frillu
barn ærwis, ok vm Giæld æptir dödhan.
XV.	Vm Wigh arf.
XVI.	Vm Jarn byrd.

	Huru man skal laghlika Kunu fæstæ. I. Flokker.

Madher skal Kunu bidhiæ, ok ey medh waldi taka. Han skal fadher hænnæ ok
næstæ frænder at hittæ, ok theræ godhwilia letæ. Ær ey fadher til, tha ær
modher til: Ær ey modher til, tha ær brodher til: Ær ey han til, tha ær
syster til, æn hon gipt ær. Æy ma mö mö giptæ. Ær ængin then til nu ær
vpsagder, Tha wari then næster at giptæmalum radha, ok fore barna gotz at
see,…BBB] sun næst ær arfwi. æn arfwæ skyldæ ﬂer bæst viliæ ok bæst kunnæ.
annat a fæﬂrni ok annat a möﬂernæ. §.1 Hwar sum kuna fastæ. ﬂa fæsta mæﬂ
.VIII. fastum. IIII. a quinnæ halfw ok .IIII. a mannæ halfw. ﬂa hun ær til
{viz} [vitz] kumæn. ok ær siælf widﬂ. ær æy swa. ﬂa hafwi hun wald næy
sighiæ mæﬂ næstæ frændom sinom. ﬂa hun till vitz komber. gifwr hænnæ faﬂur
æller moﬂur. æller broﬂur. æller frander æller annor nokor. æller ok hanom
iorﬂ æller lözöræ witi ﬂæt mæﬂ fastum hwarra. hwat {giwit} giwit war. Hwar
som kunæ fæstær wlaghlikæ. bötæ .III. marker til ﬂræskiftis. æller dyli mæﬂ
.XII. manna eﬂæ. at han ey wistæ at ﬂær waræ forfall i. Takur siælf
fæstnuﬂa fæ ﬂa bötæ ﬂæn sum bar. §.2. Hwilikin mö man takur mot faﬂurs
wiliæ. æller moﬂurs hwat hun taker han till aﬂulz manz. æller lözkiælæghis.
wara miskunna kona faﬂurs æller moﬂurs. ok ængæ annaræ frændæ. wil faﬂur
æller moﬂur hænnæ forlatæ sak sinæ. göræ ﬂæt foræ ﬂingæ. æller kyrkiu sokn.
ok siﬂæn taki hun fullæn ærfﬂa lut. delæs ﬂær wm. hwat ﬂæt war hænnæ
forlatit æller æy. ﬂa witi ﬂæt XII mæn §.3. Nu kan manz æller quinnæ hugher
wændis ok wiliæ æy ﬂe fæstning haldæ. hawa ﬂa ﬂæt ﬂeræ forgiort {förningæ}
[fæstningæ] fæ ok förningæ sum riwr. ok mæﬂ ﬂre marker till ﬂræskiftis.
§.4. Nu ær konu siælf a fastningæ stafwnæ. ok ær hun XII aræ. skilias ﬂy
enæst at biscuper wil

	.II.

Nu warﬂer fæstækona sund i bryllöps timæ. ﬂæn laghlikæ war fæst. ok ﬂem
sempdæ baﬂum wm. ok bæræ swa fastær witni taki ﬂa ﬂe konu mæﬂ frændæ skokki
sinum. ok hetæ ﬂæn kona laghtakin ok æy raantakin. hwar hona röwar af hanom
siﬂan bötæ .XL. marker till ﬂræskiftis. §.1. Nu kan alth wæl waræ. bruﬂmæn
geen bruﬂ fara ﬂær skulu ii friﬂy ﬂit faræ. ok ﬂær wæra. ok ﬂæﬂæn fara.
mysfyrmæ ﬂem nokor {mﬂæn} [mæﬂæn] bruﬂ sitær i fæstum. warﬂer hun rani
takin æller hwat brutum till hænnææ warﬂer brutit taki halwa bötir fæstæ
maﬂer. ok halwær giftæmaﬂer. for ranit bötis XL. marker mæﬂæn hon sitter i
fæstum. ok LXXX mæﬂæn hon sitter ii bruﬂbænki. ok i aﬂrum brutum ær hun
halw dyri æn annor kona. warﬂer bruﬂgummi ﬂokkæ gör. wæri ﬂæt halw högræ æn
aﬂri ölbuﬂz mæn. ok aghi siælwr sak sinæ. æptir laghum komber bruﬂ ii siæng
mæﬂ bondæ sinom ﬂa aa han foræ hana baﬂæ swaræ oc sökiæ. Hwarﬂer bruﬂ
framma ﬂokkæ {görﬂæ} [gör]. ﬂa ær hun halw dyræ æn annur kunæ ﬂær ölbuﬂin
ær. ok bruﬂmæn halw dyri æn aﬂræ gæstir. ölfriﬂer ok lagha kar. wæræ æftir
ﬂy som för ær want bondæ ok husfru hans ok barn ﬂeræ. hawi slikan friﬂ som
sighiæs skal i manhælghis balkenom

	¶ .III.

Nu æster man lyuﬂ ok beﬂes giftær maal aff skyldum mannom. ﬂa a ﬂæn kunæ
gifta som skylduster ær till heﬂers ok till husfru. ok till siæng halfwræ
till lasæ ok lyklæ. ok till laghæ ﬂriﬂiungæ. ok til alz ﬂæs han a æller han
afwlæ fa. i lözörum til allan ﬂæn ræt war lagh æru. ok ﬂæn hælghæ eriker
konunger gaff .i. nampn faﬂurs ok sons ok ﬂæs hælghæ andæ. §.1. ok arfwr
bondæ æller husfru frænder sinæ. ærfwr baﬂy iorﬂ ok löözöræ. aghi lözöræ
baﬂin æn iorﬂ aghi ﬂæt ﬂera sum ærwr

	.IIII.

Gifwr bondæ husfru sinnæ hindrædagx giff. hun ma hwarte siunka æller flytæ
giwi swa mykyt han wil. giwr han i iorﬂum. ﬂa giwi mæﬂ fastum ok fullum
skiælum. giwr han i lözöræ. ﬂa giwi mæﬂ vitnom sum lagh sighiæ. Swa mykit
bondæ hænnæ giwr. swa mykit ma husfruæ bonde sinom ater gifwi mæﬂ samu
skiælum. ﬂæssin giæf moghæ ﬂe giwi hwat ﬂe æru riki æller fatökari

	.V.

Nu (kan) kona hoor göræ. ok hwarﬂer hun laghlikæ til wnnan. ﬂa hawr hon
forgiort morghængæff sinnæ. ok allæ ﬂy hun war gipt ok giwæn till

	.VI.

Dræpær man {annar} [annan] .i. siængi mæﬂ kona sinnæ. æller kona aﬂræ i
siængi mæﬂ bondæ sinom. æller warﬂæ baﬂin dræpin. rinder bloﬂ a bulster
æller blea. fællæ ﬂem XII mæn. liggi baﬂæn ogild. skiæræ XII mæn ﬂem sum
dræpin æru. ﬂa fællis ﬂæn till hundrædﬂæ marker som drap. till ﬂræskifptis.
hawr han æy pænningæ at bötæ. giældæ liif sit foræ drap.. §.1. rækær bonde
hustru sinæ boort laghtaknæ. ok taker aﬂræ i siæng mæﬂ sik ok faar hænna
lasæ ok lyklæ. ﬂæt kallr wtskutz stool. böta XL. marker till ﬂraskiftis æn
XII mæn fællæ han.

	.VII.

Nu giptis kona ii karlz boo. giptis till lagha ﬂryﬂiungx. giptis karl i
kuna boo till twæggiæ lotæ. ær ﬂær barna gööz foræ. ﬂa skal ﬂæt först vndæn
skifptis. ok affmærkiæs. huru mykit ﬂæt ær siﬂæn raﬂæ for barnum. ok barnæ
gooz frandir ﬂer næstu. annar a faﬂærni ok annar a möﬂerni. Hwar sum
gifptur förær i giptu förræ æn barna gooz ær wndæn skift. bötæ VI marker
til ﬂræskiftis. §.1. Föræ man owormaghi af arfwi bolæ. vtan næsta frændæ
wiliæ. böta XL marker till ﬂræskiftis. §.2. Nu ær barnæ gooz wndæn skift.
ﬂa mogha barn bolagh læggiæ. mæﬂ faﬂur æller ok moﬂur. mæﬂ næstæ frændæ
raaﬂ. mæﬂ .VIII. fastum ﬂe skulu wiﬂ wæræ baﬂæ ﬂa ﬂæt saman læghs ok swa ﬂa
ﬂæt skifwtis

	.VIII.

Nu ær maﬂer twægifptær. ok ær för vndæn skifpt. ﬂa taker {am} ein maﬂer
halft wiﬂ twa kunar. swa ok æn ﬂrær æru. ær kona twægifpt. ok ær för wndæn
skift. ﬂa taki hun ﬂriﬂiung viﬂ twa mæn. swa ok æn ﬂe {se} æru ﬂrir. §.1.
Nu kan baﬂi faﬂer ok moﬂer döﬂ wæræ. raﬂa ﬂa foræ barnæ ok barnæ gooz.
frænder ﬂe næsstu. a fæﬂurnæ ok möﬂernæ. kunnu ﬂer mællum siin delæ. raﬂa
ﬂa ﬂæn som bæter kan. ok bæter wil. till ﬂæs ﬂær barn till viﬂz koma. viti
ﬂæt præster ﬂeræ mæﬂ twem sanundæ mannom sum ﬂem sæmber a. Nu lifwr faﬂer
æller moﬂer. ok wil æy a gifpto gangæ. ﬂa raﬂi ﬂæt foræ barnom ok barnæ
gooz mæﬂ ﬂem skyldæstæ a aﬂru halw §.2. Dör faﬂur æller moﬂer. ok kræfwiæ
syskin siﬂæn æfptir lut sinum. bæræ ﬂa ater gifpt sinæ till skiftis mæﬂ
swornum eﬂe. {at} atta {faf} fastær ﬂær wiﬂ wara at ﬂæt giwit war. ær ﬂæt
forgiort. ﬂa standæ ﬂæt i lut hans. ær ﬂæt bætræ. wæri ok hans

	IX

Nu a bonde wald ath gifwæ husfru sinna till ﬂriggiæ marka. swa ma ok husfru
hanom gifwa. §.1. alt ﬂæt bondæ ok husfru köpa saman. baﬂæ iorﬂ ok lözöræ.
ﬂæt kallær siængæ köp. aghæ hustru ﬂryﬂiung ok bondæ twa lyti i bookkiöpum.

	.X.

Nu kunu hion barnlöz skiliæs. taki ﬂa hwart ﬂeræ siæng afptir annat ﬂe
bæstæ. mæﬂ bolster {ob} [ok] howﬂ dyna. linlak ok a klæﬂæ. ok agha hwart
ﬂeræ kirkiu klæﬂæ siin ﬂe bæstæ i allom stykkiom. æn swa till ær. Lifwr
bondæ æftir husfru sinæ. agha hæst sin ﬂæn bæst ær. ok saﬂul vtæn skiftæ.
ok ﬂæt han ma faræ til wighis mæﬂ æn swa till ær. ængin annar arfwingiæ a
ﬂætta kræfwiæ. vtan bondæ ok husfru. ﬂættæ nu ær sakt a vtæn skifpta væræ.
§.1. Dör bondæ barnlöz. ok ﬂæn kræfwr till arfws till bær. hustru sighir
sik mæﬂ barni waræ. föﬂæs ﬂæt barnit i ﬂem X manaﬂæ æftir ﬂæt bondæn döﬂær
ær. taki ﬂæt barn arff. ok orff. ﬂæt kallær senaﬂe arff. föﬂæs ﬂæt senæræ.
ﬂa ma æy horbarn arfwi skifftæ. fyllæ ﬂa ater ﬂæt hun hafwr forgiort aff ﬂy
gozi sum synt ok seet war. ﬂa bondan doo

	.XI.

Dör bonde ok lifwr barn æftir. ﬂa ærfwr barn faﬂer sin ok swa moﬂer sum
faﬂer. ær baﬂi æfptir syster ok broﬂer. ﬂa takr syster ﬂriﬂiung wiﬂ broﬂer
sin. æ huru mang syskin æru. ﬂa taki æ syster ﬂriﬂiung wiﬂ broﬂer. lifwr
barn æftir broﬂer. taki slikt bloﬂer barn sum broﬂer. ok slikt systær barn
sum syster. swa æruis alt til fæmptæ manz æ hwart æftir föﬂæs man æller
kuna ﬂær hwart föﬂis fram aff aﬂræ ær æy broﬂer barn æller syster barn. ok
hafwi ﬂe ﬂa barnæ barn æftir sik. taki ﬂæn arff oc orff broﬂer lut sum af
broﬂer ær wt kommin. ok ﬂæn syster lut sum aff syster ær wt kummin. æy
gangær ﬂænnæ arf længræ æn nu ær sakt wm bryst arff

	.XII.

Um skyld arff. taki faﬂur arf {æftir} æftir sun sin. ok datter sina. ok
moﬂer sum faﬂer. broﬂr ok syster hwar æftir sinom lut æn ﬂæn aruingær
warﬂæ. ﬂær skils siængær alder sum syskin æru fleræ æn eet. ﬂær komber
broﬂer at arfwi broﬂer sinum. ærfwi ok aldrigh kuller. kul. för æn annar ær
alder döﬂer. ok aldri siængær alder annær. för æn annan ær alder döﬂer. ær
ﬂa baﬂi aftir synder kullæ ok sam kulla. ﬂa taki samkulla .II. lytæ. ok
synder kullæ ﬂriﬂiung. æ hwart ﬂæt ær syster æller broﬂer. wari [lagh] samu
§.1. vm iæmpnæﬂæ arff. Delæs viﬂer faﬂer faﬂur ok moﬂer faﬂer. taki halft
hwar ﬂeræ. Delæs saman faﬂer moﬂer ok moﬂer moﬂur. ﬂe æru iæmnæ at arfwi. E
hwar som delæs saman a faﬂernæ ok möﬂærnæ. baﬂi iæmskild taki halft hwar
ﬂeræ. §.2. All quinnæ arf skulu utt giwæs i vm iorﬂum. æn ﬂær till æru
æftir rættæ sylf tali. §.3. Delæ mæn vm arf ok sighiæ sik baﬂir iæmpskyldir
wæræ. hawi ﬂa frammæ .II. talu mæn. ﬂæn ﬂe wiliæ till arfs swæriæ mæﬂ
.XIIII. manna eﬂe ﬂa taki han arff.

