# ID: svediakorp-law18
# author: 
# authorBorn: 
# pseudonym: 
# translator: 
# title: Upplandslagen B
# subtitle: 
# originalTitle: 
# manuscriptDate: 1300--1350
# originDate: 1296--1297
# retrieveDate: 2019-10-09
# sourceDescription: Description from Fornsvenska textbanken (https://project2.sol.lu.se/fornsvenska/): "Upplandslagen är tillkommen ca 1296 och stadfästes 1297. Den finns finns bevarad i ett flertal hskr. Då Schlyter gav ut lagen hade han inte tillgång till två gamla och fullständiga handskrifter, Codex Ängsö och Codex Esplunda. Dessa två handskrifter är senare utgivna i SFSS (här betecknade G och H). Normalt anser man att E står närast originalet, medan de övriga handskrifterna grupperar sig i två grupper: F, G och H hör närmare samman och A, B, C och D hör närmare samman. Texten följer Hennings utgåva (SFSS 70). De tre långa lakunerna (ss 40-52, 116-132 och 248-298) är supplerade ur hskr C. Den är inskannad av Harry Perridon i Amsterdam. Ett flertal felaktigheter i maskintexten har korrigerats av Lars-Olof Delsing."
# genre: law
# subgenre: 
# location: Uppland
# language: sv
# languageVariety: 
# codeswitching: 
# originalLanguage: 
# manuscript: Holm B 199
# manuscriptChapter: 
# manuscriptPages: 
# printer: 
# printedVolume: Svenska Fornskriftsällskapets Samlingar
# printedIssue: SFSS 70 
# printedPages: 
# printedDate: 
# editor: 
# publisher: 
# digitisationMethod: manual transcription
# transcriptionPrinciples: diplomatic
# transcriber: 
# retrievedFrom: Fornsvenska textbanken (https://project2.sol.lu.se/fornsvenska/)
# retrieveFormat: RTF
# annotation: tokens
# annotationMethod: automatic
# words: 50,807
# sentences: 2,377
# sentenceOrder: original
# URL: https://project2.sol.lu.se/fornsvenska/05_Filer/UL-B.rtf
# cite: 
# availability: CC-BY 4.0 (https://creativecommons.org/licenses/by/4.0/)


[Upplandslagen enligt Cod Holm B 199 = Schlyters hskr B]

# 6
Gvﬂ sialwer skipaﬂi fyrstu lagh ok sændi sinu folki mz moysæs ær fyrsti laghmaﬂer war fore hans folki. Swa sændir ok en waldugher kunungær sweæ ok gøtæ. Byrghir son magnusæ kununx allum ﬂem ær byggiæ. mællum hafs ok sæw. strøms ok emorﬂæ. bok ﬂæssæ mz wigers flokkum ok laghum vplænzkum.

¶ Lagh skulu wæræ sat ok skipaﬂ almænni til styrsl baﬂi rikum ok fatøkum. ok skiæl mællum ræt ok o ræt. ¶ Lagh skulu gømæs ok haldæs fatøkum til wærnær. spakum til friﬂer. æn o spakum til næfst ok ognær. ¶ Lagh skulu wæræ rætwisum ok snællum til sømder. æn wrangum ok osnællum til rætninger. warin allir rætwisir. ﬂa ﬂurfﬂti æi laghæ wiﬂ.

¶ Lagha yrkir war wiger spa heﬂin. J. heﬂnum timæ. Hwat ær wi hittum. i. hans laghsaghu. ær allum mannum ﬂarflikt ær. ﬂet sættium wir. bok ﬂæssæ. ﬂet o ﬂarft ær ok ﬂungi ær at. ﬂæt wilium wir uti lykkiæ. ¶ Hwat ok ær hin heﬂne læt a fat væræ swa sum ær. i. kristnu ræt ok kirkiu laghum. ﬂæt skulum wir til økiæ. j. upbyriæn bok ﬂæssi. ¶ Ok wilium wir fylghiæ. J. laghum ﬂæmmæ warum forfæﬂrum erikinum hælgæ. byrghiri iarli. magnusi kunungi. ok aff wari brysthyggiu ok wart raﬂ. hwat wir gitum tilsat ællr aff takit sum allum snællum samﬂykkis a. ﬂa skulum wir saman sættiæ. til ﬂarfæ aldræ mannæ ær byggiæ ﬂer wir fyrmer saghﬂum.

# 12
¶ Bok ﬂæssi skiptis. j. attæ laghæ balkæ. ﬂen fyrsti ær kirkiu balker ær man skal sial sinæ mæﬂ giømæ. ¶ Annær balker ær um kunung. ok kununx eﬂsøre. ok skipwistir hans. ok vm roﬂæ ræt. ¶ ﬂriﬂi balkær ær vm giptæ mal ok ærfﬂir. ¶ Fiærﬂi balker ær um drap. sar. ran. ﬂiufnæﬂ ok fyndir. ¶ Fæmpti ær um iorﬂir. ¶ Sæti ær um løsøræ køp ok giæstning. ¶ Siundi ær bygningæ balkr. ¶ Attundi ok siﬂærsti ær um ﬂingmal.

J. fyrstæ balkinum taliæs flokkær twe ok tiughu.

i	¶ vm kirkiu bygning.
ii	¶ vm kirkiu bol ok hus.
iii	¶ vm kirkiu skruﬂ.
iiii	¶ vm kirkiu wigning.
v	¶ vm kirkiu præst.
vi	¶ vm klokcæræ ok klokkor.
vii	¶ vm tyund.
viii	¶ vm siælamæssur.
ix	¶ vm hionæwighning ok inlezn.
x	¶ vm offær.
xi	¶ vm barnæ kristning.
xii	¶ vm siuks manz reﬂskap.
xiii	¶ vm mæssufall ok forbuﬂ.
xiiii	¶ vm siælægipt ok tæstamænt.

# 14
xv	¶ vm hionælagh frænzæmis spiæl ok ¶ hor.
xvi	¶ vm banzmal.
xvii	¶ vm hælghudaghæ brut oc skriptæ ¶ brut.
xviii	¶ vm kirkiu garﬂæ.
xix	¶ vm biskups sak. j. eﬂum.
xx	¶ vm brut mællum klærks oc lekmanz.
xxi	¶ vm friﬂ mz guzlikamæ.
xxii	¶ vm næmpdir ﬂe ær biskuper raﬂær halfwm. ok halwm krunæ.
Attæ æru balker. j. bok ﬂæssi. Kirkiu balkær. ¶ Kununxa balker. ¶ ærfﬂæ balker ¶ Manhælghisbalker ¶ jorﬂæ balker ¶ køpmalæ balker. ﬂingmalæ balker.

A krist skulu allir kristnir troæ. at han ær guﬂ oc æi æru guﬂer flere æn han æn. angin skal afguﬂum blotæ. ok ængina lundi ællr stenæ troæ. allir skulu kirkiu dyrkæ. ﬂit skulu allir baﬂi quikir ok døﬂir. komændi ok farændi. j. wæruld ok aff. krister bøﬂ kirkiu at byggiæ ok tyund giøræ. Adam oc hans synir giørﬂu tyund fyrst ok salamon kirkiu. Nu wiliæ kristni mæn krist buﬂ haldæ. ok kirkiu aff nyu byggiæ. ﬂa skulu bønder til biskups faræ. ﬂer sum ﬂer. J. sokn æru ok soknæ præst sin mæﬂ sik hawæ. ok aff biskupi loff beﬂæs. at ﬂer kirkiu byggiæ mughu. Biskuper a æmpni ﬂeræ at skoﬂæ ok loff til giwæ. ﬂæﬂæn skulu ﬂer hem faræ ok stæmnudagh fore læggiæ. allum ﬂem iorﬂ aghu innæn sokn. ﬂer skulu daxwerki til latæ æptir bondæ tal. ok akæ æptir iorﬂær tal. Nu kan ﬂen man iorﬂeghandi ær. i. sokn fællæ niﬂær kirkiu bygning. ﬂa mughu kirkiu wæriænder takæ hans pant. fore ett daxwerki fiuræ pæningæ. ok swa fore annæt. ok swa fore ﬂriﬂiæ. ok ﬂo daxwerkin full. ﬂæt mughu kirkiu wæriænder at sakløso giøræ. utæn dom. ﬂryzkæs nokor ok fællir niﬂer daxwerkin flere æn ﬂry. ﬂa fylli atær daxwærkin ok mæﬂ ﬂre. markr. ﬂa ﬂre. markær skulu til kirkiu bygning læggiæs. vm allt ﬂæt kirkiu bygning ok kirkiu bol varﬂær. ﬂryzkæs ﬂær nokor wiﬂer ﬂa ma præstær guzlikamæ fore hanum uppi haldæ ﬂer til han hawer

# 16 ræt giørt. æn swa ær at soknæmæn ﬂoræ han æi søkiæ. Hwilikin præstær sum kirkiu byggir aff nyu utæn sins biskups orloff oc sokninnæ goﬂwiliæ. bøte. ix. markr. aff ﬂem niu markum. taki biskupin ﬂre markr. ok ﬂre. markr. kirkiæn ﬂøn samæ. oc ﬂre. markr. soknæmæn hans.

¶ Nu ær kirkiæ byriæﬂ mæﬂ grundvali. ok lyctæﬂ owæn mz huwi. ﬂa skal kirkiæ bol hafwæ ﬂær præstr skal a byggiæ. ﬂæt skal wæræ markland iorﬂer undir hundæris kirkiu hwariæ. ok halfmark undir tolfptæ kirkiu. ﬂe bol hawæ e liﬂugh wærit aff allum utskyldum. fore ﬂe iorﬂ aghu bønder utgiærﬂir giøræ. hawer kirkiæn mere iorﬂ æn nu ær saght. væri. j. fullum utgiærﬂum utæn kununger giwi ﬂe iorﬂ frælsæ. Nu aghu bøndær hus a kirkiu bol føræ. ﬂæt æru siu laghæ hus. stuwæ ok stekæræhus. laﬂæ ok korn hærbærghi. wistæ hus. ok sympnhus. ok fæ hus. Nu kunnu ﬂer delæ præstær ok soknæ mæn. um laghæ hus. præster sigher kem færri wæræ æn han wiﬂ ﬂorff. ﬂa skulu ﬂer aff andrum soknum takæ twa præsti ok twa bønder sum ﬂæt aghu skoﬂæ. Ok hwat ﬂer sighiæ. swa a baﬂi prester ok bøndær at litæ. Siﬂen præstins hus æru væl boin. ﬂa skal præstr at husum giømæ at ﬂer æi affwanrøkt fordærwins. ok boæ lakæ a husum ok dyrr fore giøræ. ok allt ﬂæt han ma ﬂem boæ æller bætræ. giøre ﬂæt a sin eghin kost. ﬂa æn husin ﬂorfæ mykin bonæﬂ wiﬂ. ﬂa skulu bøndær bonæﬂin til føræ. ok kost fore haldæ ok husin upbyggiæ. Nu kunnu kirkiu hus niﬂær fallæ aff præstins vanrøkt. ﬂa a præstær ﬂem up boæ a sin kost. ok bøte kirkiunni ﬂre. markr. sighiæ bønder at husin æru fordærwæﬂ aff præstins wanrøkt. ok præstin nekær. ﬂa skuﬂi ﬂæt twe præstir ok twe bønder aff andrum soknum. hwat husin æru aff wanrokt fordærvæﬂ æller æi. ængin præster ma oc kirkiunnæ garﬂ ﬂæn præster. j. bor aff staﬂ føræ ok. i. annæn. utæn sins biskups orloff ok sokninnæ goﬂwiliæ. utæn han føre han a sin eghin kost ok hwarti a soknæmannæ kost ællr kirkiu.

# 18 allir præstir ok kirkiu landboær. ﬂer aghu broær byggiæ ok garﬂæ giærﬂæ oc weghæ rymæ. ællr æptir lanzlaghum bøtæ.

¶ Nu skal kirkiæ skruﬂ hawæ. ﬂet æru mæssu klæﬂi. ok altæræklæﬂi. kalker ok korporale. ok allær tiﬂæ bøkær. ængin præstær ma ok bøkær køpæ ællr skriwæ latæ. utæn biskups orloff. ok soknæ mannæ goﬂwiliæ. utæn han wili ﬂem giældæ aff sialfsins kost. Nu skal kirkiæ klokkor hawæ. fore ﬂy at hun skal sokn til tiﬂæ kallæ. Nu kan nokot. j kirkiu skruﬂ bristæ. ﬂa skal biskuper mz soknæmannum raﬂ a læggiæ. ok bætræ til ﬂet sum fat ær mz kirkiu tyund. ﬂa stander kirkiæ lyctæﬂ læst ok wælboin.

¶ Nu ﬂorfwæ bønder kirkiu wighiæ latæ. ﬂa aghu ﬂer biskupi buﬂ fa. biskuper a ﬂær komæ. ok kirkiu wighiæ. ﬂy at aff orﬂum wærﬂer quiker kristin. ok kirkiæ hælægh. biskuper a ﬂem stæmpnudagh fore læggiæ ﬂa han komæ will. Bønder skulu gengiærﬂ gen hanum giøræ. ællr. xii. markr. pæningæ. hwat bønder hældær wiliæ. æn bønder æru flere. j. sokn æn. xxx. æru ﬂer æi flere æn ﬂrætighi. ﬂa giwin ﬂer attæ marker. Nu kan æi biskuper til gengiærﬂ sinnær komæ. ﬂa aghu bønder til hans faræ. ok biskupi stæmpnudagh læggiæ. Nu sætir æi biskuper stæmpnudagh ﬂeræ. ﬂa nøtin bøndær sialwir gengiærﬂ sinæ. ok biskuper wighi kirkiu ﬂa han sialwer will. bøndær aghu hanum ængæ gengiærﬂ siﬂæn giøræ. utæn han laghæ forfal aff taki. will æi biskuper kirkiu wighiæ. ﬂa kiærin sik bønder fore kunungi sinum. Biskuper a fore tyund sinæ wighiæ crismu ok klærkæ mæssu klæﬂi. kirkiu ok kirkiu garﬂ. altæræ ok altæræ klæﬂi. ok ængæ pæningæ ællr gengiærﬂ aff bondom takæ meræ æn nu ær saght. oc slikin timæ til sokn komæ han sialwæn lystir. præstær a hanum kost ok gengiærﬂ uppi haldæ. ok æi bønder. swa a biskupær wæræ fore goﬂom sialum swa sum goﬂer faﬂir fore barnum.

# 20
¶ Nu ær kirkiu wighﬂ. ﬂa komber præster ok til hænnær beﬂis. ﬂæt mon ræt wæræ ﬂæn at takæ ﬂem allum a sæmber. soknæmæn aghu mz hanum til biskups faræ. biskuper a skoﬂæ kunnist hans ok wixlæ breff hans. Nu kan æi soknæmannum um præst sæmiæ ﬂa aghu bønder til biskups faræ ok præst at beﬂæs. biskuper a ﬂem kirkiu giwæ sum han will unnæ sum faﬂurlikæn ræt hawer til ﬂet sum klærkær kallæ ius patronatus. Nu ær ﬂæn præstær takin baﬂi mæﬂ biskups wiliæ ok soknæmannæ, ﬂa aghu bønder kirkiu sinæ. ok swa skruﬂ hænnæ præsti. j. hænder sættiæ. ok præstr klokkæræ.

¶ Nu kan kirkiæ at øpnum dorum stulin wærﬂæ. ﬂa giældi ﬂæn skaﬂæ atær sum klokkæræ tok. æn æi orkær klokkæri atær giældæ. aghi ængin præstr wald mæssu skruﬂ. i. sokn føræ. utæn goﬂer bonde ællr husfru siuk liggin. tapæs ﬂa nokot aff ﬂem skruﬂ. ﬂet a halfft giældæ præster. ok halfft bonde ﬂæn præster til farr. ællr husfru. Nu kan up brinnæ kirkiæ aff lyusi ﬂy klokkæri in bar. ﬂa aghu soknæmæn til klokkæræ talæ. klokkæri a fore sik waﬂæ eﬂ atertanmannæ biuﬂæ. ok waﬂæ bot siu markr. ok hawæ fæ. J. takæ han dum. fylghi swa ﬂem waﬂæ sum allum andrum brandwaﬂæ. brister at eﬂe bøte atærtan markr. ﬂe aghu kirkiu til bygning læggiæs. Nu kan man til kirkiu komæ ok klokcor beﬂæs. ﬂet ær ræt ﬂen at takæ sum baﬂum a sæmber præsti ok sokn. sæmbær ﬂem æi baﬂum a. ﬂa takink soknæmæn slikæn ﬂe sialwir wiliæ. Nu kan kirkiæ mistæ nokot aff sin skruﬂ fore klokkæræ wangiømslo skyld. hwilikæ leﬂ ﬂæt kan hælzt wæræ. ﬂet a klokkæri atergiældæ ok hwat han orkær æi atærgiældæ. ﬂæt giældin soknæmæn sum han til klokkæræ toko. Nu siﬂen klokkor æru klokkæræ. j. hænder sættær. ﬂa a han ringiæ laghæ

# 22 ringning til otosang ok mæssu ok allæ tiﬂæ. gen liki. wil bonde til ﬂrætiughund ringiæ latæ. ﬂa giwi klokkæræ fiuræ pæningæ. klokkæri ær ok skyldhugher bæræ bok ok stol. i. sokn mz præsti. Nu kunnu band a klokko losnæ ﬂa a klokkæri um en sunnudagh. J. kirkiu dorum standæ. swa um annæn ok ﬂriﬂiæ. ok sokn til sighiæ. ok biﬂiæ kirkiu wæriændæ raﬂ a klokko læggiæ. Nu falder klokkæ niﬂær siﬂæn lagh waræt ær. ok slar. i. hæl klokkæræ. han ær gilder at siu markum. allæn ﬂæn skaﬂæ klokkæri far aff klokko. ﬂæt ær allt. j. waﬂæ giældum. ﬂe bøtær nu æru upp talder ﬂem bøten kirkiu wæriændær aff sialfsins goz. Nu bristær klokkæ siﬂen laghwarat ær. wæri gild at ﬂrim markum. bøten ok ﬂem kirkiu weriænder aff sialfsins goz. ﬂa ﬂre marker liggin til klokko køps. Nu ær æi fyrræ til saghæt. ok slar klokcæ klokkæræ. j. hæl æller far han sar aff hænni. wæri o gilt. bristær ok klokcæ bøti klokkæri ﬂre. markr. Nu ringir ﬂen klokko æi biﬂer klokkæri til. han ær sækær at ﬂrim ørom.brytær han ok klokko bøte atær hanæ swa goﬂæ sum hun fyrræ war. ok mz ﬂre. markr. slar klokkæ han. j. hæl ællr far ok annæn skaﬂæ aff hænni liggi o gilder. Hwar sum skaﬂæ far aff klokko. klæppi wæri ogilt. Nu sighær klokkæri ællr hans arfwær laghwaræt wæræ at klokcæ løs war. ok kirkiu weriænder nekæ. ﬂet liggær a tolff soknæmannæ witnum ﬂem ker baﬂir sighiæ ia wiﬂ. Nu a klokkæri halwæn span korns aff allum ﬂem præsti giøræ korn ok quikæ tyund. æptir ﬂem spanni. j. vpsalum gangær. ællr swa mangæ pæningæ sum han giælder um iul. ok ﬂa a han ﬂæt sialwer samæn at hæmptæ. ﬂæn bonde æi will klokkæræ ræt giøræ fore hanum a reﬂskapær uppi haldæs. at paschum. ok allir ﬂer sum giærning kunnu ﬂe giwin klokkæræ twa pæningæ at paschum. ﬂem ær ok præster ok klokkæri swa mykin ræt skyldughir sum ﬂem hanum giør baﬂi korn ok quikæ tyund. ﬂe minnæ giwæ præsti æn øre ﬂer aghu liﬂughir fore klokkæræ væræ. ﬂorff bonde præst til sin ællr barn kristnæ latæ. ﬂa sighi bonde klokkæræ til. ok klokkæri præsti.

# 24
¶ Tyund skal a akrum aff sætiæs. hwarn tyunda skyl ællr hwart tyundæ bundin ok laghæ wærn um haldæ. ﬂær a præstær ﬂriﬂiung aff. aff ﬂem twem lotum atær æru ﬂer a kirkiæn ﬂriﬂiung aff. ﬂer aghu ok ﬂær laghæ wærn um haldæ fiughurtan nætær. æptir ﬂæt allir wærnæ lagher burghit hawæ. will æi siﬂen hwar at sinum lot gømæ ﬂa hawi ﬂæn skaﬂæ sum liutær ok bøndær sein sakløsir. ok æi giørin bøndær ængæ aku hwarti biskupi ællr præsti utæn bønder sialwæ lystir.

Nu kan man sa ok minnæ æn hundræﬂ aff fa. far æi meræ æn en skyl, twa ællær flere. huru mangæ han far minnæ æn hundræﬂ. ﬂa a bonde tyundæ hwarn tyundæ skyl. ællr huart tyundæ bundin. ok wæri sakløs fore malænum. Nu leghir legho drængr sik iorﬂ ællr annær løskæ man. ok bor æi sialwær a ﬂere iorﬂ. ﬂa a tyundæs aff iorﬂinni ﬂer hun liggr. ok han giøre malæ ﬂer han bor. hwat han ær innæn soknær ællr æi. bor han a ﬂe iorﬂ. wæri sakløs aff malænum æn han hawer ﬂer disk. ok duk a. hwar sum rættæ korn tyund wil giøræ. han skal tyundæ hwarn tyundæ skyl ællr hwart tyundæ bundin. byriæ wiﬂ ren ok lyktæ wiﬂ aﬂræ. tæliæ up at akri oc ut at aﬂrum ok æi korn mællum akræ bæræ. byriæ fyrst at ﬂem skyl ællr bundini sum han fyrst aff akri bar ok tæliæ swa til tiu æru. ok tyund skal qwær a akrum standæ. ok laghæ wærn um haldæ sum fyrr war saght. wærﬂær tyund stolin ætin spilt. ællr rotin. innæn laghæ wærn. hanæ a bonden atær giældæ. ok kirkiæ a skryﬂæ sik mæﬂ tyund sinni. til altæræ klæﬂæ mæssu klæﬂæ. wax ok røkilsi mz køpæ. ﬂorff hun bonæﬂ wiﬂ. ﬂa aghu bønder han til føræ ok kirkiæ a sialff ﬂer mæn til leghiæ. ok kost fore haldæ. ok aghum wir tyundæ aff lin ok aff hampu. ok rowom oc ærtum ok bønom, swa ok aff rugh oc hwete swa sum gamul siﬂwæniæ hawær wærit. ok aff humblæ. Nu a prester fore ﬂiænist sinæ allæ quikæ tyund. vir skulum tyundæ kalff niu natæ

# 26  gamblæn. gris ﬂet samæ. kiﬂ ok gas ok lamb um olafs mæssu. warﬂi præstær sialwer tyund sinum. Bønder skulu quiktyund til kirkiu føræ ok sakløsir fore eﬂum wæræ. Nu kan æi swa fostær til føﬂæs at præster ma tyund aff fa. giwi ﬂa bonde. iiii. pæningæ fore fyl hwart. twa pæningæ fore kalff. halff pæning fore gris. ok swa kiﬂ. ok aghum wir tyundæ aff allum fisklekum ok notædrætum ﬂem um wintær dræghæs. swa ok aff allum graskinnum. Nu sitær giærningis man. j. sokn ﬂæn æncti sar. han a præsti at paschum giøræ halwæn øre æn han en samæn ær. æru ﬂe tu samæn giwi øre fullæn æi ok ﬂy meræ at ﬂer flere samæn æru. Nu sitær hussætis man. j. sokn ﬂen hus hawer leght. ok ængæ sæﬂ ællr fæ hawer ﬂæn a præsti at paschum swa sum legho drængær. ﬂæt ær halwer øre ok legho konæ ørtogh. Nu kan bonde qwær mæﬂ tyund sittiæ. ok ﬂo wiﬂergangu a tyund giøræ. ﬂa ma præster up fore hanum haldæ guzlikamæ a pascha dagh. Nu sighær præstr sik ængæ tyund aff bondæ fangit hawæ. ællr minnæ fangit hawæ aff hanum æn han atti hawæ. ﬂa wæri sik bonde mz ens sins eﬂe ok wæri siﬂen saklös. Nu giver præstr bondæ sak at han hawer tyund aff hanum stolit. siﬂen han hanæ rætlikæ aff sætti. ﬂa wæri sik swa fore ﬂem ﬂiuffnæﬂ. sum bonde wær sik fore bondæ um ﬂylikin ﬂiufnæﬂ. hwart æptir sinum brutum. ællr bøte æptir lanzlaghum. præster a hawæ ett matscot um ar hwart swa got sum fiuræ pæningæ.

¶ Nu hawer præster tyund fangit ok skal han tillaghur hawæ fæm øræ fore ærwﬂi sitt. ﬂa han skal lik iorﬂæ. ﬂem a han æi fyrr beﬂæs æn lik iorﬂæt ær. fore ﬂe fæm øræ skal han sighiæ ﬂre siælamæssur. enæ at liks utfærﬂ. aﬂre um siundæ dagh. ﬂriﬂiu um ﬂræ tiughundæ dagh. wiliæ arwær ﬂæs døﬂer ær hawæ mæssu at iamlangæ møte. ﬂa stæﬂin ﬂæt mæﬂ præsti swa sum ﬂem ﬂa a sæmber. Nu kan ﬂæn man sum døﬂer ær. aghæ til

# 28  øræ. ællr minnæ æn til tiu øræ. ﬂer a præstr ﬂriﬂiung aff. ok arwær hans takin twa løti. a han meræ æn til tiu øræ. ﬂa a præster fullæ siælægipt. sma børn sum minnæ ær æn tolf aræ. ﬂet a at iorﬂæs utæn all forfall. ok ﬂer a præstær ængæ pæningæ fore takæ. ær barn til arfs kumit. ﬂa a præstr fore barn fullæ siælæ gip hawæ æn ﬂæt a meræ æn til tiu øræ. a ﬂet til tiu øræ ællr minnæ ﬂa taki prestær ﬂriﬂiung aff sum fyrr ær saght. Nu kan wæghfarændæ man siuker. j. sokn liggiæ. ﬂæn bonde han at ligger. han skal klokkæræ buﬂ fa. ok klokæri præsti. prester a til hans komæ skriptæ oliæ lik wigiæ til grawær fylghiæ. ok gript at wighiæ ok aff ﬂæs manz kostom fæm øræ takæ æn swa til ær. ﬂre siælæmæssur ær ok prester hanum skyldughær fore ﬂe pæningæ. hawer ﬂæn man æi swa mykit til. ﬂa taki præster ﬂriﬂiung aff ﬂy han a. ok sighi hanum enæ siælæmæssu. Nu dør stafkarl. j. sokn samu ﬂiænist ær præster hanum skyldughær sum bondæ. ﬂo at han aghi æi meræ æn pik ok skræppu. Bonde sum lik ligger at han a grannum til sighiæ. æru æi grannær til. ﬂa æru nagrannær. ﬂe aghu lik til iorﬂæ føræ. ok wiﬂ wæræ ﬂa ﬂæt iorﬂæs. Hwar sum buﬂ far ok æi will komæ bøte ﬂre øræ ﬂem takin ﬂer sum lik til iorﬂæ førﬂu. ællr wæri sik mz twæggiæ mannæ eﬂe at han æi buﬂ fik ællr han forfall hafﬂi.

¶ Nu a ængin præstær takæ fore bondæns wighning ok husfrunær meræ æn ørtogh pæningæ fore lyus hwart. oc offrin swa mykit ﬂøn wiliæ. hawer bonde sialwer lius. ﬂa a præster ﬂem wighiæ utæn allt hinder. æ hwilikin lyus ﬂer hawæ. ok offrin swa mykit ﬂer wiliæ. ﬂa æn fatøct skal wighiæs. ﬂa skulu ﬂer mæﬂ kirkiu liusum wighiæs utæn allt hinder ok offrin swa mykit ﬂer wiliæ. fatøkt folk kallum wir hussætu folk. ok malæ karlæ. leghu hion hemæ hion ok stafkarlæ. skal konæ æptir barn. i. kirkiu leﬂæs. giwi præsti øre fore lyus. hawer konæ sialff lyus. ﬂæt a wæræ halff mark wax. ok offre swa mykit hun will. ok ﬂa skal præstr hanæ inleﬂæ utæn allt hinder. ær fatøk konæ. ﬂa leﬂis. i. kirkiu

# 30 mz kirkiu liusum. ok aghi kirkiæ sialff lyus sitt sum hun fyrræ atti. kombær konæ mz laghæ inleﬂning sinni. ok will æi præstær hanæ inleﬂæ. ok mistir hun mz ﬂy siængæ læghi sitt. ﬂa dyli præstr mæﬂ twem præstum ok sialwær han ﬂriﬂi at han hænni æi inleﬂning sundi. ællr bøte ﬂre. mærkr. twa biskupi oc enæ bondænum.

Nu hawer præstær tyund ok tillaghur fangit. ﬂa skal prestær wactæ tiﬂæ sinnær ok witæ hwat han ær bondæ skyldugher. han a aldræ tiﬂæ vactæ. han ær skyldugher fæm daghæ høghtiﬂ uppi haldæ fore sokn hans. ﬂæt ær iulæ dagh ok paschæ. hælghunæ mæssæ ok kyndil mæssæ. ok kirkmæssæ. ﬂæssi fæm daghær æru hans rætir offr daghær aff bondom ok husfrum. ¶ Nu sitær bonde ællr husfru hemæ fran kirkiu om rættæn offær dagh. ﬂa offri ﬂæn dagh ﬂer ær næst hælægher æptir ok wæri sakløs. Nu ﬂryzkæs ﬂer ok wiliæ æi offræ ﬂa giældi twa pæningæ fore en.

¶ Nu kan bonde barn wiliæ kristnæ latæ. præstær ær borto ok æi mz lowi aff sokn farin. ok hawer han æi laghæ forfall ok mistir ﬂy barn kristnu ﬂa bøte præstær ﬂre. markr. ﬂem barnit atti. Nu kan barn siukt føt wærﬂæ. ok ﬂer æi præsti na kunnu. ﬂa aghu mæn ﬂet barn døpæ. j. watni ok ængu aﬂru. æru æi mæn til. ﬂa skulur konor ﬂæt barn døpæ. j. watni ok ængu aﬂru. ok sighiæ swa iæk døpir ﬂik. j. nampn faﬂurs ok sons oc ﬂæs hælghæ andæ. Dør ﬂæt barn swa ær døpt. ﬂa ma ﬂæt. j. kirkiu garﬂ læggiæs. liwær ﬂæt barn swa ær døpt. ok kan quikt til kirkiu komæ. ﬂa agher præster barni kristnu til fyllæ sum fyrr war fat. kan ﬂæt barn up wæxæ. ok iawæs um hwat ﬂæt hawer kristnu fangit ællær æi. j. enum iamlangæ ﬂer æptir. at ﬂæt føt war. ﬂa a biskuper ﬂæt ranzakæ ok

# 32 letæ. ok ﬂær mæﬂ giøræ sum han rættæst hittir. Nu byggir karl ok kiærling. j. ﬂorpe en samæn. ok konæ hans barn føﬂir. kan ﬂæt barn siuct føt wærﬂæ. fyr æn ﬂæt heﬂet dør døpi ﬂet faﬂir ællr moﬂer. ﬂy at ﬂøn hafﬂu ængum andrum til sighiæ. ﬂer ryffs æi hionælagh fore guziwæ lagh. Nu boæ flere. j. by. gangr bonde til grannæ ok beﬂes guziwæ lagh. ok granni syn guziwælagh. dør ﬂy barn heﬂit. bøte granni ﬂre. markr. ællr dyli mz tiu mannæ eﬂe at han æi guziwæ lagh sundi. ﬂær taker biskuper halfft. ok halfft arfwi barns. Ffar barn kristindom. ﬂa agher ængin sak fore guziwæ lagh uppi at haldæ.

¶ Nu kan bonde siuker liggiæ. ok præsti buﬂ fa. præstær later sik annæt, moﬂæri wæræ. dør ﬂæn man ok far æi reﬂskap sin. bøte præstær ﬂre markær. arfwm bondæns. Nu far præstær baﬂi sænder buﬂ at kristnæ barn ok siukum reﬂskap giøræ ﬂa a han hialpæ fyrræ bondæ æn barni. Nu latær præstr sik moﬂæri wæræ barn æn bondæ. dør ﬂæn man o skriptæﬂær bøte præstr ﬂre. markr arfwm bondæns. Nu far bonde præsti buﬂ lik at wighiæ. stander lik enæ nat inni o wight inni at bondæns twa nætær ællr ﬂreær. hæti prester wiﬂ ﬂrim markum. taker enæ bonden ok biskuper twa. fører bonde fyrræ ut æn lik hawer swa længi inni standit. ﬂa ær bonden sækær at ﬂrim markum. ﬂa ﬂre markr ﬂræskiptæs. taker enæ biskuper aﬂræ allir ﬂer mæn sum ﬂe iorﬂ attu ær lik iwir førﬂis. ok ﬂriﬂiu hundærit. Siﬂæn lik hawer ﬂre nætær inni standit ﬂa ma bonden sakløst lik ut føræ. ok sialwer. j. kirkiu garﬂ iorﬂæ. Nu giwær bonde præsti sak fore warﬂnæﬂ sin at han æi reﬂskap fik. Aghi ﬂer præster wald at witæ forfall sin mz twem præstum ok sialwer han ﬂriﬂi. ﬂæt ær ﬂæt fyrstæ at han æi buﬂ fik. annæt at hanum biskuper. stæmpt haffﬂi. ﬂriﬂiæ at han. j. sottæ siæng la. fiærﬂæ at han mæssu saghﬂi ﬂa han buﬂ fik. bristr at eﬂe bøte ﬂre marker arwm bondæns.

# 34
¶ Giør præstr mæssu fald a ﬂem dagh forhælghﬂ ær fore. bøte ﬂre. markr. ﬂa ﬂre. markr. aghu soknæ mæn. hans up takæ. utæn han witi laghæ forfall sin. ett ær ﬂæt at han siuker ligger. annæt at hanum biskuper buﬂ fik. ﬂæt a han witæ mæﬂ ﬂriggiæ præstæ eﬂe. Nu agher bonde um sunnudagh til kirkiu komæ. præstr a hælghudaghæ biuﬂæ. ok fastu daghæ. glømir præstr ok bryter bonde ﬂar ær præstr sækær ok æi bonde. biuﬂer præstær ok glømir bonde ok brytær. ﬂa ær bonde sæker at ﬂrim markum. swa ok præstr æn han glømir. Ffore allær ﬂer sakir ær præsti witis ﬂa a præstr fore sin forman kallæs. ok ﬂær a han sik antwiggiæ wæriæ ællr fællæ. wærs han wæri sakløs. fallz han bøte æptir lanz laghum. Nu ma æi biskuper ællr præstær man. j. forbuﬂ sættiæ. utæn fore ﬂæssi mal. ﬂæt ær fore skript ok tynd. ok kirkiu tillaghur ok præst. ok all andilik mal. ok æi fore fægiæld. Hwilikin præstr sum sæter bondæ utæn kirkiu o rætlikæ. ok utæn biskups orloff bøte ﬂre. markr. taki halff bonden ok halfte biskupin. Nu wærﬂr man. j. forbuﬂ sattær fore rættæ sak. sitær. j. forbuﬂi iwir nat ok iamlangæ. ﬂa ma biskoper han. j. ban sættiæ. will han æi sik rættæ ællr naﬂir søkiæ innæn nat ok iamlangæ. ﬂa skal kunungi til sighiæs. ok kunungr a iwir ﬂem mz swærﬂ rættæ. ok utæn kirkiugarﬂ dømæ. ok ﬂo rættir arwær goz hans skiptæ. ok liggi ﬂa siælwer fore brut sin.