	XIII

Um ofsinnis arff. Ganger hær a land. aka mæn i wak. forfaræs i eldi æller
watni. ærwæ ﬂe sum næstir æru sum förræ ær sakt. §.1. Vm sköt arff. aflæ
man barn i löskö læghiæ. ok vighis han siﬂæn mæﬂ hænnæ. taki ﬂæt barnit
arff. §.2. Taker man kunu mæﬂ wald. ok warﬂer hun hawndæ i ﬂy. fællæ han
XII mæn ﬂær forö. taki ﬂæt barnit arf. æ hwar ﬂy kan arf til fallæ. §.3.
Warﬂer kunæ hær takin mæﬂ afling bondæ sins. kan ﬂæt barn ater koma. skuﬂæ
ﬂæt {pro} profaster mæﬂ XII mannom hwat ﬂæt barn skal arf taki æller ok æy.
§.4. Nu kan man æller kunæ wtlændæs döæ. ﬂe delæ wm arf sum hemæ æru. hafwr
annær witnæ till ﬂe a grawæ bakkæ waræ. ﬂa a han viﬂzorﬂ. viti ﬂæt mæﬂ
XIIII mannum. §.5. Hwar sum {aman} (annan) dræper till arfs. wæri skilder
wiﬂer arf ok böta .C. marker till ﬂræskiftis. æn ﬂæt ær mæﬂ wiliæ giorth.
ok biscopi .VI. marker. war ﬂæt mæﬂ waﬂæ giort. ﬂa böta IX marker till
ﬂræskifptis. ok biscupi ﬂre marker. witi ﬂæt XII. mæn hwat ﬂæt war giort
mæﬂ waﬂæ æller mæﬂ wiliæ. §.6. Fæster man kona helbryghﬂæ. æller siuker. ﬂe
han hafwr forrra barn mæﬂ aflæt mæﬂ fastum ok skiælum. ﬂæt ær aﬂulkona
barn. §.7. Wil kuna ath arwi kumma. sigher sik hawa fööt barn. ﬂæt barn war
döpt ii vatni ok ﬂaa miælk aff moﬂer spina. ﬂæt barn ma i kyrkægarﬂ iorﬂæs.
bæri ﬂæt præster witni mæﬂ .II. mannom. ﬂær kumbr moﬂer at maghær arwi barn
sins. {iæfwr} (iæfwær) ﬂær wm ﬂa fyllæ æptir mæﬂ XIIII manna eﬂe. §.8.
Warﬂer man byltughur ok aflær barn mæﬂ husfru sinnæ för æn (han) hawr friﬂ
fangit. ﬂæt barn heter rishofﬂi. ﬂæt barn ma æy arf takæ hwærtæ æptur faﬂur
æller moﬂer E huru biltughum manne falder arff. mæﬂæn han byltugher ær. ﬂa
ær han skilder wiﬂr aarf æn ﬂa han hafwr friﬂ fangit. ﬂa ma han ærwi

	¶ XIIII

Spanar man moﬂer mans æller dotter. bötæ .VIII. malsattæ .II. konunge ok
.II ællom mannom. spanar man kuna mans af garﬂi. swa at hænnæ fylgher
koster æller klæﬂi. ﬂa gifwi vtt kost swa mykin. sum han vil eﬂæ æftir
fyllæ. ok bötæ .IIII. marker malzættæ .II. konungi. ok .II. allum mannum.
Spanar man syster mans. bötæ .II. marker malzættæ .I. {ko} [konungi] ok .I.
allum mannum. Later mö liggiæ sik bötæ han faﬂer hænnæ XVI öræ. broﬂer
.VIII. öræ. syslingæ IIII öræ æn aff garﬂi lokkær swa at kost mæﬂ fylghiær.
wari boot hafw meræ. §.1. Faﬂur a frilla barn föﬂæ siﬂæn ﬂæt ær aff spinæ
want ﬂær til föﬂæ moﬂer. §.2. Frillæ barn skal hafwa .VI. marker. dotter
.III. marker. æru ﬂeer twa. taki baﬂi .VI. marker. æru ﬂe fleræ. fa æy ﬂy
meræ. vtan sön faa folkwakn æfptir faﬂer sin hug wakn ok liifwakn. ok III
tylter skötæ stæng ok bughæ. Kunnu {filli} (frillæ) barni pænningæ waxæ
skiftis swa hans arf sum all annor arf. §.3. æru giæld æftir döﬂæn. hafwi
ængin wald arfwi skifptæ förræ giæld æru aff markaﬂ ﬂe han giældæ attæ.
Winnis æy pænungæ till. ﬂa brista slikt aff mark sum aff mark. ﬂer ær want
pæningæ taka sum ængu till æru. ok arfwr wæri saklösir. Hwar ﬂæn annan
ærfwr. hawi swa lett sum liuft. dyl han giæld ﬂa dyli sum lagh sighiæ

	.XV.

Um wighærfﬂ. Sun ær {…} (wigharfwi) faﬂurs. ok faﬂer sunar. broﬂer broﬂurs.
Nu ær sunar sun. Nu ær faﬂur faﬂur. Nu ær broﬂur sun. Nu ær suster sun. Nu
ær dotter sun. Nu ær moﬂer faﬂur. Nu ær faﬂer broﬂer. Nu ær moﬂer broﬂer.
ær ængin till aff ﬂæssum. ﬂa gangi wighær ærff sum all annor arff

	.XVI.

Æfptir war hærræ byrﬂ. ﬂusund aar ok ﬂryhundruﬂ aar ok XX aar. ﬂæn næstæ
oﬂunzdagh æfptæ ﬂær iunkhærre magnus war halshuggin. VIII. daghum afptir
sancta trinitatis dagh i stokholmi. for ﬂy at ærkibiscop olawr kiærﬂi ath
iarnbyrﬂ war ater wptakin .i. hælsingiæ landi. siﬂæn hun war af laghﬂ i
konung magnusæ daghæ ﬂa staddis ﬂættæ i stokholmi af alt konung mangusæ
raaﬂ som konunger ær baﬂæ i sweriki ok norghi. ath iarnbyrﬂ skulde aldri
optæra wæra. ok tox ﬂær foræ ﬂe samu {maal} rætter sum förræ war vm ﬂe maal
iarnbyrﬂæ maal waru. ok skal bötis for hwart maal. ﬂæt nampd fæller swa sum
föra {iæni} [iarni] vrﬂa fuul. §.1. wænir man annan til ﬂiufs. æru æy
aterfang till. ok a hændi takit. {wæﬂ} (wæﬂi) baﬂin till .IIII. marka. ﬂæt
skulu .XII. mæn witæ hwat ﬂær {war} (ær) sant wm. ok hawi ﬂæn wæﬂ fæ som
winder mæﬂ XII. {manna} [mannum]. ﬂæssa {mæmpnd} [næmpnd] a konungx mæn
halwa. ok malatti næmpni. ok halfuæ ﬂæn sakin gifs ok swa wæræ i allom
malom. ﬂær næmpdær maal æru. wtan ﬂæt. naar kuna wil barnafaﬂer sin witæ.
æller barn faﬂer æftir moﬂer sina söﬂæ. ﬂa a hwart ﬂeræ een man næmpnæ. {ﬂa
a hwa} tiltalændæ. ok swarændæ ﬂe .II. skulæ bok i hænder taka. ok swæriæ.
at ﬂe .VI. sanundæ mæn næmpnæ hwar ﬂeræ. ﬂe XII. sculu annan wæriæ. ok
{annur} [annan] fællæ mæﬂ sinum eﬂe. fælz mannin. bötæ .III. marker at han
barn duldi. ok lighris boot æftir lanz laghum. fælz kunu æller barnit. ﬂa
raﬂi ﬂæt biscuper hsat ﬂæt barn skaal inlændis wæræ æller æy. ﬂæssæ næmd
skal i sama ﬂingi swæriæ sum hun næmpnis. æn eﬂsört ær. ær for hælgh. æller
fastæ. ﬂa swæriæ a ﬂe næstæ laghaklluﬂæ ﬂingi ﬂa eﬂzörtt ær. sum baﬂæ
kallaﬂæ karl. ok konunger. ﬂæt samæ ﬂe vitnæﬂæ. hwar sum af ganger. ok æy
gör ﬂæt han ær till næmpdær. bötæ .III. marker ok næmpnis annor i samæ
staﬂin. kan {næmp} (næmpd) mallom sin delæ. sumir wiliæ wæriæ. ok summir
fællæ. æru ﬂær fleræ sum wæriæ viliu wæræ saklösyr. ok ﬂer bötæ sum aff
angæ ok aﬂræ næmpnis i sama staﬂ. ﬂe næmd skal æ ful wæra. ﬂa swæriæs skal.
ﬂæssæ næmdæmæn skulu wæræ bolfastir. ok i sama skiplaghi takas sum gærﬂæn
ær giorﬂ i. [Sitia twe a ﬂingi sum næmpd skulu göra]. annar næmpnir ok
annær æy ﬂa ær ﬂæn fallin ær wil næmpnæ. Nu ær talder ærﬂæ balkær. swa lati
guﬂ oos skiftæ aarf. at wi byggum all himærikæ. ﬂæt waræ {waræ} war ﬂarf.
amen


	Hær byrias manhæliæs balker ok tæliæs i hanom flokkær XXX.VIII.

I	Vm ﬂe draap fæ kan göræ
II	Æn owrmaghi æller galin man dræper man
III	Vm draap {æller} [af] handlösum waﬂæ
IIII	Vm affalz drap
V	Vm dulghæ drap. ok dana arf
VI	Vm wiliæ {wærki} [wærks] drap ok gæsti
VII	Vm ﬂokkæ böter
VIII	{Æ} [Æn] owrmaghi gör man sarön
IX	Vm wiliæ wark i sarum. ok læstis böter
X	Huru længi man scal sarum warﬂæ
XI	Huru man scal annan viﬂ sar bindæ
XII	Vm {banz man ok hans vitni} [lækæris fæ]
XIII	Vm pust ok blotlæti
XIIII	Vm saar i ﬂingx friﬂi ok snækiu friﬂi
XV	Vm höghstæ saar
XVI	Vm morﬂ ok raan
XVII	Æn scaﬂa man manz worﬂer rænter
XVIII	Vm handraghit raan
XIX	Vm lwt raan
XX	Vm lik raan
XXI	Vm attætighi markæ giæld i drapum
XXII	Vm innan siængiæ {drapu} (drap)
XXIII	Huru hundraﬂæ markæ giæld skiptis
XXIIII	Vm ﬂe maal baﬂæ gangæ liig ok gooz foræ
XXV	Vm drap mællum præst ok lekmanz
XXVI	Huru man skal drap witi sæt ok böt
XXVII	Vm öyæ drap ok forgærnigær
XXVIII	Huru man scal annan til sak winnæ ok æn {ﬂufwr} [ﬂiufwr] slipper.
ok gifwr bondæ sak fora band oc omagha ﬂiufnaﬂ
XXIX	Vm ﬂiufnæﬂæ {blandæn} [klandæn] ok leﬂzn
XXX	Vm runﬂiuf
XXXI	Vm ransakin i ﬂiufnaﬂi ok wiﬂer taku
XXXII	Vm agna bak ok quinnæ ﬂiufnæﬂ
XXXIII	Vm kirkiu ﬂiuf
XXXIIII	Vm man taker ﬂiuf annars
XXXV	Vm væghæ fyndir ok liusning
XXXVI	Æn man hitter fæ manz
XXXVII	Vm watn fyndir
XXXVIII	Vm mangiæld

Nu kan fæ man dræpæ. hwæriæ handæ fæ ﬂæt hælst ær. ﬂa fa hans arwm fæ fram
ﬂæt samæ. ok XVI öræ mæﬂ foræ fulsæræ. VIII öræ. forö bloﬂlæti .III. öræ.
ok raﬂa siælfwr fæ sinu Nu dyl ﬂæn sum fæ a æru æy witni til. ﬂa wæri sik
mæﬂ slikum eﬂæ {sunj} (sum) lagh sighiæ. §.1. förﬂer man dyur hemæ æller
fughlæ. warﬂi swa foræ ﬂy sum {all a} foræ alla aﬂru fæ sinu. §.2. Dör fæ i
tillbuﬂi. taki swa quikt sum döt. ok suua döt sum quikt. Dræper man ﬂæt fa
wtan hans wiliæ sum hafwa skal gifwi ﬂa quikt foræ döt. æller wæri sik mæﬂ
VI {mama} [manna] eﬂæ. at ﬂæt doo æy foræ hans skuld. §.3. Dræper man fæ
mæﬂ harms hændæ. bötæ atter skaﬂa. ok VIII. öræ boot at i ﬂriﬂiung hwan.
Gör man fæ saart [skær] aff topp æller tagl. swa at lyt ær. bötæ VIII öræ
malzattæ. §.4. Dræper fæ annat fæ. ﬂa skal mætæ ﬂæt quikæ. ok ﬂæt döﬂæ.
hafwa halwæn skaﬂa {hwan} (hwar). hwat ﬂæt ær bætræ æller wærræ. Ær hæster
ii hæftum. kumber annær hæster till ok dræper han. æller saræn gör. liggi i
fullum giældum. ok ﬂæn ogilder til kom warﬂer han saar svva at han ær oför
fae hanum {annær} [annæn] atter. wm war ok an

	.II.

	Dræper owormaghi man. ﬂæn minnæ ær æn XII. ara. æller sarghær.
gialdi halwm gialdum. warﬂer han dræpin æller sarghæﬂer wari {halw} (halfw)
dyri æn fultiﬂæ man. §.1. Nu kan man galin warﬂa. ﬂa sculu frænder hans ﬂæt
liusæ foræ sok ok i {hæfttum} (hæfptum) hafwa. æller wærkum hans warﬂæ.
slipper han löös ok dræper man. æller brænner by æller gör {annær} [annæn]
[BBB… skadha: Liggi i halwm giældum. Swa a badhi takas ok giældæs fore han,
æn han dræpin warder: Swa ok fore galna kunu. Ey skal fore hona mera
giældæ, æn fore galin man, i thæssu mali, ok æy takas. Hawi then wald sum
skadha hawer fangit, hwat han wil hældær witna til hans æller widh laghum
taka, i thæssu mali. §.2. Nu sigher annar galin man wara, æller owormagha,
ok annar æy: Witin thet tolf mæn, hwat hælder ær.

	Vm drap af Handlösum wadhha. III. Flokker.

HAndlös wadhi ma fyllæs medh witnum vthan malsæghanda wilia, ok engin annær
wadhi. Warder man dræpin medh wadha: Siu marker ær wadha both. Nu skiuter
man spiuti, æller kastar stene, ællær skiutær af bogha iwer hws, ok seer ey
hwar thet nidher komber, æller af nokru andru: Thet ær handlös wadhi. §.1.
Gör man siælfskut j skoghi, stræng æller stappu, æller grawar: Han skal
lysæ före grannum ok sokna mannum. Far nokor sidhan skadha af, Liggi j
wadha giældum, siu marker. Lysær han ey. ok æru ey treggiæ manna witni til:
Liggi tha j halwm giældum, fore glömsko sinæ. §.2. Alle wadha edhe aghu
gangas j lagha stæmnum. Hawi ok ængin lænsman wald at qwælia then edh: Han
a ey both i, æn edhrin fals.

	Vm Affals drap. IIII. Flokker.

Klywer man i siægl træ medh bön skipara, falder nidher, ok far af bana:
Liggi i halwm giældum. Kliwer fore kæti skyld: Wari o böter. Dyliæ the at
the ey badho han vpkliwæ: Dylin medh fiurtan manna edhe. Far ok then skadha
nidhri ær stadder, Tha wari ogilt. §.1. Falder hws a man, æller widha
kaster, far af bana: Liggi i wadha giældum. Ær brunder i gardi, han skal
byliæ ok vm hyliæ: Aghu brun flere æn en, fællir annær, ok annær bygger,
falder i folk, far af bana: Tha giældi then sum fællir, ok ey then sum
bygger. §.2. Wil man rætta steen æller studh, vpdræt skipa æller vtskut
skipa: Giældi then giængis bidher. §.3. Hogga twe træ ett, fa badhin bana:
Liggin o bötter. Far annær bana af, Bötis ater medh wadha botum. §.4. Siter
man i satu, wil diwr skiuta, warder man fore, far bana af: Ligge i wadha
botum. §.5. I thessum malum nu æru saghda, tha a biudha wadha edh fore,
tolf manna, ok fylli i lagha stempnum, Ok böte siu marker malsæghandi. Han
skal tilbiudha a grawa bakka, ok fore sokn sinne, ok a tingi eno. §.6.
Dræper fadher æller modher sitt barn medh wadha, ok æy medh wilia, qwæl
sidhan annæt theræ annæt: Wæri sik medh wadha edhe, Ok hawi ængin annær
ther wald til at qwæliæ thet: Ok Biscuper radhi fore script hans.

	Vm Dulgha Drap ok dana Arf. V. Flokker.

Æ hwar man hittar lik ærrat ok vndat a manna æghum, æller almænningium,
vtan i læstum husum: Tær a skjpnöti bana finnæ innæn natt ok iamlanga,
ællær botum vppi halda, fyratighi marker, Kunungx ensak. Hittis i læstum
husum, Böte hundradha til treskiptis, then husit a: æn ey kan then finnæs
bani ær. Æ hwar man giter draparan til wnnit laghlika: Wari skipnöti
saklöst. Æ hwar ey synis handawærk a liki, Thær wari skipnöti saklöst.
Sigher annær handawærk a wara, ok annær ey: Witin thet sex mæn, Ok radhi
then æpti kærir. §.1. Ær han vthlændsker: Tha taki Konunger arf hans, Ær
han inrikis födder, ok komber ey arwi hans i try aar: Tha giwis gotz hans
fore siæl hans, kirkium ok klostrum.

	Vm Wilia wærks drap, ok Gæster. VI. Flokker.

DRæper gæster gæst at bonda: Then a æpter bana letæ sin hawer mist, Ok
bonde wari saklös: Ok wari fridh both halw minni æn at bonda. Dræpæs the,
gæster ok bonde, Tha ær bonde halw höghri ath fridh botum æn gæster. §.1.
Æghas widher bonde ok stafkarl, Tha bötæs fore stafkarl halw minnæ æn fore
gæster, ok thön böte han sum gæster. §.2. Swa byriæs hemsokn, sum ytærst
ganger horn ok howa i: Thær ær both halwer öræ malsatta, atta öræ konungi,
ok atta öræ allum mannum. I midhalhagha öre malsatta, atta öræ konungi, ok
atta öræ allum mannum. Æn i ængi, fiura öræ malsatta, atta öræ konungi, ok
atta allum mannum. Æn i ængi akerfastu, ok swa i akri, ok swa i höladhu, ok
i bislingardi: Thær ær both atta öræ i tridhiung hwarn. I kornladhu i akri
stander: Both sæxtan öræ i tridhiung hwarn. Æn i lændæstadh, ok i
humblagardi, ok i fægardi, ok i halmladhu: Thær ær both tolf öræ malsatta,
atta öræ konungi, ok atta allum mannum. I nötæ husi: Threa marker malsatta,
en marker konungi, ok ena allum mannum. Nötæ hws i gardi: Twinum sextan
örum malsatta, sæxtan öræ konungi ok siæxtan allum mannum. Æn i lana: Böte
boghum twem i tridhiung hwarn, Mællum triskulla ok ærnis: Siæx bogha i
tridhiung hwarn. Widh ærni: Atta bogha i tridhiung hwarn. Mællum ærnis ok
galbænx: Tolf bogha i tridhiung hwarn. A galbænki, siæxtan bodha i
tridhiung hwarn. Ær mællum galbænx ok qwinnabænx: Atirtan boghar j
tridhiung hwarn. A qwinnæ bænki: Tiughu boghar i tridhiung hwarn. Warder
man slaghin i siæng sinni: Fiura ok tiughu boghar i tridhiung hwarn. Nu
minskas swa i vthgangi, sum wæxti i ingangi.

	Vm Tokka böter. VII. Flokker.

GIwer man tokka ord a tingi, æller at kirkiu, kallar han tiuf æller morara,
trulkarl æller trulkiærling: Haldi fram ordum sinum, æller böte tre marker.
Brighder man adhrum garfwæ sæt, æller kallær kunu mans skökio: Böte tokka
böter amiæ taki tridhiungunum minnæ §.1. Warder Konungx man dræpin: Tolf
marker tokka both at. Biskups man: Siæx marker. Riddara swenæ, trea marker.
Thænni tokki komber  æj i, vthan i drapum: Taki the both herra thes sum
dræpin ær.

	Æn Owormaghi gör man saran. VIII. Flokker.

NV kan owormaghi man til blodz sla: Wari both thes tre öræ. Fulsæri sæx
öræ, hwat thet ær i hofdi æller i huldi, hwat thet ær i fridhi æller
mællum, hwat thet ær wadhi æller wili. Nu skal hanum lækir biudhæ: Fællir
han thet budh, tha ær laghslitit sæx öræ. Nu wil wæriandin owormaghans
wæriæ han, dyl antwæggiæ blodhlæti æller fulsæri. hawer han til tweggia
manna witni. siælwer tridhi: Gangi fram medh them witnum. Æru æy witni til,
tha wæri sik medh Landzlaghum.

	Vm Wilia wærk i Sarum, ok Læstis böter. IX. Flokker.

STander madher medh sari, ok annær fölghir dödhum: Hawi then witzord dödhum
fölghir. §.1. Far man blodhsar i hofdi æller huldi: Böt medh atta örum.
Lösir man been vr sari: Böte öre fore ben ett, twa öræ fore annæt, fiura
öræ fore tridhiæ. Far af last æller lysti, i hænder æller föter, Tha wari
both halw dyrræ. Far man hulsar i nidhræ huli: Böth medh twinnum siæxtan
örum. I ywræ huli, threa marker. I brysti, tolf öræ. I halsi, twinnum
siæxtan örum. Far man saar i anliti, swa at hult giter hatter æller huwa:
Siæxtan öræ both at. Giter ey hult, Wari tha halw dyrræ. Slar man tan vr
hofdi: Sæxtan öræ both at. Fore hofwd sar, siæxtan öre: Ganger i holwæri,
halw dyrræ. Skadhar hiarna hinnu, Böte siæx marker. Kunnu thæssi sar sinæ
mællum delæ: Hawi then witzord sar hawer höxto at botum: Æru sar iampn, tha
hawi then witzord sum witni fölghir.

	Huru længi man skal Sarum warda. X. Flokker.

SWa længi skal man sarum warda: Fore liflati, dagh ok iamlanga. Swa ok
læstis böter, wardi samuledh. Hwar sum taker sara both innan dagh ok
iamlanga: Hawi förtakit botum sinum, dödzdrapum.

	Huru man skal annæn widh Sar bindæ. XI. Flokker.

GRiper man til witnæ, ok wil han fore bindæ, Tha skal han bindæ han widh
medh twem mannum, ok fiughurtan manna edhe, them thær waru ok a saghu thet
han the giærd at giærdi: Fyllir han swa lagh i stæmpnum, tha giældi hin
botena æpti brutum sinum til sakinne ær bundin. Griper til wtinæ, ok later
see witnin sijn, ok falder sidhan, Tha wari then saklös sakin gifs. Wites
hanum sakinæ, ok ær ey witni til, Tha wæri sik medh fiughurtan manna edhe.

	Vm Lækæris fæ. XII. Flokker.

Thettæ ær lækæris fæ: Fore höxto saar, atta öræ: At sma sarum, fiura öræ.
Biudher han thet laghlika fore kirkiu sokn, æller a tingi. Biudher ey swa
Tha böte siæxtan öræ i tridhiung hwarn, ok atta öræ fore sma saar.

	Vm pust ok Blodhlæti. XIII. Flokker.

NV slar man adhrum pust, æller medh stang, æller steen, ok synis ey akomor,
warder thet giordt fore kirkiu sokn, æller i öldryki, a torghe, at badstuw,
æller a tingi: Thet skulu twe mæn wita, the ther waru ok a saghu. Wæria the
han, wari saklös: Fællæ the han, böte thre marker til threskiptis. Samu
witni warin vm pust, sum vm blodhlæti: Ok tho bötis hwart æpti sinni sak.

	Vm Saar i Tingxfridhi ok Snæckiufridhi. XIIII. Flokker.

WArder man saar j tingx fridhi æller snækkiu fridhi, fullum sarum:
Fiuratighi marker both at, til treskiptis. Gör ok blodhwiti i thænne fridh:
Böte sex marker til treskiptis, thær sattir koma saman, ok skiliæs osattir.
Wader laster æller lyti i thæssum sarum, Thær bötis hwar vm …BBB] sik
witnæs till mæﬂ .II. mannum. ok XIIII mannæ eﬂe. §.1. Nu faar man saar eet.
tw æller fleræ. gör ﬂæt alt een man. ok swa wiﬂ kænnis. ﬂa a ﬂæn sak sik
kænnær. han a. a. ﬂingi wiﬂ kiænnæs. ok brut sin fæstæ. ok ﬂo æu meræ böta
æn saræ bot enæ. Huggæ twe æller ﬂre een man. æller huru mangir ﬂeer æru.
ok bindæ twe mæn fleræ wiﬂ sarin æn een. ok fyller lækirin fulsæri. bötæ
hwar sinæ saræ boot i ﬂem sarum. æy warﬂer ﬂe boot meræ. §.2. Mötæs twe mæn
ok hugger hwar ﬂeræ annan. faa baﬂir fulsæri. wærin baﬂyn saar gild hwart
æptir sinæ a komu

	XV

Um höghstæ saar. lægger man annan niﬂer. ok sneper sum fæ nokit ﬂæt skulu
XII. mæn witæ. wæriæ ﬂe han. wæri saklös. fællæ ﬂe han giældæ hofws man
hænder sinær baﬂær. ok hwar ﬂæn ﬂær till halp hand sinæ aﬂræ. æller lösin
sik. swa sum malzæiandin wil taka §.1. Leﬂer man annan till stok æller
stumblæ. ok hugger aff hand æller foot. stingher wt öghæ. æller skiær or
tungu. æller öræn aff. æller næsar aff. ﬂæt sculu XII. mæn witæ. wæriæ ﬂe
han. wæri warﬂer. fællæ ﬂe han bötæ XL. marker till ﬂræskiftis. ok halfw
manz böter. orkær æy botum. ﬂa giældæ liif foræ limmæ i ﬂæssæ mali. vtan
ﬂæt koma till i waghna skipti

	XVI

Ligger man a skoghi. æller a skipi myrﬂer æller ræner. warﬂer gripin i ﬂem
gærningum. han skal till ﬂingx. ﬂæt skulu XII. mæn witæ. wæriæ ﬂe han. wæri
saklös. ok ﬂæn bötæ XL marker saklösæn bant æller bastaﬂæ. æller i fiætur
sættu. fællæ ﬂe han. ﬂa skal raansman wndir swærﬂ. ok morﬂare a stæghl.
hawa malzeghindæ (vald). hwat han wil hælder taki liif hans. æller lösæ sik
sum han wiﬂ komber wiﬂ malzeghændan

	XVII

Rænir man draparæ aff aﬂrum ﬂiuf æller ﬂæn aff hug hafwr giort ﬂa fyllæ
till hans sum ranit giorﬂa mæﬂ twæggiæ manna witnæ. ok XIIII. manna eﬂæ.
orkær æy witnum. ﬂa standa hin [fore mæﬂ] slikum sama laghum. {löskæ}
(löskiæ) man ma man fangæ foræ sin brut æn boolfastæ mæn. skal man
laghﬂingæ falder ﬂæn sum ranit witis. bötæ XL. marker; ok manzins brut.
æller fae mannæn apter rættum malzeghandæ

	.XVIII.