# 36
¶ Nu will man egn sinæ til kloster ællr kirkiu giwæ. han a wald hwat han will hælder præsti giwæ til føﬂo ællr kirkiu til skruﬂz. Nu sighær præstr ællr kirkiuwæriænder meræ giwit wæræ. ok ﬂæt nekæs. liwer ﬂæn gaff. ﬂa hawi han wizorﬂ witæ huru mykit han gaf. Nu kan han døﬂær wæræ sum gaff ok arwær hans ne gen sighiæ. ﬂer skulu mz fastum weriæ ﬂem ﬂær wiﬂ waru. ok swa mangir fastær aghu wæræ wiﬂ giæff sum wiﬂ kiøp. hwariæ giæff æptir ﬂy hun ær til. giwer man egn fore sial sinæ kirkium ællr klostrum. ær wiﬂer rættær ærwingi ok ær han til wiz komin. sighiæ baﬂir ia wiﬂær. æru

# 38 til fastær ok full skiæl. standi ﬂæt fast ok fullt e huru mykit han giwer. Nu sighær ærwingi ne gen ællr æi wiﬂer. ællr ær owermaghi, ællr witwillinger. ﬂa ma han æi meræ giwæ æn hwarn tyundæ pæning. han a aff gambli byrﬂ sinni. hwat han a minnæ ællr meræ. ﬂæt ær laghæ giæff. allæ afflingæ iorﬂ ma man giwæ fore sial sinæ. giwær man sik til kloster ællr spitalæ. ﬂa aghi æi wald meræ giwæ æn ærwingiær wiliæ. utæn swa sum fyrr war ok saght. Nu giwer man meræ æn laghæ giæf. klander ﬂæt nokor innæn nat ok iamlangæ. gangi atær allt ﬂæt iwir ær laghæ giæff. kan ærwingi fangin wæræ ællr ær utlændis ællr owormaghi wæræ. ﬂa standi goﬂit. j. takæ handum til ærwingiær hem komæ. ællr or hæptum komæ. ællr owormaghi til rættæn aldær komber. hawi siﬂæn ærwingi vald hwat han will giæfinæ hældæ ællr ut giwæ. klander ﬂæt ængin innæn nat ok iamlangæ æptir ﬂem skiælum nu ær saght. ﬂa haldi kirkiæn ﬂæt fast ok fullt hun fangit hawer. Giwer man nokrom goz frændum ællr swenum standi ﬂy ens at ærwingiær wiliæ. Giwer man giæff mz rætz ærwingiæ wiliæ ﬂæn ﬂa ær rættær ærwingi ﬂa han giwer giæffwinæ. ﬂa hawi ængin wald fram a leﬂ ﬂa giæff atær brytæ. æn ﬂet ær giørt mz fastum ok fullum skiælum. Nu giwer man. i. løsørum kirkiu ællr præsti ﬂer skulu twer bolfastir mæn wiﬂ væræ. ﬂer ﬂæt skulu witnæ æn ﬂet klandæs kan. ok æi ma klokkæri ﬂær witni um bæræ. Nu delæs wiﬂær præstr ok kirkiæ præstær sighær sik til føﬂo giwit wæræ ok kirkiæ sik til skruﬂz. liwær ﬂen gaff hawi han wald at hemulæ hwem han will. hælder. ær æi ﬂæn til sum gaff. ﬂa witin ﬂæt tolff mæn aff sokninni hwilikit ﬂeræ ﬂæt mæﬂ rættu a. ok raﬂi halwi næmpd hwart ﬂeræ. præster ok kirkiæ. allt ﬂæt kirkiu giwit werﬂær hwat ﬂæt ær iorﬂ ællr løsøræ. swa oc all affraﬂ hænnær ﬂe sum hun aff iorﬂ far. hwat ﬂæt hænni giwit wærﬂer ællær hun mæﬂ tyund sinni køpir. swa ok um allæ tyund sinæ. ﬂær a kirkiæ sik skryﬂæ mæﬂ. ok ﬂær ma æncti annæt aff giøræs utæn samu kirkiu til ﬂarfwæ. Nu werﬂer kirkiu iorﬂ wæﬂsæt. gitær bonde iorﬂ sinæ atær løst ællr frænder hans innæn stæmpnudagh wæri ﬂeræ. gitær æi ater løst innæn stæmpnudagh. wæri ﬂe

# 40 væﬂsætning innæn bondæ laghum. giwær bonde præsti iorﬂ ællr løsøræ. hwat ﬂæt ær. j. sot ællr utæn sot. ﬂa aghær ﬂet præstær æptir præst. hwar æptir annæn utæn ﬂæt swa giwit wari. at ﬂæn præstr ﬂæt giwit war mati aff ﬂy giøræ hwat han wildi. ær hanum iorﬂ giwin. ﬂa skulu ﬂæt fastær witæ. ær ﬂæt. j. løsørum ﬂa skulu ﬂæt witni witæ sum fyrr ær saght. Nu dør bonde oc taker sik lægherstaﬂ utæn soknær. ﬂa aghær præstær aff hanum allæn fulnæﬂ hawæ swa sum han ﬂær laghi. swa aghær [Hskr C: ok præster hanum allær fullær siælæ mæssur sighiæ swa sum han ﬂær laghi.
	Nu komber ﬂæn man til kirkiu aff kirkiu ær sættær ﬂa sum mæssæ six. komber han fyrræ æn offræt ær ﬂa ma præster aff klæﬂum faræ. æn han will æi ællr aff kirkiu gangæ ok mæssufald bøte ﬂa hwarti bønder ællr præstær. bøte ﬂæn mæssufall ﬂæt giørﬂi. Nu kan ﬂæn man siﬂæn komæ. ﬂighiændæ mæssæ byriæﬂ ær. ﬂa ma æi præster. atær wændæ ok bønder mughu sakløst mæssu fram høræ. Nu kan lænsman sokn sak giwæ æt ﬂer mæssu hafﬂu mz ﬂem manni sum aff kirkiu war sættær. wæri ﬂa sokn sik mæﬂ tiu mannum ællr bøte ﬂre markr. Nu kan biltugher man til kirkiu komæ æi man han nøﬂoghæn aff kirkiu ællr kirkiu garﬂi vt dræghæ. ﬂer ma præster sakløst mæssu sighiæ. ok bønder sakløsir a høræ. Nu kan fontkar sundruct wærﬂæ. ﬂa skal præster soknæmæn at wæræ vm ﬂre sunnudaghæ. raﬂæ ﬂer æi bøtær a siu nætær æptir ﬂre stæmpnudaghæ bøte biskupi ﬂre markr. ﬂæt ær biskups ensak. Nu kan fisklekær wærﬂæ vm paschæ nat ﬂingizdaghæ nat. ællr hælghæ ﬂorsdax nat. ﬂa ma mærﬂæ vp takæ ok næt ok aff benæ. ok æi niﬂer sættiæ fyrr æn sungit ær vm ﬂe daghæ nu ær saght. samu hælghﬂ a man vm allæ sunnudaghæ haldæ. sum nu ær saght. ok aﬂræ daghæ ﬂer hælghir æru æn sunnudaghæ ma man sakløst at fiskum faræ. i. fisklekum. ok ma man anwærk ok warwærk at sakløso giøræ vm hælghudaghæ vtæn vm sunnudaghæ. ok ﬂo æi fyrr æn æptir mæssu. Nu taker moghandi man hand. i. futkar ællr konæ. bøte sæx øræ. ællr dyli mz twem mannum ok sialwæ han. ﬂriﬂi. giør owormaghi swa wæri sakløs. ﬂy at han æi bætær kunni. lægger man hatt ællr wantæ. wapn a klæﬂt altæri ﬂer wighﬂer sten liggær a. giældi fiuræ pæningæ. ællr dyli mz ens sins eﬂe ﬂe fiura ﬂæningæ a præster.

# 42 Iwir ﬂe mal nu vpp sighiæs ﬂær a biskuper ranzakæ ok iwir dømæ. vm hionalagh frænzæmis spiæl. guziwælagh spiæll sifskap spiæll. ﬂær a ængin soknæri a talæ vtæn biskuper. ællr ﬂæn biskups dom hawer handæ mællum. wærﬂer man sander fore ﬂy mali bøte biskupi sæx marker ok biskuper raﬂi hwat hionæ laghit skal standæ ællr æi. Nu fæstir man sik kono. ok bryz ﬂe fæst vpp mz kirkiu domæ. ﬂer bøte hwart ﬂeræ ﬂre markr. biskupi. swa ok æn ﬂøn æru laghlikæ samæn komin. skiliæ ﬂer sik vtæn kirkiu dom. ﬂer taker biskuper sæx markr. aff hwarium skilnæﬂ. ok bøte hwart ﬂeræ ﬂre markr. æn baﬂin waldæ skilnæﬂi. walder annæt ﬂeræ ﬂa bøte ﬂæt ﬂeræ sæx markr. skilnæﬂi walder. ok ﬂæt ﬂeræ se sakløs til hiunælax beﬂis Sigher man sik kono fæst hawæ ok hum nekær komber ﬂer kirkiunnæ formanz breff til. ok fore biuﬂer ﬂem annæt band at bindæ fyrr æn hint ær løst mz kirkiunnæ dome. giør hum siﬂæn annæt band fyr æn hint ær løst. bøti hun ﬂre. markær. ok ﬂre markr. samband giørﬂi mz hænni. ællr dyli mz tiu mannæ at han æi wisti ﬂæt hun fæst war. Nu wil man ok konæ samæn wighiæs. ﬂer aghu soknæ præsti sinum til at sighiæ præster a ﬂæt vm ﬂre sunnudaghæ liusæ. i. kirkiu dorum. at ﬂe hion fast æru mz lanzlaghum. ok ﬂer wiliæ mz kirkiu ræt samæn wighiæs. komber nokor innæn ﬂæn stæmpnudagh. ﬂøn forfall wet. i. ﬂy mali mæﬂ frænzæmi guziwælagh ællr at hun. ællr han aﬂrum fæst wær. ællr æn nokor wet annur handæ ﬂingh ﬂer hionælagh ma hindræ. ﬂa ma æi præster ﬂem samæn wighiæ. fyrr æn ﬂet mal ær vt rønt. komæ ﬂer ængin forfall innæn ﬂæn stæmpnudagh. nu ær saght ﬂa ma præster ﬂem samæn wighiæ. ok hawi ængin man wald vp ﬂet mal talæ ﬂæn ﬂæt hørﬂi at præster laghlikæ lysti. ællr siﬂæn hion samæn wighﬂ æru bøtæ sæx markr. taki twa kununger ok twa biskuper. ok twa malseghandi æn hionalaghit dømis fast

# 44 Nu six vm hormal. hwar sum giør enfallt hor mz oskyldi kono. bøten baﬂin sæx markr. swa bøtis ok fore twæfallt hor. komber baﬂi samæn hordomber frænzæmis spiæll. guziwælagh spiæll. sifskap spiæll. ﬂer bøtes hwart vm sik. giwær bonde husfru sinni sak fore hor. ﬂa skal han til ﬂæs manz a ﬂingi talæ sum han hor witir. ﬂær a han biuﬂæ lagh fore sik. ok wæriæ sik mz tiu mannæ eﬂe. fallz at eﬂe bøte ﬂre markr. ok konæn wæri wiﬂ lagh ok ne komin. ok wæri sik mz tiu mannum falz at eﬂe bøte ﬂre markr. ok ﬂæt ﬂeræ gangi skript at eﬂe faldær. ok bøte siﬂæn siængæ ran. æptir ﬂy sum sighiæs skal. i. giptæ malum. gitær ﬂæn man eﬂ giørt ok gangit. ﬂa wærin ﬂe baﬂin sakløs. Nu giwer husfru bondæ sak a ﬂingi fore hor. ﬂa a bonde fæstæ hænni tiu mannæ eﬂ. gitær han eﬂen fyllt wæri sakløs baﬂi man ok konæ. Ffallz at eﬂe bøte ﬂre markr. ok konæ wæri sik mz tiu manna eﬂe. falz at eﬂe bøte ﬂre markr. komæ baﬂi samæn hordomber ok guziwæ spiæl. frænzæmis spiæl ok sifskap spiæll. ﬂer bøtes hwart vm sik ok wærs mz enongum eﬂe æn wæriæs skal ængin ma andrum sak fore hor giwæ vtæn husfru ællr bonde giwi sinæ mællum. vtæn ﬂøn wærﬂin inni takin ællr æru til twæggiæ mannæ witni ﬂeræ sum synt ok set hawæ til gangu ok fra gangu. ﬂer ma biskups man fa antwiggiæ lagh ællr pæningæ. gitær ﬂæn man lagh fore sik gangit sum horit vitis ﬂa wæri ﬂe baﬂin sakløs. ok witnis mæn sakløsir. wærﬂær man bar ok a takin mz slikum witnum sum sighiæs skal. i. giptæ malum. ﬂa bøte horbotenæ hwart ﬂeræ mz ﬂrim markum ﬂem a biskuper Biskuper ær ok domæri iwir okær hwar sum okær giør bøte biskupi sex markr. æn han wærﬂær bar ok sander at ﬂy mali e hwariæ handæ banzmal ﬂæt ær. ær rættær malseghandi fore. ﬂa skal biskuper ﬂet letæ æptir sannæstu witnum ﬂem han kan fa. ok æptir ﬂy dømæ han sannæst hittir. Nu æru æi witni til. ﬂa dømis eﬂær fore ﬂæn sakin giff æptir lanzlaghum. gitær han eﬂen gangit friﬂi han ok hans goz. faldær at eﬂe bøte biskupi sæx markr. ok brot sin æptir lanzlaghum. taker ﬂer aff en ﬂriﬂiung kirkiæn annæn malseghandi ﬂriﬂiæ

# 46 hundærit hawer man hionælagh. i. kirkiu garﬂi ællr løskæ læghi ok hawer biskups lænsman ﬂær til twæggiæ mannæ witni. ﬂa wæri sik ﬂæn sum sakin giffs mz tiu mannæ eﬂe. giter han eﬂen gangit. sum sakin giffs wæri baﬂin sakløs. falder bøte ﬂre markr. ok konæn wæri wiﬂ lagh ok ne komin æn hun laghum orker falz hun bøte ﬂre markr. biskuper a skoﬂæ hwar sum kirkiæ ællr kirkiu garﬂer o skiær æru. hwar sum ﬂem o skiær giør han ær sæker at sæx markr. ok haldi kost fore biskupi ﬂa han kirkiu skiærir. ællr kirkiu garﬂ. Nu hawer man ﬂyﬂilagh mæﬂ fæ nokro. ok hæfﬂær ﬂæt sum kono nokræ. wærﬂer bar ok a takin han ma bindæ ok til ﬂinx føræ. ﬂæt skal malsæghandin giøræ. sum fæt a. siﬂæn skulu tolff mæn næmpnæs a ﬂinginu ﬂe ﬂæt skulu witæ hwat ﬂær ær sant vm. wæriæ ﬂer han sum sakin giffs. ﬂa bøte han. xl. markr. sakløsæn bant ok bastaﬂi. fællæ ﬂer han ﬂa a han liwændi. i. iorﬂ græwæs. ok swa fæ ﬂæt sum han ﬂe synd mæt giørﬂi. ﬂæt aghær han giøræ sum fæt atti. will malseghandi hanum liff vnnæ. ﬂa bøte ﬂen. vi. markr. sum giærﬂinæ giørﬂi til ﬂræskiptis. taker en lot biskupær. annæn malseghandi. ﬂriﬂiæ kununger. Nu giwer man aﬂrum sak fore ﬂylikæ giærning ﬂa skal han ﬂer til hawæ twæggiæ mannæ witni. han a wæriæ sik mæﬂ atærtan mannæ eﬂe. gitær han duls eﬂen gangit wæri sakløs. ok swa witnin. fallz at eﬂe bøte sæx markr. sum fyrr ær saght til ﬂræskiptis. ok biskuper raﬂi fore skript hans. Nu ær man vtlændis skriptaﬂer. beﬂes han breff aff biskupi ok æn biuﬂer brewæ fæ. ﬂæt æru twer ørær. will æi biskuper hanum breff fa innæn nat ok iæmlangæ ﬂa bøte. xl. markr. til ﬂræskiptis. taker en lot kununger. annæn malseghande. ﬂriﬂiæ allir mæn. Nu biuﬂer biskuper breff ok beﬂes brefwæ fæ will han æi giwæ innæn nat ok iamlangæ bøte. xl markr. ﬂær ær biskuper malseghandi at.

# 48 Nu giwer biskups lænsman bondæ sak fore hælghudaghæ brut. ællr sighær han giørt hawæ aﬂælwærknæﬂ a hælghum dagh. ællr at han hawer brutit sættæn fastudagh. ok skipaﬂæn. ok æru til twæggiæ mannæ witni. ﬂa ma han ﬂæt dyliæ mæﬂ tiu mannum. falder at eﬂe bøte ﬂre markr. ok ﬂo wærin sakløs. Nu sighær biskups lænsman skriptæﬂæn man. i. kirkiu wæræ gangin ﬂæn vti atti standæ. ællr at køt. i. script ællr samwæru hafft mæﬂ banzættum manni. ællr mæﬂ wiﬂærskiplum farit. ok æru twæggiæ mannæ witni til ﬂeræ malæ nu æru sagh. ﬂe witni aghu a ﬂingi witnæs. ﬂa wæri sik mz tiu mannum. i. ﬂassu mali. Hwarghin a biskups lænsman lagh ællr pæningæ vtæn han hawi rættæn malseghandæ fore sik. ællr twæggiæ mannæ witni. giter bondin laghin gangit wæri ﬂøn witnin sakløs. i. allum ﬂem malum sum biskuper a til kiæru. ﬂa wæri e witnin sakløs hwat laghin fyllæs ællr fællæs

¶ Nu bæriæs mæn vm hælghæn dagh swa at manhælghin skiærﬂis antwiggiæ mz drapum ællr fullum sarum. ﬂa taker biskuper ﬂre markr. gitær han warﬂt sik fore malseghandanum ﬂa wæri warﬂer fore biskupi. fallz han fore malseghandæ ﬂa bøte sum fyrr ær saght. Bæriæ twer en vm hælghæn dagh ællr flere. ﬂær bøtes æi vtæn enungæ bot fore. hwat ﬂæt ær ﬂriggiæ markæ sak ællr sæx Hwar sum dræper man vm syknæn dagh bøte kirkiunni ﬂre markr. dræpæ twer en ællr flere en man vm syknæn dagh. ﬂa bøten allir ﬂre markr biskupi. dræper man annæn vm hælghæn dagh bøte biskupi. vi. markr. dræpæ flere en man vnn hælghum dagh. bøte allir biskupi sæx markr. Dræper man faﬂur allr moﬂor ællr nokon innæn siænger alstær bøte sæx markr. æn ﬂæt war giørt vm hælghæn dagh. swa ok æn ﬂæt var giørt vm syknæn dagh

# 50 Dræper man præst ællr annæn klærk. ællr sargher fullum sarum vm syknæn dagh. ﬂa bøte. vi. markr kirkiunni fore banzmalit. ok ﬂre markr. fore manhælghﬂ hans. dræper vm hælghum dagh. ﬂa økis ﬂær til ﬂre markr. allir ﬂer sik gitæ wart. fore rættum malseghandæ. ﬂe sein wærﬂir fore allum ﬂem ﬂær a talæ ok ﬂer ati bot at æn ﬂæt fiollis

¶ Nu kan kirkiu garﬂer niﬂri liggiæ. ﬂa a biskups lænsman soknæ syn til næmpnæ. æru barliﬂ a kirkiu garﬂi. ok witnær swa syn. ﬂa bøte ﬂre markr. fore hwart liﬂ. til ﬂry æru. swari hwar føre sik ok sit liﬂ. ok sokn wæri sakløs. Nu ær swinasmughæ a kirkiu garﬂi. ﬂær fæ ma inløpæ. ællær ær huwer aff fallin ﬂer ær ﬂriggiæ øræ sak at. giældi ﬂen ﬂæt til bær ok sokn wæri sakløs. Nu stiæl man aff aﬂrum. i. kirkiu. ællr kirkiu garﬂi. ﬂa ma ﬂer hwar sin ﬂiuff takæ. ok ﬂiuffer bøte biskupi ﬂre markr. fore kirkiu friﬂ brutin. ok ﬂiuffnæﬂ bøte han æptir lanz laghum. han a æi ﬂer friﬂ hawæ ﬂy at han brøt gen samu kirkiu.

¶ Nu six vm sakir ﬂær biskuper aff eﬂum takæ æn ﬂer atærganx wærﬂæ. fore ens manz eﬂ a han ﬂre markr. æru flere. i. eﬂe æn han en. ﬂa taker han. vi. markr. ﬂre markr. aff eﬂwiti. ok ﬂre markr. aff huwzmanni. gangæs flere eﬂær iwir samu mal. ganz eﬂer tax eﬂer. ok ﬂingwitni æptir. ok bryz ﬂæt atær ﬂa giældin allir enongæ biskups bot. sæx markr. ﬂre markr aff huwzmanni. ok ﬂre markr. aff eﬂwitinu. æn ﬂe saman haldæ. skiliæs ﬂer at ﬂa bøte hwar ﬂeræ sæx øræ. ﬂær til eﬂwiti hawer fullt ﬂre markr. ok ﬂre markr. aff huwz mannum. hawi ængin wald at qwæliæ han ællr eﬂwiti hans meræ. gitær eﬂwiti warﬂt sik fore huwzmanni. ﬂa bøte huwzman sæx markr. hwar sum eﬂ ganger. ok bryz ﬂæn eﬂær atær. ﬂa

# 52 gangi boten in til huwzmanz. i. biskups sakini. ok huwzman gangi in til eﬂwitis. hwar sum til ﬂinx komber ok sigher sik eﬂ hawa giørt ok fyllt. ok will ﬂær mz winnæ sin delo broﬂer. ok dømis ﬂæt o gilt. ﬂa bøte ﬂre markr. æn æi ær eﬂwiti til. ær eﬂwiti til. ﬂa bøte ﬂre markr. eﬂwiti ok ﬂre markr. huwzman. ok gangi vndir skript hwat han sorit hawer ællr æi ganger owermaghi eﬂ ﬂæn minnæ ær æn fæmptan aræ. ællr skriptaﬂer man sum o leddær ær. i. kirkiu. ﬂer taker ok kirkiæn. vi. markr. ganger man twa eﬂæ vn en dagh. wæri ﬂæn eﬂer o gilder senærmer gangin war ok taki ﬂer kirkiæn sæx markr. Dømis eﬂer vp aff domæræ ællr aff laghmanni. ok ﬂryzskæs bonde wiﬂær. ok will hwarti] [Hskr  B:] wæﬂiæ ællr warﬂæ. ok æi domin standæ. ællær ræt giøræ. wæﬂiæ gen domæræ. ællr undir skript gangæ. will han hwarti gøræ utæn gangær. j. kirkiu siﬂen hanum forbuﬂæt ær. ok giør mæssu fall. ﬂa bøte fore mæssu fall ﬂæt fyrstæ ﬂre. markr. ok swa fore annæt ok ﬂriﬂiæ. æi wærﬂer ﬂe bot mere. ﬂo at mæssu fald sein flere. ﬂa æn han wæghir kirkiu ok kiøt atu ﬂa wæri sakløs. dømir domæri nokon fallin ok undir skript takær ok kirkiæn ﬂer pæningæ aff ok dømir domæri siﬂæn ﬂæn samæ warﬂæn ok annæn fallin fore samæ mal. ﬂa skal kirkiæn ﬂem samæ pæningæ sinæ ater fa sum warﬂer dømis. ok giwi han liﬂughen fore skript sinæ ﬂe sum atær stander. ok taki pæningæ sinæ up aff ﬂem ﬂa fællis. ok domærin bøte ﬂre. markr. fore domwillu sinæ. aff ﬂem ﬂrim markum. taker biskuper twa marker ok kunungr halffmark. oc half mark ﬂæn sum warﬂer dømis. hawær laghman swa dømpt. ﬂa bøte han. vi. markr. aff ﬂem sæx markum taker fiuræ marker biskuper ok enæ kununger ok enæ ﬂæn warﬂer dømis.

¶ Nu brytær klærkær wiﬂ lekman. hwariæ handæ sak ﬂæt hælzt ær. ﬂa a bonde kallæ klærk fore hans forman. ﬂæn kirkiunnæ dom hawær.

# 54 brytær lekman wiﬂ klærk. ﬂa kiæri ﬂæt a ﬂingi. lekman a ﬂe kiæru swaræ antwiggiæ mæﬂ laghum ællr laghæ botum. Brytæ ok kirkiunæ hion a annæt folk. ællr ok annæt folk til ﬂeræ. ﬂet a undir lanzlagh standæ. hwat brutum ﬂæt hælzt æru. swa oc æn mæn delæ wiﬂ kirkiu um iorﬂ. e hwat iorﬂ ﬂæt hælzt ær. ﬂet a undir lanzlagh standæ ok kononx  dom. ok laghmanz skilu. allæ staﬂi ﬂer biskuper will æi bondæ ræt giøræ. ﬂa a bonde fore sin konong komæ. allær iorﬂæ delur. ok allær iorﬂæ awerkæn hwat ﬂæt warﬂer klærkæ. ællr lekmæn. ﬂæt a æptir lanzlaghum standæ.

¶ Allir aghu. j. guzfriﬂi wæræ ok ﬂeræ hælghu kirkiu. ﬂer guzlikamæ at fylghiæ. ok ﬂær æru. j. flok ok i farunøte mz hwar sum ﬂæn friﬂ brytær. hwat ﬂæt ær utæn kirkiu garﬂ ællr innæn. ﬂa ær ﬂæt swa gilt sum ﬂæt wari giørt. j. kirkiu sialffri. ok ﬂo hwart æptir sinum brutum. Nu fa ﬂer at delæ annær six. j. ﬂem friﬂi skaﬂæ fangit hawæ ok annær nekær. witin ﬂæt tolff mæn ﬂer sum ﬂe tolff næmpnæ. ﬂe tolff skulu væræ af samu sokn. hwar sum stiæls til at takæ guz likamæ siﬂen hanum forbuﬂæt ær. bøte biskupi ﬂre. markr.

¶ Iwir ﬂe mal nu vp tæliæs aghu baﬂi næmpd raﬂæ krunæ ok kirkiæ. Brytær man friﬂ sanctæ laurinzædagh. dræﬂer man ællr sargher. ællr sanctæ erix dagh. oc a waræ fru dagh ﬂæn øfræ. ællr skiærﬂorsdagh til upsala farændi. ﬂer wærændi. ok ﬂæﬂæn farændi. ﬂa bøte. xx. marker krununni ok. xx. markr. kirkiunni fore friﬂ brutit. brytær nokor friﬂ um fyrru mariu mæssu. j. sictunum. ællr ﬂa biskuper wighir kirkiu. ﬂa bøte samulund. ﬂen friﬂer nu ær up talder ganger in um aptænsanx timæ a aptninum. ok ut a annæn dagh ﬂa dagh fulghit ær. aghu baﬂi næmpd 

# 56 raﬂæ krunæ ok kirkiæ. æn eﬂsorit bryz. j. kirkiu ællær. kirkiu garﬂi. hwat mæn hittæs satir ællr o satir ællr a kirkiu wæghi til farændi kirkiu ællr fra. æn swa ær at ﬂem fyrræ a skildi. hwar ok sum man werﬂær nøﬂoghær aff kirkiu ællr kirkiugarﬂi at dræghin. hwat illgiærningis manni ﬂet hælzt ær. utæn han hawi brutit gen samu kirkiu sum han ær ﬂa innæn staddær. ﬂa takær krunæn. xx. markr. ok. xx. markr. kirkiæn æn giærﬂin ær lyus ok opinbar. ﬂa æn giærﬂin ær æi lius ok opinbar. ﬂa raﬂi halfri næmpd krunæ ok halfi kirkiæ. ok halfwi ﬂæn ﬂer fællæ wiliæ. fællis ﬂæn sum sakin giffs. ﬂa skiptis friﬂ brut sum fyrr ær saght. ok allt at eno. vi. markr. fore banzmalit. ok kost biskupi æn skiæriæ skal kirkiu ællr kirkiu garﬂ. ﬂa æn manhælghin ær skiærﬂ. i. kirkiu garﬂinum. ﬂa bøtes ﬂæt æptir lanzlaghum. ok ﬂo sæx. markr. fore banzmalit æn ﬂæt ær giørt. j. kirkiu ællr kirkiu garﬂi. J næmpd ﬂere ﬂæssi orﬂ høræ til sum nu æru up saghﬂ skal kununx lænsman ok biskups baﬂir wiﬂ væræ ok æi annær at enæst. ok raﬂi halfwi næmpd krunæ ok kirkiæ. ok halfwi ﬂæn ﬂer fællæ wiliæ.

Nu ær talder kirkiu balker. kristær ok kirkiæ wæri var hialp.f Amen.

Hær byriæs kununx balker ok tæliæs j. hanum flokkær tolff.

i	¶ Huru kunungr a væliæs oc takæs.
ii	¶ vm erix gatu.
iii	¶ vm kununx vighilsi.
iiii	¶ vm orættær hæmpdir.
v	¶ vm hemsoknir.
vi	¶ vm quinnæ friﬂ.
vii	¶ vm kirkiu friﬂ oc ﬂinx friﬂ.
viii	¶ vm hamblæn.
ix	¶ vm eﬂsøris bøtær.
x	¶ vm kununx leﬂung oc hans skipvistir.
xi	¶ vm roﬂsins utskyldir.
xii	¶ vm varﬂhald.

# 56 Nv ﬂorfwæ land kunung væliæ. ﬂa skulu ﬂry folkland fyrstu kunung takæ. ﬂet ær tiundæ land. ok attundæ land. ok fiæﬂrundæ land. uplandæ laghman wiﬂ upsalir a han fyrst til kununx dømis skiliæ. ﬂer næst hwar laghmaﬂær æptir aﬂrum. Suﬂærmannæ. østgiøtæ. tyuhæræﬂæ. wæstgiøtæ. nærikiæ. væsmannæ. ﬂer aghu han til krunu oc kununx dømes skiliæ. landum raﬂæ. riki styræ. lagh styrkiæ ok friﬂ at haldæ. ﬂa ær han dømpder til upsalæ øﬂæ.

¶ Nu a han erix gatu riﬂæ. ﬂe aghu hanum fylghiæ. ok aghu hanum gislæ sættiæ. ok eﬂæ swæriæ. ok han a ﬂem lagh at giwæ ok friﬂ at swæriæ. aff upsalum aghu ﬂer hanum fylghiæ ok til strænginæs. ﬂer aghu suﬂær mæn wiﬂ takæ. ok hanum mæﬂ gruﬂum ok gislum møtæ ok til swintunæ fylghiæ. ﬂer skulu østgøtær hanum møtæ. ok fylghiæ hanum giønum land sitt. ok swa til miﬂiæn skogh a holæwiﬂ. ﬂær skulu smalændingiær møtæ ok fyliæ hanum til ønæbækkiæ bro. ﬂær aghu hanum wæstgiøtær møtæ mæﬂ gruﬂum ok gislum. ok fylghiæ hanum swa til romondæ boﬂæ. ﬂer skulu hanum nærikiær møtæ ok fyliæ hanum til upp howæ bro. ﬂer skulu hanum wæstmæn møtæ mz gruﬂum ok gislum. ok fylghiæ hanum til østensbro. ﬂer skulu hanum møtæ uplændingiær ok fylghiæ hanum til upsalæ. ﬂa ær ﬂen konongr til land ok rikis laghlikæ kumin. mz upsweum ok suﬂermannum gøtum ok gutum ok allum smalændingium. ﬂa hawer han riﬂit rættæ erix gatu.

¶ Nu a han aff ærkibiskupi ok lybiskupum til krunu wighiæs. j. upsalæ kirkiu. siﬂen ær han ok skyldugher kunungr wæræ ok krunu bæræ. ﬂa a han upsalæ øﬂæ ok dulghæ drap ok danær arff.

# 60 ﬂa ma han ﬂiænistumannum sinum læn giwæ. wærﬂær han goﬂer konongr ﬂa lati guﬂ han længi liwæ.

ﬂæssin mal æru kununx eﬂsøre ok aldræ høxto hærrænnæ. j. sweriki. ﬂæt ær ﬂet fyrstæ hwar sum hæmpnis a annæn ok annær giørﬂi giærﬂinæ. ællr annær skilnæﬂer kom ﬂeræ mællum. ﬂættæ ær annæt. hwar sum hæmpnis a gruﬂ ok a giøræ sæt. swa ok hwar sum hæmpnis a giør lagh ok gangin ællr a laghæ til mæli. ﬂæt a hundæris næmpd witæ hwat ﬂæt war sæt ællr æi.

¶ ﬂættæ ær ﬂæt ﬂriﬂiæ. riﬂer man hem at aﬂrum ok giør hanum hemsokn hwat sum ﬂer æru en ællr flere. ok ﬂæs wiliændis hanum skaﬂæ, giøræ. ællær nokrom. j. hans garﬂi. ﬂæt fyrstæ ﬂer. i. garﬂ komæ sarghæ sla til bloﬂz. ællr dræpæ. ællr bastæ ok bindæ ﬂæn sakløs ær. ﬂa hawæ ﬂer allir kununx eﬂsøre brutit. ok ær ﬂer hwar huwzman fore sik. ﬂer læggiæs allir biltughir ok ﬂeræ bo til skiptis. Nu kan swa wæræ at ﬂer riﬂæ. j. garﬂ ok ængin skaﬂæ gitæ giørt utæn brytæ hus hans dyli mz atertanmannæ eﬂe ællr bøte sæx marker. ﬂy at ﬂer ær høt mz litlu bøt. Nu kan ﬂæn fallæ sum fangit biuﬂer ﬂet ær ﬂæn sum hemsokn giør. wærﬂer han slæghin sarghæﬂer dræpin innæn garﬂ ok grindæ stulpæ liggi o gilder. Nu kan ﬂæn sum æi ær bondæns hionæ søkiæ bondæns garﬂ fore o winum sinum. j. ﬂrangum. ﬂa aghu hans arfwær æn han dræpin werﬂer ællr sar. bo skiptæ oc bøtær takæ. ok hin biﬂin. i. friﬂ sum iorﬂinæ atti. Nu hittæs mæn satir ok skiliæs o sattir. æn ﬂo at giærﬂ komi ﬂeræ mællum. ﬂa ær ﬂæt æi hemsokn utæn gangi aff ﬂem garﬂi. ok. i. annæn. far sik wapn ok fylghi ganger atær til hans ok giør fullæ giærﬂ

# 62 ﬂet ær hemsokn. Rinder man at garﬂi fore o winum sinum. skiutær til hans ællr kastær. far han skaﬂæ. j. garﬂinum ær staddær. ﬂæt ær hemsokn. swa at eﬂsørrt bryz a hanum sialwm antwiggiæ mz sarum ællr drapum. ﬂa a han baﬂi bo skiptæ ok. j. friﬂ biﬂiæ. bryz eﬂsørit a annæn æn a landboæn siælwæn. ﬂa aghi ﬂen bo at skiptæ sum eﬂsørit ær brutit a ok ﬂæn biﬂi han. j friﬂ iorﬂinæ a.

¶ ﬂættæ ær ﬂæt fiærﬂæ. taker man kono mz vald synis a syn antwiggiæ a hænni ællær a hanum. ﬂe han giørﬂi hænni ællr hvn hanum. ællr ær swa nær by at høræ ma op ok a kallæn ællr swa nær vægh. værﬂer ﬂæt laghlikæ skiærskotæt. ﬂa a ﬂæt hundæris næmpd witæ. hwat ﬂer ær sant um. takær man kono mz wald. wærﬂer bar ok a takin. ællr fangin . a færski giærning ok witnæ han. xii. mæn ﬂær til. ﬂa a han undir swærﬂ dømæs. takær man kono mz wald dræper konæ han. j. ﬂy liggi o gilder. taker man kono mz wald ok rymir aff land mæﬂ hænni werﬂer laghlikæ wnin til valz giærning. ﬂa a han aldrigh fyrr friﬂ fa æn kononnæ giptæ man biﬂer fore hanum.

¶ Sitær man a kirkiu vægh fore andrum. dræper sargher ællr bloﬂviti slar. han hawer brutit kununx eﬂsøre. komber æi drap ællr sar ﬂeræ mællum. ﬂa ær høt mz ængu bøt. skil ﬂem a kirkiu wægh ællr a ﬂinxwægh. ok æi af langi awnd. utæn aff braﬂum giærningum ﬂæt ær æi kununx eﬂsøre. Faræ mæn fran kirkiu ællr ﬂingi. faræ til sin win ællr pæninx øl. ællr annæn staﬂ. ok æi genstæ hem. giørs ﬂem forsæti. ok fa skaﬂæ. ﬂer ær æi kirkiu friﬂer brutin. ok æi ﬂinxfriﬂer.

# 64
¶ Takær man leﬂir til stox huggr aff hænder ællr føter ﬂæt ær kononx eﬂsøre brutit. utæn ﬂet komi. i. wapnæ skipti. giør konæ ællr owormaghi swa. bøten mz lagha botum. æi ma konæ ællr owormaghi friﬂ flyæ.

¶ ﬂassi mal wir hawm nu up talt ﬂe æru kununx eﬂsøre ok aldræ høxtu hærrænnæ. i. sweriki. hwar sum ﬂer brytær a mot. han hawer fore giørt allu ﬂy sum han a owæn a iorﬂinni. swa mangi sum ﬂer æru. ok swa lanzwist ok biltughir læggiæs um alt rikit. ok aldrigh. j. friﬂ komæ fyrr æn ﬂen bipær fore hanum sum han brøt til. Nu ma ængin annærs fore giøræ. æi faﬂir sons. oc æi son faﬂurs. ok æi broﬂer broﬂors. ællr ængin annærs fore giøræ skiptis aldræ ﬂeræ lotær fyrst bort aff sum sakløsir æru. ok taki hwar sin lot sum han a. i. bono. siﬂæn hans lotær sum brutlikær ær. skiptis. j. ﬂry. en lot taker malseghandi. annæn kunungr. ﬂriﬂiæ allir mæn. ﬂagher han biﬂær fore hanum sum han hawer brutit til ællr ﬂæs arfwi. ﬂa a kunungær hanum friﬂ giwæ. ok løsi sik. j. friﬂ wiﬂ kunung. mz. xl. markum. ﬂa ﬂæssi næmpd skal næmpnæs. ﬂa skulu ﬂer baﬂir wiﬂ wæræ ok ia wiﬂ sighiæ sum saman delæ. hwilikin sum ﬂer tolff wæriæ mæﬂ sinum eﬂe han ær warﬂer. hwilikin sum ﬂer fællæ han ær fallin. sum fyr ær ok saght. e hwar mæn hittæs satir ok skiliæs o satir. ﬂær ær æi eﬂsøre brutit. hwar sum ﬂæn man husær ok hemær biltughær ær laghﬂer ok sworin enæ nat bøte ﬂre. markr. husær han flere nætær bøte. xl. markr. ællr wæri sik mæﬂ ﬂrætylptum eﬂe. hwar sum ﬂæn man husær ællær hemær innæn ﬂæn dagh sum hanum ær laghﬂer til ﬂæs han rymæ skal væri sakløs.