Rænir man ena alin æller twa. twa öræ boot ath. Rænir man meræ æn twa öræ
ok minnæ æn half mark. bötæ VIII öræ. swa ok æn half mark ær wæri booth
sama. {ranit} [rænir] till XVI öræ. bötæ XVI öræ i ﬂriﬂiung hwan. ær raan
meræ. ﬂa wæri booth halfwa höghræ. ok æru witni till wæri swa högh witni wm
minnæ raan sum wm meræ. æru æy witni till. ﬂa wæri sik mæﬂ laghum. ökis swa
lagh sum boot

	XIX

{Hwari} [Hwar] sum {lucter} [lutter ok] kafwli skal skifti. halz ﬂæt ok
gifs æy wt. bötæ III marker till ﬂræ skiftis. ﬂæn a skipt sinæ beﬂas foræ
garﬂi. æller kyrkiu sum skifpti wil. ok luthlösæ mæn til skifptis næmpnæ.
hwafwi e ﬂæn wiﬂzorﬂ sum skiftæ wil. ok hin bötæ sum för ær sakth

	XX

Rænir man döﬂæn man. wæri halfw dyrræ at botum æn quikker. ær witni till.
hafwi ﬂæn wiﬂzorﬂ döﬂum fylghær. æru æy witni till. ﬂa wæriæ sik mæﬂ XIIII
mannæ eﬂæ. hwat han rænir minnæ æller meræ

	XXI

Uwarﬂer owormaghi dræpin mæﬂ harms hændi. ﬂæn minnæ ær æn XII ara LXXX
marker boot at malsattæ ok friﬂ bruth halfwæ höghræ æn foræ görin man

	XXII

Faar bondæ dræpæ hustru sinæ. wildæ raﬂa hænnæ. ok æy dræpæ hona. ﬂæt skulu
XII mæn witæ. wæriæ ﬂe han bötæ mæﬂ lagha botum. fællæ ﬂe han till wiliæ
wærks. gifwi liif foræ liif. wiliæ arfwr hænnæ böter taka. ﬂee boot a wæræ
hundræﬂæ marker ok XL. ok ræﬂæ {bi} (biscuper) script hans Dræpær kona man
sin. wæri lagh samæ. Nu dræpær hwartæ ﬂeræ annat. ok ær ﬂo annat ﬂeræ
dræpit. warﬂer banin fangin ok ganger han wiﬂ gærningini. ok bondæ æller
hustru winz till raﬂini mæﬂ tolf mannum wæri lagh sum för ær sakt. kan man
æller konæ barn sit dræpæ. æller barn faﬂur æller moﬂer. broﬂer broﬂer
siin. syster. syster sinæ. bötæ hundræﬂæ marker ok XL. ok wæri skild viﬂer
arff

	XXIII.

ﬁæssæ giald skulu swa skiptis taker malsattæ .LXV marker. konungx lænzman
till konungx boorﬂ XLV marker. ok XXX marker skiplaghit. i ﬂæssum giældum.
sculu æy boghu böter bötæs

	XXIIII

Hwar sum aghuwæn skiold. föræ geen alwaldughum konungi. æller i geen hans
riki han ær siælfwr föddær .i. han hafwr forægiort hals æn han fangin
warﬂer. ok ﬂær till iorﬂ ok gooz hans wndir {konunnæ} (kronunnæ) leggias
hwat han fangin warﬂer æller æy. swa ok hwa sin rættæn hærræ dræper. giældæ
bæﬂæ liik ok gooz foræ.

	XXV.

	Dræper præster bondæ. æller annan klarker. ﬂa taki konunger biscups
rætten. Dræper bonde præst æller annan klarker. taki ﬂa biscuper konungx
rættæn

	XXVI

	Swa skal man witæ drap sææt ok bööt. mæﬂ atta fastum ok forskilæ
{manni} [mannum]. Sigher annar wæræ sæt ok bööt ok annar æy. ﬂa hafwi ﬂæn
wiﬂzorﬂ sum sææt wil witæ mæﬂ sama fastum. ok ﬂæn sææt scal wæræ gör ath
kyrkiu. æller a ﬂingi æn hun skal staﬂugh hetæ

	XXVII

Uvardﬂer man dræpin i öium vti. ﬂa andræ öyær liggiæ vtan foræ ﬂær a ﬂæt
skiplagh bana finnæ sum öön ligger till innan naat ok iamlangæ. æller botum
uppi haldi hwat ﬂe liik æru fleræ æller færræ. bötæs mæﬂ ennæ boot. æy aa
ﬂe boot höghræ wæræ æn XL. marker

	XXVIII

Stiæl man örtugh æller minnæ. ok æru witni till bötæ IIII öræ malsattæ æru
æn æy witni till. dyli mæﬂ .III. mannum. stiæl han meræ æn halwan öræ. ok
minnæ æn öræ fullæn. æru witnæ till bötæ .III. marker till ﬂræskiftis. æru
æy witni till ﬂa wæri sik mæﬂ .VI. mannum. Stiæl öræ æller meræ ok minnæ æn
half mark. æru witnæ till. bötæ ﬂiuf {bogh} [both] VI marker till
ﬂræskiftis. Stiæll half mark æller meræ. ﬂa ma han basta æller bindæ ok
till ﬂingx föræ. ﬂiuf scal a ﬂingi frændum byuﬂæs. lösæ frænder ﬂiuf mæﬂ VI
markum. ok scaﬂæ giæld mæﬂ æn ﬂe wiliæ ﬂiuf lösæ. Hafwr æy ﬂiufwr ﬂa
siælfwr pænningæ till. ok wiliæ æy frænder han lösæ. ﬂa ma ﬂiuf sak löst
wphængiæ. §.1. Slipper ﬂiufwr ﬂær laghfundin ær mæﬂ witnum. bötæ bondæ VI
marker till ﬂræskiftis. æn han slipper för æn han till ﬂingx komber. §.2.
Hafwi aldri ﬂiufwr wald bondæ quæliæ. för æn XII mæn hafwi han wart fora
ﬂiufnaﬂi. wæriæ XII mæn ﬂiuf ﬂa bötæ ﬂæn XL. marker saklösæn bant. fællæ ﬂe
ﬂiuf. ﬂa standæ ﬂiufwr ræt sin. hwar æfptir sinni sak. §.3. Stiæl owormaghi
fullan ﬂiufnaﬂ. bötæ halfw ﬂiufs boot hwat ﬂæt ær meræ ﬂiufnæﬂ æller minnæ

	XXIX

Nu köper man fæ ﬂiufstolit komber ﬂæn æfptir sum a ok klandær. griper han
till fangæmanz. kumber han fram i manæﬂæ motæ innan ﬂriﬂiungs. ok hemolt
gör. hafwi ﬂæn fangit hafwr. kumber han æy fram. ﬂa giwi ut fæ mæﬂ eﬂæ sum
lagh sighiæ. ath han fik ﬂæt mæﬂ köpi ok æy mæﬂ styld. vtan han see i
forfallum. witi lagha forfal sin mæﬂ VI manna eﬂæ

	XXX
	Dræpir man annan mæﬂ {ﬂiufstolin} [ﬂiufstolno] fæ. sighiæ arfwingæ
ﬂæs döﬂæ han saklösin dræpin wæræ. ﬂæt skulu XII mæn witæ. fællæ ﬂe han ﬂæn
sum dræpin ær. liggi ogilder. wæriæ ﬂe han ﬂa gialdæ ater mæﬂ lagha giældum

	XXXI.

Nu wil man raansakæ æptir {göræ} [goze] sinæ ﬂiufstolnæ. ﬂa scal han i garﬂ
ganæ mæﬂ VI mannum bool fastum. wil hin raansakæ lata at owæﬂiæﬂu. ok
hittæs ænkntæ i hans husum. wæri baﬂir saklösar. hittæs ﬂær innæ leﬂæ sik
aff handum æller bötæ ﬂiufwæ boot. wil æy lata raansaka ath owæﬂiæﬂu. wæﬂi
ﬂa baﬂir ﬂrem markum hwar ﬂeræ. Hittæs siﬂæn ﬂær innæ bötæ wæﬂfæ. ok
{ﬂiufﬂ} (ﬂiuft) mæﬂ. hwart æfptir sinæ ﬂiuftæ. ær huus opit. owan æller
niﬂan. swa ath ﬂylikt ﬂing mattæ ingangæ. æller ær windöghæ. a wægh. stændæ
ﬂa wizorﬂ fora bondæ. ok wæri sik mæﬂ lanzlaghum. æftir ﬂy ﬂæt ær till.
§.1. Nu wil man ransakæ i garﬂ annars. öptir gozsæ sinæ ﬂiufstolnu. bondæ
ær æy hemæ. hafwi swa wald ﬂa ransaka sum bondi hemæ wari. §.2. Allær staﬂy
ﬂær ﬂiuft hittæs i læstum husum. ﬂa warﬂi ﬂæn huus for ﬂyufti sum lyklæ
bæær ee hwar husit aa. §.3. aff ﬂem .VI. i ransakæn sculu gangæ. ﬂa skal
hwar ﬂeræ twegiæ sum wiﬂ delæs III. mæn næmpnæ. ﬂe sculu wtan kapu ingangæ.
ok sculu förræ letæs. at ﬂe æy bondæ abyrﬂ bæræ. §.4. Nu staal annar. ok
hittis ﬂo i annærs husum. ﬂæt ær ﬂiuf hool. Lægger han æncte dul a. ﬂa
standæ foræ mæﬂ XIIII. mannæ eﬂæ. at han æy wistæ at ﬂæt stulit war fælzs
at eﬂæ. bötæ .III. marker till ﬂræskiftis dyl han ﬂa bötæ. ok ﬂiufwr hetæ.
ﬂn ﬂæt mæﬂ ransakan wt takx. suua foræ hol sum foræ ﬂiuftæ. §.5. witær man
boodræt manni. æller hionæ spaan. wæri sik mæﬂ XIIII mannæ eﬂæ. æller bötæ
VI marker till ﬂræskiftis

	.XXXII.

Nappær man ax aff aghri annars. Taker alt saman ax ok span. [böte ﬂre
marker]. swa foræ bundin {æller tu ﬂry. æller} [tu æller ﬂry. taker] skil
allan. bötæ VI marker til ﬂræskiftis. Stiæl meræ æn skil. ok witnæs ﬂiuft
till half mark æller meræ. ok warﬂer laghlika till wnnin. bötæ VI {øræ}
[marker] i ﬂriﬂiung hwan. ok ﬂiufbogh mæﬂ. æller mistæ liiff sit. ok ﬂæn
ﬂiuf heter agnæbakær. §.1. Hwar staﬂ kona styæl fullan ﬂiufnaﬂ fylghæ swa
ﬂem ﬂiufnæﬂæ sum allum aﬂrum. ﬂær till a liff hænnæ ganger. Ganger domber a
liif hænnær. ﬂa skal kona i iorﬂ quikkæ grawa. æy ma kona stæghlæ æller
hængiæ

	XXXIII.

Stiæl man af aﬂrum i kyrkiu æller i kyrkiu garﬂi. ok warﬂer fangin. hafwi
{hafwi} æy meræ friﬂ ﬂær æn annan staﬂ ﬂær han wiﬂ ﬂiufnæﬂæ takin warﬂer.
ok laghwinnis för till sak sinnæ ok taki siﬂæn ﬂiufs ræt. hwar æfptir sinum
brutum. ﬂy han brööt geen samu kyrkiu

	.XXXIIII.

Nu taker man ﬂiuff annars taker baﬂi saman. ﬂiuf ok ﬂiufti. ﬂa a ﬂæn
fyærﬂung aff ﬂiufti. ﬂær ﬂiuf took aff alla ﬂy han tok mæﬂ ﬂiufwi. hwat ﬂæt
ær minnæ æller meræ. ok bondæ taki ﬂiuf sin ater. ok alt ﬂæt meræ ær æn
lagha lööns §.1. Sigher man sik ﬂiuf hafwi takit ok ﬂiufwer ær bortæ.
kumber hin æfptir sum aa. Taki sit ater wtan löns. ok swæria till sins mæﬂ
.II. mannum. ok hin göræ sik orﬂiufwæ sum {handum} [handa] mællum hafwer
mæﬂ lysningæ witnum

	XXXV

Fyndir aghu næst ﬂiufnaﬂæ standæ ﬂy at ﬂiufwæn hitter gernæ swa sum
klokkarin hittæ kalkin. Hwar man hitter fynd a wægh wti. han skal lysæ foræ
wæghfarandæ mannum. æller næstæ by samdyghnis. komber ﬂæn æftir sum a .i.
ﬂre dagha taki sit ater wtan löns. komber senære. ﬂa taki ﬂæn hwar siættæ
pænning sum hittæ. ok orær han lysningæ witnum.

	XXXVI

Hitter man hæst manz. æller oxæ tamin faar æller geet. æller nokot annat
ﬂæt nytiæ fæ ær. ﬂa swæriæ till sins mæﬂ II. mannum. ﬂæn sum a. ok taki sit
ater wtan lööns. ok hin göræ sik orﬂiufwæ mæﬂ lysningæ witnum yrker han mæﬂ
ﬂy fæ. æller till nokræ nyt hafwr bötæ ﬂre marker. æn æy ær laghlyst förræ

	XXXVII

Hitter man fynd a watnæ vti. innæn öyiær æller almannæ leedﬂ. [hafwi ﬂæn
ﬂriﬂiung af sum hittæ. hitter vtan almanna leeﬂ]. hafwi ﬂæn halft sum
hittæ. Hitter man lik i watni. hafwi ﬂæt liiks arfwir alt ﬂæt fast sitter
wiﬂ lik §.1. Hittæ leghæ hioon fynd. swa at ﬂeen læggiæ [æy] bondæ {syllu
i} (syslu) [niﬂer. ﬂa æghu ﬂe lut i fynd. læggiæ ﬂe niﬂer bondans syslu].
ﬂa agha bondæ fynd

	XXXVIII

Dræper man annan. ok laghlikæ wiﬂ draap kiænnæs. hafwi maalseiande wald
hfwat han wil hælder hæmpnæ æller {ællr} wiﬂ botum taka. [wil han wiﬂ botum
taka]. ﬂa skal han hafwa VII. marker wæghnær æller swa mykyt ﬂe giældæ.
konunger wærold .IIII. marker. hald bani. ok raaﬂbani hwar ﬂeræ giældi XV.
marker. æller dyli mæﬂ XIIII mannæ eﬂe. Faﬂur æller moﬂer taki æftir sun
sin XVI. öræ broﬂer VIII. öræ. hustru XII. öræ. Hwar sum fyrst ær .ii.
frænsæmi taki .IIII öræ. Systlingi twa öræ. ﬂræmænningæ öræ. fioﬂermænningi
halwan öræ. bötæ ok hwar sum han taker til fiærﬂæ manz. EEn timæ skal ættæ
boot bötæs. siﬂæn warﬂæ siælfwr wærkum sinum. Nu æru tald manhælghis maal.
guﬂ gömi os baﬂi liff ok siæll. AMEN


	[BBB … Hær byrias Jorda Balker. Ok tælias i hanum Flokkar siuttan,
ok six af thessum malum.