# 66
¶ Nu biuﬂer konongr liﬂ ok leﬂung ut. biuz ut roﬂ ok ræt. ﬂa skal næmpnæ hampn ok stampn. ok styriman. ok hasætæ allæ. ok han a biuﬂæs a kyndil ﬂingum ok stæﬂiæs a liﬂstæmpnum. um allær kununx utgiærﬂir. ﬂa skal buﬂ fiughur tan natum fyr komæ æn ﬂæt utgiørs. ﬂæt ær laghæ leﬂungr. fiugher skip aff hundæri hwariu. will kununger utrikis faræ ællr hærr sin utsændæ. raﬂi sialwer huru længi han wil uti wæræ. ﬂættæ buﬂ ær. j. fyrstu skipwist. sitær han qwær ok will æi sialwer ut faræ. ok æi hærr sin utrikis sændæ. ﬂa ær laghæ leﬂungr. attæ pund ok attæ spæn. j. hampnu hwariæ. at fyrstu skipwist. j. tiundæ landi ok attundæ landi æptir upsalæ spanni. j. fiæﬂrundæ landi æptir enækøpunx spanni. j. andri skipwistinni. aghu wæræ sæx pund ok sæx spæn. twa skipwistir skulu mz pæningum utgiøræs. xl. markr. j. hwart skip. ﬂe skulu iwir all ﬂry folkland gangæ slikt aff markland iorﬂær sum aff wighum manni um ﬂry skip. ﬂæt fiærﬂæ skal giøræs utt aff mantali aff bondom ok bondæ sonom leghudrængium ok løskæ mannum. ﬂen kallæs wæræ moghændi man sum tiughu aræ ær. han skal. j. allum utskyldum standæ ﬂer til kunungr han undan taker. Nu skal skipwist utgiøræs ok. i. kununx vistæ hus føræs. ﬂa skal maﬂer wæræ fore hampnu hwarri. ok en fore attungi hwarium slikæn attunx mæn wiliæ takæ. æi skal han wæræ fatøkæri æn ﬂen niu markæ kost a. æi witwillingr ællr owormaghi ok ﬂo en um ar hwart. ok lænsmaﬂær fore hundæri allu. ællr hans wist umbuﬂ. hwilikin ﬂeræ ﬂet latær bøte ﬂre. markr. enæ ﬂem lænit hawer andræ hundærinu. ﬂriﬂiu tækiu manninum. allir aghv ﬂer skipwist ok spannæ malæ ok andrær utgiærﬂir giøræ. sum bønder æru. wæri ﬂæn bonde sum skipwist ok spannæ malæ orkær giøræ. ok andræ utgiærﬂir. ﬂen æi orkær ﬂæt giøræ. wæri han leghu drængær ok giøri ut fiuræ ørtogher um arit. Nu komæ ﬂer mæﬂ kununx utgiærﬂum fore kononx wistæhus. ﬂer a attunx maﬂer fore standæ ok hampnu mæn allir. will æi bonde ræt giøræ fore rættæn stæmpnu dagh

# 68 ﬂrim daghum fyrr æn skipwistin skal utgangæ. ﬂa aghu hampnæ mæn hem til hans gangæ. ok mætæ twa pæningæ fore en aff hanum. ok swa kununge fulnæﬂ fa. Swa ær ok um spannæ malæ. kornspan ok malt span. swa ok um ættærgiæld ﬂet æru. xxx. markr. e hwar ut giærﬂir skulu utgiøræs aff mantali. ﬂer skal hundæri allt at mantali iæmføræs. Nu skal kununger hawæ fiugher nøt af hundæri hwariu. fetæ ko ællr ko mykit nøt. hwar fiærﬂungr sitt nøt. ok sæx bøndær ett far. hwar bonde fiugher fang hø ællr fiuræ pæningæ. hwar bonde ett høns ær æi høns til. ﬂa æru twer um lamb ett. ællr kiﬂ. ællr gris fore ett høns. ok enæ gas fore ﬂry høns. ﬂæn æi hawer høns. Nu kiærir tækiuman ok sigher sik æi fullær utgiærﬂir fangit hawæ. attunx maﬂer sighær sik fullt hawæ utgiwit aff attungi sinum ok swa sannæ hampnu mæn mæﬂ hanum. fylli ﬂæt mæﬂ attæ attunx mannum ok lænsmanni sinum ok væri siﬂæn sakløs. æi ma attunger lagh fore sik biuﬂæ. ok æi fiærﬂunger ællr halfft hundæri. aldræ sizst helt hundæri ma aldrigh lagh fore kununx ut giærﬂir giwæ. Nu aghu bønder fulnæﬂ fore kirkiu giøræ. fore swa mykit kirkiu bol ær. ﬂet ær markland iorﬂær undir hundæris kirkiu hwariæ. ok half. mark. undir tolftæ kirkiu. hawer kirkiæn meræ frælst standi ﬂæt fore bondænum ok wæri sakløs. sittiæ landboær quærri ﬂer sum rætlikæ aghu utgiøræ. ællr ﬂiænistumæn ællr andri bønder. ﬂer sum bøndær kunnu æi ræt aff fa. ﬂo at ﬂe kræwin ﬂæt fore garﬂi hans. ﬂa aghi kununger wald at takæ fore hanum hwat han will fore ﬂe utgiærﬂir ok sakøre mz. ﬂæt æru ﬂrir øræ fore witinæ. ok ﬂre. markr. fore hamnunæ. Sitær attunger qwær sæker at. v. markum. fiærﬂunger. at. x. markum. halft hundæri. xx. markr. allt hundæri. xl. markr. ok skipwistinæ fullæ. ﬂe bot liggær til kononx borﬂ. æ hwar kununger far fvllt ﬂa wæri bønder sakløsir. e. hwat utskyldum ﬂæt hælzt ær. hwat ﬂæt ær skipwist ællr spannæ mali. ættærgiæld. nøt far høns hø. ﬂa skal lænsman ællr hans buﬂ fore væræ. ok attunx mæn ﬂer skulu æi bort faræ fyrr æn tækiumæn hawæ fullt fangit. ﬂer skulu witæ hwar sum utgiør ællær hwar sum quær sitær. ﬂæn ær warﬂer ﬂer

# 70 wæriæ. ﬂæn ær ok fallin ﬂer fællæ. fællis fiærﬂunger fore nøt bøte ﬂre. markr. swa ok æn annær fællis bøte ﬂre. markr. ﬂem taki tækiuman. fællis man fore far ett bøte ﬂre øræ. ﬂem taki oc tækiuman. fællis fore høns ællr hø giældi twa pæningæ fore en. ﬂættæ skal allt ut takæs sighær tækiu man ﬂæt wæræ ogilt sum hanum føres fari hem ok hæmpti annæt bætræ at sakløso. æi mughu kirkiu wæriænder næmpnæs fore kununx utgiærﬂir. Nu kunnu kununx utgiærﬂir æi komæ a rættum stæmpnudagh. ﬂa ær ﬂær forfall fore. ett ær ﬂæt at ﬂer æi buﬂ fingu annæt at ﬂer illt wæﬂer fingu. swa at førsl spiltis æn ﬂer hanæ utførﬂin. ﬂæt skal lænsman fyllæ ok attæ attonx mæn mæﬂ hanum. sitær allt hundæri quært ﬂa søki folklanz hærræ mz tolff folk lanz mannum ut. xl. markr. ok skipwistinæ mz swa gangi kununx utgiærﬂir fram guﬂ giwi hanum at got gangn.

ﬂættæ æru roﬂsins utskyldir. attæ markær smørs. hwar ﬂæn sitt eghit brøﬂ ætær. ok ørtogh pæningæ aff hwarium bondæ fore ﬂinglamæ. ok. x. at ættærgiældi aff hwariu skiplaghi. ok mark aff hwarri ar æn ﬂer hemæ sittiæ fore leﬂunx lamæ. faræ ﬂer iwir haff mæﬂ leﬂungi sinum. wærin ﬂa liﬂughir fore leﬂungx lamæ. æi wærin ﬂeræ utgiærﬂir flere. Nu ær skip ut. j. leﬂung gangit. ok utæn warﬂ oc waku komit. stiæl ﬂer man aff aﬂrum ællr rænir. ællr bryter iwir lanzlagh. hwat sak ﬂet hælzt ær. ﬂæt a wæræ halw dyræ at botum æn ﬂæt hemæ giørs. oc halw læghræ at eﬂum ok witnum. Nu werﬂer ﬂen sander at giærning. ﬂa bøtes sak. i. ﬂre ﬂriﬂiungæ. taker en lot styriman annæn malseghandi. ﬂriﬂiæ hassætær allir. werﬂer ﬂer men dræpin ællr huggin fullum sarum. ﬂer agher kununger. xl. markr. fore friﬂbrutit.

# 72 Nu kan ﬂættæ sættæs fyr æn ﬂer hem komæ. oc kan siﬂen ﬂet mal delæs. ﬂa a han ﬂet witæ sæt oc bøt mz styrimanni sinum oc hassætum. vi. werﬂer ﬂet æi sæt fyr æn ﬂer hem komæ. standi ﬂa fore mz lanszlaghum ællr laghæ botum. kaster man annæn utbyrﬂis mz wiliæ werki oc æru til twæggiæ mannæ witni. bøte ﬂre. markr. fore ﬂæt borﬂ til lanz wet. ok sæx. markr fore  ﬂæt borﬂ haffs wet. giørs ﬂæt mz vaﬂæ wæri sakløs. giør styriman aﬂrum a sigh ligh. bøte ater skaﬂæ oc mz ﬂre. markr. giør hanum mere skaﬂæ bøte ater mz fullum giældum. allir aghu hampn fore kononge rymæ oc swa fore biskupi oc iarli. ællr fore formanni ﬂem sum kononger hawer fore sik.

¶ Nu taker styriman warﬂ fore brygiu sinæ. wærﬂer. i. warﬂi scorin bøte. vi. øræ. kan scaﬂi. i. skipi wærﬂæ utæn aff sio ællr innæn aff landi. bøte warﬂ maﬂer scaﬂæ atær oc mz ﬂre. markr. æn æi werﬂer ﬂæn fangin sum scaﬂen giørﬂi. ﬂen bøte ﬂre. markr. sum warﬂ fællir. ﬂæn sum styriman til warﬂz næmpnir. oc scaﬂæn atær sum fyr ær saght. Nu wæntir man hær a land sit. ﬂa wiliæ ﬂer warﬂ utsættiæ til landgiømo sinnær. byæ warﬂ. strandæ warﬂ. oc bøte warﬂ. Fællir man byæ warﬂ. strandæ warﬂ. ællr. j. ﬂem varﬂi scorin wærﬂer. ﬂre. mark bot at. taker enæ kunungr aﬂræ skiplaghit. ﬂriﬂiu takr han sum. j. warﬂi skiær. wærﬂer æi scorin ok fæl lir ﬂøn warﬂ. ﬂa taker enæ mark han sum. j. warﬂhaldinu ær mz hanum. Nu fællir man bøtes warﬂ ællr scorin werﬂer j. ﬂem warﬂi sæx. markr bot at. ﬂæt ær kununx ensak. Nu kan skaﬂi giønum ﬂæssæ warﬂæ komæ nu æru upsaghir. ﬂa ær ﬂet wizorﬂ ﬂæs sum warﬂin halder. witi ﬂæt mz twem mannum ﬂer han hørﬂo at han øpte laghlikæ ﬂry hærop. orkær han æi ﬂøm witnum ﬂa bøte. xl. markr. æn ﬂer hæriæs oc brænnis. giørs ængin skaﬂi ﬂa wæri sakløs.

# 74 ængin ma oc annæn. j. warﬂ fore sik sættiæ utæn han swari sakum fore ﬂen han fore sik sætær. swa sum han sialwer swaræ skuli æn han. j. warﬂi brytæ at kunni. bønder oc bolfastir mæn skulu. j. warﬂ næmpnæs. æi ma konæ. i. warﬂ at sættiæs oc æi løskæ mæn. Nu kan man aff bøte warﬂ qwæliæs. quæls aff kononx manni fore warﬂ. ﬂa taki witni aff ﬂem til kom. wær han ﬂen man. væri sakløs. Fallz han bøte sum fyr ær saght. strandæ warﬂer a haldæs til ﬂæs sol ær up gangin. siﬂen skal han laghlikæ til sighiæ ﬂem næst hanum skal warﬂ haldæ mæﬂ twæggiæ mannæ witnum oc siﬂen gangi warﬂer sum buﬂkaffli. ﬂættæ æru forfall ﬂeræ sum warﬂ skulu haldæ. ligger han. i. sott ællr sarum. ællr hawer døﬂen warﬂnæﬂ fore dorum. ællr ær kallæﬂer aff kononge. ællr ær elder høghri æn hawæ ﬂorff. ællr ær a fiæti feær sins. ﬂæssi forfall nu æru upp saghﬂ scal han witæ mz twem mannum oc sialwer han ﬂriﬂi. fallz at witnum ﬂa bøte bot æﬂtir ﬂy sum fyrr ær saght.

Swa lyktæs kononx balker at roﬂæ rætt. kononger. j. hympnum giøme os allæ slæt. amen.

Hær byriæs ærfﬂæ balker oc tæliæ. i. hanum flokker fæm oc tiughu.

i	¶ huru man scal laghlikæ kono fæstæ.
ii	¶ vm brylløps giærﬂir.
iii	¶ vm giptæmal.
iiii	¶ vm morghon giæff.
v	¶ huru konæ forwerker morghon giærf sinæ.
vi	¶ huru man werﬂer. i. horsiæng dræpin.
vii	¶ vm ﬂe giptur barnæ goz ær fore.
viii	¶ vm hemfylghﬂir.
ix	¶ vm giæwer oc kiøp innæn siængær alder.
x	¶ vm scipti ﬂer hion sciliæs barnløs.
xi	¶ vm brystarff.
xii	¶ vm skyldarff.

# 76 xiii	¶ vm kullærarff.
xiiii	¶ vm bak arff.
xv	¶ vm iamnæﬂæ arff.
xvi	¶ vm niﬂer arff.
xvii	¶ vm ofsinnis arff.
xviii	¶ vm sciøt arff.
xix	¶ vm ﬂrælæ arff.
xx	¶ vm rantaknæ kunu barns arff.
xxi	¶ vm biltughæ manz arff.
xxii	¶ vm lighris bøter.
xxiii	¶ huru barn skal faﬂur witæ.
xxiiii	¶ huru frillu barn ærwis.
xxv	¶ vm giæld æptir døﬂæn. 

	Erfﬂæ balker byriæs at giptæ malum. ﬂy at æ komber en aff twem maﬂær aff manni. hwar aff aﬂrum. ængin tu komæ oc swa samæn at æi munu skiliæs um siﬂir en liﬂær fra oc annær æpti liwer. aff siængæ alstri byriæs allt arff.

Maﬂer scal kono biﬂiæ. oc æi mæﬂ waldi takæ. han skal faﬂur hænnær. oc næstu frænder at hittæ oc ﬂeræ goﬂwiliæ letæ. Nu kan hanum wæl swaræs. ﬂa a faﬂir wald fæstnæﬂæ fæ takæ. ær æi faﬂir til. ﬂa ær moﬂer til. ær æi moﬂer til. ﬂa ær broﬂer til. ær æi broﬂir til. ﬂa ær systir til. æn hun gipt ær. æi ma mø mø giptæ. ær æi systir til ﬂa ær faﬂur faﬂir til. ær æi han til. ﬂa ær faﬂur moﬂer til. ær æi hun til. ﬂæ ær moﬂor faﬂir til. ﬂa ær moﬂor moﬂer til. ﬂa ær faﬂur broﬂer til. ﬂa ær moﬂor broﬂer til. ﬂa ær faﬂur systir til. ﬂa ær moﬂor systir til. ær æi hun til. ﬂa æru brøllunger oc syzlunger baﬂi iæmpnær a fæﬂerni oc møﬂerni. ﬂa skal fæﬂerni fæstnæﬂæ fæ takæ. oc æi møﬂerni. ær nærmer møﬂerni æn fæﬂerni. ﬂa a møﬂerni

# 78 fæstnæﬂæ fæ takæ. hwera sum annæn rænir fæstning bøte ﬂre. markr. taki ﬂem ﬂæn ræntær ær fæstningæ malæ. hwar sum giptir mø utæn rætz giptæ manz orloff. bøte. xl . markr. ællr witi loff aff rætum giptæ manni mz atertan mannæ eﬂe. Nu ær fæstningæ takit. ﬂa scal han fæstæ mz attæ mannum. ﬂer skulu fastær at wæræ. fiuri aff manzins halfw oc fiuri aff kononnæ. ﬂa  ær fæstningæ fæ baﬂi laghlikæ borit oc wiﬂer takit. hwar sum bær fæstningæ fæ a fæstningæ fæ. bøte ﬂre. markr. ællr dyli mz. x. mannum at han æi wisti at fyrr war fæstningæ fæ borit. Nu kan mø sialff wiﬂ fæstningæ fæ takæ. ﬂa bøte han botenæ fæstningæ fæ bar utan ﬂeræ wiliæ næstu frænder waru. Hwilikin mø man taker mot faﬂurs wiliæ ællr moﬂor æn ﬂe liwæ hwat hun taker han til aﬂalmanz ællr løskæ læghis ﬂa wæri miskunnæ konæ faﬂurs oc moﬂor oc ænxi annærs frændæ ællr gips manz. vill faﬂir ællr moﬂer hænni forlatæ sak sinæ ﬂa taki hun fullæn ærfﬂæ lot up. Nu deles ﬂær um hwat hænni varﬂer forlatit ællr æi. ﬂa skulu ﬂet tolff mæn witæ.

Nu kan ﬂem manni hugher wændæs ællr kono oc wiliæ æi ﬂa fæstning haldæ. hawi ﬂa ﬂen foregiørt førningum oc fæstnæﬂæ fæ oc mz ﬂrim markum sum æi will fæstning haldæ Nu ær lict ﬂeræ mal bæggiæ. at hun vill æi ﬂa fæstning haldæ. ﬂa lati hun hans fæstnæﬂæ fæ atær. oc førningæ oc mæﬂ ﬂre. markr. fæstir man kono. oc ær wiﬂ faﬂir ællr moﬂer ællr frænder ﬂer næstu ær æi konæ sialff a fæstningæ stæmpnu ællr ær æi til wiz komin ællr aldærs aghi wald mz frændum sinum ne sighiæ oc ﬂæn man fæst haffﬂi andrum bøte ﬂre markr til ﬂræskiptis. Nu ær konæ sialff a fæstningæ stæmpnu skilis ﬂy enæst ﬂeræ fæstning at biskuper will. han a scoﬂæ ﬂe forfall sum ﬂeræ mællum ær.

# 80
¶ Nu raﬂær man til brylløps. i. brylløps timæ sankær han bruﬂmannum ok bruﬂframmu oc sændir gen kono ﬂere sum hans ær fæstikonæ. Nu syns hanum fæstikonæ hans. ﬂa riﬂer han annæn timæ oc beﬂes fæstikono sinæ. oc syns hanum sum fyrræ. bøte ﬂa giptæman ﬂre. markr. køpgilder til ﬂræsciptis. ok ﬂre. markr karlgilder taki bonden fore sin kost. ænkiæ agher sialff giptu sinni raﬂæ. Nu ær fæstikonæ hans sund hanum. i. ﬂrim brylløps timum. i. iamlangæ enum. sankki ﬂa frændæ flok sin. ok taki fæsti kono sinæ oc hete ﬂe konæ laghtakin oc æi rantakin. hwar sum hanæ rænir aff hanum bøte. xl. markr. Nu kan allt wæl wæræ. bruﬂmæn gen bruﬂkomæ oc bruﬂ frammæ. ﬂer skulu. j. friﬂi ﬂit komæ. oc swa ﬂer wæræ. oc ﬂæﬂen faræ. mysfyrmis ﬂem nokot a ﬂem wægh ﬂa a faﬂir oc næstu frænder ﬂer æptir søkiæ. Nu dør bruﬂ a wægh uti ater lik til byær oc mz fylghﬂ hænnær. Dør bruﬂgomi a wægh uti. atær lik til byær ok mæﬂfylghﬂ hans. Nu komber bruﬂ hem til bondæ sins. ﬂa ær hun. i. warﬂnæﬂ bondæ sins komin. kan husbondænum ællr husfrunni ællr aﬂrum hionom ﬂeræ. ﬂa ær bonde oc husfru oc barn ﬂeræ all. i. hundræﬂæ giældum æn ﬂer dræpin wærﬂæ. ok. i. xl. markr. æn ﬂer sar wærﬂæ. reﬂu hion oc all annur bondæns hion liggin all. i. twæbøte.

¶ Nu æstir man liuﬂ oc beﬂes giptæmal aff skyldum mannum. ﬂa a ﬂæn giptæmalum raﬂæ sum scyldæster ær. han a kono manni giptæ til heﬂer oc til husfru. oc til siæng halfræ. til lasæ oc nyklæ. oc til laghæ ﬂriﬂiunx.

# 82 i. allu han a. i. løsørum oc han afflæ fa utæn gull oc hemæ hion. oc til allæn ﬂæn ræt uplænzk lagh æru. oc hin hælghi erikær kununger gaff. i. nampn faﬂurs ok sons ok ﬂæs hælghæ andæ. Nu ærfir bonde ællr husfru frænder sinæ. ærwir baﬂi iorﬂ oc løsøræ. ﬂa aghin løsøræ baﬂin oc iorﬂ ﬂet ﬂeræ sum ærfwir.

¶ Hindrædax um morghen agher bonde husfru sinæ heﬂræ. oc hænni morghon giæff at giwæ. giwer han. i. egnum ﬂa skal han mz fastum giwæ oc fullum skiælum swa mykit han will. Swa mykit sum morghon giæff ær swa mykit ma husfru giwæ bondæ sinum ater mæﬂ fastum oc fullum skiælum. oc wæri swa gild ﬂe giæff sum ﬂe bonde hænni gaff ﬂæssæ giæff nu ær saghﬂ mughu ﬂer giwæ hwat ﬂer æru rikæri ællr fatøkæri bønder husfrum sinum. swa mughu oc husfrur ﬂeræ ﬂem ater. i. gen giwæ. ok wæri ok ﬂet laghæ giæff.

¶ Nu kan konæ hor giøræ. werﬂer laghlikæ til wnnin. ﬂa hawer hun foregiørt morghongiæff sinni oc allu ﬂy hun war gipt oc giwin til. komber giælskaper mællum giptz manz oc giptæ kono oc wænis ﬂæt til ﬂeræ. ﬂa standi fore mz atærtanmannæ eﬂe falz at eﬂe bøte sæx. markr til ﬂræskiptis.

¶ Ganger annærs manz konæ a bulstær oc bleo. i. annæræ kono siæng. wærﬂer ﬂer bar oc a takin. ﬂa skal hanæ til ﬂinx føræ. fællæ tolff mæn, kononæ sum fangin ær. ﬂa fællis hun til. xl. markr. hawer hun æi ﬂæningæ til at bøtæ. ﬂa bøte lokkæ sinæ oc øron oc næsær ok hete e horstakkæ. takær konæ aﬂræ. i. siæng mz bondæ sinum oc mz samu

# 84 uitnum oc slar hanæ ﬂer. i. hæl ok fællæ hanæ tolff mæn liggi ogild. Nu kan man takæ annæn. i. siæng mz kono sinni. oc slar hanæ ﬂær. i. hæl ællr baﬂin ﬂøm. ﬂa skal han ﬂem samæn fiætræ døt oc quict. ællr baﬂin døﬂ oc swa til ﬂinx føræ. ﬂet skulu tolff mæn uitæ hwat ﬂer ær sant um. fællæs ﬂøn sum dræpin æru liggi baﬂin ogild. fællis ﬂen sum drap ﬂa fællis han til morﬂgiældæ. wrækær bonde bort husfru sinæ laghtaknæ. oc taker. j. staﬂ andræ oc. i. siæng mz sik lægger. ﬂa rænir han husfru lasæ oc nyklæ. kiærir hun ﬂæt oc frænder hænnær ﬂet hun hawer borit stol a stol. oc rænti hanæ lasæ oc nyklæ. ﬂæt kallær utskutzstolæ. ﬂer ær xl. markr. bot at. oc ﬂa ﬂræskiptæs.

¶ Nu giptis konæ. i. karls bo. giptis til laghæ ﬂriiunx. giptis karl. i. kono bo. giptis til twæggiæ lotæ. Nu ganger hun a giptu aﬂræ. ok barns hænnær fæﬂærni ær inni mz hænni. ﬂa skal fyrst barns hænnær fæﬂerni undæn skiptæs. ok taki ﬂet fyrstunni twa løtenæ aff løsørum. oc siﬂæn giptis mannin til twæggiæ lotæ. j. ﬂriﬂiung hænnær. æru ok ﬂre giptur wærif lagh samu. hawi aldrigh ængin wald at giptæs. i. barnæ fæﬂerni. Giptis konæ. j. karls bo. ok æru ﬂer barn fore. ﬂa scal undæn skiptæs ﬂeræ lotær sum fyrr ær saght. ok giptis aldrigh konæ. i. barnnænnæ møﬂerni. skiptis ﬂet undæn fyrr. viliæ ﬂøn bolagh læggiæ mz fæﬂer ællr moﬂor. ﬂa giøri ﬂæt mz bolax fastum. ﬂer skulu tolff wæræ. Nu ær maﬂer twægiptær ok ær fyrr undæn scipt. ﬂa taker bonden halfft wiﬂer twa konor. æru ﬂa ﬂreær æi far han ﬂy meræ. oc taki slict giptæ sum giptæ. ær konæ twægipt. oc ær fyrr undæn scipt. ﬂa takær hun ﬂriﬂiung wiﬂ twa mæn. æru ﬂe ﬂrir æi far hun ﬂy meræ. ok taki slict giptæ sum giptæ. Nu kan baﬂi faﬂir ok moﬂer døﬂ wæræ. raﬂin ﬂa fore barnægoz frænder ﬂer næstu annær a fæﬂerni oc annær a møﬂerni

# 86 mæﬂ skyldæstu witnum. kunnu ﬂer mællum sin delæ ﬂa giffs ﬂem wizorﬂ barnægoz at raﬂæ sum bætær kan oc bætær will. æ til ﬂæs barn til wiz komæ. Dør bonde oc liwer husfru æptir raﬂi husfru fore barnæ fæﬂerni ﬂer til hun giptis. siﬂen hun giptis ater raﬂin ﬂa fæﬂernis frænder ﬂer næstu fore barnum oc barnægoz. æ hwar sum barnægoz hawer handæmællum hwat ﬂet ær faﬂir ællr moﬂer. ællr frænder. ﬂa a han hwart ar rækning aff ﬂy goz giøræ fore næstu frændum.

¶ Nu giptir bonde son sin ællr dottor. giwer mæﬂfylghﬂ mz ﬂem iorﬂ oc løsøræ. hawi ﬂæt swa længi sum faﬂir oc moﬂer sighiæ ia wiﬂ. ok æi længer. ﬂy at ængin ma annæn quikæn ærfwæ. æi barn ællr barnæ barn. hwarti faﬂir ællr broﬂir ællr ængin annær skylder man. utæn giwi hwar aﬂrum ut mz tiu mannæ eﬂe. falder at eﬂe bøte ﬂre. markr. oc giwi ﬂet utt aff hanum kræffs. Nu giptir man son sin ællr dotor. ok giwer mæﬂfylghﬂ mz ﬂem baﬂi a fæﬂerni oc møﬂerni. dør siﬂen faﬂir ællr moﬂer. kræfiæ sizkini æptir lot sinum. bæri ﬂa atær giptinæ til skipt mz swornom eﬂe. oc taki ﬂer hwar ﬂeræ lot sin. systir oc broﬂir. hwart æptir byrﬂ sinni. Kan son ællr doter skiptæ bort sin lot ællr andru kost affhændæ sik. ﬂa skal siﬂen gipt til skipt gangæ. ﬂa standi ﬂet. i. lot ﬂæs sum fangit hawer oc foregiørt ær. j. giptinni. ﬂa taki fullæn skiptis lot. ær meræ giptin æn skiptin oc hawer han forhæfﬂæt giptinæ. ﬂa giældi, ater aff sinu swa mykit j skiptæ lotin bristær.

# 88
¶ Nu a bonde vald at giwæ husfru sinni til ﬂriggiæ markæ utæn morghon giæff. swa ma ok husfru giwæ bondæ sinum ok allt at eno morghon giæff atær æn hun swa will. Nu agher faﬂir oc moﬂir wald at giwæ barni sinu til ﬂriggiæ markæ. æn swa mykit ær atær at hwar son far ﬂre. markr oc dotter tolff øræ. ær æi oc swa mykit til. ﬂa gangi giæff til skiptis. allt ﬂæt bonden ok husfrun kiøpæ samæn baﬂi. i. iorﬂ oc løsørum. ﬂet kallær siængæ køp. aghi husfrun ﬂriﬂiung oc bonden twa løti aff bolkøpinu. liutæ ﬂøn swa sæliæ sum køpæ gangi ﬂa a husfrunnæ lot ﬂriﬂiungær ok twe løtir a bondæn.

¶ Nu kunnu hion barnløs skiliæs. dør man fyr æn konæ. taki hwart keræ siæng æptir annæt mz allu ﬂy ﬂer til hører. mz bulstær oc linlak hofﬂæ dynu oc aklæﬂi. liwer konæ æptir bondæ sin. aghi kirkiu klæﬂi sin ﬂe bæzstu hælder æn ﬂe wærstu. ﬂet a wæræ stænizæ oc kiurtil. ok iwirklæﬂi. huwﬂdukær. æi ok ﬂy meræ at meræ til æri. lifer bønde æptir husfru sinæ. aghi fyrst hæst ﬂen bæzstæ. oc wapn sin fræls ﬂe han, ma wæl til wighis mæﬂ faræ. ækki oc ﬂy meræ at meræ til se æn nu ær saght. Dør bonde oc liwer husfru. ﬂa gangi hæstær hans ok saﬂul til skiptis. ok husfrun aghi siæng sinæ utæn skipti. ok hint allt annæt gangi til skiptis ﬂøn baﬂin atto. j. løsørum ok. i. hindrædax giæff sum. i andrum bom hwat hælder bonde dør ællr

# 90 husfru. Dør bonde ok ær æi barn æptir. ok ﬂæn komber til garﬂzs arffwi will skiptæ ok allu raﬂæ. sitær hun wiﬂ swar ok sigher ﬂæt sant ær. Jæk war mz bondæ minum skiæmber æn iæk skuldi. ok wit wildum baﬂi. wænti iæk ﬂæt at iæk ær æi at meru komin æn rættri skipt. ﬂagher iæk hawer lot min fangit aff rættri skipt hus oc inuiﬂur oc køp okur bæggiæ. ﬂa will iæk sighiæ ﬂik til lasæ oc nyklæ. Dør bonde ær barn æncti komber ﬂæn til garﬂz arffwi will skiptæ oc raﬂæ. ﬂa swarær husfrun fore sitær. Jæk ær mæﬂ barni oc byrﬂi bondæ mins. ﬂa a ﬂet goz synæs oc seæs. oc. j. iæmpnæﬂæ hænder sætiæs ok ﬂo raﬂi husfrun føﬂu sinni. ok læggi ﬂa stæmpnudagh fore husfrunæ manaﬂæ stæmpnu. ﬂet æru siu manæﬂær. føﬂes ﬂæt barn oc. j. hem komber a siu manæﬂum æptir siﬂæn bonden døﬂer ær. taki ﬂet barn arff ok orff. ﬂæt kallær skyndæﬂæ manæﬂ. Fføﬂis ﬂæt barn oc. i. hem komber. i. attæ manæﬂum æptir ﬂet bonden døﬂer ær. taki ﬂet barn arff oc orff. ﬂet kallær ytighiæ manæﬂ. Føﬂis ﬂæt barn oc. i. hem kombær niu manæﬂum æptir ﬂet bonden døﬂær ær taki ﬂæt barn arff ok orff. ﬂæt kallær laghæ manæﬂæ. Fføﬂes ﬂæt barn oc. j. hem komber tiu manæﬂum æptir ﬂæt bonden døﬂer ær. taki ﬂæt barn arff oc orff ﬂæt kallær senæﬂæ manæﬂæ. føﬂis barn ﬂy sennæ. ﬂa ma æi horbarn arfwi skiptæ. oc fylli siﬂen husfrun ater hwat hun hawer foregiørt aff ﬂy goz. Nu sigher hun sik mz barni wærit hawæ. oc ﬂet forekoms. ﬂa a hun ﬂæt witæ mz twem quinnum oc tiu mannæ eﬂe. Nu delæ mæn um brylløps kost annær sigher kost wæræ mere atgangin oc annær minni. ﬂa fylli atær swa mykin kost sum han wiﬂ kiænnis ok tiu mannæ eﬂ mz at kostrin war æi mere.

¶ Dør bonde ok liwer barn æptir ﬂa ærfwir barn faﬂur sin. ok swa moﬂor sum faﬂur æ hwat ﬂæt ær hældær son ællr dotter. ﬂa takær systir ﬂriﬂiung uiﬂ broﬂor.

# 92 æ swa mang sizkini ﬂe æru ﬂa taker æ systir halw minnæ æn broﬂer liwæ barn æptir broﬂor. taki slict broﬂor barn sum broﬂir. ok slict systurbarn sum systir allt til fæmptæ manz. ﬂer hwart føﬂes fram aff aﬂru æ mæn ett sizskini liwer ﬂaghær syzskini æru all døﬂ. ﬂa taker slict systurbarn sum broﬂorbarn. Nu dør bonde oc ær æi barn æptir. ﬂa æru barnæ barn til. taki ﬂøn arff oc orff. ær æi barnæ barn til. oc hawæ ﬂer barnæ barn barn æptir sik taki ﬂøn arff oc orff. oc hwarti faﬂir ællær moﬂer systir ællr broﬂer. æn ﬂo at ﬂe til sein. Nu kan son ællr dotter ærfwæ faﬂur sin ællr moﬂor sinæ. liwer annærs siskinis affkomæ. ﬂa taki ﬂæt fullæn sin lot. broﬂor lot æn han aff brøﬂer utkomin ær. oc systur lot æn han aff systur utkomin ær. allt innæna fæmptæ man. æi ma fæmpti man arff takæ. ﬂæssin arff nu æru upp tald. ﬂøn kallæs brystarff. Komber aldrigh bakarff. ællr nokor annur arff ﬂær innæn mæﬂen nokot liwer aff brystarffwi. Nu sighiæ frænder barnsins barn døt føt wæræ. ﬂa sighær ﬂæn wiﬂ swar sitær. at barn ær quict føt. ok ﬂæt barn ﬂa miolk aff moﬂor spinæ. syntis ﬂær a horn a har. ﬂer bær en konæ twæggiæ mannæ witni. ﬂer komber moﬂer at magher arfwi barni sinu. Nu dør bonde oc liwer barn æptir komber æruingi til ﬂinx oc liuﬂ beﬂes. iæk hawer faﬂur min ærfft. oc will iæk lot min witæ skiæræ oc skiptæ. oc fæﬂerni minu raﬂæ. swarær ﬂa broﬂer hans. wit, attum faﬂur giømin ok goﬂæn. ﬂæn baﬂi kunni afflæ oc giømæ. ﬂæt ær okart raﬂ at wit baﬂir afflum ok baﬂir giømum. ﬂy at samæn ær brøﬂræ bo bæzst. Ne sigher hin iæk will skiæræ oc skiptæ. oc lot min uitæ ok fæﬂærni minu raﬂæ. giffs ﬂa hanum wizorﬂ til rættæ laghæskipt. aghu ﬂer. i. flerum byum æn enum. ﬂa taki ynxtæ sizkini næst solo. oc siﬂen . e swa hwart sum ﬂet ær gamalt til. ok ﬂæt ælztæ fiærst. Nu aghu ﬂer. i. flerum byum æn enum. ﬂa skulu fæﬂærnis frænder oc møﬂernis skiptæ hwarium sin lot sum ﬂer iæmpnæst kunnu. ﬂer aghu møﬂernis frænder lot skiæræ. oc fæﬂerni a skiøti haldæ. ok møﬂernis frænder loti up takæ. klander ﬂæt nokot sizskini siﬂen

# 94 fore aﬂru ﬂa aghu ﬂæt syzlungr oc brøllunger uitæ atertan ﬂer sum boskiptis fastær waru. hwat a hwars ﬂeræ lot kom. brøllunger oc syzlungær skulu ﬂer. i. wæræ. æru æi ﬂer til. ﬂa taki ﬂem niﬂum æru næstir. oc kyni æru kunnæstir. ok siﬂæn ma sizskini a annæt sizskini fastæ bindæ Oc æi fyrræ. hawær son ællr dotter ærfft faﬂur sin. ﬂæt goz fyllin syzlungr oc brøllunger boskiptis eﬂ at hwar ræﬂ fullum sinum lot. oc siﬂen witi ﬂa faﬂir fang oc son fæﬂærni mz atærtanmannæ eﬂe. at oklutræﬂu oc oklandaﬂu. Nu sigher han wæræ klandæt. i. faﬂurs daghum. ﬂa witin ﬂæt tolff mæn. hwat ﬂæt. j. faﬂurs daghum klandæt war ællr æi . war ﬂæt. j. faﬂurs daghum klandæt. ﬂa bindi son fastæ a rættæn eghandæ. war ﬂet æi. j. faﬂurs daghum klandæt. ﬂa witi mz fæﬂærnis witu sinni. sum fyrr ær saght. æ huru mang sizskini. i. bo æru samæn. krankæs ﬂeræ bo. ællr bætræs gangi a aldræ ﬂeræ lot æ mæﬂen ﬂer hawæ oskipt sinæ mællum.

¶ Nu six um skyld arff. ær døﬂ faﬂir oc moﬂir oc liwæ sizskini æptir. swa mang ﬂe æru. dør siﬂen ett aff ﬂem sizskinum. ﬂa komber broﬂer at arfwi brøﬂær sinum æn æi ær systir til. ællr systir æptir systur sinæ. æn æi ær broﬂer til. ær baﬂi æptir systir oc broﬂir. ﬂa takær broﬂer broﬂor lot. oc systir systur lot. oc swa ærffwir allt ﬂet aff brøﬂær ær komit sum broﬂer. oc swa ﬂen aff systur ær komin sum systir allt til fæmptæ manz. e mæn nokot sizskini liwær. æi ma fæmpti man arff takæ. oc taki systir. j. um egnum æptir ﬂy ﬂæt giælder. i. bolbynum. mæﬂ fastæ witnum ﬂem sum skyldæsti æru. æru bolbyær flere æn brøﬂer æru. ﬂa taki oc systir sin lot. i. bolbynum. ﬂer skils siængær alder sum sizskini æru flere æn ett. ærffwi aldrigh kollær koll. fyrr æn annær ær alder døﬂær. aldrigh oc siænger alder annæn fyrr æn annær ær alder døﬂær.

# 96
¶ Nu ær døﬂ faﬂir oc moﬂir. oc liwæ barn æptir. baﬂi sunder kollæ ok samkollæ. Nu dør ett aff samkolli. ærfi ﬂa samkolli ﬂre løti. oc sunderkolli fiærﬂung. hwat ﬂæt ær systir ællr broﬂir. hwat ﬂer æru flere ællr færri. j. sundærkollinum. ﬂa fa ﬂer æi ﬂy meræ æn fiærﬂungin. oc ﬂo. i. umegnum æptir ﬂy ﬂæt giælder. i. bolbynum. ok fullt ær gen fullu. æru kollær twer. ær allt døt æptir annæn. ﬂa ærfwi kollær koll. ok ængin annær man ællr konæ.

¶ Dør barn oc liwer æptir faﬂir ællr moﬂer. ok annæt ﬂeræ ær døt. ﬂa ærffwi halfft faﬂir ællr moﬂer. oc halfft samsizkini. Dør engæ barn. ﬂa ærfwi. twa løti faﬂir ællr moﬂer oc ﬂriﬂiung sunderkolli. ær æi samsizkini til. ællr sunderkolli. ﬂa ærwi allt faﬂir ællr moﬂer ok giwi ængum utt aff.

¶ Delæs wiﬂær baﬂi faﬂurs faﬂir oc moﬂor faﬂir. ﬂe æru all iampn ærwæ. Delæs wiﬂer faﬂur faﬂir oc moﬂor moﬂer. ællr moﬂor faﬂir oc faﬂur moﬂer. ﬂer æru all. i. iæmpn arfwi. æ hwar sum delæs wiﬂer a fæﬂerni oc møﬂerni baﬂi iæmpnær. ﬂer taki halfft hwart. æru æi baﬂir iæmpnær. ﬂa taki ﬂæn arff sum næst ær borin oc gifwi æncti ut aff. Dør man oc liwer æptir faﬂir oc moﬂer. hawer ﬂen man goz fangit mæﬂ giptu sinni. dør han barnløs. ærwi ﬂa twaløti faﬂir. ok moﬂer ﬂriﬂiung.

# 98
¶ Delæ mæn um niﬂærarff. ﬂa takær ﬂæn arff sum niﬂum ær næstær oc kyni ær kunnæster ok byrﬂi sik til mz atærtanmannæ eﬂe. oc giwi æncti ut aff. Nu delæs wiﬂer fapur broﬂir oc moﬂor faﬂir ællr moﬂor moﬂer. ﬂa takær moﬂor faﬂir arff oc hin gangi fra. swa stander moﬂor moﬂer. i. arfwi sum moﬂor faﬂir ær ﬂæt oc faﬂur faﬂir. ællr faﬂur moﬂer. wæri lagh samu. Nu delæs wiﬂer faﬂir ællr moﬂer wiﬂer broﬂor barn ællr systur barn. ﬂa ærfwi fæﬂerni ællr møﬂærni. oc hin gangi fran. swa frampt at ænkti liwær aff bondæns barnum oc husfrunær. liwær nokot aff ﬂem ﬂa giwi ﬂem halfft ut sum fyrr ær saght. æn ﬂer æru samkollæ. æru ﬂer sunder kollæ ﬂa taki ﬂriﬂiung. oc ærwi swa sonæ barn sum son. oc swa dottor barn sum dotter. allt til fæmptæ manz. sum aff ﬂem føﬂes. Nu wærﬂera konæ hærtakin mz affling bondæ sins. hun scal ﬂet lysæ fore haptum oc skiparum sinum. kan atær komæ barn oc hafptær. oc bæræ hafptær witni ﬂa a kirkiunnæ forman ﬂæt utletæ. mz tolff mannum ﬂem ælztu. j. ﬂe byghﬂ æru. hwat ﬂet barn agher arff takæ ællr æi. wærﬂær man siukær a skipum uti. næmpnir rættæn ærwingiæ. dør ﬂæn man. taki ﬂen arff oc orff sum boﬂækarlær witni bæræ.

¶ Nu six um ofsinnis arf. Sæz allt samæn. j. bat man oc konæ. ok barn mz ﬂem. wet ængin hwar fyrst dør. ællr lænxt liwer. ﬂer ganger fæﬂerni til fæﬂærnis oc møﬂerni til møﬂernis. sættiæs all. i. slæﬂæ samæn bonde oc husfru oc barn oc akæ all. i. wak enæ. wet ængin hwar lænxt liwær ællr fyrst dør. gangi oc ﬂer fæﬂærni til fæﬂærnis oc møﬂerni til møﬂernis. ﬂæt kallær ofsinnis arff. brinder

# 100 allt inni bonde oc husfru. wet ængin hwar fyrst dør. gangi oc ﬂer fæﬂerni til fæﬂernis. oc møﬂærni til møﬂernis. Gangr hærr a land brænnir oc dræﬂer. wet ængin hwar lænxt lifer gangi swa ﬂæt arff sum fyrr ær saght. swa oc æn mæn. i. striﬂ døæ. wet ængin hwar fyrst dør. wæri lagh samu. sum fyrr ær saght. hwar sum ﬂæn dræﬂer han ærfwæ atti han ær skilder wiﬂ arff. oc bøte bot mz hundræﬂum ok. xl. utæn ﬂet se mz waﬂæ til komit. tolff mæn aghu ﬂæt witæ. hwat hælder han til arffs drap ællr æi.

¶ Nu six um skiøtsætu barn. afflær man barn. i. løskælæghi. oc taker man ﬂa kono til laghgiptæ husfru. ﬂa taker man ﬂa kono til laghgiptæ husfru. ﬂa taker ﬂæt barn arff oc orff sum annæt aﬂælkono barn. æn ﬂo at konæ ællr maﬂer hawi ﬂæssi. i. mællum a aﬂræ giptu gangit. fæstir man kono. siukær ællr helbryghﬂu mæﬂ fastum oc fullum skiælum. ﬂa han hawer fyrr til frillu hawæt. oc barn mz hawæt. oc hawær han hanæ swa fæst sum nu æt saght. ﬂa wæri ﬂæt barn aﬂalkono barn. æ hwat bonden liwær ællr han døﬂer ær. afflæs barn. j. fæstum taki ﬂæt barn arff oc orff. Deles ﬂæt ok sighiæ kunu æi laghlikæ fæstæ wæræ. ﬂa fylli hun mz attæ fastum. fiurum aff manz halw. ok fiurum a quinnæ halw. ﬂe aghu swa swæriæ at ﬂer ﬂa wiﬂ waru han hanæ laghlikæ fæsti.

¶ Nu taker o fræls man o frælsæ kono. ok wighis wiﬂ hanæ oc afflær barn mz hænni. ﬂæt barn a frælst wæræ. Nu takær fræls man o frælsæ kono mz lagh ok lanzræt. ok mz eghanda wiliæ. afflæ ﬂøn barn samæn. ﬂæt barn a frælst wæræ. ok swa konæ. ok allt ﬂæt aff hænni føﬂes siﬂæn. takær o fræls man frælsæ kono mz lagh oc lanz ræt. gangær awgh or æt sinni fa ﬂøn barn samæn. ﬂer gangær barn a bætri halw.

# 102 Nu wærﬂær konæ waldtakin. ok wærﬂer. i. ﬂy sinni hawændi mz barni. oc wærﬂer man laghlikæ til wnnin mæﬂ tolff mannum. ﬂa tak ﬂæt barn arf. ok orff æ hwar ﬂy kan arff til fallæ.

¶ Nu wærﬂer man biltugher laghﬂer ok rymir aff landi ok husfru han mz hanum Afflæ barn mæn ﬂe biltugh æru. ﬂæt barn a æi arff taka Nu kan ﬂæt barn afflæs inlændis. ok føﬂæs utlændis. ﬂæt barn ma æi arff takæ. Nu kan man barn afflæ. mz han biltugher ær utlændis oc føﬂi inlændis. taki ﬂæt barn arff ok orff. Nu wærﬂer man biltugher ok rymi aff land. ok husfru hans sitær oc qwærr æptir hanum. komber han ate ok afflær barn mz hænni fyrr æn han friﬂ far. æi ma ﬂæt barn arff taka ﬂæt hetir rishofﬂi. Nu kan biltughum manni fallæ arff til handæ. hwa arff ﬂet hælzt ær. wæri han skildær wiﬂ arff. ok ﬂer ærfwin sum næst æru. kan han friﬂ fa. ok falder hanum siﬂen arff til. ﬂa ma han arff taka oc æncti aff ﬂy fyrræ til fioll. ﬂa han biltugher war.

¶ Nu six um lighris bøtær. wæri slikt lighri o fræls manz ok o frælsæ kono. swa sum fræls manz ok frælsæ kono. Nu later mø lighræ sik aff møær aldri. halfffæmpti mark bot at. latær lighræ sik annæn timæ oc annæn man. at marker ﬂreær. latær lighræ sik ﬂriﬂiæ timæ ok ﬂriﬂiæ man. tolff øræ bot. at. later lighræ sik optæri fa bot ængæ. Nu latær ænkiæ sik lighræ ﬂre. markr bot at. latær lighræ annæn timæ tolff øræ bot at. latær lighræ sik optæri fa bot ængæ. at ﬂæssu lighri ær bot ængin meræ æn nu ær upsaghﬂ. taki moﬂer lighris bot ok hun føﬂe barn fram um ﬂry ar. ær barn ﬂeræ mællum ﬂa taki barn lighris bot. Nu ma æi lighris bot bøtæs utæn barn witni bæri. ok han wærﬂer laghlikæ til wnin. ællr han sialwer wiﬂ gangi.

# 104
¶ Nu dyl faﬂir barn. oc konæ hanum barn witir. ﬂa skal konæ sik tolf mæn fa. ok ﬂæn sum barn witis aﬂræ tolff. ok swa til binx faræ. ﬂær a hwart ﬂeræ en man næmpnæ. ﬂe twe næmpnin sæx mæn. ﬂe sæx mæn aghu ﬂæt mz grannum. ok nagrannum ranzakæ. hwat um ﬂæt mal sannæst ær. gangi siﬂen ﬂe sæx til ﬂeræ tolff ﬂer hældær wiliæ. gangæ ﬂer til ﬂeræ tolff ær kono fylghiæ. ﬂa aghu ﬂer man til barnæ faﬂurs witæ. taki ﬂa barn lighris bot. oc ﬂre markr fæﬂerni sit. ok ﬂre. markr. fore at han barn duldi. ﬂe sæx. markr skulu wæræ kiøpgilder. ﬂem taki barnit. agher. i. hwarti karl ællr kunungær. gangr man wiﬂ barni. ﬂa bøte lighris bot ﬂre. markr. ok ﬂre.markr. barnsins fæﬂærni. Nu wæriæ ﬂer atærtan ﬂen sum barnit witis. ﬂa ær ﬂæt faﬂurløs. ﬂa a biskups lænsman ﬂem fore biskup komæ. lati biskuper ﬂet mal ranzakæ hwat ﬂer ær sant um. ok standi ﬂet mal a biskups dome. hwat ﬂer skulu utlændis gangæ ællr æi. Nu dør konæ. i. barnsot. ﬂa kræwer barn æptir fæﬂer sinum. ok faﬂir neker. ﬂa skal hwart ﬂeræ mz tolff mannum til ﬂinx komæ. faﬂir oc barn. ﬂer a hwart ﬂeræ en man næmpnæ. ﬂer twe skulu. vi. mæn at næmpnæ. ﬂer sæx aghu ﬂæt ranzakæ hwat ﬂær ær sannæst um. ﬂet mal. fællæ ﬂe han ﬂa taki moﬂer. ﬂre. markr. lighris bot. oc ﬂre markr. barnit æptir faﬂur sin døﬂæn oc swa æptir moﬂor sinæ døﬂæ. e hwat aﬂalkono barn ær til ællr æi. Nu skal frillubarn at føﬂæ faﬂir ællr moﬂer. ﬂæt ﬂeræ æmpni hawer bætri. siﬂen ﬂet ær aff spinæ want. ok ﬂær tiﬂføﬂe moﬂer barn fram. Nu gitær hwarti ﬂeræ barn haldit. ﬂa ﬂiggi ﬂet barn sik føﬂu oc liggi ﬂo bæggiæ ﬂeræ warﬂnæﬂer a. æ ﬂer til siu ar æru uti. fore allum waﬂæ. Nu leghis barni fostær moﬂer. oc ﬂet barn fordærwæs aff wanrøct. ﬂa raﬂi biskupær hwar fastæ skal ﬂæt barn atær. ok fostæ moﬂer bøte siu. markr. waﬂæ bot.

# 106
¶ Nu kan frillubarni pæningr wæxæ. ok falder ﬂæt fran. oc æru pæningær æptir. ok liwer æptir faﬂir ok moﬂer. taki halfft hwart. ær annæt ﬂeræ æptir. ærfwi allt samæn. ok giwi ængum ut aff. ær hwarti æptir faﬂir æller moﬂer ﬂa gangi swa ﬂæt arff sum all annur arff. frillubarn ma ærwæs swa sum all annur. oc æi ma ﬂet meræ ærfwæ æn nu ær saght. Afflær man barn. i. hordom frænzæmis spiæll. ællr guziwælagh spiæll. ﬂæt barn se skilt wiﬂ arff. Nu kan nokot ﬂæt klandæs. i. ærfﬂ ær komit. klandæs ﬂæt fore enum ﬂa klandis. fore allum. hwat hælder ﬂer skulu ﬂæt haldæ ællr utgiwæ. ok wærin arfwæni ﬂet mz lanzlaghum ællr utgiwin.

¶ Dør man æru giæld æptir. ﬂa giældis giæld. aff hans bo. oskiptu. ok arfwær skiptin ﬂæt atær ær. ær æi goz meræ til æn giældit ær. ﬂa giældis aff ﬂy samæ. winz æi goz til fuldræ giældæ. ﬂa ær want pæningæ takæ ﬂer ængi til æru. ok arwær wærin sakløsir. ok ængin hawi wald ængu arffwi at skiptæ. fyrr æn giæld guldin æru. ﬂe han giældæ atti. winz æi goz til fuldræ giældæ. ﬂa falli aff allum giældum slikt aff mark sum aff mark. Nu kræwer man giæld annæn ok ær ﬂæt halfmark ællr halff mark minnæ. ﬂer a til talæs a ﬂrim ﬂingum oc a fiærﬂæ ﬂingi ﬂa dømi domærin hans nam at takæ fore ﬂæt giæld. oc haldæ ﬂer til at han ﬂet atær løsir. Nu dyl han giældit ﬂæt surn minnæ ær æn halffmark. ﬂa dyli mz twem mannum oc siælwer han ﬂriﬂi. Nu sighær han ﬂæt guldit wæræ. hawi ﬂer til twæggiæ mannæ witni. allt ﬂæt sum halff mark meræ ær. laghﬂingis ﬂet sum allær andræ sakir. Nu kræwer man meræ  giæld æn halff mark. oc minnæ æn sæx. markr. wæri sik mz tiu manna eﬂe. sigher han ﬂæt guldit

# 108 wæræ. witi mz twem wiﬂær wæru mannum sialwer han ﬂriﬂi. Nu kræwær han sæx. markr. ællr meræ æn. vi. markr. ok minnæ æn. xl. markr. dyl han dyli mz atærtanmannæ eﬂe. sigher han guldit wæræ. witi ﬂæt mz fæm wiﬂærwæru mannum oc sialwer han sætti. Nu kræwer han. xl. markr. ællr meræ. witi ﬂet guldit mz atertan mannum ællr dyli mz ﬂrætylptum eﬂe. Standi ﬂylik lagh fore allum wænslæ malum. Nu ær taldær ærfﬂæ balker. 

swa lati guﬂ os skiptæ arff at wir ﬂiænum hymiriki. ﬂet ær war ﬂarff. Amæn.

Hær byriæs manhælghis balker ok tæliæs. j. hanum flokker fiuri oc fæmtighi.

i	¶ vm ﬂe drap ær fæ kan giøræ.
ii	¶ æn owormaghi ællr galin man dræper man.
iii	¶ vm bakwaﬂæ drap.
iiii	¶ vm drap aff handløsum waﬂæ.
v	¶ vm afallz drap.
vi	¶ vm waﬂæ bøtær sum eﬂer fylghir
vii	¶ vm dulghæ drap ok danær arff.
viii	¶ vm wiliæ wærks drap oc giæsti.
ix	¶ vm likran oc tilbuﬂ fore drap.
x	¶ vm twæbøtes drap.	
xi	¶ vm hundræﬂæ giæld. i. drapum.
xii	¶ vm innæn siængæ drap.
xiij	¶ huru hundræﬂæ giæld skiptæs.
xiiii	¶ vm ﬂe mal baﬂi ganger fore hals oc goz.
xv	¶ vm drap mællum præst oc lekmanz.
xvi	¶ huru man skal witæ drap sæt oc bøt.
xvii	¶ vm øiæ drap.
xviii	¶ vm forgiærningæ drap.
xix	¶ vm ﬂokkæ bøtær.
xx	¶ huru fæ giør man saræn.	

# 110 xxi	¶ æn owormaghi giør man saræn.
xxii	¶ vm waﬂæ bøtær. j. sarum.
xxiii	¶ vm wiliæ werk. j. sarum ok læstis bøter.
xxiiii	¶ huru længi man skal sarum warﬂæ.
xxv	¶ huru man skal annæn wiﬂ sar bindæ.
xxvi	¶ vm lækirs tilbuﬂ.
xxvii	¶ vm pust ok bloﬂlæti.
xxviii	¶ vm sar. j. kirkiu friﬂi ok hemfriﬂi ok ﬂinxfriﬂi.
xxix	¶ vm høxtu sar.
xxx	¶ vm morﬂ ok ran.
xxxi	¶ æn skaﬂæ maﬂer manz wærﬂer rænter af hanum.
xxxii	¶ vm handraghit ran.
xxxiii	¶ vm lot ran.
xxxiiii	¶ vm pæninx bot. i. ﬂiufnæﬂi.
xxxv	¶ vm ﬂriggiæ øræ bot. j. ﬂiufnæﬂi.
xxxvi	¶ vm ﬂriggiæ markæ sak. j. ﬂiufnæﬂi.
xxxvii	¶ vm liffsgiæld. j. ﬂiufnæﬂi.
xxxviii	¶ æn man slæppir ﬂiufvi ok ﬂiufwær skal laghwinnæs.
xxxix	¶ vm wænslæ sak. j. ﬂiufnæﬂi.
xl	¶ æn ﬂiufer giwer bondæ sak fore band.
xli	¶ æn man stiæl. i. hælghum timæ.
xlii	¶ vm owormaghæ ﬂiufnæﬂ.
xliii	¶ vm ﬂiufnæﬂæ klandæn.
xliiii	¶ vm lezn ok leznæfall.
xlv	¶ vm forfall. i. lezn.
xlvi	¶ vm runﬂiuff.
xlvii	¶ vm ranzakæn. i. ﬂiufnæﬂi.
xlviii	¶ vm wiﬂrtaku ﬂiuff oc bodræt.
xlix	¶ vm agnæbak. oc skaflﬂiuf oc æn konæ stiæl.
l	¶ vm kirkiu ﬂiuff.
li	¶ æn man takær ﬂiuff annærs manz.

# 112
lii	¶ vm wæghæ fyndir oc lysningær.
liii	¶ æn man hittir fæ manz. ællr hemæ hion.
liiii	¶ vm watn fyndir.

Nv kan fæ man dræpæ. hwariæ handæ fæ ﬂæt hælzt ær. ﬂa skal han framsäldum fylghiæ ok orunæ bot mz biuﬂæ. ﬂæt æru tolff øræ karlgildir. mz tolff pæntri ørtogh. a hundæris ﬂingum ﬂrim ok folklanz ﬂingum twem. will ærwingi wiﬂ botom takæ wæri ﬂæn sakløs sum botenæ biuﬂer ok fyllir. will han æi wiﬂ takæ. ﬂa skal han a ﬂriﬂiæ folklanz ﬂingi banæn løsæn latæ ok bot. j. takæ hænder sættiæ. ok wæri siﬂæn sakløs. Fføﬂir man diur hemæ ællr fughlæ warﬂi swa fore ﬂy sum fore aﬂru fæ sinu. j. allum sakum. Nu sigher ﬂæn sin hawer latit. ﬂu hawer æi framsældum fylght. fylli ﬂa ﬂæn wiﬂ swar sitær mz domæræ sinum ok ﬂingwitnum ﬂrim at han hawer laghlikæ banænum fylght. Ffyllir han swa wæri sakløs. fallz han fallis at. xl. markr. Dør banin. i. tilbuﬂinu oc ær ﬂet fæ. fylghi swa døﬂum sum quikum til ens ﬂinx. oc læggi ﬂer niﬂær oc wæri sakløs. quæls han siﬂen fore banæn oc sigher han fyrræ hawæ banæn dræpit. dyli mz twæggiæ mannæ eﬂe oc sialwer han ﬂriﬂi. ællr giøri swa goﬂæn døﬂen banæ sum quikæn æptir twæggiæ mæzmannæ orﬂom.

Dræper owormaghi man ﬂen minnæ ær æn fæmptan aræ. hwariæ lund han dræper han. wæri ﬂet waﬂæ bot. dyls drapit. witnis ﬂa til mz sæx mannum. Nu sigher annær owormaghæ wæræ ok annær æi. witni ﬂet tolff mæn hwat ﬂæt ær owormaghi ællr æi. ﬂet ær owormaghi minnæ

# 114 ær æn fæmptan aræ. wærﬂer man aff witæ. han a lysæ fore grannum oc soknæmannum. oc fore hundæris ﬂingi enu. ok frænder hawin han. i. haptum. kan ﬂen man or hæptum komæ. dræper man ællr brænnir by. liggi ﬂer by. i. waﬂæ giældum markum siu. æi ær bot ﬂy mere at baﬂi brinder by oc bonde. kan han man dræpæ ællr sarghæ. liggi allt. i. waﬂæ giældum. døz drap. i. siu markum. sar. i. ﬂrim ørom. swa skal hans ærwingi. baﬂi takæ oc giældæ. fore han. ær æi lysningæ witni til. sum nu ær saght. ﬂa wæri giærning hans. i. wiliæ wærkum. baﬂi ﬂæt hanum giørs ok swa ﬂet han giør.

Nu huggær man at manni. werﬂær annær fore far aff banæ. ællr huggær twa mæn sænder. j. huggi enu. annæn atær oc annæn fram. wæri ﬂæt. i. waﬂæ atær gørs ok ﬂæt. j. wiliæ wærkum fram giørs. i. sarum.

Nu wærﬂer man dræpin. i. bakwaﬂæ. ællr. i handløsum waﬂæ. ﬂa ær ﬂet uaﬂi sum baﬂir sighiæ waﬂæ wæræ j. sarum Nu skiutær man spiuti. ællr kastær stene iwir hus oc ser æi hwar niﬂær komber. ællr kombær fyrr niﬂær æn skaﬂin giørs. stionkær aff stene ællr stokki. ællr aff andru nokro ﬂæt ær allt handløs waﬂi. i. ﬂæmmæ twem waﬂum ﬂa ma waﬂi fyllæs utæn malseghandæ ﬂak.

Giør man sialfskot. i. skoghi stræng ællr stappu ællr grawær. han skal lysæ fore grannum oc soknæmannum far nokor siﬂæn aff. liggi han. i. waﬂæ giældum markum siu. lysir han æi. ok æru æi twæggiæ mannæ witni til. liggi ﬂa. i. halwm giældum tiughu markum. fore glømsku sinæ. allir waﬂæ eﬂær aghu gangæs. j. laghﬂingum. hawi ok ængin lænsman wald at qwæliæ ﬂæn eﬂ han a æi bot. i. æn eﬂren fallz.

# 116 Kliwær man. i. træ mæﬂ bøn skipæræ. falder niﬂær. ok far aff banæ liggi. i. halwm giældum tiughu markum. kliwer man. j. træ fore kiætis skyld falder [Hskr C: niﬂer far aff banæ liggi o gildær. Nu sigher arwi hans han mz bøn vpkliwin wæræ. ok hin neker sum baﬂ. dyli mz atertanmannæ eﬂe fallz at eﬂe. bøte sum fyrr ær saght xx. markr. Nu falder ﬂen man niﬂær ok far ﬂæn man skaﬂæ niﬂri stander. wæri o gilt. aff fall ﬂe æru aff ængu bøt vtæn aff sæghltræ enu. Nu falder hus a man. far aff banæ han ær gilder mz waﬂæ giældum markum siu. ligger wiﬂækaster. i. garﬂi. falder a man. ok farr aff banæ han ær gilder at waﬂæ giældum markum siu. ær brunder. i. garﬂi han skal dyliæ ok vm hyliæ. falder man. i. ok far aff banæ. han ær gilder at waﬂæ giældum markum siu. aghu brun flere giældi ﬂen fællir. ok æi ﬂen byggir. will man rattæ sten ællr stuﬂ. falder a man ok far aff banæ. gilder mz waﬂæ giældum markum siu. giældi ﬂet ﬂen giængis biﬂer. vpdræt skipæ. ok vtskut skipæ. werﬂer man fore lunnum ællr borﬂe. far aff banæ. gilder mz waﬂæ giældum markum siu. til ﬂæssæ waﬂæ wærkæ. skal bot bøtæ. ok ængin eﬂer fylghiæ. takær bonde annærs ﬂræl lani. gangæ baﬂir. i. scogh samæn. huggæ baﬂir træ samæn. far ﬂræll banæ aff. giældi bonde ﬂræl ater mz markr. siu. fa baﬂir banæ aff liggi baﬂir ogildir. far annær banæ aff. giældi ﬂa annær annæn ater mæﬂ siu mærkum. æ hwat o frælst folk giør ællr ﬂy giørs. ﬂa wæri swa frælst. i. botom sum allir frælsir. vtæn bonde ællr husfru ællr ﬂeræ børn kunni hanum nokot giøræ hwat ﬂæt ær hælder. i. drapum ællr sarum. wæri ogilt. i. allum botum.

# 118 vii	 Sitær man. i. satu will diur skiutæ. wærﬂer man fore. liggi han. i. waﬂæ botum. markum siu. i. ﬂæssum malum nu æru saghﬂ. ﬂa skal biuﬂæ waﬂæ eﬂ. ok waﬂæ bot. han a eﬂ fæstæ atertanmannæ. ok bot siu markr. han skal takæ hawæ baﬂi fore eﬂ. ok swa fore bot. fa bot takum. i. hænder. han skal biuﬂæ bot a grawæ bakkæ. ok a hundaris ﬂingum ﬂrim ok folklanz ﬂingum twem. hwar sum swa biuﬂer. friﬂi han ok hans goz. Dræper faﬂir ællr moﬂer barn sitt mz waﬂæ. liwæ ﬂøn hion baﬂin. kiærir annæt ﬂeræ til ﬂæs sum dræpit hawer. ﬂa fylli waﬂæ eﬂ ok waﬂæ bot. ok qwæli ﬂæt ængin høghræ. hwarti til laghæ. ællr laghæbotæ. æ hwar sum man skal tilbuﬂi nu fylghiæ. i. waﬂænum. falder at tilbuﬂinu. ﬂa komber waﬂi. i. wiliæ wærk. Dør konæ. i. barn sot ﬂe. i. løskælæghi. ligger siu markr. waﬂæ bot. ok skal ængu tilbuﬂi fylghiæ.

Værﬂer man wæghin ok slæghin. i. gatum. ællr J hiorpløtum øknum ællr almænningium. kirkiu mællum ællr køpongæ. han ær gilder at tiughum fiurum. ﬂet heter dulgha drap. ﬂæt a hundæri giældæ. e hwar ﬂet liggær ærræt lik ok vndæt. ﬂa a hundæri banæ finnæ innæn nat ok iamlangæ. ællr botum vppi haldæ. hittis bani ok a ﬂingi wiﬂ kiænnis. ﬂa a ærwingi aff banæ sak at sokiæ. ok bøtær aff hanum kræffiæ. liggir lik innæn tomptæ ra ærræt ok vndat. ﬂer a hundæri banæ finnæ innæn nat ok iamlangæ ællr botum vppi haldæ. æ hwar lik hittis ærræt ok vndæt innæn tomptæ ra. vtæn hus ællr. i. o lestum husum. ﬂer a hundæri banæ finnæ ællr botum vppi haldæ. hittis. i. læstum husum. ﬂæt ær morﬂgiæld. xl. markr. ok hundræﬂæ. hwar sum æi synis a liki handæwerk. ﬂer a ængin bot fore drap kræfiæ ok hwar sum man wet draparan mz sannu. ﬂa wæri hundari sakløst. Nu kan ﬂæn man vt rikis fødder

# 120 wæræ sum dræpin war. komber ærwingi hans innæn nat ok iæmlangæ mz bræwm ok skiælum. ﬂen a arff takæ ok bøtær kræffiæ. komber han æi innæn nat ok iæmlangæ. ﬂa a kununger arff hans takæ. æn han lekman ær. ok biskuper æn han klærker ær. syns hanum seæ ﬂæt ok synæ. siben æi kan ærwingi komæ sum nu ær saght. bøte ﬂre markr. ﬂen sum arfit hawer handæ mællum. fører han ﬂet vndæn bøte. vi. markr. ok føre goﬂet. i. iæmpnæﬂæ ater mz swornon eﬂe tiu mannæ. Dør inrikis borin man. komber æi arfwi hans innæn ﬂriggiæ aræ frist. skiptis ﬂa arff hans til klostær ok kirknæ fore sial hans.

Nu dræpæs giæstir at bondæ. dræper giæster giæst warﬂer banin funnin han a botum vppi haldæ. ﬂæn a æptir banæ læta sin hawer latit. ok bonde wæri sakløs. Nu møtes twe mæn huggær hwar annæn. ligi ﬂer man gen manni. fore ærwingium ﬂeræ bæggiæ. ok ærwingiær bøten kunungi hwar ﬂeræ ﬂrættan markr. ok attæ ørtogher ok swa hundarinu. Nu dræper man annæn. komber han til ﬂinx ok wiﬂ drap kiænnis. ﬂa a malseghændi wald hwat han wil hælder hæmpnæ ællr wiﬂ botum takæ. will han wiﬂ botum kakæ. ﬂa a han. xl. markr. fore lot sin hawæ. kununger xiii. markr. ok attæ ørtogher. swa a ok hundari. swæ a ﬂæssi bot vt bøtæs. æn swa til ær. ok ﬂe bot a sporgiæld hetæ. Nu wærﬂer man dræpin ok dyls drapit. ﬂa a ﬂen wald sin hawer latit. næmpnæ slikin til banæ han sialwer will. nekær ﬂen ﬂæt kan witæs. ﬂa a ﬂen wald sin hawer latit. bindæ han wiﬂ mz sæx mannum. ﬂem ﬂær wiﬂ waru ok a saghu. æru æi witni til ﬂa dyli mz ﬂrætylptum eﬂe. fællæ ﬂer han sum sakin giffs. ﬂa giældi ﬂæn man ater mæﬂ laghæ botum. æ hwat hælder han at witnum falder. ællr han at laghum falder. wærs ﬂæn drapit witis wæri sakløs. ok æi ma ærfwingi flerum ﬂæt drap witæ. hittis æi draperin ﬂa giældi hundari sum fyrr ær saght. Nu kunnu twe ællr ﬂrir. ællr flere

# 122 ett drap giøræ. kiænnis en wiﬂer. ﬂa a ﬂen sak sik kiænnir. hawer han æi pæningæ til at bøtæ. giældi ﬂa liff fore liff. ok hawer ﬂæn wald sin hawer latit. ﬂæn til haldbænæ næmpnæ han sialwer will. ﬂæt aghu ok ﬂer sæx mæn witæ sum drap witnaﬂu. hwat han ær sander at ﬂy mali ællr æi. fællæ ﬂer han falli til tiu markr. ﬂem tiu markr. taki rattær malseghandi. æi wærﬂer ok bot ﬂy mere at flere. i. flokki sein. ællir aghu ﬂer sum ﬂe sæx til witnæ. ﬂa aghu ﬂe vndir skript gangæ. ok æi til fæbotæ vtæn sanbani ok haldbani. ﬂer aghu bot bøtæ sum nu ær saght.

Nu kiænnis manni likran wærﬂer bar ok a takin bøte sæx markr. wæﬂær ænkti. i. handum takit. dyli mz atertanmannæ eﬂe brister at eﬂe bøte sum fyrr ær saght Nu wil man wiﬂ botum takæ æptir. sin dræpnæn. draparin will ok giærnæ giældæ. winz æi fæ til fullæ. xl. markr. ﬂa bristi fore allum ﬂer a bot fore takæ. swa mykit fore hwarium sum boten ær til. hwar sum man dræper. ok rymir vndæn ok ærwingiær wiliæ viﬂ botum takæ. søkis ﬂa bo hans mz domum ok skiælum. Nu skal ﬂæn biuﬂæ sum giærﬂ hawer giørﬂt. bot æptir brutum sinum. giæld æptir wighis walli. han a biuﬂæ a hundaris ﬂingum ﬂrim. ok folklanzﬂingum twem. wil malseghændi viﬂ botum takæ. ﬂa fæsti ok giældi æptir. will han æptir hæmpdum letæ. fæsti ﬂa hundari ok lænsmanni. bot æptir brutum sinum. Nu will han æi fæstæ. ællr ræt giøræ. søkis ﬂa han til laghæ. ællr laghæ botæ. Nu huggæs twe mæn. annær werﬂer sar. ok annær dræpin ﬂer ær drap gilt ok sar o gilt. all sporgiæld ok dulgha drap ﬂer skulu ﬂræskiptæs.

Nu six vm twæbøte. giør man forsæti fore aﬂrum. i. husæskiuli garﬂæ skiuli. grindæ skiuli. scoghæ skiuli. øiæ skiuli. ællr vt næsæ.

# 124 komber ﬂer man a gangændi. riﬂændi akændi. roændi. falder ﬂæn fore  liggi han. i. sporgiældum tiughum fiurum falder ﬂæn til komber. liggi han. i. twebøte tiughum attæ. Nu sigher annær forsæti giørt wæræ. ok annær æi. ﬂa aghu ﬂæt tolff mæn witæ. hwat forsæti giørt war ællr æi. æi ma forsæti kallæ ﬂæt æi komber drap. i. fylghir man laghum ok leznum ganger ﬂær gen wigh ok wærn. falder ﬂæn fore ær. liggi han. i. sporgiældum tiughum fiurum. falder ﬂen til komber liggi han. i. twæbøte tiughum attæ. Fylghir man laghkallæﬂu ﬂingi æptir laghbøti sokn. ﬂær fore ær rættær malseghandi. ok rættær domber. ganger gen wigh ok wærn. falder ﬂæn fore ær liggi. i. sporgiældum. xl. markr. falder ﬂen til komber. liggi. i. twæbøte tiughu attæ. æi werﬂer ﬂe bot høghri. ær annær swa vnger. ok annær swa gamal. at han ær æi før full folkwapn bæræ scorin aff skyldum ok vtgiærﬂum. wærﬂer ﬂen dræpin gilder mæﬂ twebøte tiughum attæ. kununger biuﬂer leﬂung vt. skip ligger. i. læghi lypttingær tiældæﬂer. skiolder a stampni. werﬂer ﬂer man dræpin fore borﬂe ok bryggiu sporﬂe. liggi. i. twæbøte tiughum attæ. i. ﬂæssum malum nu æru vptald. ﬂa skal swa baﬂi sandbani ok haldbani wiﬂer bindæs sum fyrr ær saght vm annur drap. swa a twæbøte skiptæs. at malseghandi taki. xl. markr. ok xl. markr ﬂræskiptæs taker en lot. kununger. annæn malseghandi ok ﬂriﬂiæ hundarit. Nu dræper konæ man liggi han. i. sporgiældum, dræper man konu liggi hun. i. twæbøte sciptis ﬂæt sum annur twæbøte. Nu six ﬂøn konæ mz barni wæræ sum dræpin war. hawi ﬂa barns arffwi ﬂen næsti wizorﬂ at witæ ﬂæt mz sæx mannum. ok sæx kunum at hun war mz barni ﬂa hun dræpin war. ok bøtes mz atertanmarkum. ﬂa ﬂræskiptæs. taki en lot kununger. annæn malseghændi ﬂriﬂiæ hundarit. Nu kan heﬂet barn dræpit wærﬂæ. ﬂer werﬂer æi bot høghri æn. xl. markr.