I.	Huru Jord skal laghbiudhas.
II.	Æn Byrdamæn delæ vm Jorda köp.
III.	Vm Jorda köp innan Siængar.
IIII.	Vm Jorda Fasta.
V.	Vm Trædhis lön.
VI.	Æn twe biudha Fang a en.
VII.	Vm Återköps fasta.
VIII.	Vm Jorda skipti.
IX.	Vm Jorda Wædhsætning.
X.	Huru man skal Jord Landboum byggiæ, ok vm Afradh.
XI.	Huru man skal Landboum af Jord sighia, ok vm Giptur.
XII.	Huru Landboe ok Æghandi vm Jord delæ.
XIII.	Vm Bolax fæ ok Inlax fæ.
XIIII.	Vm Jorda delur ok Förning, ok iorda Lösn.
XV.	Huru Fadher a Brnum Jord fore Födho biudha.
XVI.	Æn man six af Jorda delo, fyr æn hun lyktæt ær.
XVII.	Vm orættæn fasta Eedh ok Fyrning.


	Huru Jord skal laghbiudhas. I. Flokker.

LAter man iord fala, gambla byrd sina, Han skal skyldastu mannum sinum
biudha, fore grannum ok kirkiu sokn, ok a tingi. Wilia ther æy kiöpæ, ok æy
lof til læggiæ, Tha ma han sæliæ til triggiæ ara födho, ok ey mera fyr æn
han annæn tima skyldæstæ mannum medh witnum biudher ok at spör, sum fyr ær
sagt. Wilia the ey æn tha köpæ, æller lof til giwa, Tha ma han saklöst
sæliæ hwem han siælwer wil.

	Æn Byrdamæn delæ vm Jorda köp. II. Flokker.

DElæ mæn vm iord ok byrd, Th wari then köpi næst sum arwi ær næst, æn arwæ
… BBB] skuldi. {æri} [æru] baﬂir iæmpnir. ﬂa köpi baﬂir

	III

Skifter man barn fran sik. ok {warær} [wæxær] ﬂem pænningær. warﬂer faﬂur
fatugher siﬂæn a sinni iorﬂ. ﬂa ma ænkte ﬂeræ fran andræ kiöpæ. hawi æy
alla pænningæ till. ﬂa kiöpæ ﬂæt ﬂera sum orkær.

	.IIII.

Swa skiæl man lagha köp göri. mæﬂ .VIII. fastum. ok siæx skyldstæ mannæ
witnum. ﬂæssær fastær skulu gildir wæræ at allum iorﬂæ köpum. sum gifwas ok
takas. foræ kyrkiu sokn. æller a ﬂingi. göörs æy swa. ﬂa ær æy laghlikæ köpt

	V

Later man landboæ bort aff iorﬂ sinnæ ﬂa skal han gifwi hanum fult for
ærwæﬂæ sit. aff alla ﬂy han hafwer nyt till giort. hwat ﬂæt ær i husum
æller i iorﬂ

	VI

Sæl man twem iorﬂ ena. hawa baﬂir fastær till. ﬂa haui ﬂæn iorﬂ fasta fik
förræ Delæ ﬂe vm. hwilikin ﬂeræ förræ köptæ ﬂæt skulu XII mæn witæ.
hwilikin förræ sik. ok ﬂæn taki wærﬂ ater sum senæ kiöptæ. ok ﬂæn bötæ III
marker twem ett saldi

	.VII.

Sigher man sik iorﬂ hafwa ater kiöpt ﬂe han fyrræ attæ. mæﬂ fastum sculu
ﬂæt XII. mæn witæ. hfwat aterkiöps fastæ {war} [waru] a ﬂingi {gifvir}
[gifnir] æller æy. æller ok at kyrkiu. hafwi ﬂa ﬂæn iorﬂ sum ater kiöpti.
witnæ ﬂe XII. æy swa. ﬂa bötæ hin .III. markr. till ﬂraskiftis sum sik iorﬂ
kiændæ ﬂær han æy attæ.

	¶ .VIII.

Skiptær man iorﬂ. {ok} wigher ok walförær. lekmæn sinæ mællum. æller wiﬂ
præst. fult gen fullæ. standæ ﬂæt fast ok fult. æn ﬂæt ær mæﬂ fastum giort.
e ﬂær an skifter iorﬂ. wæræ ﬂæt byrﬂ hans. §.1. Skifter man iorﬂ æller
köper wiﬂ owormaghi. æller wiﬂ willing. ﬂa mughæ ﬂe ænctæ köpæ æller skiftæ
göræ. wtæn næstæ frænder raaﬂ. a baﬂær halfwær

	.IX.

Sater man wæﬂ aﬂrum. for koorn æller aﬂræ pænningæ. wæﬂ skal mæﬂ fastum wt
sætiæs. ok swa aterlösæs. ok swa stæmpnu dagh foræ læggiæs sum fastær witu.
ok witni bæræ. Lösir æy ater innæn stæmpnædagh. ﬂa skal han iorﬂ wp byuﬂæ
for garﬂæ ok kyrkiu sokn ok ﬂingi. lösir æy ﬂa ater. ﬂa aghi ﬂæn iorﬂ hun
ær pansæt. ok gifwi hanum pænningæ till æn iorﬂ ær bætræ

	.X.

Nu skipær bondæ iorﬂ sina landboæ. ﬂa skipi ﬂæt mæﬂ withnum. standæ ﬂæt a
ﬂem witnum huru skipat war. Nu skill ﬂem vm skipan. hafwi ﬂa landboæ wald
at wita taku sina mæﬂ twem mannom siælwer han ﬂriﬂi. §.1. æffraaz dagher ær
vm fastægang giælder æy a rættum afrazdaghum. ﬂa gifwi wt afræt ok mæﬂ II.
öræ. §.2. hafwi ængin wald at bindæ taku skiæl meræ æn ett aar

	XI

Nu sæmber æy aa bondæ ok landboæ. ﬂa skal han hanum afsighiæ æn han wil ok
æy senæ æn fastæ gang. swa skal ok landboæ bondæ till sighiæ æn han wil aff
iorﬂ fara. §.1. Æn landboæ lægger ater iorﬂ. halft spanna land æller helt.
æller ær æy træﬂæ bötæ IIII öræ ii ﬂriﬂiung hwan. Lægger tu spannaland.
bötæ VIII öræ i ﬂriﬂiung {hwa} [hwan] Lagger ater vm aker allan. bötæ .VI.
{mrker} [marker] till ﬂræskiftæs. gör han vp ﬂe iorﬂ æller ær træﬂæ. wæri
ﬂa saklöz. §.2. Fæller landboæ garﬂ niﬂer. bötæ III. marker till
ﬂræskiftæs. Ligger dyngiæ innæ. æller boor æy huus. æller ryﬂer æy sum
staﬂgi ær böta II öræ. iorﬂeghandæ. öﬂæs hus alt. bygiæ wp ater. ok bötæ
.VI. marker till ﬂræskiftis

	XII.

Nu kræfwær bondæ afræﬂ af iorﬂ sinnæ. landbo sigher aff eghændæ fangit
hafwa. ok kumber till ﬂingx mæﬂ fastum. witi ﬂæt XII. mæn. gangæ ﬂe æy mæﬂ
landboæ. ﬂa hafwi ﬂæn iorﬂ förræ attæ. ok hin bötæ III. marker till
ﬂræskiptis

	.XIII.

Læggiæ mæn bolagh. læggiæ mæﬂ VIII. fastum. ﬂe skulu witæ huru ﬂæt saman
kom. ok huru længiæ ﬂæt skal saman liggiæ bætræs {ﬂæræt} [ﬂæt]. bætræs for
baﬂum. minskas ﬂæt. minskæs for baﬂum. Sember ﬂem æy vm at skifti. ﬂa
skiptis æfptir ﬂy VIII. fastæ vitni bæræ. §.1. Lægger man pænningæ. æller
aﬂræ inuistæ. ær ﬂæt III mark wært. wæri twe mæn wiﬂ. ær ﬂæt .VI. marker.
væri .IIII. mæn wiﬂ. baﬂæ ﬂa ﬂæt inlægx ok wt tax ær goz meræ inlaght. wæri
ﬂær .VIII. fastær wiﬂ. baﬂi ﬂa ﬂæt inlægx ok {tt} (wt) tax. brænner ﬂæt
æller wald tax bæggiæ ﬂeræ. æller stiælz. wæri ogilt. ær æy swa. ﬂa fae
hanum sit ater

	.XIIII.

Delæ twe vm iorﬂ enæ. griper annær till fæﬂærnis. ok annar ill fangæmans.
ﬂa skal fangæ man fram koma giter han iorﬂ hemolaﬂ. ﬂa hafwi ﬂæn iorﬂ
fangit hafwr. giter æy. ﬂa wæriæ [mæﬂ] faﬂernis witu sinnæ. XIIII manna
eﬂæ. §.1. Delæ twe wm iorﬂ enæ. ok sighiæ baﬂir fæﬂernæ sit wæræ fornt ok
gamalt. ﬂær skulu baﬂir minningæ [mæn] till ﬂingx föræ. ok hwar ﬂeræ .VI.
mæn næmpnæ. ﬂe XII skulu scoﬂæ hwar ﬂeræ minnung hawer meræ æller ældræ. ok
wæri {ﬂæræt} [ﬂæt] gilt ﬂe göræ. ﬂæn ﬂeræ at minung falder bötæ VI marker.
til ﬂræskiftis

	.XV.

Nu kan man æller kuna sytning wiﬂ ﬂurfwæ. ﬂa scal han ﬂem skyldæsta byuﬂæs
fyrst. wil han [æy] wiﬂ taka. ok (æy) loff till salu læggiæ. ﬂa sæli till
ﬂriggiæ aræ föﬂæ. Siﬂæn ﬂæt ær wp nött. byuﬂæs ok ﬂem skyldæstæ at kyrkiu.
ok a ﬂingi. wil æy wiﬂ taka. ok æy lof till salu giwa. gangi ﬂa a sytning
till hwars han wil at saklösæ

	.XVI.

Delæ {by} [byær] twe vm iorﬂ ena skogh æller watn. æller annor nokor till
lagh. ﬂær skulu baﬂæ .i. minungæ mæn hafwa. ok till gangu. ok minung gangæ
sum för ær sakt. Væﬂiær nokor i ﬂassum malum. ok sigher sik siﬂæn af delæ
för æn hun lyktæt ær. bötæ .III. marker til ﬂræ skiftæs. ok wæræ skilder
wiﬂ delæ hwat hun winder æller tapær

	XVII

Fæstær man fasta eﬂ aller minungi a iorﬂ ok wil ganga mera. witi ﬂæt XII.
men för æn eﬂren swærs. Nu ær talder iorﬂæ balkr. iorﬂ mun alla wm siﬂer
till öfningæ faa. guﬂ lati os swa i wæryldin {liwa} (lifwa) at wi moghum
all i guﬂz hyllæst bliwæ


	Hær byriæs köpmalæ balker ok tæliæs i hanom flokkær VII.

fyrstæ.	Vm flærﬂæ kiöp i gulli ællr silfwri
II	Vm kiöp ﬂön husfru ma göræ
III	Vm hæstæ kiöp ok skiftæ. ok fræstning
IIII	Vm legha aa hæst æller aﬂræ kostir
V	Vm {wæﬂsﬂæniig} [wæﬂsæﬂning]
VI	Vm burghan
VII	Vm gæstning fatækræ mannæ


	I.

Kiöper man gull æller {sylwr} (sylfwr) aff ﬂem manne æy ær gulsmiﬂer æller
sylfsmiﬂer. ok ær ﬂæt falz æller hwariæ handa falz ær man sæl manni. bötæ
.VIII. öræ i ﬂriﬂiung hwan. ær ﬂæt sylfsmiﬂer. bötæ XVI öræ i ﬂriﬂiung
hwan. ok ﬂæn taki flærﬂ sum saldi. ok hin taki wærﬂ atter sum köpti æller
dyli mæﬂ XIIII manna eﬂe. vm æru II manna witni til

	II

	Hustru æller bondæns barn maghu æy meræ kiöp göræ æn till enæ
örtugh. wtan ﬂæt see XVIII ara gamalt. ok faﬂer fa ﬂy fæ ii hænder. hwar
sum meræ köp gör mæﬂ ﬂem. vtan bondans witu. bötæ VIII öræ ii hwan ﬂriﬂiung

	.III.

	Um hæstæ kiöp ok skifpti æller hwat fæ ﬂæt hælzst ær. hittis aa
hælti æller {æller} nokor annær laster innan fæm nattæ. föræ hem till gardz
i. fæm næter. æller hafwi hwar sum kiöpti. æn hemult skal vm alder wæræ.
brister at hemolo. bötæ VIII oræ i ﬂriﬂiung hwan. ok giældi ater skaﬂan

	¶ .IIII.

Legher man hæst aff manni æller andræ ankostir. han skal hanum swa goot
ater faa sum han tok. wm æy ganger nöﬂsyn aa. kallær annær nöﬂsyn waræ ok
annær æy. hafwi ﬂæn. witz ord nöﬂsyn kallær. mæﬂ .II. manna witnæ. alt ﬂæt
bætræ ær æn VIII öræ. ﬂæt minnæ ær dyli mæﬂ VI. manna eﬂe æller bötæ ater
skaﬂan.

	.V.

Sæter man lözöræ pant manni. sæti mæﬂ twem mannom. ok lösæ ater wm rættæn
stæmpnu dagh. lösir æy. ﬂa skal ater byuﬂæ sum iorﬂæ pant.

	.VI.

Borghær man pænningæ for annan. giælder æy ﬂæn sum taker. ﬂa giældi ﬂæn sum
burghuﬂæ. ﬂæn borghær opæ sorghir for anna borghær

	VII

	Nu kan fatukt folk ok wanfört föræs byæ {byæ} mællom æller bondæ.
ﬂa skal ﬂæt {hwan} [hwar] skaﬂalöst fran sik föræ. ok ængin huus syniæ at
quældi. syn. ﬂy nokor hws at quældi bötæ IIII öræ. faar ﬂæt skaﬂæ æller
dööﬂ af. ﬂa giældi ﬂæn sum wt rak Æy ma ok lösum manni. affrapæ laz till
gars föra. vtan han föra swa ﬂæﬂæn sum ﬂiit Guﬂ wil ﬂem æy glömæ. gærnæ
wiliæ ﬂæn fatughu husæ ok hemæ. krister war gæster mæﬂ mannum .i. iorﬂriki.
han gifwi os for gæstning allum himirikæ Amen


	Hær byriæs wiﬂerbo balker. ok tæliæs .i. hanum flokkær .XX.IIII.

I	Huru by skal skiftæ
II	Huru tomptum scal skifptæ. ok husum byggiæ
III	Huru akrum skal skifptæ
IIII	Vm diki mællum akre. ok skaﬂa af dikum
V	Vm garﬂæ. ok garﬂæ fal
VI	Vm hæptær ok hembuﬂ
VII	Vm skogha skifptæ
VIII	Vm skegning ok gildri
IX	Vm wærnæ ruff
X	Vm leghu ruff
XI	Vm a slætu æller skyrﬂ
XII 	Vm a gangu bya mællom
XIII	Vm skoghæ a gangu. ok skoghæ marki
XIIII	Vm {afraﬂ} [afærﬂ] i fiski watni annars
XV	Vm nyæ {wrgiærﬂir} [wpgiærﬂir]
XVI	Vm lagha hæfﬂ a iorﬂum
XVII	Vm mölnær ok watn tæppær
XVIII	Vm broær ok skaﬂa .i. broum
XIX	Vm waﬂæ eld.
XX	Vm brand mæﬂ wiliæ wærkiæ
XXI	Æn kuna molkær annars fæ
XXII	Vm oræt mærkiæ a fæ annars
XXIII	Vm fæ [gör fæ] skaﬂæ æller dræper
{XXIII} [XXIIII]	Vm skaﬂæ ﬂæn man gör fæ


Land skulu mæﬂ laghum byggiæ. ok æy mæﬂ walzwærkum. ﬂy at ﬂa standæ land
wæl laghum fylghæs. Nu six* huru* by skal skiftæs. ﬂær fleræ agha i [æn en.
ﬂær] skal mærkiæ mællum sætiæ. ok witi hwar* [sin] lut. swa scal tomptum ok
tuungarﬂum skiptæ. far man yfwr mærki .i. tomptum ok tungarﬂum bötæ XVI öræ
i ﬂriﬂung hwan. ok gifwi wth ﬂæt han tok. ok scal hwar swa husum skipæ wiﬂ
annan. at hwar hafwa dropa rum a siælfs sins tompt. bygger nærmer. föræ aff
ok bötæ sum för ær sakt. wtan han aff förær innan .V. nætter.

	II

	Bygger hus a humblæ gaarﬂ annars .a. watn wæg æller kyrkiu wægh.
æller hwar man skal {daghlikæ} [laghlikæ] wægh hafwa fran garﬂi. föræ aff
ok bötæ XVI. öræ .i. ﬂriﬂiung hwan. wil æy aff föræ. ﬂa læggi niﬂer at
saklösa. ok husi at ospiltu spiller husi. bötæ ﬂa han sum han taker

	.III.

Nu far man yfwr mærkiæ i akri mans. æller hus sæter a aker annars [före af]
ok* giwi ater ﬂæt han tok. ok bötæ [atta] öræ .i. ﬂriﬂiung hwan. föra ﬂre
affræktær ok æy foræ fleræ i ængum akerfastum skal swa bötæs sum nu ær sakt
i. wtængium bötæ .IIII. öræ for affrækt æller moldran. æy ma moldran bötæ
foræ minnæ æn fiæz mon i akri ok alin .i. ængi. ok {fam} (famns) i skoghi

	.IIII.

Fæller man diki i akrum æller ængium. bötæ .III. marker till {mæskiftis}
[ﬂræskiftis] foræ hwan balk. grawæ siﬂæn. ok giældæ ater skaﬂæn ﬂæn af dyki
gik. æftir mætz mannæ orﬂum. ﬂy ﬂæn a raﬂæ {su} [sum] byggiæ wil

	{VI} [V]

Um akræ ok ængær skulu garﬂær wæræ. wighir ok wælförær. siunatum foræ
botulfs mæssu. laghæ garﬂer skal wæræ fiæz mællum {sköræ} (störæ). ok
bundin mæﬂ twem bandum wm aker swa högher. at taker wndir hand mæﬂlungu
manni. i. ængium halfs {fans} (famns) mællum störæ. ok swa {ögher} (högher)
förræ ær sakt. ær æy swa gilt. ok komber a syn. bötæ {.IIII.} (.VIII.) öræ
i ﬂriﬂiung hwan. öﬂer fæ aftir swa tæpt aker æller ængiæ. giældi ater
skaﬂæn æftir mæﬂzmanna orﬂum. ﬂe skulu wæræ twe sum mætæ. §.1. hugger man
störæ fran garﬂi. bötæ .III. öræ. æller dyli mæﬂ ﬂrem mannum. Hugger æller
bryter garﬂ swa at skaﬂa gaar {gynum} [gönum]. bötæ .VIII. öræ i ﬂriﬂiung
hwan

	VI.

	Swa skal hæst æller skyuut laghlikæ hæptæ mæﬂ hoffstokki. æller
knæstokki. æller skakheldæ gör siﬂæn skaﬂæ i aker æller æng ﬂa skal han
laghlikæ hem foræ garﬂ. ok eghandæ till sighiæ. ﬂa scal ﬂæt (i) vt öiær
föræ. æller wæræ ﬂæt ogilt; {æ} [æn] ﬂæt dræpit warﬂer. Vm nöta {ætter}
[hæptur] skal man [fiæl] foræ öghæn latæ. æller horn stok. æller ha bændæ.
gör siﬂæn skaﬂæ. föræ hem foræ garﬂ sum förræ ær sakt. Vm gete hæptur.
Læggiæ stok a halz. æller hældu vm halz. ok foot suinum klouæ a hals. æller
{snæs} (snær) gönum öræn æller ring i trynæ. gör siﬂæn skaﬂæ. föræ hem
{for} (foræ) garﬂ sum för ær sakt. §.1. Nu wil ﬂæn sum eghandæn ær. æy
ﬂæssu fæ swa ﬂiklæ hæptur göræ sum nu ær sakt. bötæ .VIII. öræ i ﬂriﬂiung
hwan. ok fæ liggiæ ogilt æn ﬂæt dræpit warﬂer. Nu sigher han sik laklikæ
hæptur hafwa giort. hin nekær sum drap witi ﬂæt grannæ. ok lutlösir mæn.
ok. nagrannur hfwat ﬂær ær sant wm. Nekær ﬂæn sum fæ a. at ﬂæn scaﬂæ kom æy
af minæ fæ. ﬂa dyli mæﬂ eﬂe hwærium æftir ﬂy sum botin ær till.

	VII

	Nu skipær man skogh aﬂrum a loff æller leghu. ﬂa han far æy
siælfwer. mæﬂ witnum warﬂer han hindröﬂer af grannum ﬂæn sum leght hafwr.
kumma fram hemulz mannæ synum. dyl han skipan sum a. [ﬂa] witi hin mæﬂ
witnum sum leght hafﬂi. twem mannum. siælf han ﬂriﬂiæ. falz at eﬂe bötæ
afftækt i skoghi sum hemsokn. giter han eﬂ sin fylt. ﬂa taki slika boot sum
han giældi skuldi. æn nokot ær af hanom takit

	VIII

Ganger man i skogh annars mæﬂ hund ok bughæ. bötæ II öræ. gör basæ .i.
scoghi hans bötæ .IIII. öræ gör gildri. böta .VIII. [öræ] i ﬂriﬂiung hwan.
Lægger arff. æller löper ælgh. aff winterstaﬂu. VIII. öræ i hwan. ﬂriﬂiung.
§.1. Löper man siælfwr ælgh .i. skoghi sinum. hindrær han nokor. æller
möﬂer. ok ﬂrænger han fra fara. ﬂa sæti arf i fiæt. ær han fra vm naat
æller twa. ok fæller man dyur mæﬂæn. ﬂa agha ﬂæn sköt bogh mæﬂ huld ok
{han} (har) sum fældi. ok hin hafwa dyvr sum löpti. {Delæ mæn vm} Delæ mæn
vm löpt. ﬂa skulu lotlösir mæn löpt skuﬂa. ok æftir fiæti gangæ. ok ﬂæn
hafwi dyur sum ﬂe till {winnæ} [witnæ]. mæﬂ sinum eﬂe. §.2. hafwi ﬂæn biorn
ok wargh ok iærf sum weﬂer. hafwi ﬂe friﬂ ii ængum staﬂ. §.3. vm fughlæ.
gildri ok byuræ. wæri lagh sum vm annat gildri. Dyl han. ﬂa dyli mæﬂ XII
manna eﬂe. ok mistæ gildri

	.IX.

Nu ma ængin foræ aﬂrum garﬂ rymæ um akær æller vm ængi mæﬂæn hö. æller korn
utæ stander. rætter stæmpnidagh ær vm vinter nat. Riffur förræ. bötæ .VIII.
öræ i ﬂriﬂiung hwan. ok skaﬂæ giæld. æller dyli mæﬂ XII. manna eﬂe

	¶ X

Legher bondæ man æller kona. ganger a mat æller malæ mæﬂ bondæ. æller takæ
fæstæpænningæ. skils han wiﬂ bondæ för stæmpnu dagh. giældi ater bonda
fæstupænnung. ok swa mykla leghe sum bondæ ﬂy fæst hafwﬂi.

	.XI.

Skiær man a annan ywr marki. æller slaar ok later quært standæ. sighiæ.
till ath ospiltæ. ok {hæri} (wæri) saklös. spillis ﬂæt böta sum han aff
förﬂæ .VIII. öræ i ﬂriﬂiung hwan. §.1. {far} [sar] man iorﬂ annars mæﬂ
olofwi ﬂa hafwi forgiort frö sinu. ok ærwiﬂi. ok ﬂæn hafwi korn sum iorﬂ a.
förir han aff awæxt. bötæ .VIII. öræ i ﬂriﬂiung hwan æller dyli mæﬂ XII.
manna eﬂe

	.XII.

Delæ mæn vm a ganga byæ mællum ﬂa skulu minunga mæn mærkiæ witæ ﬂeræ i
mællum. hawer annar mærki. ok annar æy. ﬂa hafwi ﬂæn mærki hafwr. Hawæ baﬂæ
mærki. ok hwærghin minnung skiptæ ﬂa {ii} (i) tu synder ﬂy. ﬂe delæ wm. ok
hafwi halft hwar ﬂeræ.

	XIII

Far man a skogh annars hugger timber æller troﬂ. æller hwat awærkum han gör
a skoghi manz. ﬂa bötæ .VIII. öræ i ﬂriﬂiung hfwan. §.1. Far man a skogh
annars mæﬂ fæ sinu i olofwi. ok later (vp) lyktær hans. böta sum för ær
sakt. §.2. Delæ mæn wm skoghi mærki. Sigher annan sik hafwa træ mærki. ok
annar steen mærki. ﬂa hafwi steen mærki wiﬂzorﬂ. sigher annær sten. ok
annar byærg. hafwi bærgh wizorﬂ. sigher annar i bærgh. ok annar i bæk hafwi
bæk wiﬂzorﬂ. Sigher annar i bak ok annar i syo. hafwi sio wizorﬂ. §.2. Nu
skal minung mærkiæ fylghæ. ok hafwi ﬂæn wizorﬂ minnung hafwr heghræ. swa
skifptis ok hema i haghum. akrom ok ængiom ok allom staﬂum ﬂær man agher
skifptæ saman. Nu sigher ﬂæt wæræ höstæ minning ær ﬂæn sum aat hafwr. ok
hafwr siﬂæn aﬂrum bort latit. ﬂa skulu .XII. ﬂe minning a ﬂingi pröwæ sum
för ær sakt

	X IIII.

Nu scal hwar man sialfwr fiskæwatnum sinum raﬂæ. Far man i kulfiski watnum
annars olowandis. bötæ .VIII. öræ i ﬂriﬂiung hwan. æller dyli mæﬂ .XII.
manna eﬂæ. Far i fia fiski. bötæ .IIII. öræ. §.1. Nu kunnu sioar æller sund
liggia byæ mællom. ﬂa aghi hwar by notæ dræt. ok nætiæ lagh foræ landi
sinu. Vm smasund ok nor ﬂær æy ligger. almanna leﬂ mæﬂ skipi fara gönum at.
ﬂa aghi sin halning hwar. Ligger almanna leeﬂ til hafs. ok fra. Liggi (ﬂa)
ﬂriﬂiung obygﬂer i dypi. bygger meræ. taki vp ok rymæ ok bötæ III marker
till ﬂræskiptis. ﬂæn agher watn sum land agher. vtan ﬂæt see mæﬂ köpe vndæn
gangit. §.2. sio liﬂer. ok a liﬂer. ﬂæt ær eghæn skogh byæmannæ ok allær
til hællur. flat kiol ær almænnunger. baﬂi land ok watn. §.3. Bryter man
fiskiæ huus annars ok taker fiskiæ hans III. alnæ wærﬂi. ok warﬂer laghlikæ
till wnnin. bötæ XVI öræ malatænum. swa ok fora laxæ garﬂæ. ok laxæ næt.
Far man i laxa fiskæ annars {mæﬂ} mæﬂ noot æller næt. æller lyustræ. bötæ
VI marker till ﬂræskifptis. ok fae ater fiskæ. sigher annar fleræ fiskæ
takit hafwa. ok annar syniær. hafwi ﬂæn wiﬂzorﬂ sum wæriæ wil. swa wm han
ok dyl mæﬂ allu. ﬂa dyli mæﬂ .XIIII. manna eﬂæ. §.4. Dragher man noot i.
sildæwik annars. bötæ .VIII. öræ i ﬂriﬂiung hwan. swa ok ﬂe sum riwæ noot.
wtan formans wiliæ. swa ok forseaman æn han rifwr. for allum sæmber .aa.