# 126
¶ Nu six vm hundræﬂæ giæld. werﬂer owormaghi dræpin mz harms hændi. ﬂen minnæ ær æn siu aræ. han ær gilder mz hundraﬂum markr ok tiughum fiurum. Nu wærﬂer man dræpin hemæ han ær gilder mz hundraﬂum. ok xl. wærﬂer man hemæ dræpin. innæn fiuræ tomptæ ra sum allir aghu hus ok hem nokor aff ﬂem. ællr innæn sæxtighi fampnæ fra tomptæ ra. han ær gilder at hundraﬂum ok. xl. æ hwær man hawer hus ok hem. ﬂa hawi e friﬂ sæxtighi fampnæ fran husum sinum. werﬂer man dræpin innæn ﬂæt mærki nu ær saght. wæri gilder at hundræﬂum ok. xl. ær ok ﬂy fiærmer liggi. i. sporgiældum. xl. markum. ﬂænnæ friﬂ a bonde ok husfru. ok barn ﬂeræ. ok allir ﬂer i. bo aghu samæn. vtæn ﬂeræ giæst hion. leghu hion. ok hemæ hion. ﬂe liggin. i. twæbøte. Nu wærﬂer man dræpin. i. kirkiu ællr. i. kirkiu garﬂi. ællr innæn sæxtighi fampnæ nær kirkiu garﬂinum. wæri ﬂa gilder at hundræﬂum ok. xl. Nu kunnu mæn til ﬂinx komæ hittæs sattir ok skiliæs osattir a rættum ﬂinxstaﬂ ok gamblum. werﬂer ﬂer man wæghin. liggi. i. hundraﬂum. ok. xl. ær ﬂet vtæn ﬂinxstaﬂ liggi. i. sporgiældum. giptis son fra fæﬂer sinum. komber faﬂir til sons hem werﬂer han ﬂer wæghin ok slæghin. liggi. i. sporgiældum. komber son hem til faﬂurs sins werﬂer ﬂer wæghin. gilder mz hundræﬂum ok. xl. giptir bonde son sin til køpstaﬂer farr faﬂir hans mz sækki ok suﬂi gangæ baﬂir a torgh kiøﬂæ sinnær letæ. wærﬂæ ﬂær wæghnir ok slæghnir. hawæ baﬂir en wighwall swa nær garﬂi at takæ ma mz ask ok ændæ ok øxæskapti. ﬂer ær hwær ﬂeræ gilder at hundraﬂum ok xl. ær ok ﬂy fiærmer liggi faﬂir. i. hundræﬂum ok xl. ok son hans. i. sporgiældum Bor smiﬂer a landi werﬂer han dræpin mællum garﬂz ok smiﬂiu. ok stander smiﬂiæ swa nær garﬂi. at kasta ma mz akæ ok hambri mællum garﬂz ok smiﬂiu. werﬂer han ﬂer dræpin mællum. liggi. i hundræﬂum ok xl. ær han ﬂy fiærmer liggi. i. sporgiældum

# 128 Nu riﬂer man at wægh hittær lik ærræt ok vndæt. han a ater wændæ. ok lysæ. i. by ﬂem ﬂer næst ær. ær oræn fore hanum. i. ﬂem by. lysi. i. by aﬂrum ær oran i. ﬂem by. lysi. i. by ﬂriﬂiæ standi swa. i. ﬂem by sum. i. fyrstæ. ok sighi iæk hawer fynd hitt ligger lik a wighwalli ærrat ok vndæt ok wæt ængin manzbænæ swaræ ﬂe sum fore æru. hwar ær likæri til manzbæna æn ﬂu. ne sigher han iæk ær æi manzbani. synis bloﬂ. i. spiutfali. vndæ a øxæ ølum synis spiæll a klæﬂum. ællr odder wiﬂ vnd. han ær liker manzbænæ. dyl han giærning. ﬂa aghu tolff mæn han antwiggiæ wæriæ ællr fællæ. wæriæ ﬂer han wæri sakløs. fællæ ﬂer han bøte hundraﬂæ markr. ok fiurætighi. Nu wærﬂer man siuker a skipi vti. ﬂe aghu byrr at biﬂæ ok manz at giømæ. Nu sigher annær ﬂæn man døﬂen wæræ. ok annær quikæn. ﬂa aghu ﬂer byrr at biﬂæ ok manz at giømæ til ﬂæs allir sighiæ ﬂen man døﬂæn wæræ ok ængin quikæn. føren han. i. ø vbyghﬂæ læggiæ mællum stens ok torffwo. bort sighlæ ﬂer til komæ andri løpæ vp. i. ø vbyghﬂæ. skiæmptæ sik ok wæﬂær skoﬂæ. høræ ﬂer at rymber. i. iorﬂu. til seæ ﬂer fa mal aff manni. wet næmpnæ stamboæ ok styriman. ok hassætæ. ﬂer aghu man a land føræ. han a siælwer bøtær fore sik kræfiæ. han ær gilder at hundraﬂum ok. xl. Nu kan kununger gislæ hawæ. werﬂer han dræpin gilder mz hundræﬂum ok. xl. Nu faræ scatmæn kununx giønum land. wærﬂæ ﬂer wæghnir ok slæghnir gilder mz hundræﬂum ok. xl. swenær sum ﬂem fylghiæ. wærﬂæ ﬂer wæghnir ok slæghnir. liggin. i. lanzlaghum Stander laghmaﬂær a laghskilu rættri. wærﬂer han dræpin gilder at hundræﬂum. ok. xl

¶ Nu far bonde dræpæ husfru sinæ. wildi raﬂæ hænni ok æi dræpæ hanæ bæt aghu tolff mæn witæ. hwat hælder ﬂæt war giort mz wiliæ werki at,

# 130 hun banæ fik ællr han wildi raﬂæ hænni ok æi dræpæ hanæ wæri sækær at laghæbotum. fælla ﬂe han ﬂa gangi bonde til stæghls fore giærﬂ sinæ. ok ﬂo aghu ﬂer han fyrra til ﬂinx føræ. ok dom til takæ fyrr æn ﬂæt giørs. ok liggi o gilder fore allum mannum. wiliæ frænder hænnær hanum liff vnnæ. ﬂa skal. han vtlændis script innæ ok inlændis bot bøtæ. ﬂæt ær hundræﬂæ markr. ok xl. gangi baﬂi. i. karl ok kununger Dræper husfru bondæ sin. wæri lagh samu. witin ok ﬂæt tolff mæn. hwat ﬂæt war giørt mz wiliæ werki ællr æi. fællis hun mz wiliæ werki. ﬂa dømis hun mz stenum tyrfwæs. Nu drap hwarti ﬂæra annæt. ok ær ﬂo annæt ﬂeræ drapit. ok banin kan fangin wærﬂæ. ganger banin wiﬂ giærninginni. ok husfrun ællr bonde wiﬂ raﬂinu. wæri baﬂi fegh. maﬂrin vndir stæghl ok konæ vndir gryt. Nu gangær man wiﬂ ok konæ dyl. ok fællæ hanæ tolff mæn. ﬂa giældin baﬂin liff sitt fore. Dræper husfru bondæ sin. ællr bonde husfru sinæ. wærﬂæ laghlikæ til wnin. gangi vndir døﬂ sum nu ær saght. Nu kan bonde ællr husfru barn sitt dræpæ. ællr barn faﬂur sin. ællr moﬂor sinæ. ællr broﬂer broﬂor sin. broﬂer . systur sinæ. systir broﬂor sin. systir systur sinæ ﬂæssi giæld aru all. i. hundræﬂum ok xl.

¶  Hundræﬂæ giæld aghu swa skiptæs. taker malseghandi fæm markr. ok sæxtighi. kununx lænsman. xv. markr. til kununx borﬂ. xxx. markr. ok. xxx. markr folklandinu. halfft ﬂem folklandenu raﬂer. ok halffl folklanzmannum. slikt hundari sum hundæri. Nu ær saght vm hundræﬂæ giæld. ok xl. wærﬂi ængin giæld høghri

# 132 Nu six vm ﬂøn mal baﬂi ganger fore hals ok goz hwar sum awghæn skiold førir gen alwaldughum kunungæ. ællr gen han riki. ﬂær han ær sialwer fødder innæn. han hawer fore giørt hals æn han fangin wærﬂer. ok ﬂer til iorﬂ ok goz hans vndir krununæ. hwat han fangin wærﬂer ællr æi. Nu wærﬂer han æi fangin ok witis ﬂo vm ﬂylikt mal. ﬂa skulu sæx mæn aff kununx raﬂ næmpnæ tolff mæn. ﬂe tolff aghu han antwiggiæ wæriæ. ællr fællæ. wæriæ ﬂer han wæri sakløs. fællæ ﬂæ han giældi baﬂi liff ok goz. ﬂættæ ær annæt mal swa bøtes. hwilikin man sin rættæn hærræ dræper. hwat han ær rikæri hærræ ællr] [Hskr B:] fatøkæri. wærﬂer han fangin wiﬂ sannæ giærning. ﬂa skal han undir stæghl dømæs. ok fyrræ til ﬂinx føræs. ok iorﬂ ok goz hans ﬂræskiptis. takær en lot kunungr annæn malseghandi ﬂriﬂiæ hundærit. Nu kan bondæ leghudrænger ællr brytiæ. ællr ﬂeræ legho konæ. ællr ﬂræll ﬂeræ. ællr ambut. bondæn ællær brytiæn. ællr ﬂeræ husfrur. ællr barn ﬂeræ dræpæ. taki ﬂa ﬂylikin ræt sum nu ær saght. Nu kan manni ællr kunu witæs at ﬂe hawæ hærræ sin dræpit. ﬂæn dyl sum sakin giffs. ﬂæt aghu tolff mæn wæriæ ællr fællæ. wæriæ ﬂer han wæri sakløs fællæ ﬂer han standi ﬂykkin dom nu ær saght.

¶ Dræper præster bondæ. ællr annær klærkær. ﬂa taki biskuper kununx rættin. Dræper bonde præst ællr annæn klærk. ﬂa taki kununger kununx rættin. aff bondænum ﬂem samæ. Nu kan bonde dræpin wærﬂæ. ok arfwi hans ær æi inlændis. kiærir ﬂet nokor æptir. ok wærs ﬂæt fore hanum. kan atær komæ ﬂæn sum rættær ærwingi ær. ok ær fyrræ vart. kiærir ærfwingi siﬂæn. wæri swa warﬂt fore hanum ok allum andrum sum fore ﬂem fyrræ æptir kiærﬂi. dræper man annæn ok dør ﬂen siﬂen fyrræ 

# 134 sum drapit giørﬂi æn laghfyllt wærber a han. ﬂa standi ﬂrætylfter eﬂær fore arwm hans. bristær at eﬂe sækær at sporgiældum. æn ﬂo at til morﬂgiældæ brutit wari. Nu wærﬂer ﬂæn man laghwnnin til drapsins fyrr æn han dør. ﬂa aghu ærfwingiær ærwæ swa let sum liufft. oc giældis aff ﬂy goz sum draparin atti. oc wæri siﬂæn sakløs. allt bæt sum bøtæs skal fore faﬂurs sins giærningr. ﬂer han hawer brutit. ællr fore moﬂor brut. ﬂer hun brøt. j. sinum daghum. ﬂa giældis e brutin aff ﬂæs lot sum brøt. æru æi pæningær til ﬂa ær ﬂær want bøtær kræfiæ æncti ær til. Nu kan biltugher man dræpæ man mæﬂæn han ær biltughær. ællr annur brut brytæ. bøte æptir lanzlaghum oc laghæ botum siﬂen han. i. friﬂ komber. kan han dræpin wærﬂæ bæt ær o gilt.

¶ Nu will man witæ drap sæt oc bøt. kiærir malseghande æptir botum. ællær kunungær ællr hundæri. hwilikin beræ ﬂer hælzt æptir kiærir. hin sighær ﬂe bot guldit hawæ. ﬂa aghu tolff mæn witæ hwat ﬂæt guldit war ællr æi. komber man til ﬂinx oc gangær wiﬂ sak sinni. ﬂe han a døﬂ fore liutæ. ﬂa skulu tolff mæn witæ hwat han wiﬂ ﬂe sak gik ællr æi. ﬂem tolff a lænsman næmpnæ. æ hwat sak bæt hælzt ær. ﬂær man hawer wiﬂ gangit. oc gangær a liff hans. ﬂa swærin ﬂe tolff at han wiﬂ ﬂe giærning gik fyr æn domber a han gangi.

¶ Nu wærﬂer man. i øiom dræpin. ﬂer andræ øiær æru utæn fore. ﬂær a skiplagh banæ finnæ sum øn liggær til. innæn nat oc iamlangæ ællr botum uppi haldæ. hwat ﬂe lik æru flere ællr færri. bøtes mz enungæ botum æi a bot høghri wæræ æn xl. markr.

# 136 Bær konæ forgiærninger manni. wærﬂer bar oc a takin. ﬂa skal hanæ takæ. oc. i. fiætur sættiæ. oc swa til ﬂinx føræ. oc ﬂe samu forgiærninger mz hænni. ﬂæt skulu tolff mæn witæ. hwat hældær hun hawer ﬂe forgiærninger giørt ællr æi. ællr hwat hun ær bar ok a takin ﬂer mæﬂ ællr æi. wæriæ ﬂer hanæ wæri sakløs. fællæ ﬂe hanæ fallis til. xl. markr. ﬂe bot ﬂræskiptis. takær en lot kunungr. annæn malseghande ﬂriﬂiæ hundærit. hawer nokor ﬂer døﬂ aff lutit. oc kiæris siﬂæn. witi ﬂæt tolf mæn. skiæræ ﬂe hanæ wæri sakløs. fallz hun ﬂa a hun. i. bali brinnæ. oc ærwingiær hænnær takæ goz æptir hanæ. will malseghande hænni liff unnæ. ﬂa bøtes mz hundræﬂæ markum. oc xl. skiptis swa ﬂe giæld sum all annur hundræﬂæ giæld. æn ﬂo at hun wæris fore forgiærningum. ﬂa wæri bonden sakløs. fore fiæturin. Dræper man annæn. oc annær takær draparan hem til sin. halder a mot ærfwingiæ wiliæ enæ nat. i. husi sinu mz witi sinu. haldi ﬂæn fullud botum uppi. ællær fae draparan rættum ærwingium. i. hand. skiutær man annæn. i. eld mz waﬂæ aff husi ællr or træ. ællr. i. watn. liutær aff døﬂ ællr far aff annæn skaﬂæ. liggi allt. i. waﬂæ giældum. ﬂet ær vaﬂi baﬂir sighiæ wæræ. ﬂer skal oc waﬂæ eﬂ biuﬂæ oc waﬂæ bot bøtæ. Falder han at tilbuﬂinu væri ﬂa waﬂi. i. wiliæ wærkum. Nu skiutær man annæn. i. eld mz wiliæ wærki watn ællr swa sum fyrr ær saght. liutær aff døﬂ ællr annæn skaﬂæ. ﬂa witnis ﬂæt mz witnum hwart æptir sinum brutum. æru æi witni til. ﬂa wæri sik mæﬂ lanzlaghum. fallz at laghum bøte mæﬂ laghæbotum. æ hwar mæn wærﬂæ sannir fore morﬂe. giældin liff sitt fore. huru mangi ﬂe hælzt æru. ok wærﬂæ laghlikæ til witnæﬂi. oc aghu ﬂer laghlikæ dømæs fyrræ.

# 138
¶ Nu tæls um ﬂokkæ bøtær. wærﬂer. ku nunx man dræpin. ﬂær ær xl. markr ﬂokkæ bot at. wærﬂer iærls man dræpin ællr biskups. tolff markr. ﬂokkæ bot at. wærﬂer kuununx razmanz. ﬂiænistu man dræpin. ællr oc andræ riddæræ ﬂiænistumæn wærﬂæ dræpnir. vi. markr bockæ bot at. ﬂænni ﬂokki komber æi utæn. i. drapum han a takæ hærræ ﬂæs sum dræpin ær. i. hundræﬂæ giældum æru æi ﬂokkæ bøtær.

¶ Nu six um saræmal. giør fæ manni bloﬂlæti. hwat fæ ﬂæt hælzt ær. ørtogh karl gild bot at. bonden a ﬂem lækir fa sum skaﬂen fik. biuﬂer han æi lækirin til. ﬂa æru sæx øræ køp gildir laghslitit. ﬂem takær malseghandi. Nu ær lastær oc lyti innæn komit. bøt mz øre karlgildum aff o witænum.

¶ Nu slar owormaghi man til bloﬂz. wæri bøt mz ﬂrim ørum. oc full særi mz sæx ørum. hwat ﬂæt ær hælder. i. høfﬂi ællr huldi. æ hwat ﬂæt ær. i. friﬂi ællr friﬂæ mællum ok e hwat ﬂæt ær waﬂi ællr wili. ﬂa skal hanum lækir biuﬂæ fællir han ﬂæt buﬂ. ﬂa ær lagh slitit sæx ørær. Nu vil wæriændi owermaghæns wæriæ han. dyl han antwiggiæ bloﬂlæti. ællr fulsæri. hawer han twæggiæ mannæ witni til. sialwer han ﬂriﬂi. gangi fram mz ﬂem witnum. æru æi witni til. ﬂa wæri sik mz lanzlaghum.

# 140
¶ Nu kan witændi man annæn til bloz sla. mz waﬂæ. ﬂa ær bloﬂsars waﬂi. i. huldi. øre karlgilder bot at. bloﬂsars vaﬂi. i. høfﬂi bøt mz ortughum niu fulsæris waﬂi. i. høfﬂe bøt mz. vi. ørum. hugger man finger aff manni. ællr nokon liﬂ aff fingrinum hwarium. øre karl gildær bot at. swa ok fore annæn ok ﬂriﬂiæ. huggær man ﬂumulfinger aff manni. wæri swa gildær sum all hin annur. i waﬂænum. hugger man hand aff aﬂrum at sæx øræ waﬂæ bot. hugger man næsær aff manni at sæx øræ waﬂæ bot. stingær man øghæ ut a manni at sæx øræ waﬂæ bot. ﬂæt ær waﬂi baﬂir sighiæ waﬂæ wæræ. oc hwarghin ællr. utæn. i. handløsum waﬂæ. handløs waﬂi ma fyllæs utæn malseghanda ﬂak. han skal til biuﬂæ at rinnændæ bloﬂi oc riuﬂændæ sari. waﬂæ eﬂ twæggiæ mannæ. oc sialwer han ﬂriﬂi. ok fulsæri tiumannæ eﬂ. ﬂa eﬂæ a han a ﬂingi biuﬂæ. oc fyrræ fore grannum hans oc soknæmannum. hwar sum swa fyllir friﬂi hans goz oc swa han. falder at tilbuﬂinu wæri ﬂa waﬂi. i. wiliæ wærkum. Nu kiærir ﬂen skaﬂæ hawer fangit. oc sigher waﬂæ væræ fylght. ﬂær sum handløs waﬂi ær. i. komin. witi ﬂæt mz twem mannum oc sialwer han ﬂriﬂi. ﬂær sum ﬂriggiæ øræ sak ær. ﬂær sum sæx øræ sak ær ællr meræ. i. waﬂænum. witi ﬂæt mæﬂ takæ sinum oc ﬂingwitnis mannum twem. oc sialwer han ﬂriﬂi. Nu kan ﬂæn man giærning dyliæ sum sakin giffs. ær ﬂæt bloﬂlæti dyli mz tiu mannæ eﬂe. æn æi æru witni til. brister at eﬂe ﬂa wæri ﬂæt wiliæ wærk. ær ﬂæt fulsæri. ﬂa a ﬂæn wizorﬂ wærr ær haldin. witæ han til mz sæx mannum ﬂem ﬂer wiﬂ waru ok a saghu. bøte siﬂæn fullær saræ bøtær. ﬂagher man biuﬂær waﬂæ bot. biuﬂi baﬂi lin ok lækirs giæff. ok hawi fæ. i. takæ handum. biuﬂær han æi lækirin ﬂa ær laghslitit halffæmpti mark. taker kunungær tolff øræ. malseghande tolff øræ. ok tolff øræ hundæri.

# 142
¶ Bloﬂsar. i. huldi wiliæ wærk ﬂrir øræ bot at. bloﬂsar. i. høfﬂi wiliæ wærk sæx øræ. fullsæri. i. huldi ﬂre. markr. friﬂæ mællum. i. friﬂi halw dyræ. fulsæri. i. høfﬂi sæx. markr. friﬂæ mællum. i. friﬂi halw dyrræ. giønum laghæt sar at undir twar. at. markr. sæx friﬂæ mællum. i. friﬂi halw dyrræ. huggær man fingær aff manni. at. markr. ﬂreær friﬂæ mællum. i. friﬂi halw dyrræ. ok ﬂre. markr læstis botenæ. æi ær ok ﬂy mere saræboten. huggær man aff all fiugher finger. ællr nokon liﬂ aff fingrinu hwariu. ﬂre. markr. bot at. friﬂæ mællum. i. friﬂi halw dyrræ. ok sæx. markr at lytinu. wærﬂer ﬂumulfingær aff huggin. han ær swa gildær sum halff hand. baﬂi. i. sarum ok lyti. hugger man fot aff manni at sæx. markr. friﬂæ mællum i. friﬂi halw dyrræ. hugger man næsær aff manni at. markr sæx friﬂæ mællum. i. friﬂi halw dyrræ. øræ ok øghæ. i. samu botum. fore hand fot næsær. øræ øghæ. hwar ﬂæt mistir. ﬂa ær læstis boten tolff. markr. oc saræbot sum fyrr ær saght. huggr man fot aff manni. swa at han ær æi før gangæ mz. ællr hand swa at han far æi burghiz mz. øghæ swa at han far æi set mz. ok æi mz fote gangit. ﬂa giældi halfwær læstis bøtær. ﬂæt æru sæx. markr. takær man ben or sari. ﬂa a lækirin. witæ mz ens sins eﬂe siu ben. oc øræ karlgilder bot at hwariu bene. bøtes hwart um sik benløsning ok sar. hugger man annæn. i. ænliti sitt. far aff lyti. wax aff fore dagh oc iamlangæ wæri sakløs fore lytinu. wæx æi aff fore dagh oc iamlangæ. wæri ﬂa bøt mæﬂ tolff ørum køpgildum.

# 144
¶ Giør man annæn saræn han skal warﬂæ øpnum sarum til dax ok iæmlangæ. hwar sum takær saræbotenæ innæn nat ok iamlangæ. han hawer fore takit giældinu. i. døzdrapum. allær øræ bøtær, oc allt ﬂæt. i. friﬂinum økis. ﬂæt a malseghanden enzamin. huggær man annæn fullum sarum. ok dyl siﬂen giærninginæ. ﬂa a han wald ﬂer skaﬂæn hawer fangit. hwat han will hælder witnæ ællr wiﬂ laghum takæ.

¶ Griper man til uitnæ ok will hin fore bindæ. ﬂa skal han bindæ han wiﬂ mz sæx mannum ﬂem ﬂer waru ok a saghu at han ﬂe giærning giørﬂi. fyllir han swa. i. laghﬂingum ﬂa giældi hin botenæ æptir brutum sinum. sum til sakinnæ ær bundin. griper til witnæ ok latær seæ witni sin. ok falder at witnum ﬂa wæri ﬂæn sakløs ær sakin giffs. witir han hanum sakinæ ok ær æi witni til. ﬂa væri sik mzd lanzlaghum bæt ær atertanmannæ eﬂer.

¶ ﬂaghær man hawer annæn saræn giørt. ﬂa a han hanum laghæ lækir fa. han a biuﬂæ hanum ﬂreæ laghæ lækiræ. ﬂæt ær laghæ lækir. helæt hawer iarn huggit sar. benbrut. i. sarum. hulsæri. aff hug. giønum laghæt sar. hwar sum ﬂen lækir far. ﬂa wær han laghslitit fore malseghanda ok æi fore kononge. oc æi fore hundæri. falz han. ﬂa ær laghslitit tolff ørær. malseghanda. oc tolff øræ kunungi. oc tolff øræ allum mannum.

# 146
¶ Slar man pust annæn. ællr mz stang ællr stene. ok synis æi a komæ. war ﬂet giørt fore kirkiu sokn. ællr fore øldrykki. a torghe at baztuw. ællr a ﬂingi. ﬂa skulu ﬂæt sæx mæn witæ. ﬂe ﬂer waru ok a saghu. væriæ ﬂer han wæri sakløs. fallz han fallis ﬂa til ﬂriggiæ markæ ﬂar ﬂræskiptæs. at samu uitnum wæri pustær sum bloﬂlæti. oc ﬂo bøtes hwart um sik. oc æptir sinum brvtum. slar man tan or aﬂrum at. markr. ﬂreær or aﬂræ at. markr. ﬂreær. or ﬂriﬂiu at. markr. ﬂreær. ﬂa niu. markr. ﬂræskiptæs. ok allt at eno skal bonden hawæ ﬂre. markr. til ensak sinnær. fore skaﬂæ sin. æi werﬂer sakøre mere æn niu. markr. oc æi læstis bot mere æn ﬂre markr. ﬂo at allær utgangin. Nu six um. xl. markr. i sarum

¶ Wærﬂær man sar. i. hemfriﬂi sinum fullum sarum. ællr at kirkiu ællr a ﬂingi. ﬂær sattir komæ samæn. ok skiliæs o satir. ﬂr ær xl. markr bot at. ok æ læstis botenæ fullæ hwariæ æptir sinum brutum. ﬂæt skal ok fyllæ mæﬂ sæx mannum ﬂem ﬂer wiﬂ waru ok a saghu. hwar sum sar ær. xl. markr. ﬂær ær bloﬂlæti. vi. markr. ok skal til witnæs mz sæx mannum. Nu far sar ett tu. ﬂry. ællr flere. giør ﬂæt allt en man ok swa wiﬂ kiænnis. ﬂa a ﬂen sak sik kiænnir. han a a ﬂingi wiﬂ gangæ. ok brut sin fæstæ. ok ﬂo æi meræ æn saræbot enæ. huggæ twe mæn en. ællr ﬂrir ællr huru mangir ﬂer æru. ok bindæ sæx mæn flere wiﬂ sarin æn en. ok fyllir lækirin fulsærin. bøte ﬂa hwar sinæ saræ bot. i. ﬂrim sarum. æi wærﬂer ok bot ﬂy mere at sar sein flere. Nu møtæs twe mæn. huggær hwar annæn. fa baﬂir fullsæri. wærin baﬂi sar gild. hwart æptir sinni a komo. ær læst i. sarum bøtes hwart um sik. konæ ær halw høghri æn maﬂer baﬂi. i. drapum ok sarum. utæn ﬂet sum vaﬂi ær ællr bloﬂlæti. utæn ﬂæt hundræﬂæ markæ giæld æru. siﬂen æru ﬂøn iampn at botum	

# 148 baﬂi man ok konæ. æ ﬂer sum sar komber til. xl. markr. ﬂa hawi ængin wald at søkiæ flere sar æn ett. hawer han flere sar æn ett. wærin ogild.

¶ Nu six um høxtu sar. læggær man annæn niﬂær ok snøpir han sum fæ nokot. komber han ællr hans buﬂ. ok kiærir ﬂæt a ﬂingi. ok dyl ﬂen sum sakin giffs. tolff mæn skulu han antwiggiæ wæriæ ællr fællæ. wæriæ ﬂer han wæri sakløs. fællæ ﬂer han ﬂa giældi huwzman hændær sinær baﬂær. ok hwar ﬂen ﬂer til halp aﬂræ hand sinæ. ﬂe sum ﬂe tolff mæn wiﬂ bindæ. mz sinum eﬂe. ællr løsin sik baﬂi huwzman ok ﬂer ﬂær til hulpu. swa sum malseghandin will takit hawæ. lægger man annæn niﬂær ok stingær utt øghæ hans. annæt ællr baﬂi. ﬂæt skulu tolff mæn witæ sum fyrr ær saght. wæriæ ﬂer han wæri sakløs. fællæ ﬂer han giældi øghæ fore øghæ. ok hwar ﬂæn ﬂer til halp hand sinæ aﬂræ. sum tolff mæn witnæ ﬂær til. Nu lægger man annæn niﬂer. ok skiær or tungu hans. ﬂæt skulu tolff mæn witæ. wæriæ ﬂe han wæri sakløs. fællæ ﬂer han. ﬂa hawi huwﬂz man foregiørt tungu sinni ok hwar ﬂen ﬂer til halp hand sinæ aﬂræ. Nu kan ﬂæn fangin at wærﬂæ liff sitt hawer foregiørt. mz sarum ællær drapum. ﬂa skal til ﬂinx føræ. ok a ﬂy samæ ﬂingi a han antwiggiæ wæriæs ællr fællæs. wærﬂær han æi fangin. ﬂa skal han lysæ a ﬂrim ﬂingum ﬂylikæ giærning. ok a fiærﬂæ ﬂingi skal ﬂe næmpd næmpnæs sum fyrr ærc saght. ok hun skal han antwiggiæ wæriæ ællær fællæ. wiliæ ﬂer hwarti giøræ. ﬂa bøte ﬂen ﬂre. markr. aff gangær. ok takis annær. i. ﬂen samæ staﬂ. takæ twer en læggiæ niﬂer til iorﬂæ sla or tan twa ællr ﬂreær. ﬂæt aghu tolff mæn uitæ wæriæ ﬂer ﬂem wærin warﬂir. fællæ ﬂer ﬂem giældi huwzman tan fore tan. ok hand sinæ aﬂræ. ok hwar ﬂæn ﬂær til halp hand sinæ aﬂræ. Nu giffs manni sak fore sar. aghi ængin ok wald at fyllæ ﬂem utæn at øpnum sarum. fyllir æi swa ﬂa aghi ﬂæn wizorﬂ sik will wæriæ. gangi lagh sin, i. laghﬂingum. fallz at laghum. bøte ﬂa bot æptir brutum hwariæ sak æptir sinum fallum.

# 150
¶ Nu liggær man a skoghi ællr skipi. ællr ok annær staﬂ. lær sik ﬂær til myrﬂæ ællr rænæ. myrﬂir ok rænir. wærﬂer fangin. i. ﬂem giærningum. ﬂa skal han til ﬂinx føræ. ﬂær skulu tolff mæn næmpnæs. sum han skulu antwiggiæ wæriæ ællr fællæ. wærs han wæri sakløs. ok ﬂen bøte. xl. markr. sakløsæn qwæl ok han bastaﬂi ok bant. stokkæﬂi ællr. i. fiætur sætti. fællis ﬂæn ær ran ællr morﬂ witis. ﬂa skal morﬂæri a stæghl. ok ransman undir swærﬂ. giør man annæn saræn. ok rænir han siﬂen. ﬂæt skulu allt enungæ witni wæræ. ok hwart æptir sinum brutum bøtæs. ﬂet skulu sæx mæn antwiggiæ wæriæ ællr fællæ. Dræper man annæn ællr hugger aff hand ællr limi aﬂræ. orkær æi botum ællr will æi bøtæ. ællr borghæn til fuldræ botæ. giældi ﬂa liff fore liff. lim gen limi siﬂen laghfyllt ær han giældi ok ængin ﬂæn liff fore liff. ællær lim gen limi sum botum orkær. ællr borghæn til fuldræ botæ.

¶ Rænir man draparæ aff aﬂrum. ﬂiuff ællr ﬂæn affhug hawer giørt. ﬂa fylli ﬂen ræntær ær ranswærk til ﬂæs sum rænti. mz sæx mannum ﬂem ﬂer waru ok a saghu. ok hin bøte. xl. markr. ok brut ﬂe han giørﬂe. ællr andwarﬂi manin rættum malseghanda. æru æi witni til. ﬂa wæri sik mz ﬂrætylptum eﬂe. falder at eﬂe bøte sum fyrr ær saght. ok lati ﬂo hwarti liff ællr limi. hugger man annæn fulsæri. i. huwﬂ ællr huld. wærﬂær laghlikæ til wnnin mz sannum witnum. orkær æi bøtær ællr borghan til fuldræ botæ. gangi in til bondans fore brut sinar fore mark hwariæ.

# 152 Nv six um handraghit ran. Rænir man pæning aff aﬂrum. twa ællr ﬂre mæﬂ ens sins eﬂe dyli. ællr giældi twa pæningæ fore en. giff hanum sak at han meræ rænt hawer æn fiuræ pæningæ. oc minnæ æn half mark. ﬂa skal han til witnæs mz ﬂem mannum ﬂer wiﬂ waru ok a saghu. ﬂer aghu oc witæ huru mykit ranit ær. ﬂæssi witni skulu swa um minnæ ran gangæ sum um meræ oc æptir ﬂy skal bot ut gangæ sum ranit ær til. witnæ ﬂe ranit minnæ æn halff mark ok meræ æn fiuræ pæningæ. ﬂa ær atærgildi feær oc ﬂre. markr. boten. witnæ ﬂer ranit meræ æn halff mark. ﬂa ær atergildi feær. oc sæx markr. boten. witnæ ﬂe ranit til xl. marker ællr meræ. atergildi feær. ok. xl. markr. bot at. hwilikin andrum kiænnir ran oc æru æi vitni til. ﬂa ær wæriændi til wizorﬂæ komin. witis hanum minnæ ran æn. vi. markr. ﬂa ær tiu mannæ eﬂer fore. ær ﬂet sæx. markr. ællr meræ ok minnæ æn xl. markr. ﬂa ær atertanmannæ eﬂer fore. ær ﬂæt. xl. markr. ællr meræ ﬂa gangis ﬂrætylftær eﬂer ﬂer fore.

Nu six um lotran. Allæ staﬂi ﬂer sum lotær oc kaffli skal at skiptæ. swa sum barn skiptæ wiﬂ faﬂur sin ællr moﬂor sinæ. ællr barn skiptæ sin i. mællum. ællr hion kunnu barnløs skiliæs ællr hwar staﬂ ﬂer man skal mz lot oc kaflæ skiptæ. halz ﬂæt ok giffs æi ut. ﬂer ær atærgildi feær ok mz sæx. markr. bot fore ranit. æi wærﬂer ﬂe bot høghri.

Nu six um ﬂiuffnæﬂ. Stiæl man pæningæ twa ællr ﬂre. ﬂæt ma han wæriæ mz ens sins eﬂe. ællr pæning mz pæningi bøte.

# 154
¶ Stiæl man meræ æn fiuræ pæningæ oc minnæ æn halfwæn øre. wærﬂer ﬂer fangin mz. ok ær til twæggiæ mannæ witni. ﬂa man han bastæ ok bindæ. ok swa til ﬂinx føræ. ﬂer skal fyllæ twæggiæ mannæ witni a han. fyllæs ﬂe witni ﬂa ær han sander at ﬂe giærning. ﬂa a han wald um huﬂ hans ællr ﬂriggiæ øræ bot fore brut hans. ﬂæt agher enzamin malseghande.

¶ Nu stiæl man meræ æn halff øre ok minnæ æn halff mark. ﬂa ma han bastæ oc bindæ. ok swa til ﬂinx føræ. ﬂer skal ﬂiuffwer frammi wæræ. ok atær fang. ok twæggiæ mannæ witni mæﬂ. ﬂer aghu swæriæ witni a han. siﬂen a malseghande wald hwat han will hældær takæ ﬂre. markr. til ﬂræskiptis. ællr øron aff hanum skiæræ. æi ma han baﬂi limi oc bøtær takæ. will malseghande han løsæn latæ. ﬂa lati ﬂiuff a ﬂingi løsæn. ok bonde wæri sakløs. ok kununx man giømi ﬂiuff æn han will.

¶ Taker man ﬂiuff mz fulli ﬂyffpt. half mark ællr halff mark meræ. tok han ﬂen man mz twæggiæ mannæ witnum. binder han ok fastær. ok til ﬂinx fører. han skal sialfwer swæriæ. at ﬂe atærfang frammi liggiæ. æru hans skiær. ok hemul. hini twe skulu swæriæ. at han sander ﬂiuffer ær. ok ﬂer ﬂa wiﬂ waru. han tox mz ﬂøm ﬂiuffnæﬂi. ok siﬂen mughu ﬂer han a galghæ ællr gren latæ. ok ﬂær up hængiæ. vil malseghande bøtær fore han takæ. ﬂa gangi ﬂe bot til ﬂræskiptis. ok løsi sik ﬂiuffer wiﬂ hwarn lot sum han wiﬂ komber.

# 156
¶ Slipper ﬂiuffer siﬂen han ær laghwnin til ﬂiuffnæﬂer. ﬂa bøte bonden ﬂre markr. ok ﬂiuff sin taki man æ hwar han far han. utæn kirkiu friﬂ. æi a ﬂiuffer hemfriﬂ hawæ. ﬂen fyrr war laghwnin til sak sinnær. æi ma oc optæri en ﬂiuffsak bøtæs. æn en timæ. hwat ﬂet ær mere ﬂiuffnæﬂer ællr minni. Nu far man ﬂiuff sin mz sannum witnum. hwat ﬂæt ær mere ﬂiufnæﬂer ællr minni. ﬂa a han til hundæris ﬂinx føræs. ﬂæs fyrstæ ﬂer ær næst æptir. at han tok han. a rættæn ﬂinxstaﬂ. ok rættum ﬂinxdagh. ﬂer a domber a han gangæ æptir brutum hans ok bonden væri siﬂen qwalæ løs fore ﬂiuff sin. ok witin ﬂet ﬂrir ﬂinx mæn huru goﬂer ﬂiuffnæﬂrin ær sum stolin war. Nu hawer man ﬂiuff sin takit mz fullum witnum. ok slipper løs siﬂen fyrr æn laghfyllt war a han a hundæris ﬂingum. Nu will ﬂiuffer bondæ sak giwæ. mæn han ær til wizorﬂæ komin. ﬂa aghi aldrigh han wald bondæ at qwæliæ fyrr æn han hawer sik siælffwæn wart.