	XV

Nu wil man göra wp af nyæ aker. æller æng. göræ ængin a annars landi. vtan
hans goﬂwiliæ sum aa. Vil man takæ byæ æmpnæ aa almænnungæ. ﬂa taki a breﬂ
wiﬂ ﬂæn sum förræ {byghæ} [byghdi]. swa ath han hanom ænktæ fortaki. taki
swa skogh sum byæ æmpni swa breﬂæn skogh sum aker ok æng. ær vtmark. taki
twa siﬂær. styltingx rast lankt Swa langh scal styltingx rast wæra. aki
heman foræ sool vm {scaﬂu} [staﬂu] tima. gen iulum ok huggi störæ las. ok
kumi ater vm miﬂian dagh. ﬂæt ær laghæ taki. wil han taka till aker æller
æng. ﬂa skal han ryﬂiæ ﬂre dyssiær. ok göra eth hus i fira knutær. ok gangi
vm tæktam. ok mærki tækt mæﬂ .II. witnum. ok wæræ ﬂæt lagha tak hans. Delæ
twe vm tæktæ tak. ﬂa hafwi ﬂæn wiﬂzorﬂ husit giorﬂæ mæﬂ twem witnum. ok
fullum eﬂe

	.XVI.

Thætta æru lagha hæfﬂir. ﬂæt man hafwr. vm ﬂry aar oquiﬂæt ok oklandit.
komber siﬂæn annær ok {sigh} [sigher] sit wæræ. æa hafwi ﬂæn wiﬂzorﬂ sum
takit hafwr. swa wæri ok wm allæ köpi iorﬂir sum man köper æller [mæﬂ]
skiftæ faar. vtan han se owormaghi. æller ær wthlændis. ﬂæn ﬂær skuldi a
talæ. §.1. Faræ mæn i almænnung. ok far affrökis tak ﬂeræ wm ﬂry aar. ﬂa
hafwi ﬂæn siﬂæn sum taki wil

	.XVII.

Ligger {köpa} mölnæstaﬂ boolstaﬂa mællum. hafwi haluæn mölnöstaﬂ hwar
boolstaﬂer æller by. Liggi fleræ mölnæstaﬂa .i. by. agha swa mykit hwar sum
han a i by. §.1. Delæ mæn wm quærnæ bygning. æller vm nokro ﬂe bygning i
watnæ sum skaﬂæ gör ﬂæt skulu .VI. mæn skuﬂæ. hwat ﬂe bygning skaﬂæ gör
æller æy. wiﬂnæ ﬂe siæx mæn. at ﬂe bygning ængin skaﬂæ gör. standæ ﬂa at
saklösæ. witnæ ﬂe at hon skaﬂa giorﬂæ. taki ﬂa vp ok rymæ. ok bötæ .VIII.
öræ i ﬂriﬂiung hwan ﬂy at ængin ma aﬂrum till scaﬂa byggia

	XVIII

Hwar sum boor a by nytaknum. warﬂæ wæghum ywr sin land. boor i fornum by.
hwitæ hwar sin lut sum han a i byæ. hwar æy broor lut sin. ﬂa bötæ .VIII.
öræ i ﬂriﬂiung hwan. foræ ﬂe wæghiæ till kyrkiu liggiæ. ok ﬂingx. ok rættæ
almanna wæghæ. ok ﬂorf bro kar wiﬂer ok asæ. Vm iorﬂbroær sum {ligiæ}
liggiæ innæn bækkium ok dikum æller grawm. bööt mæﬂ .III. örum. ok biggiæ
siﬂæn. Fællæs ﬂæssæ broær nu æru saghﬂæ wæri konunger malzeghandæ at. æn
ængin hawar skaﬂa i broo fangit. haffwr nokor skaﬂa fangit. ﬂa wæri han
malzeghandæ §.1. Allær broær. ok almannæ wæghær skulu .V. alnær breﬂæ wæræ.
hwar sum æy ryﬂer almanna wægh. bötæ swa foræ wægh sum for bro. swa scal ok
præst broær byggiæ. ok wæghæ rymæ sum bondæ. æller æfptir laghum bötæ. hær
ær præster ii bondæ laghum. §.2. Lusn. Nyurunz a. Jndalz a. ok angermannæ
.a. ﬂær skulu landzmæn broær. æller fariur vppa haldæ. ﬂær færiæ sum æi
giter bro wærit. fæller nokor ﬂæssæ broær. æller færiur bötæ .VIII. öræ .i.
ﬂriﬂiung hwan. hwar foræ sik. Fællæ allir bötæ .XL. marker. æy warﬂer ﬂe
boot meræ. §.3. Nu kan folk i broo skaﬂa lyutæ ok döör af. liggi han .i.
waﬂa botum .VII. markum. Nu kan ﬂem arm æller been bristæ. Liggi .i. waﬂæ
giældum Bryter hæster sik i bro. ok döör af. gilder at .VI. örum skiuth.
half mark koo ok {quindæ} [quighandi] X örtugh. suin faar geet bukker fora
örtugh æn ﬂæt ær {örtugh gamalt} vinter gamalt. ær ﬂæt twæggiæ aræ. II.
örtughær. ok öræ æn ﬂæt ær ﬂriggiæ aræ. Summar föl IIII. pænnungæ. ﬂy
warﬂer ﬂe boot meræ

	XIX

Swa scal elde warﬂæ. brænnur man {skip} [swiﬂ] i skoghi æller {i lyktum}
[ryﬂsl]. ﬂem elde scal han warﬂæ. vm .V. nætter at han æy scaﬂæ gör.
brinder vp vm aker æller ængi. bötæ .VIII. öræ i ﬂriﬂiung hwan ok giærﬂi
ater garﬂ. brinder skogher böta samuleﬂ. §.1. mællum garﬂæ skal bondæ warﬂæ
for sik. ok sinum wærnæﬂæ hionum. brinder vp eth göræ annat ater til ﬂakx.
brinder garﬂer alder æller fleræ garﬂæ. ællr by alder. VII. mark waﬂæ boot.
ok XIIII {nnanna} [manna] eﬂ. falder at eﬂe. bötæ .XL. marker. æy ær ﬂe
boot meræ ﬂyt baﬂæ brinner by ok bondæ

	.XX.

Um brand mæﬂ viliæ wærkæ Nu bær man eld. ok wil baﬂæ brænnæ by okbondæ.
warﬂer takin mæﬂ blæsændæ {brandi ok bænna} munni. ok brinnændæ brandi. ﬂa
skal han till ﬂingx föræ. siﬂæn skulu XII mæn swæriæ ﬂæt sanast ær wm ﬂæt
maal. wæriæ ﬂe han. ﬂa bötæ ﬂæn .XL. marker saklösæn bant ok bastaﬂæ. fællæ
ﬂe han. ﬂa bötæ alt ﬂæt han aa till ﬂræ skifptis. taki en lut konunger.
annan maözeghandæn. ﬂriﬂia alla mæn. bondanum ee fyrst ater giældæ fore lat
sit. ok witi siælfwr lat sit huru mykit ﬂæt war. Vvinz æy meræ aat. ﬂa a e
bonde fyrst fult foræ sin skaﬂæ. ok han skal i bali brænnæ. brænt hafwr
foræ bondæ.

	XXI

Molkær kunæ. faar æller geet annars. warﬂer bar ok a takin. ok æru witni
till. bötæ .III. öræ. æller dyli mæﬂ III. mannom. molkær ko æru til witni.
bötæ .III. marker till ﬂræskiftis. æru æy witni till. ﬂa dyli mæﬂ .XII.
mannum.

	.XXII.

Lægger mærki a mærki annars. hwat ﬂæt ær döth æller quikt. bötæ .III.
marker æn ﬂæt ær bætræ æn halfwr öræ. ær ﬂæt halfwr öræ æller minnæ. bötæ
.III. oræ æller dyli mæﬂ III mannum. æller ﬂriggiæ öræ boot. dyliæs mæﬂ III
mannum. ok III. marka boot XII. mannom. §.1. Delæ twe vm eet mærki hafwa
baﬂir eet bolz mærki. ﬂa a ﬂæn wæriæ {handum} [handa] mællum hafwr

	¶ XX III.

Dræper fæ annat fæ. hafwi baﬂæ ﬂæt quikæ. ok swa ﬂæt döﬂæ. vtan annat fæ se
tæpt æller hæft. ﬂa giældi ﬂæn allan scaﬂi ater ﬂæt lösæ ati. §.1. Sarghær
fæ annat fæ. hwat fæ ﬂæt hælzt ær ok dör æy aff. ﬂæt ær ogilt. vtan ﬂæssæ
maal. Spillær man annars yrknæﬂæ fæ. swa at ﬂæt ær æy fört at ﬂolæ saﬂul.
æller silæ. ﬂa fae hanum ﬂæt ater saﬂul ok silæ fyllær. mæﬂæn hint ær ofört
ok æy længer. Dyl ﬂæn sum fæ a. ﬂa dyli mæﬂ XII mannum §.2. kunnæ hundæ
bitæ annars fæ. hwat fæ ﬂæt ær. ok faar æy dööﬂ aff ﬂæt ær saklözst. vtan
yrknæﬂæ fæ. ﬂæt bötæs sum för ær sakt. dör ﬂæt. ﬂa giældæ quikt foræ döt.
ok hafwi ﬂæn döt. quikt gifwr foræ döt.

	.XX. IIII.

Sarghar man fæ manz æller bær. bötæ .III. öræ. ok scaﬂæ ater. æller dyli
mæﬂ XII. mannum. §.1. Dræper man fæ manz æller styæl. VIII. öræ boot at
ﬂriﬂiung hwan. Dræper hund æller stiæl. VIII öræ i ﬂriﬂiung hwan. wæri ok
ængin hunder dyrræ at giældom. §.2. Ængin ma annars fæ taka. till nokro nyt
ath hafwa. æy ankostæ hans hwartæ quikt ællr döt. wtan han hafwi loff æller
leghu foræ sik. Taker man hæst annars. baat æller aﬂræ ankosti. kumber sama
dag ater. bötæ IIII öræ. kumber æyswa bötæ .VIII. öræ. §.3. {Brænmer}
[Brænner] man baat foræ manni. æller annat skip. bötæ .VIII. marker till
ﬂræskiftis. ok scaﬂa. giæld. Brænner snækkiu. bötæ .XL. marker. halft
konungi. ok halft skiplaghi. Viﬂerbo balker lyktæs swa. at lyti hwar ath ﬂy
han aa


	Hær byriæs ﬂingmalæ balkr ok tæliæs i hanom flokkær XV.

¶ .I:	Vm laghman ok buﬂkafwlæ.
.II.	Huru man skal rænæ ok hemstæmpnung.
.III.	Vm ﬂing ok stæmpnung
IIII	Huru man förær ﬂing at manni
V	Vm saksætning
VI	Vm ﬂingx fall. ok twætalu
VII	Huru lagh skulu fæstæs [ok] gangæs
VIII	Huru eﬂær standæ. æller atergangæ
IX	Huru man scal mætæ foræ aﬂrum
X	Vm witnis maal
XI	Vm domæ ok wæﬂnung
XII	Huru kunæ ma witni bæræ
XIII	Vm eﬂæ takæ. fa takæ ok wæﬂ taka
XIIII	Vm friﬂ i soknum
XV	Vm landæmæræ


Nu skulu laghmæn takas. ﬂa a konungx syslæmæn XII. mæn næfwna. ﬂe .XII.
skulu laghman wæliæ. ok syslæmæn skulu hanom domæ i hænder sætiæ. ﬂæn
konungx wald hafwr ﬂær till. Laghman a ﬂing sökiæ. ﬂa ﬂing a rætlikæ wæræ.
æller konungx breff kuma. §.1. Nu kumber konungx breef æller buﬂ till
{lansis} [landsins]. ﬂa scall {lænzmam} [lænzman] buﬂkaulæ wp skæræ. fiuræ
aff hwærium husæby ﬂe skulu fram fara ok æy ater. æy skulu ﬂorpa karlæ sum
i skoghum boæ buﬂkaulæ bæræ. ok æy ﬂæn i {wtöum} [wtöium] boor. ﬂæn sum ﬂem
næst boor sighiæ ﬂem hwat a ﬂingi görs. Hwar sum buﬂkafwlæ fæller æller
willer a mote konungx buﬂi. bötæ .VIII. öræ i ﬂriﬂiung hwan. skær lænzman
wp buﬂkaufla. ok wil soknæ ﬂing hafwa. han scal bondæ fran bondæ bæræ. hwar
han fæller bötæ .IIII. öræ. Delæ ﬂer wm buﬂkaulæ. hafwa ﬂæn wizorﬂ buﬂkaulæ
wil fram witæ

	.II.

Agher man giældi aﬂrum alin. örtugh æller meræ. ﬂa skal han foræ garﬂ hans
gangæ mæﬂ .II. mannom. ok giæld kræfwiæ. giælder han i fæm nattom. wæri
saklöz. giælder æy bötæ foræ wphald .II. öræ ok giældæ siﬂæn. Swa skal man
pænungæ kræfwiæ. hwat ﬂe aru fleræ ællr færræ. Nu wil man æy pænningæ
[giældæ]. ok æy laghbyuﬂæ. ﬂa scal han annan timæ fora garﬂ gangæ. ok
kræfwiæ baﬂæ giæld ok wp hald. ok hem stæmpnæ wm .III. nætter. giﬂlder æy
ﬂa. bötæ ﬂre marker till ﬂræskiftis. æller dyli mæﬂ XII. mannum

	.III.