¶ Nu ær ﬂiufwer til laghæ komin. ok fyllir han ﬂøm. ﬂa wæri han sakløs. falder at eﬂe. bøte bot æptir ﬂy sum ﬂyffpt ær til. ær ﬂyfft til halffmark ællr halff mark meræ. ﬂa ær atertanmannæ eﬂer fore hanum. falder at eﬂe bøte attæ. markr. ok lati ﬂo hwarti liff. ællr limi. fore wænslæ sak. ær minnæ æn halff mark. ok meræ æn halffwer øræ. gangis ﬂer tiu mannæ eﬂær fore. ællr bøte ﬂre. markr. til ﬂræskiptis. ær ﬂet minnæ æn halffwer øre. ok meræ æn fiuri pæningær. ﬂa dyli mz twem mannum sialwer han ﬂriﬂi ællr bøte ﬂre øræ. æru ﬂæt fiuri pæninger. ællr minnæ. ﬂa witi mz ens sins eﬂe. Nu ær ﬂen sakløs| ﬂiuffnæﬂer witis.

# 158
¶ Nu giwer han bondæ sak ok sigher sik bundit hawæ. ﬂa standi fore bondæ wizorﬂ ﬂrætylptær eﬂer. falder at eﬂe. bøte xl. markr. komber man bundin til ﬂinx. ﬂa giffs manni sak fore band. ﬂa dyl han. ﬂæt skulu tolff mæn witæ. wæriæ ﬂer han. wæri warﬂer. fællæ ﬂer han bøte xl. markr. fore ﬂæt han sakløsæn bant ok waldførﬂe. komber man til ﬂinx mæﬂ ﬂiuffwi sinum. ﬂa swæri a fyrstæ ﬂingi. hwat ﬂæt ær. i. fastu ællr utæn fastu. ær ﬂæt sykndagher ællr hælægher. utæn fra kiæræ sunnudagh. ok til ﬂæs siu nætær æru uti æptir pascha dagh. utæn han stiæli. i. ﬂæmmæ friﬂ. stiæl han. i. ﬂæmmæ friﬂ. ﬂa laghwinnis til sak sinnær swa. i ﬂæmmæ friﬂ sum utæn. ok taki ﬂa ﬂiuffs ræt. hawi domæri æncti wald. at dwæliæ dom sin. iwir fyrstæ ﬂing. æn han ﬂiuff dømæ skal. æn atærfang ok aterfanx witni frammi æru.

¶ Nu stiæl owormaghi fullæn ﬂiuffnæﬂ. ællr minnæ. ﬂa ær ﬂæt fiærﬂunger aff moghandæ manz bot. hwat ﬂæt ær minni ﬂiuffnæﬂer ællr mere. æi ma owormaghi| liff fore styld ællr drap latæ.

¶ Nu klandær man sitt. i. hwat staﬂ ﬂæt hælzt ær. hwat ﬂæt ær hælder døtt ællr quict. ﬂa a ﬂæn man wizorﬂ sum handæ mællum hawer. han a wald til hemføﬂu æn quikt ær. til hemgiærﬂ æn døtt ær. til lans til legho til wæﬂsætning. til skiptis ællr kiøps. Nu griper man til hemføﬂo ællr hemgiærﬂ. hwar ﬂet klandasd kan hælzt allt ﬂæt minnæ ær æn halff

# 160 mark. hwat ﬂæt hælder ær døt ællr quict. ﬂa wæri ﬂæt mæﬂ twem mannum ok sialwer han ﬂriﬂi. ær ﬂæt minnæ æn fiuri pæningær ﬂa witi ﬂæt mæﬂ ens sins eﬂe Nu klander man til halff mark ællr meræ. ﬂa a han wizorﬂ wæriæ hwat ﬂæt ær hælder døtt ællr quikt mz fæm mannum ok sialwer han sætti. Nu griper han til lysning. ællr wæﬂsætning. til lans ællr giæff. stande samæ lezn fore giæff sum fore andrum fangum. swa æru ok lagh um lan. ær ﬂæt minnæ æn half mark. ﬂa witi ﬂæt mz twem mannum ok sialwær han ﬂriﬂi. ær ﬂet halff mark ællr meræ. æn halfmark. witi ﬂæt mz fæm mannum ok sialfr han sætti. baﬂi. i. wæﬂsætsætningd lani ok legho. swa frampt at ﬂe æi wiﬂ kiænnæs at swa ær utfangit. ﬂa bindis swa wiﬂ sum nu ær saght. ganger han wiﬂ sum ut fik. ﬂa taki ﬂæn ater at eﬂløso.

¶ Nu klander man sitt ællr handzamær. hwat ﬂingi sum ﬂæt hælzt ær. quikt ællr døt griper han til lezn. ok wil leﬂæ sik aff handum mz kiøp ællær skipti. ﬂa skal ﬂæt. i. tak sættiæ at eﬂløso. siﬂen skal han lezn fylghiæ. giter han lett sær aff handum wæri sakløs. giter han æi lett sær aff handum. ﬂa falli fyrsti skuli til. xl. markæ. æn ﬂet ær halff mark ællr meræ sum a hænt war mz hanum. Nu ær ﬂet minnæ æn halff mark. ﬂa bøte sum fyrr ær saght. Nu leﬂir ﬂæt hwarr til annærs til sættæ manz. ﬂer stæz lezn. ﬂa agher han wald at wæriæ ﬂæt sik til hemgiærﬂ ællr hemføﬂo. ok til lysning at takæ. ok til alder hæfﬂ sinnær. æi ma ﬂæt hwarti ater ællr fram leﬂæ fallz han at ﬂøm wizorﬂum nu ær saght ﬂa

# 162 bøte æptir aterfangum. ær ﬂæt halff mark ællr meræ ﬂa bøte attæ. markr. hwilikin skuli swa wær sik wæri sakløs. Nu biuﬂer han dul gen lezn. ﬂa swæri ﬂæn til sins sum klander mz twem mannum ok sialfwer han ﬂriﬂi. ok taki sitt ater. ok hin bindi mz wittnum in. hwariun witni æptir sinum aterfangum. ok dulin dømæs niﬂer. ok bot aff ﬂøm witni bindæs in til. orker han æi witnum inbindæ. ﬂa bøte sialwer botenæ. mæﬂ ﬂæssum witnum skal lezn gangæ. allt ﬂæt minnæ ær æn halff mark. ok meræ æn halffr øre. ﬂæt skal mz twem mannum inbindæs. ﬂer ær ﬂre. markr. bot at. ær ﬂæt minnæ æn halfer øre ok meræ æn fiuri pæninger. ﬂa skal han witæ mz twem mannum ok sialfer han ﬂriﬂi. ﬂer ær ﬂri øræ bot at. ær ﬂæt halff mark ællr halff mark meræ ﬂa skal han wiﬂ bindæs mz fæm mannum. oc han sialwera sætti. ok ﬂer ær attæ markr. leznæ fallit. e hwilikin skuli sum falder aff ﬂem sæx utæn ﬂen fyrsti. ﬂa bøte han attæ. markr. fore ﬂiuffnæﬂ. æn ﬂet ær fulder ﬂiuffnæﬂer. leﬂis nokot til ofræls manz. ﬂa wæri bonde han ællr bøte fore han. swa sum fore frælsæn man. ællr giwi utt malseghandæ ﬂræli fore giærﬂ sinæ. Nu griper man til fangæ. næmpnir ﬂen til fangæ. ﬂer æi bor innæn land ok laghsaghu. ﬂa sætis. i. tak ﬂæt sum klandæt ær. ok hin lete æptir hemulz manni sinum sum klandæs fore. ok komi hanum fram. i. ﬂrim wikum. æn æi ær forfall fore hanum. ællr taki bonde sitt atær. ok hin bøte ﬂre. markr. sum handæ mællum haffﬂi. fore leznæfallit.

¶ Gripær man til hemulz manz innæn hundæris. ﬂa skal han hanum fram komæ innæn sæx nattum hundæræ mællum niu nætær. folklandændæ mællum fiughertan nætær. laghsaghu mællum ﬂre wikur. ﬂer skal hemulz man fore standæ. ok han a. i. hemult standæ. komber han fram. ok. i. hemult stander. ﬂa warﬂi baﬂi leﬂu ok liufw. Nu kan hemulz man forfall fa. ﬂæt ær ett at han ligger. i. sott ællr sarum annæt æn han ær. i.

# 164 rikisins ﬂiænistu. ællr han ær a fiæti feær sins. ællr han hawer døﬂen warﬂnæﬂ fore dorum. ællr ær elder høghri æn hawæ ﬂorff. ællr ær han uttlændis sighlder. ﬂa a ﬂæt. i. qwærstaﬂu standæ. ﬂer til han ater komber aff forfallum sinum. ok witi ﬂet mæﬂ twem mannum forfall sin.

¶ Giwæ ærfwingiær sak æptir døﬂen man ok dræpnæn. ok ær ﬂen til sum swarær. ok wiﬂ drap kiænnis. ﬂa sigher han sik runbiuff hawæ dræpit. ok sigher han at han kunni æi ﬂiuff sin fa. utæn han drapi han. ﬂa nekæ hinir æptir sinum kiæræ. ok sighiæ han sakløsæn dræpin væræ. ﬂæt skulu tolff mæn antwiggiæ wæriæ ællr fællæ. wæriæ ﬂer han ær sakin giffs wæri sakløs. fællæ ﬂer han falli til sporgiældæ.

¶ Nu wiliæ mæn ranzakæ æptir goz sinu ﬂiuffstolno. ﬂa skal han. i. garﬂ gangæ mæﬂ sæx mannum tryggum ok bolfastum. sialwer han siundi. attundi wæri lænsman ællær domæri. ﬂe skulu ranzakæn beﬂæs. ﬂe mughu at o wæﬂiæﬂu ranzakæ. æn ﬂøm swa a sæmber. hittis. i. hans læstum husum leﬂi sik aff handum. hittis. i. hans o læstum husum standi lagh fore hanum sum fore aﬂrum wænslæ malum. Nu will han æi ranzakæ latæ at owæﬂiæﬂu. wæﬂi ﬂa baﬂir. ok tak til takæ. ﬂa skal han upp læsæ. ok hin skal lat sit næmpnæ ok mærki ﬂes sighiæ. siﬂen skulu ﬂri mæn ingangæ ﬂe skulu løsgiørﬂi ingangæ ok iwin axlæﬂi. ok fyrræ letæs. at ﬂer æi bondæ a byrﬂ bærin. hittis. i. o læstum husum hans. standi wizorﬂ fore hanum. hittis. i. hans læstum husum. ær windøghæ a wæg opit owæn ællr niﬂen swa at ﬂylikt ﬂing mati in gangæ ﬂer æptir letæ. ﬂa standi wizorﬂ fore bondænum. hittis. i. hans læstum husum ok ær æi opit sum nu ær saght. ﬂa aghær æi bonde wizorﬂ. bøte ﬂa

# 166 ok ﬂiuffr hete. ok ﬂa ma han bindæ. ok til ﬂinx føræ ok atærfang a han fyllæ mz sæx mannum. [sum] a ﬂiuff. ok taki siﬂen ﬂiuffs ræt. hittis hwarti. i. læstum husum ællr olæstum. taki ﬂa bonde wæﬂfæ sitt atær ok wæri sakløs. Nu will han æi wæﬂiæ ællr uplæsæ. ﬂa slain ﬂer dyrr upp sum til æru kompnir. hittis ﬂa. i. hans læstum husum hawi ængin wizorﬂ utæn bøte oc ﬂiufwær hete. hittis æi. i. hans læstum husum ællr o læstum ﬂa bøten ﬂer ﬂre. markr. fore at ﬂer hans hus brutu. stander han gen mz wigh ok wærn. ﬂa wæri ﬂæn. i. enbøte sum fore ær. ok ﬂæn. i. twæbøte sum til komber baﬂi. i. drapum ok sarum. Nu will man ranzakæ. i. garﬂ annærs æptir goz sinu ﬂiuffstolnu. ok ær æi bonden hemæ. ok ær ﬂo husfru hans hemæ hawi swa ﬂa wald at ranzakæ sum bonde hemæ wari. kan ﬂæn bonde o giptær wæræ. ok hawer fore sik brytiæ ællr deghiu. broﬂor ællr barn. wæri lagh samu. klandæs nokot ﬂæt aff bondæns kunu ær kiøpt. ﬂa giøri ﬂæn sik orﬂiuffwæ mz kiøpwitnum. ok hawi fore kiøpt pæningum sinum. allt ﬂæt han kiøpir aff hænni meræ æn fiuræ pæningæ kiøp. ﬂa bøte ﬂre. markr. Nu stiæl man ok. i. aﬂru landzskapi fangin wærﬂer. ok kiænnis siælwer wiﬂ giærning sinæ. orkær malseghande han ﬂer laghlikæ til winnæ sum han far han. ﬂa taki ﬂer ﬂiuffs ræt. orker han æi. ﬂa føre han ﬂit han giørﬂe ﬂe giærﬂ. ok ﬂer a han laghlikæ winnæs up a ræt sin. sitær hussætis folk. i. garﬂi. ællr ﬂet folk hus hawer lekt. ﬂa warﬂi ﬂæn husum oc allu ﬂy. ﬂer. i. komber ﬂæn hus nykil bær. æ hwar hus a. ﬂa warﬂi ﬂæn husum fore ﬂyﬂfti sum nyklæ bær. Allt ﬂæt undir bondæns garﬂ ællr hans las komber. ﬂa aghu baﬂi ﬂyf tinæ bøtæ bonde ok husfru. tax ﬂæt utæn bondæns garﬂ. ﬂa giældi ﬂæn bot sum stal. ok ﬂe wærin sakløsir sum. i. bo æru mæﬂ hanum.

¶ Nu giffs manni sak fore wiﬂertaku ﬂypti. sum annær stal. ok tox ﬂo. i. hans husum ok læggær æncti dul a. ok gangær wiﬂ at ﬂæt ﬂer inni ær.

# 168 standi ﬂa tiu mannæ eﬂer fore bondænum at han æi wisti at ﬂæt stolit war. wærs han at eﬂe se warﬂer. fallz han bøte ﬂre. markr. Dyl han bøte ﬂa ok ﬂiuffr hete. æn ﬂæt mz ranzak ut tax. ok standi æ wæﬂning fore ællum ranzakum æn han will æi uplæsæ. Nu kiænnir man bodræt manni. wæri sik mz atertan mannæ eﬂe. ællr bøte sæx. markr.

¶ Nappær man ax aff akri annærs. wærﬂer bar ok a takin bøte ﬂre øræ. Nu takær man allt samæn ax ok span. bøte ﬂre. markr. taker man bundin tu ællr ﬂry bøte ﬂre. markr. taker man skyl allæn bøte attæ markr. bindi swa ﬂen ﬂiuff sum allæ andræ. stiæl man korn aff akri. meræ æn skyl. ok witnæs ﬂyffpt til halff mark. ællr meræ. ﬂa ær bot xl. markr. ællr misti, liff sit æptir ater fangum. ok han hete agnæ barker. stiæl man rofwor ærtir nytær. ællr aldin. wærﬂer bar ok atakin. laghwinnis til sak sinnær. swa ﬂer sum fore annæn ﬂiuffnæﬂ. ok gangi bot æptir ﬂy sum atær fang æru. ok witni fyllæs. bindi sin ﬂiuff swa ﬂer sum at aﬂru ﬂyffpti. ﬂæn sum stiæl. hwar staﬂ ﬂer konæ stiæl. fylghi ﬂem ﬂiuffnæﬂi sum, allum andrum. ok konæ taki slik giæld sum maﬂer ﬂær til a liff ganger. ganger domber a liff hænnær ﬂa skal hanæ. i. iorﬂ grawæ. æi ma kono stæghlæ ællr hængiæ.

¶ Stiæl man. i. kirkiu ællr. i kirkiu garﬂi aff aﬂrum ællr aff samu kirkiu. wærﬂer bar ok a takin. hawi æi ﬂer mere friﬂ æn annær staﬂ ﬂer han mæﬂ ﬂiuffnæﬂ takin wærﬂer. ok laghbindis wiﬂ sak sinæ ok taki ﬂiuffs ræt sum han skyldæt hawer hwariæ sak æptir sinum brutum.

# 170
¶ Nu takær man annærs manz ﬂiuff. taker baﬂi samæn ﬂiuff ok ﬂyffpti. komber ﬂæn æptir sum stolit ær aff. ok beﬂes baﬂi ﬂiuff oc ﬂyfpti. ﬂa a han fiærﬂung sum ﬂiuffwin tok. aff allu ﬂy sum han tok aff ﬂiuffwinum. hwat ﬂet ær meræ ællr minnæ. ok bonden taki ﬂiuff sin ater. i. gen. ok allt ﬂæt meræ ær æn laghæ løsn. Nu sigher man sik nokot aff biuffwi hafwæ takit. ok ﬂiuffr ær borto. komber hin æptir sum a. taki sitt ater utæn løsn. ok swæri til sins mz twem mannum fyrræ. ok hin giøri sik orﬂiuffwæ mæﬂ lysningæ witnum sum handæ mællum hawer. komber man til ﬂinx gangær wiﬂ fullum ﬂiuffnæﬂ. bindin han wiﬂ tolf mæn ﬂer ﬂer a hørﬂu. ok taki siﬂæn ﬂiuffs ræt. hwart æptir sinum brutum.

Fyndir aghu næst ﬂiuffnæﬂi standæ. ﬂy at ﬂiuffwer hittæ giærnæ. swa sum klokcærin hitti kalkin. hwar sum fynd hittir a wægh uti hwat fynd ﬂæt hælzt ær. han a lysæ a wægh uti fore wæghfarændæ mannum. ﬂøm hanum fylghiæ ællr møtæ. æru æi ﬂer til. ﬂa lysi. i. by ﬂem næst ær. ær oran. i. ﬂem by. ﬂa lysi. i. by aﬂrum. ællr ﬂriﬂiæ. lysi fore hundæris ﬂingi enu. ællr kirkiu sokn. sinni. fari swa lanct mz fynd sum lysning ær fore. ok a han lysæ fore folklanz ﬂingi fynd ﬂe han hitt hawer. komber ﬂæn mist hawer fyrr æn lyst ær. ok sigher til mark ok iarﬂtekn. ﬂa swæri til sins mz twem mannum ok sialwer han ﬂriﬂi ok taki sitt ater utæn løsn. Nu kan ﬂæn man lysningæ witni hawæ sum hitt hawer. ﬂa swæri til sins ﬂen sum tappæt hawer mz twem mannum ok siælwer han ﬂriﬂi. ok taki sit atær ok ﬂæn aghi pæning aff ørtogh hwarri sum fynd hitti. æptir ﬂy sum mæz mæn sighiæ. e hwat ﬂæt hælzt ær wærræ ællr bætræ. griper man til lysningæ witnæ. ok fallz at ﬂøm ﬂa bøte ok ﬂiuffær hete. hwariæ bot æptir sinum brutum.

# 172
¶ Nu hittir man fæ manz. hwat fæ ﬂæt hælzt ær. komber ﬂæn æptir sum mist hawer. ok sigher til mærki ok san iartekn. ok swær til sins mæﬂ twem mannum ok sialwer han ﬂriﬂi. ok taki ﬂæn hwarn attundæ pæning sum hitti. Nu hittir man hæst man tamæn ællr skiut. manz tampt. ællr oxæ otamæn. ællr far ællær get ællr ﬂæt sum nytiæ fæ ær. ﬂær a han til sins at swæriæ mæﬂ twem mannum ok sialwer han ﬂriﬂi. ok taki siﬂæn sitt atær utæn løsn. ok hin giøri sik or ﬂiuffwæ mæﬂ lysningæ witnum sum hitti. hwar sum yrkir mæﬂ nokro fæ ﬂy sum bonden a. ﬂy sum han hitt hawer bøte ﬂre. markr. hwat han saﬂlær ællr silær. æn ﬂæt ær æi laghlikæ lyst fyrræ. Nu hittir man hemæ hion manz. hawi ﬂriﬂiung aff fynd.

¶ Nu six um watn fyndir. Nu hittir man fynd innæn almannæ leﬂ. hwat fynd ﬂæt hælzt ær. ﬂa aghi ﬂer hwarn attundæ pæning aff. hittir man fynd. i. skiærium uti. utæn almannæ leﬂ. ﬂa hawi ﬂæn ﬂriﬂiung aff fynd sum hitti. æ hwar man qwæffs æptir fynd. ﬂa aghi halffwæ fynd æ hwat man hittir døt ællr quict. ok hawer han fynd lyst fyrræ. ﬂa fae eghandæ swa gott atær sum ﬂæt ﬂa war han ﬂæt hitti. ællr dyli mæﬂ eﬂe hwart æptir sinu lati. at han æi ﬂæt ﬂy misti at han galt hans at. falder at eﬂe ﬂa giældi hanum swa got ater sum han æptir kræwer. allæ staﬂi ﬂer man fynd hittir ﬂær skal han giøræ sik orﬂiuffwæ fyrst mæﬂ lysningæ witnum. ok siﬂæn swæri ﬂæn til sins mæﬂ twem mannum ok siælwer han ﬂriﬂi. ok taki swa sitt atær. allir goz at hialpæ undæn eld ællr or sio. ok taki swa mykit aff ﬂy goz sum eghandin will hanum unnæ.

# 174 Nu ær tald um manhælghis mal. guﬂ giømi os baﬂi liff ok sial. amen.

Hær byriæs iorﬂæ balker ok tæliæs. i. hanum foløkkær ﬂrir ok tiughu.

i	¶ huru iorﬂ skal laghbiuﬂæs.
ii	¶ æn mæn delæ um byrﬂæ kiøp.
iii	¶ vm iorﬂæ kiøp innæn siangær.
iiii	¶ vm iorﬂæ fastæ.
v	¶ vm træﬂis løn.
vi	¶ æn twe bindæ fang a en.
vii	¶ vm atærkiøps fastæ.
viii	¶ vm iorﬂæ skipti.	
ix	¶  vm iorﬂæ wæﬂsætning.
x	¶  huru man skal iorﬂ landboum byggiæ.
xi	¶ vm affræﬂ.
xii	¶ huru landbom skal aff iorﬂ sighiæ.
xiii	¶ vm iorﬂæ giptur.
xiiii	¶ huru landboe ma. i. skogh akæ.
xv	¶ huru eghande ok landboe um iorﬂ delæ
xvi	¶ vm bolax fæ.
xvii	¶ vm inlax fæ.
xviii	¶ vm iorﬂæ delur.
xix	¶ vm fyrning.
xx	¶ vm iorﬂæ løsn.
xxi	¶ huru faﬂir a barnum iorﬂ fore føﬂo biuﬂæ.
xxii	¶ æn man six aff iorﬂæ delu fyrr hun lyktæﬂ ær.
xxiii	¶ vm o rættæn fastæ eﬂ ok fyrning.

Latær man iorﬂ falæ. gamblæ byrﬂ sinæ. ﬂe iorﬂ skal byrﬂæ mannum biuﬂæ. fore grannum ok soknæmannum. wiliæ æi byrﬂæ ﬂe iorﬂ kiøpæ. ﬂa skal biuﬂæ fore hundæris ﬂingi eno byrﬂæ manni. will

# 176 byrﬂæman wiﬂ giwæs. ok ﬂa dømes iorﬂ. i. byrﬂ. will æi byrﬂæman wiﬂ giwæs. han skal biuﬂæ a hundæris ﬂingi aﬂru byrﬂæmanni. will æi byrﬂæ man wiﬂ giwæs. ok æi iorﬂ til sin kiøpæ. han skal biuﬂæ a hundæris ﬂingi ﬂriﬂiæ byrﬂæ manni. will æi byrﬂæman wiﬂ giwæs. ok æi iorﬂ til sin kiøpæ. kiøpi ﬂa ﬂæn sum siuﬂ hawær diupæstæn. ok giwæ will wærﬂ. ok pæningæ hwitæ. ﬂa dømis hanum ﬂæt swa fast ok fullt sum fastæ fæﬂerni ok aldæ oﬂal. Nu kombær man ok biuﬂer sinæ innæn ﬂre ﬂinxdaghæ. ﬂa swarær han sum sæliæ will. willt ﬂu giwæ sum annær biuﬂer slikæ wærﬂøræ sum iæk ﬂorff ﬂa latær iæk ﬂik iorﬂ. i. byrﬂ kiøpæ. Ne sighær hin iæk will giwæ wærﬂ ok pæningæ. dømis ﬂa iorﬂ. i. byrﬂ at kiøpæ. ok pæningær. i. takæ hændær. æn han will æi wiﬂ takæ sum iorﬂ will sæliæ. han skal giwæ enæ mark skiærﬂt silffær fore ørtogh hwariæ. sum ganger aff baﬂi korn ok pæninger. ok æi meræ. ællr pæningæ æptir ﬂy sum mark silffs ma brænnæ aff. ok ﬂriﬂiunginum minnæ fore ﬂe ørtogh sum snøﬂir pæningær gangæ aff. ok siﬂæn hwariæ iorﬂ sum hun ær wærﬂ til. Nu will man æi wiﬂ giwæs ok æi iorﬂ til sin kiøpæ a fiærﬂæ ﬂinginu ællr nokor byrﬂæ man. ﬂa kiøpi ﬂæn sum wærﬂ vil fore giwæ. ok bo hwart ørtoghæ land sum nu ær saght. Nu sigher hin sum kiøpt hawær iorﬂ wæræ laghbuﬂnæ byrﬂæmannum. hin neker ﬂa skulu ﬂæt tolff mæn witæ. hwat ﬂe iorﬂ war laghbuﬂin ællr æi. witnæ ﬂer at iorﬂ war lagh buﬂin ﬂa dømis hanum kiøp sitt fast oc fullt. wiliæ ﬂer swæriæ at iorﬂ war æi laghbuﬂin. ællær hørt at byrﬂæmanni war buﬂit. i. lagh ﬂingum wærﬂ fore byrﬂ sinæ. ok æru pæninger i. takæ handum. ﬂa dømis iorﬂ. i. byrﬂ atær.

Delæ mæn um iorﬂ ok byrﬂ. sighær annær ﬂættæ ær byrﬂæ lotær min ok æi ﬂin. ær annær manni nærmer. ok annær manni fiærmer. ﬂa dømis hanum iorﬂ at kiøpæ sum nærmer ær. Delæ mæn um iorﬂ ok

# 178 byrﬂ. æru baﬂir byrﬂæmæn. ﬂa wæri ﬂen næst kiøpi sum næst ær arfwi æn ærfwæ skuldi. æn han biuﬂer til. i. laghﬂingum. ok witnæ swa tolff mæn. ﬂa hawi ﬂæn iorb sum kiøpir. delæ mæn um iorﬂ ok byrﬂ. æru baﬂir iæmpnær. ﬂa skulu ﬂer babir byrﬂ kiøpæ. ok baﬂir æpti wærﬂi letæ. Nu sigher man sik byrﬂæman wæræ. ok vill ﬂær mæﬂ iorﬂ kiøpæ. byrﬂi sik ﬂer til mæﬂ frændum sinum. ok wæri swa nær iorﬂ at kiøbæ. sum han orkær sik byrﬂæ til. Nu hawer man æn iorﬂ falæ. sæl han hanæ laghlikæ bort. klutræs hun siﬂæn ok klandæs. hawæ hanæ laghlikæ tolff mæn at warﬂt sum fyrr ær saght. at hun war laghlikæ utt buﬂin ok swa kiøpt. wærs ﬂæt fore hanum swa sum a kiærir. ﬂa wærs ﬂæt ok fore allum ﬂem ﬂær siﬂæn a beﬂæs. Sæl man fæﬂerni sitt ællær oc. skiptir. i. enum staﬂ. ok kiøpir. i. aﬂrum. ﬂæt ær fæﬂærnis iorﬂ. ok æi afflingæ iorﬂ. all afflingæ iorﬂ hun a æi byrﬂæ mannum biuﬂæs. ﬂæn iorﬂ hawer afflæt han hawi wald aff hænni giøræ hwat han will giwæ ællr sæliæ hwem han will. ok sum han gitær dyræst. utæn iorﬂ se mæﬂ arff til komin. ællr hafwær man byrb kiøpt aff byrﬂæmanni. hun a ater biuﬂæs rættum byrﬂæ mannum.

¶ Giptis son fra fæﬂær sinum. hanum kunnu pæninger færræs ﬂa a han wald oc wizorﬂ fram fored all annur sizskini sin kiøpæ aff fæﬂer sinum til ﬂriggiæ markæ oc æi meræ. utæn all sizskini hans wiliæ. ﬂer skulu fastær at wæræ syzlunger ok brøllunger. oc ﬂa dømis ﬂæt fast oc fullt. broﬂer ma kiøpæ aff brøﬂer sinum. oc systir aff systur sinni. oc allt innæn siæng oc sizskinæ alder makiøpæ hwart. aff andru til ﬂriggiæ markæ. ﬂer skulu syzlungr oc brøllunger fastær at wæræ.

# 180
¶ Kiøpir man egn aff manni. ær ﬂet markæ kiøp ællr minnæ. ﬂer skulu tolff fastær att wæræ. kiøpir man meræ æn markæ køp. ok minnæ æn twæggiæ. ﬂer skulu sæxtan fastær at wæræ. køpir man til ﬂriggiæ markæ iorﬂ ællr meræ. ﬂer skulu fiuri fastær ok tiughu at wæræ. allt ﬂet man køpir iorﬂ aff andrum ﬂa skulu fastær giwæs a hundæris ﬂingi. ællr a folklanz ﬂingi. ællr fore kirkiu sokn. ællr affkiænnu ﬂingi. hwar man kiøpir iorﬂ aff andrum. i. hwilikum by ﬂæt hælzt ær ﬂa skal han køpæ at pæningæ tali. oc ørtoghæ oc øræ. oc hawi swa. i. aker oc æng. sum han hawer. i. tompt ok wæri ængin affnæmpning aff bynum. hwarti a landi ællr watni. utæn han hawi ﬂet mæﬂ ra oc rør. køpir man iorﬂ aff andrum. warﬂi ﬂæn iorﬂ sum sældi. oc hin hemuli wærﬂ sum kiøpti. klutræs nokot. i. ﬂy kiøpe ﬂa skal fangæ man fram komæ. gitær han hemulat sum sældi. standi køp ﬂæs sum kiøpt hawer. kombær æi fangæman hans fram. ællr komber fram oc gitær æi hemulæt. ﬂa gangi hwar til sins ok hin bøte ﬂre. markr sum o hemult sældi. Nu køpir man iorﬂ aff manni. hwat han ær lekær ællr lærﬂer. ﬂa bitæ fastær a rættum eghandæ. oc ﬂæn komi ængu duli wiﬂ sum rætter eghande ær. ær ﬂæt halffs øres køp oc ﬂriggiæ markæ. ﬂa standi fore mæﬂ atertanmannæ eﬂe. gitær han duls eﬂen gangit. ﬂa wæri sakløs baﬂi fore wærﬂi ok sakøre. Falder han at dulseﬂenum. ﬂa fylli fastæ a han æpti wærﬂi sinu sum kiøpti. ok han bøte sakøre sum o hemult at sældi. ær awerkæt. ﬂa bøte han awerkæn sum sælt hawer. ær æncti awerkæt. ﬂa bøte ﬂre. markr. fore giærsalu sinæ. hawi ængin syslu man wald at sæliæ hærræ iorﬂ. utæn han fa ﬂem hærræns opit breff. sum iorﬂinæ køpir. at ﬂe iorﬂ ær hanum hemul. kiøpir man iorﬂ aff witwillingi ællr aff owormaghæ ﬂøm sum minnæ ær æn fæmptan aræ.

# 182 ængin beræ ma iorﬂ sæliæ. utæn næstu frændæ wiliæ. Nu borff witwillinger ællr owormaghi føﬂo wiﬂ. ﬂa skulu næstu frænder sæliæ iorﬂ ællr. løsøræ andræ. ﬂa skal han sum iorﬂ kiøpir takæ fastæ aff rættum eghandæ. oc aff næstu frændum ﬂeræ. klutræs siﬂen bindi ﬂa fastæ a rættæn eghandæ oc a næstu frænder hans. fore witwilling ok e owormaghæ aghu frænder baﬂi swaræ oc søkiæ. Nu kan man løpæ fra kono sinni ællr konæ fra manni sinum. ællr man farr pilægrims færﬂ. ﬂa ﬂurfw børn føﬂo wiﬂ. oc ﬂæt sum hemæ sitær. ﬂa hawi bæn wald at sæliæ hwat han will. i. løsørum. ællr. i. eghnum. standi ﬂæt swa fast oc fullt sum konæn giør sum ﬂæt bonden giørﬂi. i. ﬂæssu mali. gangi twe løtir a bondæns lott. oc ﬂriﬂiunger a husfrunnær. e mæn hionælaghit ær. ﬂa halder siængæ køpit samæn. hwat ﬂer hælder liutæ sæliæ ællr kiøpæ. Nu will man fastæ a iorﬂ bindæ. hwat hælder bonden bor a hænni. ællr han hawer hanæ landbom byght. ﬂa hawer han wald at wisæ. i. by slikæn han vill. ær æi awisning til. ﬂa bitæ fastær. i. bol bondæ. hawær han. i. flerum akrum. i. by. aghi wald oc wizorﬂ wisæ. i. ﬂen aker han bor æi a. ær æi awisning til. ﬂa bitæ fastær. i. bol bondæ. oc a rættum eghandæ. æ hwar til awisning griper. ﬂa fylli hanum iorﬂ æptir markæ tali. æptir ﬂy sum han hawer wærﬂ takit.

¶ Kiøpir man bol undæn bondæ ællr skiptir. will eghande sialwer a byggiæ. ﬂa skal han lønæ hanum træﬂis løn. ær halff træt. ﬂa giwi halff løn. ær twætræt. ﬂa giwi ørtogh aff ørtogh. illt ær wiﬂ eghandæn delæ. ær gipt o annæﬂ giældi ﬂæn gipt atær sum tok. fa ﬂe at delæ. giwi atær gipt. ællr witi guldit sum lagh sighiæ. allir fastær til iorﬂ skulu giwæs. ﬂer køp faster æru. ﬂer skulu a ﬂingi ællr at kirkiu giwæs oc takæs.

# 184
¶ Bindæ twer fang a en hwat ﬂæt ær køp ællr skipti. ﬂa giffs ﬂæs fastum wizorﬂ ær fyrræ køpti. ﬂen kræwi æptir wærﬂi sinu sum sennæ køpte. oc hin bøte ﬂre. markr. fore giærsalu sinæ. witin ﬂæt tolff mæn hwilikin ﬂeræ fyrræ køpti. æn bindæ twer fang a en. bor oc hwarghin a. hawer ok hwarghin a. hawi ﬂa ﬂen iorﬂ sum fangæman mz stander. oc hin bindi fastæ æptir wærﬂi sinu. oc ﬂen bøte ﬂre. markr. twem ett sældi. fore giærsalu sinæ. æn bindæ twer fang a en. oc hawer hwarghin hæffﬂ a. ok fangæ man. dyl bæggiæ ﬂeræ kiøp. ﬂa bindin fastæ a rættæn eghandæ. oc raﬂi halfi iorﬂ hwarr. oc halw wærﬂi hwarr. æru ﬂer flere sum fang bindæ a en. wæri lagh samu. æn bindæ twer fang a en. annær six hawæ køpfastæ. oc annær skiptis fastæ. oc hawer hwarghin hæfﬂ a iorﬂinni. ﬂer giffs skiptis fastum wald oc wizorﬂ. ﬂer bindi ﬂæn køpfastæ æptir wærﬂi sinu. ok hin bøte ﬂre. markr. fore giærsalu sinæ.

¶ Nu sighær man sik aterkøps fastæ hawæ. ﬂæt skulu tolff mæn witæ. hwat hælder aterkiøps fastær waru a ﬂingi giffnir ællr æi. witnæ ﬂer tolff ls swa at aterkøps faster a ﬂingi giffnir waru. ﬂa fylli ater kiøps fastæ. ok ﬂæn hawi iorﬂ sum atær køpti. swæriæ ﬂer tolff swa att aldrigh waru aterkøps fastær a ﬂingi giffnir. ællr at kirkiu. ﬂa bøte ﬂre markr. fore wiﬂænnu sinæ. hwilikin domæri ær aterkiøps fastæ dømir fram. utæn tolff hawin fyrræ sworit. ﬂa bøte ﬂre. markr. oc eﬂrin wæri ogilder. hwar sum eﬂ ganger domæløst. oc skiælæløst. wæri o gilder. oc domærin wæri sakløs. e. hwar bonde skiptir ællr sæl iorﬂ husfru sinnær. ﬂer aghu fastær baﬂi bindæs a bondæ ok husfru. Nu kiøpir man iorﬂ aff

# 186 aﬂrum. dør ﬂæn siﬂæn sum sældi. ﬂa bitæ fastær a ærfwingiæ ﬂæs sum sældi. ﬂy at ﬂer ær son. i. faﬂurstaﬂ oc broﬂer. i. broﬂor staﬂ. oc ærwi hwar ﬂæn annæn ærfwir swa leﬂt sum liuft. i. ﬂæssu mali.

¶ Nu six um iorﬂæ skipti. skiptæ mæn egnum wigghir. oc vælfører wiﬂ lekman ællr klærk. fullt gen fullu. oc likt gen liku. ﬂæt a standæ fast oc fullt. æ hwar man skiptir iorﬂ. ﬂa wæri bæt byrﬂ hans han. i. skipti far. Nu giør man baﬂi kiøp oc skipti. ær skipti meræ oc køp minnæ. ﬂa giffs skiptis fastum wald oc wizorﬂ. ær køp meræ oc skipti minnæ. ﬂa dømis iorﬂ. i. byrﬂ oc giffs skiptis fastum wald oc wizorﬂ. Nu skiptir man iorﬂom wiﬂ witwilling ællr owormaghæ. ﬂa mughu ﬂer æncti skipti giøræ utan næstu frændæ raﬂ ællr moﬂor ællr faﬂurs. skipit faﬂir owormaghæ møﬂerni. ællr moﬂer owormaghæ fæﬂerni. ællr andri frænder skiptæ barnæ goz oc owormaghæ. ﬂa skipti til bætræ oc æi til wæræ. ær æi swa skipt. ﬂa hawi han wald til sins atær gangæ ﬂa han wærﬂer moghanda man. Nu skiptir man egnum til køpstaﬂer. taker garﬂ. i. kiøpstaﬂi fore iorﬂ a landi. ællr ok at han takær tompt. i. køpstaﬂi. taker fullt. i. køpstaﬂi. at markæ tali. sum iorﬂin giælder. ﬂa dømis ﬂæt fast oc fullt. giøræ ﬂer baﬂi køp oc skipti. gangi ﬂe køp oc skipti sum all annur køp oc skipti. allæ staﬂi bitæ fastær a rættum eghandæ. utæn ﬂer man binder fastæ a owormaghæ. ællr a witwilling. utæn faster bindis baﬂi a ﬂem ok ﬂeræ frænder. æi ma a fangæ fastæ bindæ. oc æi a biltughæn man siﬂen han biltugher sworin ær.

Sætær man iorﬂ andrum fore korn ællr pæningæ. ællr andræ wærﬂøræ. hwat hælder han taker ﬂæt til sæﬂ. ællr føﬂo. ællr til hwars han ﬂæt

# 188 takær. ﬂa skal han hawæ stæmpnu dagh til martensmæssu. fore allum ﬂem iorﬂum wæﬂ sættær æru. gitær han ﬂæt aterløst ællr frænder hans fore martens mæssu. ﬂa hawi ﬂæn iorﬂ sum atær løsir. løsir æi atær fore ﬂæn dagh. ﬂa aghi ﬂæn iorﬂ sum hun wæﬂsæt war. allær ﬂer iorﬂer sum uttsættiæs. ﬂe aghu a ﬂingi ællr at kirkiu fore soknæmannum. ut sættis oc ﬂer atærløsæs mæﬂ fastum swa sum hun utt sættis. Nu sigher hin sik mæﬂ fastum hawæ aterløst. ﬂet skulu tolff mæn witæ hwat hælder ﬂæt war mz fastum atær løst ællr æi. swæriæ ﬂer at ﬂæt æi war mz fastum atærløst. hawi ﬂa ﬂæn iorﬂ sum hun wæﬂsætt war. oc ﬂæn bøte ﬂre. markr. til aterkøps fastæ grep. Nu gripær annær til atærkøps fastæ. ok annær six hawæ uttgiwit wæﬂiæ fastæ. ﬂa aghu ﬂæt tolff mæn witæ. hwat ﬂæt hælder waru wæﬂiæ faster ællr aﬂalkøps fastær. oc dømis aldrigh atærkøps faster fram fyrr æn tolf mæn hawæ fore gangit. ok sworit hwat sant ær. hwar sum køpir iorﬂ aff andrum. ællr mæﬂ wæﬂsætning far. fore affræz daghæ. ﬂa hawi ﬂen affræﬂ sum iorﬂ hawer fangit. allæ ﬂe iorﬂ man hawer. o klutræﬂæ oc o klandæﬂæ innæn ﬂry ar. hwat ﬂæt ær køp ællr skipti. ok witnæ swa tolff mæn. hawi ængind wald a ﬂe iorﬂ talæ. swa længi hawer o qwald standit. utæn han se utlændis. ællær han fangin ær. ællr han se owormaghi. æ hwar twer delæ um iorﬂ enæ. ﬂa hawi ﬂen sæﬂ sum iorﬂ winder æn hun sain ær.

¶ Nu six huru man skal landbom iorﬂ byggiæ. attæ ar ær giptæ stæmpnæ. oc a niundæ skal gipt giwæ. gipt skal giwæs. swa sum baﬂum a sæmbær iorﬂeghandæ ok landboæ. ok swa affræﬂ. rættir affræz daghær æru um fastugang. giwer man affræﬂ fyrræ utt wæri sakløs. giwær han æi affræﬂ utt a rættum affræﬂzdagh. giældi ﬂa ørtogh aff ørtogh at awitinu. e. ﬂær til øren wærﬂer fulder.

# 190 sitær han qwær um øre allæn ællr um meræ. ﬂa bøte ﬂre. øræ fore hwart arit. oc wæri ﬂæt bondæns ensak. hawi siﬂen eghandi wald at søkiæ landboæ baﬂi til affræﬂæ oc awitæ. ok siﬂæn raﬂi eghanden iorﬂ sinni. oc landboe hawi fore giørt allu ærfwﬂi sinu utæn. i. husum enum.

¶ will man witæ affræﬂe guldit. witi guldit mæﬂ twæggiæ mannæ eﬂe bolfastæ. oc sialfwær han ﬂriﬂi. hwat ﬂæt ær minnæ. ællr meræ. oc hwat han bor a iorﬂinni. ællr ær aff hænni farin. æi wærﬂer eﬂrin ﬂy høghri. Delæ ﬂe um gipt. giwi atær ællr witi guldit mz twem bolfastum mannum. hafvi landboe æncti wald at haldæ iorﬂ længer æn iorﬂeghandi will æn hanum ær laghlikæ aff saght aff ﬂe iorﬂ.

¶ Nu will landboe iorﬂ atersighiæ. ﬂa skal han eghandæ til sighiæ. umrættæn affræz dagh. fore grannum oc ﬂingi ﬂy næst ær. til iorﬂ sinnær. ok hawi foresaght gipt sinni ok træﬂis æriu sinni. ok giældi affræﬂ ﬂæt arit han sat hawer. Nu sigher han siﬂermer atr æn um rættæn affræz dagh. ﬂa warﬂi landboen eghandæ fullt affræﬂ aff ﬂy ari. oc allt ﬂæt ﬂer a utgiøræs aff til olaffs mæssu. bøte oc landboe garﬂæ fall æn ﬂøn kunnu ﬂer. i. komæ. Nu sighær landboe bondæ til iorﬂ sinnær at otræddu um sumar. sighi ﬂa til fore olaffs mæssu. ok a ﬂingi. ﬂa fai eghande sik annæn landboæ. sigher han æi eghandanum til fore olaffs mæssu. ﬂa giwi landboe bondænum træﬂis løn. ok giwi eghandænum fullt affræﬂ aff ﬂy han sat hawer. Nu fa ﬂer at delæ annær sighær sik laghsaghæt hawæ iorﬂ atær. ok annær neker ﬂa witi ﬂæt mæﬂ twem bolfastum mannum. ﬂem a ﬂingi waru ok sialwer han ﬂriﬂi. Nu sæmber æi a bondæ ok landboæ. ﬂa a han hanum aff sighiæ. fore grannum ok nagrannum. ok fore affrazdaghæ.

# 192 will han æi aff eghandæns iorﬂ rymæ. ﬂa forbiuﬂi hanum aff iorb sinni. a ﬂingi. komber hin siﬂen mz byggningæ witnum. sum landboe w ill wæræ. ok hawer eghande fyrr forbubit. oc stander frammi a ﬂingi mæﬂ sinum forbuzwitnum. oc æru swa binxwitni til. ﬂa dømis ﬂer forbuzwitni fram. ok bygningæ witni niﬂer. æi skulu ok flere giptur giwæs æn en. i. enni giptæ stæmpnu. e mæn sami man a iorﬂ

¶ Giptir man iorﬂ. oc dør ﬂæn iorﬂ hawer giptæt innæn giptæ stæmpnu. ﬂa standi gipt fore arwm hans. ﬂer til giptæ stæmpnæ ær uti. e. hwar eghanden takær iorﬂ aff landboæ nøﬂghum. ﬂa giffwi landboe eghandænum twa ørtogher aff ørtogh hwarri ok æncti korn. hwar sum iorﬂ giptir fyrr æn andrum ær laghlikæ aff saght. ﬂa bøte han ﬂre. markr. undir giﬂt gaff. Nu will man sialwer a iorﬂ sinni byggiæ oc forer ﬂit stuﬂ oc stulpæ. ﬂa a han hanum træﬂis løn giwæ sum fyrr ær saght. ær gipt o annæﬂ. giwi ﬂæn gipt ater sum tok. ællr witi guldit sum lagh sighiæ. ængin iorﬂ eghandi. hawi wald at takæ iorﬂ aff landboæ fyrr æn han hawer giptinæ atær giwit swa mykit. o annæt ær. oc træﬂis løn giwi ﬂæn sum træﬂi nytiær æn træt ær. Nu will eghandin sialwer a iorﬂ sinni byggiæ. hawer landboe hus ﬂær a. ær fæﬂerni hans. ællr hawer han ﬂet mz skipti ællr kiøp fangit. ﬂa rymi aff husin fore dagh oc iæmlangæ. ællr hawi loff ællr leghu fore sik. ællr hawæ husin forestandit sik. ﬂøn ﬂer qwærr æru. oc bot ængin at. bygningæ witni. aghu witæ huru mykit bygkt ær. ok hawi ængin wald at bindæ taku skiæl a annæn meræ æn ett ar.

# 194
¶ Agher man minnæ æn øre. i. by oc bolstabi. ﬂa skal landboen akæ. i. skogh mæﬂ enum øki. a han halwæn øre. aki. i. skogh mz halfwm øki. agher man minnæ æn halwæn øre. ﬂa hawi kiælkæ dræt. i skoghi. hawer man æncti. i. by. ﬂa hawi oc æncti. i. skoghinum. Nu hawer man øre. i. by. ællr meræ. ﬂa ma baﬂi landboe ok eghande. i. skogh akæ mz swa mangum økium ﬂer wiliæ. ﬂykkir aﬂrum grannum at ﬂe giøræ offhog a skoghinum. ﬂa giffs ﬂem wald oc wizorﬂ ﬂer skoghin will skiptæ.

¶ Kræwer eghande affræﬂ aff iorﬂ sinni. ﬂa swarær landboe. oc sighær ﬂæt han hawer ﬂet mæﬂ fastum oc fullum skiælum aff eghandænum fangit. ﬂa skal han til ﬂinx faræ mæﬂ fastum sinum. ær ﬂæt markæ køp ællr minnæ æn twæggiæ. ﬂa komi til ﬂinx mz tiu fastum. ær ﬂet ﬂriggiæ markæ køp ællr meræ. komi til ﬂinx mz atertan mannum. siﬂen ﬂe fastær æru til ﬂinx kompnir swa sum nu ær saght. ﬂa skal hwarr ﬂeræ en man næmpnæ iorﬂeghande oc landboe. ﬂe twe skulu ﬂæt swæriæ at ﬂe viliæ sæx sanindæ mæn næmpnæ. ﬂe sæx skulu ranzakæ hwat iorﬂin ær sæld ællr æi. fyllæ ﬂer sæx fastæ eﬂen mæﬂ landboænum. ﬂa aghi landboe iorﬂenæ. gangæ ﬂer fra hanum ﬂa hawi ﬂæn iorﬂ ær fyrræ atti. ok affræﬂ mz æn ﬂe oguldin æru. æru ﬂe guldin ﬂa bøte ﬂre. markr. Nu kræwær man sitt affræﬂ. landboe griper til fyrrning sighær faﬂur fore sik hawæ att. ællr andræ frænder sinæ. eghanden sigher sitt wæræ fornt ok gamælt. ﬂa aghu ﬂer baﬂir fyrning fæstæ. oc hwarr ﬂeræ en man næmpnæ. ﬂe twe skulu ﬂæt swæriæ at ﬂer wiliæ sæx sanindæ mæn næmpnæ. til hwilikæ tolff ær ﬂer

# 196 wiliæ gangæ. standi ﬂet fast ok fullt. oc ﬂæn ﬂeræ bøte fullt fornæmi at fyrning falder hwart æptir sinni awerkæn. Nu komber by. i. delu ﬂer landboe. i. byggir. ﬂa skal han iorﬂeghandæ til sighiæ. iorﬂeghande a ﬂer baﬂi swaræ oc søkiæ. klandæs iorﬂ fore landboænum. ﬂa skal iorﬂeghandi iorﬂ antwiggiæ wæriæ ællr utgiwæ. æ hwar man griper til fangæ manz. ﬂa skal hemulzman fram komæ. i. laghﬂingum. ællr forfalzwitni hans. oc siﬂen standi malit. i. qwærstaﬂu til ﬂæs swarændi komber. Nu kan landboe awerken ællr garﬂæfall giøræ. ællr oc annæt. i. lagh mannæ brytæ. ﬂa swari sialwer brutum sinum. hawer man egn. i. by annærs. will æi sialwer faræ ællr andrum byggiæ. ﬂa skulu byæ mæn a ﬂingi eghandæ til sighiæ. hwat han ær ﬂær ællr æi. will han hwarti sialwer giærﬂæ ællr andrum bryggiæ. ﬂa taki til dom a samæ. sla ænginæ ok giærﬂi garﬂænæ. komber garﬂæ fall. i. ﬂa bøte ﬂæn garﬂæ fall sum ænginæ slar. ok ﬂæn giøri utgiærﬂir sum iorﬂinæ a. ehuru mang bygningæ witni gangæ a rættæn eghandæ. ﬂer gangr æncti gen. ok ﬂo hawi ﬂæn iorﬂ sum eghandi mz stander. oc allir ﬂe taku skiæl gitæ inbundit. ﬂer takin gipt sinæ ater. fore ﬂy at a mot bygningæ witnum. ællr loffs wittnum ællr lanswitnum gangær ængin eﬂer. a mot.

¶ Nu six huru mæn skulu bolagh læggiæ. læggiæ mæn bolagh samæn ﬂet a samæn læggiæs mæﬂ tolff bolax fastum. ﬂer skulu witæ huru ﬂæt samæn kom. ællr huru længi ﬂet skuldi samæn liggiæ. økis ﬂet ﬂa økis forebaﬂum ﬂem. krankæs ﬂæt. ﬂa krankis fore baﬂum ﬂem. Nu ær bolax stæmpnæ uti. ﬂa wiliæ ﬂe bo skiptæ. Nu kiænnir annær sik meræ. oc andrum minnæ. ﬂæt skulu bolax faster witæ. huru ﬂæt war samæn laght. ok æptir ﬂy sum ﬂer witnæ ﬂa agher ﬂæt skiptæs. halder ﬂa annær fore andrum ok will æi utgiwæ. ﬂa swærin bolax fastær. ok han bøte ﬂre. markr. sum offhaldit giør siﬂæn swa ær skipt æptir bolax fastæ eﬂe. Nu delæ ﬂe um bolaxfastænæ. annær

# 198 sigher ﬂem æi wæræ bolax fastæ sum annær sigher. ﬂa komi hwar ﬂeræ til ﬂinx mæﬂ sæx mannum. ﬂer a hwarr ﬂeræ en man næmpnæ. gangi ﬂe sæx mz hwilikum ﬂe hælder wiliæ. och wæri ﬂet fullt ær ﬂe tolff giøræ. ok skiptis æptir ﬂy ﬂe tolff fylt hawæ. Nu will man bolagh rywæ innæn stæmpnudagh. ﬂa bøte han ﬂre. markr. bolagh rywæ will aff sinu enskyldu. ok rywi siﬂen. ok hawi hwarr sitt æptir bolax fastæ witnum.

¶ Vm inlax fæ. æn annær læggær pæningæ. ællr aﬂræ kosti in til annærs. ok ær ﬂæt minnæ æn til sæx markr. ﬂa læggi ﬂæt in mæﬂ twæggiæ mannæ witnum. ær ﬂet meræ æn til sæx markæ. ﬂa wæri ﬂæt a sæx mannæ witnum baﬂi ﬂa ﬂæt inlæx ok uttax. dyl han. ﬂa dyli mz eﬂe hwarium æptir ﬂy hanum sakin giffs. stiæls ﬂæt ællr brinder ællr waldtax bæggiæ ﬂeræ samæn. ﬂa wæri ﬂæt ogilt. ær æi swa ﬂa fae hanum sitt atær.

¶ Delæ twe um iorﬂ enæ sighiæ. baﬂir fang wæræ. ﬂa aghu ﬂe fangæ mæn sinæ fram latæ komæ. ok ﬂer aghu. i. hemult at standæ. ok ﬂæn hawi iorﬂ sum fangæ mæn gitæ. hemulæ giørt. ok ﬂen gangi ater til sins wærﬂz o hemult wær. i. hænder sætt. ok ﬂæn bøte ﬂre. markr. ohemult sældi. æn delæ twe um iorﬂ enæ. griper annær til fangæ. ok annær til fæﬂernis. ﬂa skal han fangæmanni fram komæ. gitær han iorﬂ hemulæt. ﬂa hawi ﬂæn iorﬂ sum fangit hawer. gitær han æi ﬂa wæri mz fæﬂernis witu sinni atertan mannæ eﬂe.

# 200
¶ Delæ twer um iorﬂ enæ. sighiæ baﬂir fæﬂerni sitt wæræ. ællr hawer oc annær ærfft æptir frænder sinæ. ﬂa skulu ﬂer baﬂir fyrning fæstæ. ok hwar ﬂeræ mæﬂ tolff mannum til ﬂinx komæ. ﬂer a hwar ﬂeræ en man næmpnæ. kiærændi oc swarændi. ﬂe twe aghu ﬂæt swæriæ. at ﬂer wiliæ sæx sanindæ mæn næmpnæ. ﬂe sæx aghu sanind um ﬂæt mal letæ. til ﬂeræ tolff ær ﬂe. vi. gangæ. ﬂe atertan aghu swa swæriæ. at han haffﬂi ﬂet oklutræt oc oklandæt. ﬂæt fyrræ atti. oc ﬂæn ær mz rættu at komin nu wiﬂ kiænnis. e hwar sum fyrning skal a iorﬂ gangæs. ﬂa aghu ﬂer baﬂir til hundæris ﬂinx komæ ﬂit iorﬂin ligger. hwar ﬂeræ mz tolff mannum. ﬂer skulu sæx man næmpnæs sum fyrning skulu fyllæ. oc ﬂæn bøte awerkan at fyrning falder hwariæ æptir ﬂy hun ær til.

¶ æn delæ twe um iorﬂ enæ. gripær annær til fæﬂernis. oc annær til fangæ. ﬂa kunnu fangæ mæn mangi wæræ. sum hwar hawer aff andrum fangit. klandæs ﬂe iorﬂ. leﬂe hwarr til annærs. ok kiænnis hwarr wiﬂ wærﬂ sitt. oc ﬂen bøte ﬂre. markr at ohemulu falder. ær fangæ man innæn land ok laghsaghu ﬂa a han fram komæ. i. ﬂrim laghﬂingum. ær han inrikis ok utæn land ok laghsaghu. ﬂa skal han komæ innæn niu wikur fram. Nu kan han utrikis wæræ. i. hærræ ﬂiænist. ællr ærl pilægrims færﬂ farin. ællær mæﬂ kiøpskatti sinum sighlder. ﬂa skal ﬂe delæ. i. quær staﬂu standæ. oc affskyld aff ﬂe iorﬂ. i. takæ hænder at sættiæs. ﬂer til eghande ater komber. oc. innæn ﬂe niu wikur æptir ﬂæt han ær ater komin a han. i. hemult at standæ brister ﬂem hemulz man sum fangit hawer ﬂa bøte awerkæn ﬂæn sum iorﬂ hawer farit. oc kræwi wærﬂ aff ﬂem sum hanum o hemult. i. hænder sætti. Nu kan fangæ man inrikis wæræ. ﬂa ær ﬂæt hans forfall at han ligger. i. sott ællr sarum. ællr han ær. i. sins hærræ ﬂiænist. ællr ær a fiæti feær sins. ællær han hawer døﬂum warﬂnæﬂ fore dorum. ællr ær eldær høghri æn hawæ ﬂorff. um samæ dagh han hemulæ skuldi.

# 202 ællr hærr se a landi. ællr han se. i. utroﬂat næmpder. fore ﬂæssum forfallum nu æru saghﬂ. ﬂa a delæ. i. quærstaﬂu standæ. til hemulz man wiﬂ kombær. ok. i. ﬂrim laghﬂingum a han. i. hemult standæ. oc ﬂøn skulu forfallz witni twæggiæ mannæ frammi wæræ. ok swæriæ. at han æi komit gat fore ﬂæssum forfallum. ﬂylik forfall standin fore allum andrum malum hwar sum ﬂe iorﬂ. sæl han gitær æi hemulæ giørt bøte ﬂre. markr. fore giærsalu sinæ. ok awerkæn mæﬂæn hun awerkæﬂ ær. swa at ﬂer a bot fore bøtæs.

¶ Nu kan man ællr kunu alder ællr sot hændæ. ﬂa a ﬂem barn hans føﬂu uppi haldæ til døﬂræ daghæ. hwat ﬂer aghu meræ ællr minnæ. oc agher ﬂæn iorﬂ minni æn han giter sik sialffwæn haldit aff. ﬂa will han ﬂem iorﬂ sæliæ sum han føﬂer til døﬂræ daghæ. hawer ﬂæn barn æptir sik. ett tu ællr flere. ﬂa a han iorﬂ sinæ barnum a ﬂingi biuﬂæ. wiliæ barn wiﬂ takæ. ﬂa aghu ﬂer han føﬂæ halfft annæt ar fore ørtogh land hwart ﬂer ørtogh giælder enæ mark skiært silwer ﬂer sum ørtogh giælder ﬂriﬂiunginum minnæ. ﬂer a han føﬂo kost att hawæ ett ar. ællzstæ barn a han fyrst føﬂæ oc uppi haldæ. ok siﬂen hwart barn æptir ﬂy ﬂæt ær gamalt til. hwart barn a faﬂur ok morﬂor uppi haldæ. ﬂer til swa mykit ær nøt. sum han atti æptir han ærwæ æn han døﬂær wari. systir systur lott. ok broﬂer broﬂor lot. will æi ett barn wiﬂ takæ. oc ær swa ﬂinx witni til. ok føﬂer annæt siszskini han siﬂen. ﬂa taki ﬂæt fyrst fullt fore sin kost. æn ﬂo at æi ær meræ til. ær meræ til. ﬂa taki hwart sin lot upp fullæn æptir han døﬂen. samu lagh æru um frænder æn æi æru barn til sum nu ær saght. ﬂæn a næst wæræ han at føﬂæ sum arffwi ær næst æn han døﬂer wari. Nu sigher annær iæk bøﬂ min kost til sum ﬂu ﬂin. standi ﬂæt a tolff ﬂingwitnis mannum. oc raﬂi halffwi næmpd hwar ﬂeræ. wæri

# 204 ærffwingiær skyldughir at føpæ faﬂur ællær moﬂor æn ﬂøm fatøct hændir ællr alder. e hwat han pæningæ til hawer ællr æi. æn ﬂe orkæ. hwilikin son ællr dotter faﬂur wræker ællr moﬂor. bøte ﬂre. markr. um ar hwart: ﬂem aghi rætter malseghande. Nu kan han fyrræ døæ æn ﬂæt ær upp nøt han fore sik fæsti. ﬂa a ﬂæn kost hiolt swa mykit aff iorﬂ takæ sum han kostæt hawer. ok hint gangi til skiptis. ﬂer iwir løps ær aff ﬂy han atti.

¶ Nu delæ ﬂær twer um iorb enæ ﬂa sighær sik en granni aff ﬂe delu ﬂen iorﬂeghandi ær. i. ﬂem by. ﬂæt a han a ﬂingi giøræ fyrr æn wæﬂiæs til. tapær ﬂæn by delo. ﬂa wæri ﬂen sakløs sik sialfwær aff saghﬂi. winder ﬂæn by delu. ﬂa wæri ﬂen utilyktær baﬂi aff bot ok iorﬂ sik siælwer aff saghﬂi. wæﬂiær han fyrst. oc sigher sik siﬂen aff ﬂe delu fyrr æn delæ land takær. ﬂa bøte ﬂre. markr. oc wæri skildær wiﬂ ﬂe delu hwat hun winder ællr taper.

¶ Fæstir man fastæ eﬂ ok will gangæ fyrning. ællr fæstir fyrning ok will gangæ fastæ eﬂ. ællær fæstir fastæ eﬂ ællr fyrning a ørtogh enæ. oc will gangæ a twar. ﬂæt skulu tolff mæn witæ fyrr æn eﬂren swærs. Nu ær talder iorﬂæ balker. iorﬂ mon ængin skortæ. allir fa ﬂer iorﬂ. aff iorﬂ æru. kompnir.

Guﬂ lati os swa til iorﬂ at ﬂra. at wir mattum allir himiriki fa. amen.

hær byriæs køpmalæ balker oc tæliæs. i. hanum flokkær ælliwo.

i	¶ vm flærﬂæ køp. i. gulli ok silffri.
ii	¶ vm flærﬂæ køp aff køpmannum oc torghkøp.
iii	¶ æn man sæl kristnæn man.

# 206 iiii	¶ vm ﬂe køp husfru ma gøræ.
v	¶ vm hæstæ køp ok skipti oc frestmark.
vi	¶ vm leghu a hæst ællr aﬂræ kosti.
vii	¶ vm wæﬂsætning.
viii	¶ vm borghæn.
ix	¶ vm giæstning ok rættæræ.
x	¶ vm gengiærﬂ. i. lænum oc skiutæ giærﬂ.
xi	¶ vm giæstning fatøkræ mannæ.

Cøpir man gull ællr silffer hwat ﬂet ær gørt ællr o giørt. aff ﬂem æi ær gulsmiﬂær. ællr silffsmiﬂær. ﬂa skal han hawæ ﬂer til twæggiæ mannæ, witni bolfastæ æn ﬂæt ær minnæ wærﬂt æn halff mark. komber ﬂen sum køpt hawer. ok sigher ﬂu hawer mik flærﬂ salt. ganger ﬂæn wiﬂ sum sældi. ﬂa giwi hanum wærﬂ sitt ater. sum køpte oc dyli mz tiu mannæ eﬂe at han æi wisti at ﬂer war fals. i. ﬂy køpi. falder at eﬂe bøte ﬂre. markr. fore falsit. Nu dyl han at han aldrigh ﬂæt sældi. ær ﬂæt minnæ wært æn vi. markr. dyli mæﬂ (tiu mannæ) eﬂe. ær falder at eﬂe bøte ﬂre markr. fore falsit. ær ﬂæt meræ æn sæx markær. oc lægger han dul a. dyli mz atærtan mannæ eﬂe. falder at eﬂe ﬂa giældi ater wærﬂit oc ﬂre. markr. fore falsit. hwat ﬂæt ær meræ ællær minnæ. Nu sæl gulsmiﬂer ællr silffsmiﬂer bondæ ﬂet fals ær. antwiggiæ. i. gulgiærning ællr silfgiærning ællr. i. hwat giærning ﬂæt hælzt ær. ﬂa skal ﬂæt til stæﬂiu leﬂæ. wærﬂer ﬂet skiært. ﬂa hawi ﬂen gull ællr silff ﬂæt køpti. oc hin hawi wærﬂ sum sældi oc wæri sakløs. wærﬂer ﬂæt æi skiært ﬂa giwi ater wærﬂ ok mæﬂ sæx. markr. ok ﬂæn hawi flærﬂ sin sum sældi. Dyl han. ok will æi wiﬂ takæ witni ﬂa in til hans mæﬂ twem mannum ok sialweri han ﬂriﬂi sum kiøpt hawer. æn ﬂæt ær minnæ wærﬂt æn halff mark sum køpt ær. oc hin komi ængu duli fore sum sældi. Nu will

# 208 man gull ællr silff giøræ latæ. ﬂa skal han ﬂæt smiﬂi fa mæﬂ twæggiæ mannæ witnum. ﬂæt skal han skiært ut fa. oc skiært atær takæ. Nu sighær annær ﬂe giærning skiæræ wæræ. oc annær o skiæræ. ﬂa næmpni twa mæn hwar ﬂeræ. ﬂe skulu ﬂæt seæ ok skoﬂæ. hwat ﬂæt ær skiært ællr æi. witnæ ﬂer at ﬂæt skiært ær. ﬂa wæri smiﬂer sakløs. ok taki upp leghu sinæ. ﬂa æn ﬂer fællæ han ﬂa bøte ﬂypt æptir latinu. oc hete ﬂiuffr æptir.

¶ Kiøpir man wax. ællr salt. ær ﬂet bleku blandæt. ællr sandblandæt. ællr røkilsi kiøpir man smør aff aﬂrum. ær smør utæn. oc flærﬂ innæn. køpir man flot. ællr talgh. æ hwar man sighær flærﬂ wæræ sældæ ællr køptæ. ﬂa næmpni hwar ﬂeræ twa mæn. ﬂer skulu witæ hwat ﬂet war flærﬂ ællr æi. witnæ ﬂer han sakløsæn sum flærﬂ witis. wæri sakløs. fælle ﬂer han. ﬂa bøte ﬂre. markr. fore flærﬂ sinæ. swa ok allæ staﬂi ﬂær flærﬂ hittæs. i. køpum. ﬂa taki ﬂen flærﬂ atær sum sældi. oc ﬂen ater wærﬂ sum køpte. køpir man klæﬂi aff manni. ær klæﬂi upp mælt oc pæninger bredder. wærﬂer han fyrræ warr viﬂ æn han aff ﬂem by farr at klæﬂit ær wærræ æn han ﬂæt køpti fore. ﬂa fae hanum klæﬂi sitt ater oc ﬂæn gangi ater til wærﬂz sins sum køpti. oc hin standi fore mz tiu mannæ eﬂe at han æi wisti at han flærﬂ sældi. falder at eﬂe. bøte ﬂre. marker. Nu giør man køp a torghi. hwat hælder han kiøpir døt ællr quikt. nu klandæs ﬂæt kiøp wett ængin sin fangæ man ﬂæn sum klandæt ær fore. ﬂa swæri hin til sins mz twem mannum. ok sialwer ﬂriﬂi. ok hin bindi torgh køp sin mæﬂ kiøpwitnum bolfastum mannum. oc giøri sik orﬂiufwæ ok siﬂen taki hin sitt ater sum klandæt hawer ok ﬂænt leti æptir wærﬂi sinu sum kiøpt hawær.

¶ Hawi ængin kristin wald. kristæn at sæliæ. ﬂy at ﬂa kristær war salder ﬂa løsti kristær allæ kristnæ. Nu kan man frælsæn fæliæ. wærﬂer han gødder oc goﬂer giør. ﬂa bøte ﬂæn. xl. markr.

# 210 frælsæn sældi. Nu sæl kristin man kristnæn. ok ær ﬂo hans ﬂræll. ﬂa wærﬂer ﬂæn fræls sum salder ær mæﬂ ﬂe salu. oc hin taki atær wærﬂ sitt sum kiøpti. oc ær ængin bot at. ok wæri aldrigh o fræls siﬂen. Nu kan ﬂæn man klandæﬂer wærﬂæ sum fyrr war ﬂræll. oc ær bort latin aff eghandæns garﬂi ﬂa giffs ﬂem wald oc wizorﬂ ﬂer sik giøﬂæ will. giøﬂi attung mz twem mannum. ok fiærﬂung mz fiurum. halwæn mæﬂ attæ. allæn mz sæxtan. ﬂet skulu ﬂer fyllæ a ﬂingi viﬂ toko. mz swa mangum nu ær saght. swa aghu ﬂer æt swæriæ. at rættær eghande ut gaff. oc ﬂer a ﬂingi wiﬂ toko. ær ﬂræll ællr ambut ut fra bondæ komin. wæxæ ﬂøm pæningær. ok will bonde siﬂen ater kallæ. ﬂa aghi han wald at giøﬂæ sik sum f.yrr ær saght. hawi ængin wald at giwæ sik til giæffﬂræl. oc ængin ma ok annæn til giæffﬂræls takæ.

¶ Køpir man nokot aff bondæns husfru. ﬂa ma hun sæliæ til fiuræ pæningæ oc æi meræ. ok æncti hion ællr barn bondæns ma nokot kiøp at giøræ. hwar sum meræ kiøp ællr skipti giør wiﬂ ﬂem bøte ﬂre. markr utæn ﬂæt kiøp se gørt a torghi. e skulu torghkøp gild wæræ.

¶ Skiptir man hæstum innæn hundæris. ﬂer ær ﬂre nætær frestmark fore. hittir a last fore frestmark hawi ﬂæt hwarr sum fyrræ atti. hittir æi a last fore frestmark ﬂa hawi ﬂæt hwarr sum fangit hawer. innæn hundæris. hundæræ mællum fæm nætær folklandæ mællum fiughurtan nætær. køpir man hæst aff manni. skiut ællr oxæ. ﬂer ær frestmark fore sum fyrr ær saght. Nu kiöpir man ko aff manni. ællr o tamæn hæst. ællr skiut. ællr hwat annæt quikt fæ ﬂæt ær. ﬂa warﬂi ﬂæt o klutræt oc

# 212 oklandæt. oc standi køp ﬂæs fast oc fult. æ hwat køpørum man kiøpir hælzt aff manni. ﬂa skulu ﬂer køpwitni wiﬂ wæræ twe mæn bolfastir. æn ﬂet ær minnæ æn halff mark. ær ﬂæt meræ æn halff mark. wæri fæm mæn wiﬂer. oc standi køp ﬂæs fast oc fullt. Far man hæst aff hirﬂmanni. ællr aff wæghfarændæ manni mz køp ællr skipti. oc mz kiøpwitnum. ﬂer ær ængin frestmark fore æn ﬂer komæ æptru føtær sum fyrr waru fræmbru. fore torgh køpi liggiæ ængin frestmark. hwar sum brighﬂ sæl ællr skiptir. giwer ællr giælder. han a o brighﬂu warﬂæ. hwar sum andrum sætær brighﬂ. i. hændær bøte ﬂre. markr. brighﬂ kallær ﬂæt o hemult ær.

¶ Nu leghir man hæst aff manni, ællr skiut. oxæ ællr hwat ﬂingi ﬂæt wæræ kan. ﬂa skal han ﬂet o spillt atær fa. spillis ﬂæt. ﬂa standi fore mæﬂ tiu mannæ eﬂe. at ﬂæt aldrigh spiltis aff hans handæ wærkum. ok fae hanum leghu. i. hænder. falder at eﬂe giældi ater bondæ sitt swa got sum han ﬂæt tok. Nu griper han til lans sum leght hawer. ﬂa giffs lanswitnum wizorﬂ. lan a leændi hem faræ.

¶ Sæter man wæﬂ manni. hwat ﬂæt ær minni løsøre ællr mere. ﬂa giøri ﬂet mæﬂ twæggiæ mannæ witnum bolfastæ. Nu kunnu ﬂe wæﬂ brinnæ. fyrr æn stæmpnudagher ær uti. brinder bæggiæ ﬂeræ. hawi baﬂir skaﬂæ. Nu kan ﬂæt stiælæs ællr waldtakæs. ﬂa skal han til kirkiu faræ. ok lysæ fore soknæ mannum. baﬂi æpti ﬂy sum wæﬂsæt war. ok swa æptir sinu. ær æi bæggiæ ﬂeræ stolit. ﬂa fae bondæ sitt ater. ær bæggiæ ﬂeræ stolit ﬂa wæri ogilt. Nu ær stæmpnu daghær ﬂeræ uti fore wæﬂium. oc løsis æi ater. ﬂa skal han wæﬂ ater biuﬂæ a ﬂingi enu. oc aﬂru ok ﬂriﬂiæ. will han ﬂa atr løsæ wæﬂ

# 214 sin. ﬂa hafwi ﬂer wald til. will han æi ﬂa skulu wæﬂ mætæ twe mæn. æru ﬂe bætri æn giældit. ﬂa giwi eghandæ til swa mykit sum ﬂæt ær meræ at wært. ær wæﬂ minnæ wært. ﬂa fylli ﬂen til sum giældæ skuldi.

¶ Borgher man pæningæ fore annæn. ﬂa giældi ﬂæt samæ utt han borghæﬂi. ællr dyli mæﬂ eﬂe hwarium æptir ﬂy sum ﬂæt ær mykit han borghæt hawer. falder at eﬂe. ﬂa giældi ﬂæt samæ han borghæt hawer. hwat ﬂæt ær minnæ ællr meræ. Nu kan ﬂem a skiliæ. annær sigher meræ borghæt wæræ oc annær minnæ. giældi ﬂa ﬂen utt mz eﬂe at han æi meræ borghæﬂi æn nu ær fram laght. Nu sigher annær ﬂu hawer man borghæt. oc annær pæningæ. ﬂa fae ﬂæn man fram sum borghæt hawer oc wæri sakløs. komber æi manin fram. ﬂa giældi ﬂæn giæld oc manzins sak sum borghæt hawer. ællr wæri sik mz tiu mannæ eﬂe. ær a ﬂingi borghæt witin ﬂæt tolff mæn hwat borghæt ær ællr æi. ær æi a ﬂingi borghæt. standi ﬂa a sinum wizorﬂum.