Lansman a soknæﬂing hafwa. twem sinnum um hwart aar. ok (ay) fleræ. vtan
konungx buﬂ komæ soknæmæn skulu sik ﬂingstaﬂ witæ. hwar ﬂe gitæ wtæn a
kyrkiu bolæ. §.1. A man sak at manni. ﬂa skal man hanom a ﬂing stæmpnæ
kumber han æy til swaræ. ok hawr æy forfal. bötæ ﬂingwitæ .IIII. öræ. ok
ﬂre marker foræ swaræ lösæ. æru baﬂir a ﬂingi till talandæ ok swarændæ. ok
dömis malit til fæbotæ. ok wil æy fæstæ. ok æy motæ domæ wæﬂiæ. ﬂa ma
malseghandæ ok lænzman fæstæ af hanum kræfwiæ ﬂrem sinnum a ﬂy ﬂingi

	.IIII.

Nu wil han æn æy ﬂa fæstæ. ﬂa kalla lænsman ﬂing foræ garﬂ hans. ok æru ﬂe
allir i {firæti} [fyratighi] marka friﬂi ﬂit faræ. ok satiæ ﬂing foræ garﬂæ
hans. ok æn ﬂa ﬂrem sinnum fæstæ beﬂæs. fæster æy æn ﬂa skulu .XII. mæn i
garﬂ ganga. ok mætæ wt sak hans aller æptir domi. §.1. vill han mæﬂ wighi
wæriæs. ﬂa wæri ogilder ok sua hans fylgha. ok ﬂe [æru] i. LXXX marker
friﬂi sum konungx mæn fylghæ. hwar lænzmanni gör fylghæ fal. bötæ .III.
marker. §.2. vil han wædiæ ﬂing fran garﬂi. ﬂa wæﬂiæ {vndir} [mæﬂ] ﬂre
markom. vndir landzens book ﬂa ma æy mætæs ok æy skiflæs fora hanom. för æn
wæﬂ æru wt rönt. §.3. gifs döﬂum manni sak ﬂæt æy war a quikkan kiært ﬂa
standæ dul for döﬂum {æ} [æn] dult giter. giter æy dult. ﬂa ærfwi hwar swa
leet sum liuft

	V

Swa skal man sak sætiæ annan foræ garﬂi mæﬂ .II. vithnum at kyrkiu æller a
ﬂingi Delæ ﬂe. annar sigher sak sagha waræ. ok annar æy. ﬂa hafwi ﬂæn
wizorﬂ sak kallær sagha. wæræ mæﬂ twem vitum. ok XIIII manna eﬂæ. Falz at
eﬂæ. bötæ luin

	.VI.

Gör skiplagh alt. æller sokn. ﬂing fal fori lænsmanni. ﬂæn dagh ﬂæt ær
rætlikæ stæmpnt. bötæ .III. marker. ok hafwi ﬂing ﬂæn dagh ﬂær næst ær.
kummæ æy ﬂa. bötæ {.III.} (.VI.) marker ok ﬂe maal stæfnis till landz ﬂing.
Sighi bönder sik a ﬂingi hafwi wærit ok lænsman nekær. ﬂa sculu ﬂæt XII.
mæn witæ hwat ﬂær ær sant wm. wær ﬂe {næmdd} (næmpd) bönder. wæri saaklöös.
fællæ ﬂe ﬂem. bötæ sum för ær sakt. §.1. Giwr man aﬂrum sak a ﬂingi. {wm
ﬂæt maal lagha} (ﬂa skal han samu talu) framhaldæ sum han förstæ till
taker. Skipter han talu. ok witnæ {sua} swa XII. mæn bötæ .III. marker till
ﬂræ skifptis. ær ﬂæt ok swarundin wæru lagh samu

	.VII.

Gifwr man aﬂrum sak a ﬂingi. wm ﬂæt maal. lagha maal ær. byuﬂer ﬂæn lagh
foræ sik swara skal ok hin wil æy wiﬂ taka. læggiæ ﬂa niﬂer ok taka til tak
a ﬂingi. ﬂy. ﬂer æru baﬂir wiﬂ. ok biuﬂa siﬂæn {for} (foræ) garﬂi ﬂe lagh.
swa sum han hafwr ﬂær siælfwr wiﬂer takat. §.1. XIIII. manna eﬂe. ok .VIII.
fasta eﬂe. skal vm X. nætter byuﬂæ innæn soknæ. ok innan ﬂriﬂiungx. vtan
ﬂriﬂiung vm .XV. nætter landæ mællum wm XXX. nætter. allir eﬂær sum minnæ
æru byuﬂæs wm fæm nætter vtan soknæ ok innæn ﬂriﬂiungx sum förræ ær sakt.
æy ma eﬂ wm frdagh flytiæ ok æy {wm} [a] helghum timæ. ok æy i gen fastum.
§.2. ﬂa ﬂæssær eﬂær skulu föræs. ﬂa skulu eﬂær takær frammi wæra. skill ﬂem
wm eﬂzorﬂ. ﬂa a han witæ mæth II mannum för {swæriæ} [hwariu] han hafwr
skilt. ok gangi siﬂæn lagh sin. §.3. Nu ær laghlikæ till sakt. ok hin wil
æy komæ. biﬂæ ﬂa till sool satter. æn æy ær hælg foræ. ok witnj siﬂæn foræ
lutlösum mannum at han ﬂær war mæﬂ sinum eﬂæ mannum. sigher annar eﬂ wæræ
buﬂin ok annur æy. hafwi ﬂa ﬂæn wiﬂzorﬂ eﬂ sigher buﬂin wæræ mæﬂ .II. mannum

	VIII

Swa sculu eﬂær standæ at laghum. XIIII mannæ eﬂ. ok .VIII. fastæ eﬂ. han a
standæ wm ﬂre gen fastær. mot iulum ok mæﬂsumbry. ok mikiælz mæssu æru æy
förﬂæ innan ﬂæt. ﬂa wærin fældir. ﬂe eﬂær sum minnnæ æru standæ vm twa geen
fastær. §.1. æy ma fasta vp a dæﬂæn man föræ. ær annar döﬂer af ﬂem sum
wiﬂer köptæs. witi köp sit æller guldit mæﬂ II mannum. ok XIIII. manna eﬂæ
ﬂa a han swa swæriæ. at ﬂættæ fik iak mæﬂ .VIII. fastum. æller galt. ok
witnis mæn wiﬂ wæræ. Uitni agha swa swæriæ. at ﬂer wiﬂ waru. VIII. fastær
gifnir wara. æller taknir. §.2. Ganger man eﬂ utan dom ok skiæl. wæræ
ogilder. ok ﬂe vndir skript sum eﬂ sworu.

	.IX.

Nu ær man laghfælder. ok lænzman wil han sökiæ. ﬂa skal ﬂing till by hans
kallæ. ok mæﬂzmæn .i. garﬂ hans næmpnæ. ﬂæt æru .XII. mæn hwarti lænsman
æller laghman skal i. garﬂ {garﬂ} gangæ. ok ængi mæti garﬂa. gangæ ﬂe i
garﬂ bötæ .III. marker. mæﬂsmæn sculu löözoræ mætæ. (ok) ganganz fæ. winz
æy ﬂæt till. ﬂa scal mæti korn ok hö. winz æy ﬂæt till ﬂa skal hus mætæ.
winz æy ﬂæt til ﬂa scal wm eghnit mæta. winz ok æy ﬂæt til. ﬂa biter ok mæt
(i) bool bondæns ﬂættæ mæt skal mætæs foræ ﬂem sum fæstæ a ﬂingi ok ængin
ræt wiliæ göræ æller giældæ a rættum stæmpnu dagh. ok swa foræ ﬂem mannum
sum hwærtæ wiliæ fæstæ æller ræt göræ. vtan ﬂryskis a ﬂingi §.1. Forö iorﬂ
ﬂe {mætni} [mætin] warﬂer. wæri stæmpnu dagher IIII manaﬂæ. Lösir bondæ
æller frænder hans. innæn ﬂæn stæmpnu dagh wæræ ﬂeræ. lösir æy. ﬂa hafwi
ﬂæn iorﬂ sum mætin war

	X.

Uitni ma. ængin a annan byuﬂæ wtan for ﬂæsssæ maal draap. saar. raan.
{alla} [allastaﬂi] æller a wæriændæ wiﬂzorﬂ. bær man vitni ok fyller æy
byrﬂ sinæ a ﬂingi. æller at kyrkiu. bötæ III. marker [fore] skrok witnj swa
mangir ﬂær æru. bötæ hwar foræ sik. §.1. Æi ma faﬂer æller son æller broﬂer
witnj bæræ. æller i eﬂum satandæ hwar ﬂeræ mæﬂ aﬂrum. ok æy ﬂæn man i
skriptum ær. mæﬂæn han vtan kyrkiu stander

	XI

Dömir laghman dom sin a ﬂingi laghkallaﬂæ ok wæﬂiær {æftptir} (æfptir)
wæﬂiær ængin motæ hanom. ﬂa wari domber hans gilder. hwat ﬂæt ær wm eﬂæ
æller vm pænningæ. hwar a hans dom delær vtan wæﬂning. bötæ .III. marker
[Hwar] sum wæﬂiæ wil. wæﬂiæ a ﬂingi ﬂre marker vndir lansins bok. ok til
tak. ok standi maal i quarstaﬂi. ﬂær till mal ær wt rönt

	XII.

	I ﬂæma malum ma kuna swæriæ. ok witni bæræ. ﬂæt ær ﬂæt förstæ æn
hun ær ﬂa innæ barn föﬂæs. hwat ﬂæt föﬂæs döt æller quikt æller {hwew}
(hwem) hun barnafaﬂer næmpner; annat ær ﬂæt. æn fæ gör andræ fæ skaﬂa æller
man för fæ. æller fæ gör manni

	X III

Quæl man eﬂæ takæ. æller wæﬂiæ taka. ﬂa gifs taka wald. oc witæ sik i tak
mæﬂ II. mannum ok siælfwr han ﬂriﬂi. æn han wiﬂ gangær. at han taki war.
Dyl han ﬂæt han taki war. witi ﬂæt XII mæn ﬂe a ﬂingi waræ. Vitnæ ﬂe han
till taka. ﬂa böti taki ﬂre marker. ok bondæ fyllæ {wiﬂorﬂ} (wiﬂzorﬂ) sin.
wæriæ ﬂe han. at han æy taki war. ﬂa ær ok bondæ fallin at wiﬂzorﬂum. §.1.
Sigher annar sikhafwa eﬂæ takæ. ok annar fæ takæ. witi ﬂæt XII mæn dyl han
fastu. witi ﬂæt ok XII. mæn hwat fæst war. æller hwem fæst war. {hwart}
[hwar] sik giter wart foræ malsattæ. wæri warﬂer foræ allum mannum

	¶ .X. IIII.

Thætta ær friﬂer i. soknum. iulæ friﬂ ganger in IX nattum for iul. ok wt XX
dagh iulæ. war friﬂer ganger (in a) litlæ gang daghæ. ok wt vm botulfs
mæssu. An friﬂer ganger in vm pæﬂurs mæssu. ok wt wm michiæls mæssu. i
ﬂæssum friﬂ ma ængin {ma ængin} annan lagh sökiæ. æller forgangæ. vtan foræ
war öl frökorn. ok war bild. ﬂæt ma kræfwiæ. ok hem stæmpnæ. ok swa vm
konungx gamblæ wtgærﬂir. huru ﬂe ater stander. ﬂænnæ friﬂ a ok waræ. mæﬂæn
konungx rætter skatman ær .i. landinu. hwar sum ﬂænnæ friﬂ bryter nokon af
ﬂem nu ær sakt. bötæ .III. marker till ﬂræ skiftis J hwarfriﬂi. ok anfriﬂi
ma man lagh sin föræ. hælder æn han fallin warﬂer. §.1. knifslagh ok bughu
skut ﬂæt ær konungx ensak .XL. marker. ok malseghandæ. ok allæ mæn taki
æftr landzlaghum. §.2. Nu skal hwar wigher man sum atartan ara gamal ær
hafwa .V. folk wakn. swærﬂ æller öxæ. iærnhat. skiold bryniu. æller musu.
ok bughu mæﬂ III. tyltum arfwæ. §.3. Hwar friﬂ wakn förær til ﬂingx mæﬂ
sik. vtan konungx manz orlof. bötæ .III. marker. §.4. Hwar sum gaar obuﬂin
a konungx manz gengærﬂ sum konungx æghæ ær. bötæ .X VI. öræ. æn i bondæ
æghæ bötæ .VIII. öræ

	¶ X V

Swa skifptis landum II konungæ. mællum. at swerikis ok norikis byriæs i vlu
ﬂræski. ok leﬂer æptir ysmæ XV. wiknæ langum. ﬂa a norikis konunger for
wæstan ok synnæn. æn swerikis konunger for östæn. ok norﬂæn. ﬂa leﬂur or
ysmæ ok i skata kiældu. ok i bækkæ ﬂorusgæ ok i maru bæk. ok i brækku. a
strintungx eﬂe. aff ﬂe brækku. ok i honu bærgh. ﬂæﬂæn ok i hællu. ﬂe ær
stander i iorﬂa wirklikæ. ok runir a hognær. ﬂæﬂæn ok i firi ass i fæningæ
skallæ. ﬂæﬂæn ok i ﬂorﬂungæ graﬂ. swa ﬂæﬂæn ok hwitæ holmæ wæster. ﬂæﬂan ok
i ösoﬂæ. swa i biornsoﬂæ. ﬂæﬂæn ok i siksioﬂa. ﬂæﬂan ok i hwitæ stiorn. ok
ii alfwr aass. swa ﬂæﬂæn ok i hovær höghæ. aff houær höghæ. i konungx hællu