ﬁæssi lagh gaff os ﬂæn goﬂe kunung magnus nærwærændi flæstum ﬂøm bæztu. i. hans raﬂ waru oc mangum aﬂrum goﬂum mannum. at ængin wæghfarændi man taki mz wald aff bondænum. ok ængin ær wæghfarændæ manni skyldugher kost uppi haldæ utæn fore fullæ pæningæ. utæn han sialwer wili. fæghfarandæ mæn skulu rættæræ hittæ. rættæri skal ﬂem wisæ hwar ﬂer skulu kost sin takæ fore fullæ pæningæ. oc sialwer mæﬂ at fylghiæ. will han hwarti giwæ ællr sæliæ sum han wærﬂer til rættær. ﬂa bøte ﬂre. markr. ok giæstrin fylghi rættærænum atær. oc han skal hanum kost fa fore fullæ pæningæ. will ok rættæri hanum æi sæliæ. ok æi rætlikæ rættæ. ﬂa bøte sæx. markr. aff ﬂem taker kununger annæn malseghandi ﬂriﬂiæ hundærit. Nu kan nokor skilnæﬂer wærﬂæ mællum bondæns oc giæstins sum

# 216 han wærﬂer til rætter. ællr giæstins oc rættæræns. ﬂa skal ﬂet næmpd witæ aff ﬂæs fiærﬂunghs hundæri. ﬂer han lysti fore at han æi reﬂskap fik. hwat ﬂer ær sant ﬂæt mal. oc liggi slik brut fore sum fyrr ær saght up hwem ﬂe tolff næmpnæs. Nu komber giæster til rættæræ. han a rættæ twa mæn. ok twa hæstæ til bondæ hwars. oc skal han rættæ han fram a leﬂ sinæ oc æi ater. æi ma lankt mællum rættæræ wæræ. ﬂa a bonde sæliæ giæsti korn oc hø. oc kost ﬂæn han wiﬂ ﬂorff. æptir ﬂy sum gangær oc giælder. i. ﬂem køpstaﬂi ﬂær næst ær. will oc nokor latæ sik ﬂer til at sittiæ a wægh fore wæghfarændæ mannum. oc sæliæ ﬂøm ﬂa ﬂer wiﬂ ﬂorffwæ. ﬂa sæli swa sum ﬂer wiﬂ komæ. Ok gaff ﬂæn goﬂe kunung magnus ﬂættæ. i. warn rætt. at hwiliki sik ﬂer til latæ bondum ofriﬂ giøræ. ællr goz ﬂeræ mæﬂ wald aff ﬂem takæ. at bønder mughu han fangæ utæ slagh oc bardaghæ. oc swa fore konong føræ. oc ﬂo mz ﬂøm skiælum. at giør han ræt oc bøter brut sin. ﬂæt æru xl. markr. innæn sæx wikur ﬂær æptir. giør han æi ﬂæt. ﬂa skal ﬂem til sighiæ sum kununx syslu hawer, handæ mællum. han a mæﬂ bondom ﬂen man fore konong føræ. ﬂen ær oc sæker at ﬂrim markum sum buﬂ fik. oc æi wildi ﬂitt komæ ﬂa. ﬂer ﬂæn man fangæ skuldu. sum valzgiærning til bondæns giørﬂi. werﬂer ﬂen man æi fangin a færski giærning. ok wærﬂer ﬂo takin wær hundæris næmpd han wæri sakløs oc ﬂæn bøte tolff markr sum sakløsæn tok. oc ﬂa ﬂræskiptæs. Nu komber han undæn. ﬂa skal hanum dagh fore læggiæ. sæx wikur. komber han ater innæn sæx wikur oc gør ræt fore sik. wæri sakløs. Nu komber han æi ater innæn sæx wikur. ﬂa a næmpd fællæ han. ok siﬂen skal han land rymæ. Nu kan ﬂæt nokors hærræ manz swen wæræ. ﬂe giærning giørﬂi. ok halder hans hærræ han fæmptan daghæ quærræn æptir ﬂet kununx breff ær komit. ﬂa ær ﬂæn hærræn sækær til. xl. markæ. dyl hærræn oc sighær sik han hwarti hawæ husæt ællr hemæt. siﬂæn han giørﬂi ﬂe giærning. dyli mæﬂ ens sins eﬂe. hwilikin man annæn halder æptir ﬂylikæ giærning iwir fæmptan daghæ sum fyrr ær saght hwat hældær kununx breff ær æpti komit ællr æi. ﬂa bøte. xl. marker. ællr wæri sik mæﬂ ﬂrætylptum eﬂe. Nu will bonde 

# 218 hwarti giwæ ællr sæliæ wæghfarændæ manni. ﬂa ma giæstr mz twæggiæ mannæ witnum. pæningæ. i. takæ hænder sættiæ swa mangæ sum ﬂæt ær wærﬂt han til føﬂo taker. oc taki siﬂen ﬂarfwir sinær. kununx garﬂer. ok biskups garﬂer. riddæræ garﬂæ. ok ﬂeræ mannæ garﬂæ mæﬂ ørs ﬂiænæ. ﬂer ma æi rættæs up a. Nu kan manni witæs walzgiærning. ﬂo at han ﬂer æi war. ﬂa skal han ﬂæt swæriæ mæﬂ tolff mannum ﬂem ﬂæt wistu hwar han war ﬂa ok giøre sik ﬂær mæﬂ sakløsæn ællr bøte sum fyrr ær saght.

¶ Nu ma ængin hærræ gengiærﬂ a læn sitt biuﬂæ. ok ængin lænsman hwarti a bønder ællr landboæ. will hærræ ællr lænsman ﬂing mæﬂ bondum hawæ haldi sialwer kost sin. Nu ma ængin laghman a bondæ kost riﬂæ ﬂa han skal ﬂing hawæ. utæn nokor bonde will biuﬂæ hanum hem til sin. ængin hærræ ællr lænsman. ma sinæ hæstæ. i. hundæri latæ rinnæ. swa at bønder skulu ﬂem føﬂæ. utæn han hawi foregiørt hæstænæ oc ﬂem taki kununger. ængin ma ok skiut takæ. utæn ﬂæs goﬂwiliæ ﬂet a. utæn han hawi kununx opit breff. ællr ﬂæt se hanum lænt ællr leghu sælt. hawær han æi bondæns loff ællr goﬂwiliæ. ﬂa ma bonde han takæ oc ﬂiuffs ræt hanum giøræ. oc mz ﬂylikum witnum han wiﬂ bindæ sum annæn ﬂiuff.

¶ Nu kan wan ført folk ællr fatøct. føræs byæ mællum ællr bondæ. ﬂa ær hwarr bonde ﬂy skyldugher enæ nat uppi haldæ. slikin timæ dax ﬂæt komæ kan. ﬂa ma ﬂæt ængin samu nat fra sik wrækæ. kan ﬂæt hion wrækæs. oc liuter døﬂ aff. ællr annæn skaﬂæ. ﬂa skulu ﬂæt tolffmæn witæ aff samæ fiærﬂungi. oc raﬂi halwi næmpd hwar kiærændi

# 220 ok swarændi. wæriæ ﬂer han sum sakin giffs wæri sakløs. fællæ ﬂer han fallis til waﬂæ giældæ. i. hwat skaﬂæ ﬂæt hælzt ær ællær wærﬂæ kan.

Guﬂ ma ﬂem æi glømæ. ﬂer giærnæ will ﬂæn fatøkæ husæ oc hemæ, krister war giæster mæﬂ mannum. i. iorﬂriki. han giwi os fore giæstning himiriki amen.

hær byriæs wiﬂerbo balker. oc tæliæs. i. hanum flokker ix oc xx.

i	¶ huru by skal til iæmføres.
ii	¶ huru by skal toptom læggiæs. oc husum byggiæs
iii	¶ huru man skal sa oc akræ sunder brytæ.
iiii	¶ vm diki mællum akræ.
v	¶ vm skaﬂæ ﬂæn man far aff dikum.
vi	¶ vm garﬂæ oc garﬂæ fall.
vii	¶ vm inwrak.
viii	¶ vm skoghæ skipan.
ix	¶ vm byrghsl a æng. oc aker oc torffskyrﬂir.
x	¶ vm wærnæ ruff.
xi	¶ vm leghu ruff
xii	¶ vm awerkæn granni wiﬂ grannæ.
xiii	¶ vm awerkæn bolstaﬂæ mællum.
xiiii	¶ vm skoghæ awerkæn.
xv	¶ vm skiøghning oc gildri.
xvi	¶ vm awerkæn a fiski watnum.
xvii	¶ vm byæranit ok bolstaﬂæ skiæl.
xviii	¶ vm ra oc rør oc rabrut. oc hwilikin bolstæﬂæ skiæl skulu wæræ.
xix	¶ vm hiorﬂ løtir oc skoghæ byæmællum.
xx	¶ vm almæningiæ.
xxi	¶ vm nyær uppgiærﬂir.
xxii	¶ vm mylnur oc watutæppur.
xxiii	¶ vm broær oc skaﬂæ. i. brom.

# 222
xxiiii	¶ vm waﬂæ eld.
xxv	¶ vm kaxnæ wargh.
xxvi	¶ vm feær nyt annærs olowandis.
xxvii	¶ vm bokumbæl oc annur mark.
xxviii	¶ vm skaﬂæ ﬂen fæ giørr fæ. oc laghgiæld.
xxix	¶ vm skaﬂæ ﬂæn man giør fæ.

Land skulu mæﬂ laghum byggiæs. ok æi mz walz wærkum. ﬂy at ﬂa standæ land wæl laghum fylghis.

Wiliæ bønder by aff nyu byggiæ. ællr liggær han. i. hambri ok. i. forni skipt. ﬂa skal hwar sitt træﬂi sa. ok siﬂen gangi ny skipt a. Farr nokor gamblæ skipt siﬂæn ny ær a komin. bøte ﬂa awerkæn hwart æptir sinum brutum. ﬂa komber fiærﬂunger fiærﬂungi til skiptis. oc halwer by halwm, ﬂa ær by til iæmføris komin. ﬂer læggiæs um fiuri tomptæ ra. ok fiuri farwæx ra. ﬂa ær ﬂæn by tæbundin. ﬂæn wægher a wæræ tolff alnæ breﬂer. en skils almannæ wægher til by hwars. ok annær fra by. ﬂy at enu flere at byæmæn sialfwir wiliæ. hawi swa ﬂæn by farwægh sum fore minnæ ligger. sum hin fore meræ liggær. æi mughu allir en ﬂrænggiæ. Nu wiliæ bønder gatu giønum by læggiæ. ﬂæt mughu ﬂer at sakløsu giøræ æn ﬂøm swa sialwm a sæmber. hwar sum almannæ wægh ater tæppir ællr mæﬂ brom niﬂer fællir. ok witnær swa syn utæn han hawi annæn ængoﬂen fore. ok witnær swa syn. ﬂa bøte han ﬂre. markr. hawi ﬂæn wald sum by aghær. læggiæ wægh hwat han will hældær innæn wærnær ællr utæn. æmgildæn sum ﬂen fyrræ war. tompt a brytæs æptir byæmali. æptir pæninx land. ok ørtoghæ land. oc markland. ﬂer a hwarr sin lott upp takæ. sum han a. i bynum. oc raﬂi hwar sinum lott. hwat han agher minnæ ællr meræ. ængin ma andrum sitt fore takæ. utæn han laghæ botum wiﬂ hæti. ængin ma oc by til iæmføres komæ ællr delæ. ﬂen minnæ a æn fiærﬂungin. i. bynum ﬂæn a lighri raﬂæ sum mæst a. i. by. hawi ængin wald at rywæ ﬂen by. i. rætti solskipt ligger. utan allir iorﬂeghander wiliæ.

# 224
¶ Nu wiliæ bøndær hus a tompt sinæ føræ. byggir han swa nær aﬂrum at han hawer æi stuﬂæ rum oc stulpæ. a tompt sialfs sins. ﬂa taki upp oc rymi. ok bøte sæx. markr. ﬂa ﬂræskiptæs. hawer han byggningæ wittni. loffs witni. standi ﬂæt fore hanum. orkær han hwarti. taki upp. ok rymi ok bøte sæx. markr. sum fyrr ær saght. Nu kan biærgh. i. tompt liggiæ. nytir ﬂat brytæ ællr brænnæ. husæ ællr hæfﬂæ. halffpt. i. mali. oc halfft or mali. Nytir ﬂæt æi brytæ ællr brænnæ. husæ ællr hæfﬂæ. ﬂa ær allt or mali. ær bækkær. i. tompt. nytir han byliæ oc um hyliæ. ﬂa ær halfft or mali. oc halfft. i. nytir han hwarti ﬂa ær allt or mali. Nu skal giøﬂning aff by læggiæ ﬂagher han ær til laghæ læghis komin. oc til rættæ solskipt. ﬂer skulu giøﬂning skiptæ. sum menføre. i. tompt hawæ. ﬂe giøﬂning ﬂa a han wiﬂ tompt ﬂæs læggiæ sum menføre. i. tompt hawer. husær man allt samæn tompt. oc farwægh. swa at farwægher hawer menføre aff ﬂe bygning. ﬂa skal syn a ﬂingi til næmpnæs. ﬂe syn a halwæ hwar ﬂeræ raﬂæ. kiærændi ok swarændi. wær syn ﬂæn til kiæris. wæri sakløs. fællir hun han. ﬂa taki upp oc rymi. ok böte sæx. markr. husær man allt samæn tompt oc swinæ wall. oc witnær swa syn. taki upp ok rymi oc bøte sæx. markr. ﬂer a hwar ﬂeræ raﬂæ halwi syn. wær syn han wæri sakløs. tompt a til gatu rinnæ. oc æi gatu menføre gøræ. ligger gatæ gønum by. ﬂa kan en bonde aghæ tompt bæggiæ wæghæ um gatu. Nu giter han æi hanæ byght. utan han havnæ samæn komber. ﬂa ma han farfægh intakæ. oc tompt annæn wægh til farwæx utgiwæ. swa at lict ær gen liku. oc byggi siﬂen ﬂæn wæghin gatu han sialwer will. byggi swa mykit hanum bær til. i. byæ bruti. hawer han meræ byght. taki upp oc rymi. oc bøte ﬂre markr. Nu stander by. i iæmføre. oc rætti solskipt. han a standæ ﬂry ar. oc ﬂre daghæ. fore allum ﬂem hus hawæ a tompt annærs. manz sum han hawer. i. ﬂe iæmførslu fangit. gitær han husin

# 226 aff ført. innæn ﬂry ar oc ﬂre daghæ wæri sakløs. fører æi aff ﬂa hawi loff ællr leghu fore sik. ællr hawæ husin forstandit sik oc wæri bot ængin at. Nu ær by til iæmforis komin oc til rættræ solskipt. ﬂa ær tompt akærs moﬂer. ﬂa skal aker æptir tompt læggiæ. oc ændæ karli gøﬂning giwæ. fiæt fra fughlæ ren. tu fra gangu ren. oc ﬂry fran almannæ wægh. sum liggær mællum kirkiu oc kiøpungæ. akær a æng til sighiæ. æng tegher. skoghteghe. scoghtegher rørteghe. rørtegher a watn ut. watn a varpum skiptæ. ﬂer sum æi gitæ stenær lighæt swa at seæ ma. skili ﬂer stang ællr stokcer rørteghæ sunder.

¶ Nu six huru bønder skulu by sin sa. ﬂer skulu akær æptir tompt brytæ. oc deldæ ra niﬂer sættiæ. Nu kan almannæ wægher giønum. giærﬂi liggiæ. ligger aker siﬂu langer mz wægh fram. ﬂa a wæghær wæræ tiu alnæ breﬂer. oc ﬂriggiæ fiætæ hwarn wægh wiﬂ almannæ wægh. liggi ﬂet utæn bymal. siﬂen brytis aker æptir tompt. ær gangu ren. ﬂa skal tu fiæt fran læggiæ. ær fughlæ ren ﬂa skal ett fiæt fran læggiæ. liggær akær mz garﬂi fram ællr diki. ﬂa skal tu fiæt til gøﬂning læggiæ.

¶ Ligger diki mællum garﬂæ. oc akers. oc ligger aker up mz diki. ﬂa a diki utæn byæ mal wæræ. oc diki a siu fiætæ brett wæræ. ok twæggiæ fiætæ giøﬂning til dikis læggiæ. Nu ﬂorfwæ mæn diki wiﬂer akræ mællum. ﬂa gangi halfft diki a hwars ﬂeræ lot. ﬂer a ængin gøﬂning fore giwæ. Nu kan en deld. ællr twa møtæs. oc baﬂær ut a diki rinnæ. ﬂer a hwar fore sinum akri grawæ. Nu læggr en granni balk ater fore sinum akri. bøte ﬂre øræ. lægger ater annæn bøte ﬂre øræ. oc swa fore ﬂriﬂiæ. lægger ater um giærﬂi allæ. bøte ﬂre. markr. øræ bøtær aghu grannær at skipta. oc ﬂre markr. aghu ﬂræskiptæs.

# 228
¶ Falder. i. dik folk ællr fæ. liuter aff døﬂ. ﬂer liggi bolk. i. waﬂæ botum. oc ængu tilbuﬂi fylghiæ oc fæ liggi. i. laghgiældum. giældi ﬂæt ﬂen sum balkin a ater la. Nu kan folk ællr fæ. skaﬂæ aff diki fa. oc liuter æi døﬂ. aff. ﬂæt hawer ogilt wærit. Nu læggær man diki giønum giærﬂi sitt. møter annærs byær akri. ællr ængium ællr hiorﬂwalder. ællr annur byæland. wiliæ ﬂer æi watni bort løpæ. ﬂer bolstaﬂ aghu. ﬂa giældi ﬂæn skaﬂæ ater. sum skaﬂæ liuter æptir fiuræ mæzmannæ orﬂum. hwat ﬂæt æru akrær ællr ængiær ok bøte ﬂre. markr. til ﬂræskiptis. dør. i. folk ællær fæ  giældis sum fyrr ær saght. Nu kan folk ællr fæ fallæ. i. ﬂæt diki ængin ær ater læghue balker. ﬂæt a ogilt wæræ.

¶ Nu six um garﬂæ. oc garﬂæ fall. a en bonde ezamin by. ællr hawer ruzl ællr ruﬂu. hwat ﬂæt ær akær ællr æng. warﬂi sialwer garﬂi sinum. kan fæ. i. komæ wæri o gilt. utæn ﬂæt se o tamæ fæ. komber o tamæ fæ. i. ﬂer bøtis skaﬂi ater. oc ænkti garﬂæ fall. Farr bonde. i. giærﬂi mz sæﬂæ spanni sinum. ﬂa skulu allir grannær fyrr swintæpt hawæ. fyrr æn sæﬂæ spander ut bæris. Nu fællæ sumir ok wiliæ æi swintæppæ. ﬂa skulu wærnælagher a kallæs. oc ﬂer til syn hawæ. ligger siﬂen ett liﬂ niﬂri. ﬂri øræ bot at. swa fore annæt oc ﬂriﬂiæ. taki ﬂe bot wærnæ lagher sialwir. ﬂaghær harfwæt ær innæn ﬂe wærn. ﬂa skulu garﬂer wighir oc wælfører wæræ. Nu kan en garﬂer niﬂri liggiæ. ﬂa skulu grannær lænsmanni til sighiæ. lænsman a garﬂæ syn til næmpnæ a ﬂingi skal ﬂøn syn næmpnæs.oc ﬂæn ma syn wæﬂiæ løso næmpnæ sum til kiærir. Nu komber syn ok ser ﬂæt. synis ﬂem ﬂæt swa at barliﬂæ ær. oc æi hawer 

# 230 tæpt wærit. ﬂa a syn garﬂæfallit swæriæ. ok grannænir sialwir byæmali raﬂæ. oc ﬂæn bøte ﬂre markr. garﬂæfallit til hørir. fore ett liﬂ ﬂre markr. swa fore annæt oc ﬂriﬂiæ. æi wærﬂer ﬂe bott høghri æn niu. markr. ﬂøn at baﬂi liggi niﬂri um akær oc æng. Nu kan swinæ smughæ a garﬂi wæræ. ok witnær swa syn. ﬂa bøte ﬂre øræ fore enæ. ok swa fore andræ. oc ﬂriﬂiu. ær ﬂæt grisæsmughæ. ﬂa bøte fiuræ pæningæ. oc ﬂe bot taki siælffir wærnæ laghær. witnæ synæmæn swa. at garﬂer brutin ær antwiggiæ aff folk ællr fæ. giærﬂi up oc wæri sakløs. Nu kunnu synæmæn garﬂ wiliæ fællæ. ﬂa sigher ﬂæn garﬂin a. iæk gik fra minum garﬂi wighum oc wælførum. witi ﬂæt mz twem bolfastum mannum. oc han siælwer ﬂriﬂi. komber fæ. i. giærﬂi manz giønum ﬂæn garﬂ nu ær saght. giør skaﬂæ a hö ællr korn. ﬂa skal korn gen korni giældæ. hø gen hø. æptir mæzmannæ orﬂom. ok giældi halwæn skaﬂæ ﬂæn garﬂin atti. oc halfæn ﬂæn fæ atti. Nu kan man ﬂæn skaﬂæ æi mætæ ællær wirﬂæ. ﬂa giældi ater mæﬂ laghskillingi. fiuræ pæningæ fore ett nøt. oc swa fore annæt oc ﬂriﬂiæ. oc swa fore far oc get. oc twa pæningæ fore gas enæ oc swa fore andræ oc ﬂriﬂiu. ﬂæssi bot nu ær saghﬂ ma æi høghri wæræ. ﬂo at fæ se fleræ. utæn skaﬂi ma mætæs oc wirﬂæs. kan man skaﬂæ mætæ. ﬂa giældis atær sum fyrr ær saght. oc siﬂen se bonde sakløs. Nu hællir man garﬂ niﬂer. wærﬂer bar oc a takin ær til twæggiæ mannæ witni. ﬂri øræ bot at. bryter man garﬂ niﬂær wærﬂer bar oc a takin. ær til twæggiæ mannæ witni. ﬂre. markr. bot at. fore en garﬂ oc swa fore annæn oc ﬂriﬂiæ. æi wærﬂer ﬂe bot mere. Brænnir man garﬂ annærs mz waﬂæ. sæx øræ bot at. ok giærﬂi upp garﬂin swa goﬂen sum han fyrræ var hwat garﬂænir æru flere ællr færri. ok dyli mæﬂ tiu mannæ eﬂe. at ﬂæt war mæﬂ waﬂæ. ok æi mz wiliæ. falder at eﬂe. bøte ﬂre. markr. fore en garﬂ. oc swa fore annæn oc ﬂriﬂiæ. Nu hugger

# 232 man upp annærs garﬂ. oc fører hem til sin. ok wærﬂer bar. oc a takin. ﬂa taki aff hanum øxe hans ællr klæﬂi mz twæggiæ mannæ witnum. oc bøte ﬂre marker fore en garﬂ. oc swa fore annæn ok ﬂriﬂiæ æi wærﬂær ﬂe bot mere. Nu fa ﬂer at delæ ﬂæn sighær stolit wæræ ællr rænt. sum mist hawer. ﬂa gifs ﬂem wald oc wizorﬂ. afftæct giørﬂi. witi mz twem mannum. oc hin bøte brut sin garﬂ upp hiog. sum fyrr ær saght. Nu takær man stang aff garﬂi annærs. ok til twæggiæ mannæ witni. øre bot at fore enæ stang. swa fore aﬂræ oc priﬂiu. Manæﬂ æptir pashar skal. giært um ængiær wæræ. ællær bøtens garﬂæ fall sum fyrr ær saght. samu lagh æru at ængium sum akrum. æn ﬂer kunnu garﬂæ fall. i. komæ. Nu hælder man a annærs tegh ællr tiuﬂrær. wærﬂer bar ok a takin. baﬂi ﬂen hælder ok ﬂæt sum hældæt ær. ok ær til twæggiæ mannæ witni. ﬂre. markr. bot at. Nu kan æi ﬂæn fangin wærﬂæ sum tiuﬂræt hawer. ok takr ﬂo hæst hans mz tiuﬂri ællr hældu. i. æng sinni. ællr akri. standi fore ﬂæn sum hæstin a. ællr hwat fæ ﬂet hælzt ær mz tiu mannæ eﬂe at han æl a hans tiuﬂræﬂi ællr hældæﬂi. fallz at eﬂe bøte ﬂre. markr. giter han eﬂen gangit. løsi ﬂa ater mæﬂ laghskillingi.

¶ Nu kan fæ intakæs or akrum ællr ængium. ﬂa ma hæsti ællr skiuti inriﬂæ. oc æi spillæ ællr sprængiæ. oxæ ællr ko skal inwrækæ. oc æi illæ handllæ. ællr dræpæ. ællr or skipaﬂum skoghi skal man fæ in wrækæ oc æi illæ handlæ hwat fæ ﬂæt hælzt ær. Nu kan han fæ sla wærr æn hans wili ær. oc liutær døﬂ aff. ﬂa standi fore mæﬂ tiu mannæ eﬂe. at han wildi inwrækæ. oc æi dræpæ. oc giældi ater fæ mz laghgiældum. oc hawi ﬂæn fæ sum fyrræ atti. Falder at eﬂe giældi ater quikt gen døﬂu.

# 234 swa gott sum hint fyrræ war. æptir twæggiæ mæzmannæ eﬂe. Nu hawær man fæ inwrækit. oc ﬂæn komber æptir sum a. ok biuﬂer ræt fore fæ sitt. hin will æi uttgiwæ. sum handæ mællum hawer. ﬂa taki ﬂen mz sik sum ut kræfer twa bolfastæ mæn. oc sæti. bondænum skiælæ wæﬂ ﬂeræ witnum fore fæ sitt. will han æi ﬂa wiﬂ takæ. ﬂa sæti andrum manni mz ﬂeræ samu twæggiæ mannæ witnum sum han ﬂer mæﬂ sik hawer. will æi siﬂæn ﬂæt fæ uttgiwæ. ok halder inni um nat enæ. ﬂa fylli ﬂæn offhallz witni sum fæt a. ok hin bøte ﬂre. markr. ok kan nokot aff ﬂy fæ døæ. ﬂa giældi ater quikt gen døﬂu swa gott sum hint war æptir twæggiæ mæzmannæ eﬂe. ok mz ﬂre. markr. Nu ær fæ intakit oc hin will æi æptir komæ sum a. ﬂa a ﬂen lysæ fore grannum ok bygdæmannum sum fæ hawer intakit. vill hin æi æn ﬂa komæ hælder æn fyrræ. ﬂa læggi hans warﬂnæﬂ a. kan ﬂæt fæ siﬂen døæ. ﬂa wælti ut fore dyrr ok liggi o gilt. Nu fa ﬂer at delæ. sigher annær ﬂu tokt mitt fæ in oc laghﬂi a løn. ﬂa witi han ﬂet mz twem bolfastum mannum. sum intok. at han tok ﬂet. i. akrum ællr ængium. ællr or skipaﬂum skoghi. oc ﬂet ær laghlikæ lyst fore grannum. ær æi swa lyst. ﬂa giældi ater fæ swa gott sum ﬂæt war. æn ﬂet hawer nokon skaﬂæ fangit. oc ﬂre. markr. fore at han ﬂæt orætlikæ tok. Nu sigher annær wæræ a hiorﬂwalli intakit. oc annær. i. akrum ællr ængium ællr. i. skipaﬂum skoghi. witi ﬂæt mæﬂ twem mannum sum wiﬂer waru. ok a saghu. at han ﬂæt innæn wærn tok. orker han æi witnum andvarﬂi atær fæ swa gott sum ﬂæt war ok mz ﬂre. markr. agher man o tampt fæ. ﬂæt sum garﬂæ bryter ællr iwir at fløghir. ok far man skaﬂæ aff ﬂy fæ antwiggiæ a aker ællr æng. ﬂa giælde ﬂæn skaﬂæ ater sum fæt a. Nu hænger fæ a garﬂi døt. hittis ﬂen or wildi wrækæ oc æi dræpæ. ﬂa standi fore mz tiu mannæ eﬂe at han wildi or wrækæ. oc æi dræpæ. oc giældi ater fæ mz laghgiældum. hittis æi ﬂæn swa hawer wrækit ﬂa liggi fæ o gildt. Nu kan man wrækæ hiorﬂ sinæ. i. akær ællr æng annærs manz. taker allt samæn hiorﬂ oc hirﬂæ sum aker ællr æng a mz twæggiæ mannæ witnum. ﬂa

# 236 bøte. ﬂre. markr. ﬂer ær hiorﬂ sum tiu howoﬂ æru. hwar sum rænir ællr stiæl inwrak aff manni fyrr æn ﬂet ær laghlikæ ater løst. oc ær ﬂer til twæggiæ mannæ witni bøte ﬂre. markr.

¶ Nu will man skipæ swin a scogh sin. ﬂæt skal skipæ æptir ørum oc ørtoghum. swa hwarr sum han ær eghande til. Nu løpæ swin scoghæ mællum. ﬂa løsi ater ﬂrim sinnum mz laghskillingi. kunnu swin ﬂiklær løpæ. ﬂa gangin til aldin stæmpnu. oc siﬂen takin aldin karlær ﬂet bæztæ swin. oc skiptin sinæ mællum. oc hawi oc wælniuti. Fargalder a utæn wæræ. oc ﬂy ma han sakløst mællum skoghæ løpæ.

¶ Nu wiliæ bønder akri sinum byrghiæ. ﬂa kunnu hion hans siuk wærﬂæ ællr bort løpæ. ﬂa skal hwarr wærnæ laghi hanum ett daxwærki hialpæ. ok siﬂæn ær laghhulpit. ﬂet daxwerki skal han hawæ fyrr æn nokor wærnæ laghi. i. wærn aker. Nu kan man ﬂorfwæ korn sitt inakæ. ﬂa skal han undæn skiæræ aff annærs manz akri. ok. i. bundin bindæ. ok ax undæn at hæmptæ. ok siﬂæn at sakløso iwir akæ. swa oc at ænggium baﬂi sla. oc undæn ræfsæ. ok siﬂen at sakløso iwir akæ. giørr han æi swa. ﬂa bøte sum fyrr ær saght. ændæ karl a farliﬂi warﬂæ ﬂy sum. i. ængium ligger. ok æi flerum. Nu six um torffskyrﬂir. ængin ma torff skiæræ a annærs tegh. allt ﬂet byæmal ær a komit. ﬂer ær hwarti loff ællær leghæ fore. ligger ﬂæt utæn byæmal. ﬂa skiæri ok hwarr sum han will at sakløsu. Renær oc diki aghi oc hwarr æptir byæmali sinu. hawer man aterlæghu iorﬂ innæn by. ok komber korn a aterlæghu iorﬂ aff annærs manz sæﬂ. ﬂa skiæri æi meræ æn han a. i. rætu bymali. ok haldi ﬂer ængæ wærn um.

# 238 skiærr han oc aff førir ﬂa bøte laghæ bøtær.

¶ Allir skulu wærn haldæ iwir æng. til øffro mariu mæssu. iwir aker til ﬂæs grind frys. i. waghrakkæ. utæn han sa halffwæn øre ællr minnæ. ﬂa byrghi han sinu ﬂa andri mæn byriæ sinu. gitær han æi swa burghit. ﬂa haldi hanum laghæ wærn um ﬂre daghæ. ok siﬂen mughu grannær at sakløsu wærn up latæ. Nu ligger orfiælder. i. by oc bol staﬂi. hwat ﬂæt ær. i. akrum ællr ængium ællr skipaﬂum skoghe. ligger han æi til øræ oc ørtoghæ ﬂer a æi laghæ wærn um haldæs. ligger han til øræ ok ørtoghæ ﬂer a laghæ wærn um haldæs æn han ær meræ æn halfwer øre. oc æi æn minnæ ær. hwar sum aﬂrum giør wærnæ ruff aﬂru kost æn nu ær saght bøte ﬂre. markr. hwar sum wærnæ lagher bindæ sik til at byriæ hø ællær korn annærs manz. korn. i. dys sættiæ. oc hø. i. stak ok garﬂ um sættiæ. ﬂa hawi eghande æncti wald at latæ længr uti standæ ﬂem til skaﬂæ burghisz hawæ.

¶ Nu six um leghu ruff. leghir bonde man ællr kono. gangæ a mat oc malæ mz bondæ. ællr taker aff bondæ fæsti pæning. skils han siﬂen wiﬂ bondæ fyrr æn stæmpnudagher ær uti. giældi ater bondæ fæstipæningæ sinæ. oc swa myklæ leghu sum bonde hanum fæst haffﬂi. oc legho konæ ﬂæt samæ. wræker bonde legho hion sitt bort man ællr kono. fore rættæn stæmpnu dagh utæn sak. giwi ﬂa legho hione swa mykit han ﬂy fæsti. oc leghu hion fa sik leghu hwar ﬂæt giter oc wæræ lystir. ﬂæt witi grannær hwar skilnæﬂi walder ællr hwat skilnæﬂi ﬂeræ mællum kom. Nu kunnu leghu hion siuk wærﬂæ ællr daxwerki niﬂer fællæ. bristi swa mykit. i. leghu sum. i. daxwerkum brister. leghu stæmpnur aghu twar um ar hwart wæræ. fra pingizdaghum oc till martens mæssu. oc fra martens mæssu oc til

# 240 pingizdaghæ. Nu biuz manni leghæ ællr kono. oc ﬂer wiliæ æi wiﬂ takæ. ﬂa aghu ﬂøn siu nætær liﬂugh gangæ. oc siﬂen wiﬂ leghu takæ. ok ﬂen giældi ﬂre. markr. ﬂem hysir oc hemær æn swa ær witni til at ﬂer æi wiliæ wiﬂ leghu takæ. oc ær ﬂøm leghæ buﬂin.

¶ Nu six um awerkæn granni wiﬂ grannæ. skiær man a annæn. i. deld enni. ællr slar æng. i. deld enni. ﬂer ær atergildi korn gen korni. oc hø gen hø. ok ængin eﬂer mz. awerker han. i. annæri deld. ﬂer ær atergildi oc tiu mannæ eﬂer at han wilder for. i. bymali. awerker han. i. ﬂriﬂiu deld atergildi oc ﬂre. markr. bot at. æn ﬂet ær undir ﬂak oc ﬂræggiæ komit. ær æi afført ﬂa hawi fore farit ærwﬂi sinu oc ængin bot at. ærr han wranct oc skiærr han rætt. ællr hwarium lundum han awerkær manz iorﬂ oc fører ænkti aff. ﬂa wæri sakløs fore botinni. oc giældi korn gen korni. ok hø gen hø. fører han aff ﬂa bøte sum fyrr ær saght. Rinder hiul iwir akær manz. o. skorin. ællr ax o hæmpt. ællr æng o slæghnæ ællr o ræffsæﬂæ. wærﬂer bar oc atakin. ﬂa ær ﬂrir ørær fore hiul. swa oc fore annæt. fore, wagh allæn ﬂre. markr. ﬂer standær hwarti loff ællr leghæ fore. Nu wærﬂer man bar oc a takin mz twæggiæ mannæ witnum. ﬂa taki aff hanum rep ællr reﬂe hans. dyl han. ﬂa bindi han wiﬂ mæﬂ samu witnum. twem mannum sum wiﬂær waru oc a saghu. oc sialwer han ﬂriﬂi. oc giældi bot sum fyrr ær saght.

¶ Nu six um awerkæn bolstaﬂæ mællum. giør en granni upgiærﬂ a annærs bolstaﬂ twer ællr flere. ællr oc allir grannær. i. bynum æru. antwiggiæ a akær ællr æng. ællr oc til roffnæ ryﬂiu. ﬂa bøte ﬂre. markr. um ar ett. Nu witir han hanum um ar annæt. dyli mz tiu mannæ eﬂe. ællr bøte ﬂre. markr. Nu witir han hanum awerkæn um tu ar. dyli mz atærtanmannum. ællr

# 242 bøte sæx. markr. giter han eﬂ giørt. oc gangit. ﬂa bøte ﬂe awerkum sum han war bar. ok a takin mæﬂ. ok fore ﬂem wæri han sakløs sum han eﬂen giørﬂi. Nu liggiæ twe byær um wærn enæ. ællr flere. Nu awerkær bolstaﬂer bolstaﬂi antwiggiæ. i. aker ællr æng. skiærr han iwir byæskiæl. ællr slar. oc fører æi undir ﬂak ællr ﬂræggiæ. ﬂa hawi foregiørt ærwﬂi sinu. oc dyli mæﬂ tiu mannæ eﬂe. at han wisti sik æi wrænkt hawæ farit. førir han in undir ﬂak oc ﬂræggiæ. ﬂa giælde korn gen korni. oc hø gen hø. swa at hwar hawær fullt gen fullu mz fiuræ mæzmannæ eﬂe. e mæn ﬂæn hawer nokot innæn samu wærn. oc tiu mannæ eﬂ at han wilder for. falder at eﬂe ﬂa bøte awerkæn ﬂæn awerkæn giørﬂi. hawer han allt inført undir ﬂak oc ﬂræggiæ. ﬂa bøte hwariæ awerkæn æptir ﬂy hun ær til. æi wærﬂer boten mere æn ﬂre marker um ar. ﬂo at han awerki baﬂi a aker oc æng. utæn han awerki til øræ oc ørtoghæ. Nu six um øræ awerkæn ok ørtoghæ. awerkær man fore manni minnæ æn markæ køp. i. akri hans. ﬂer ær sæx øræ bot at. hwat han hawer ﬂet længer ællr skiæmber hawæt. æi wærﬂer ﬂe bot mere. ﬂo at baﬂi se awerkæt. i. aker oc æng. oc ﬂe bot a malseghande sialwer. awærker man manni til markæ køp. i. akri enum. ællr baﬂi. i. aker oc æng. ﬂer ær ﬂriggiæ markæ bot at. wæri swa længi sum ﬂet ma wærit hawæ. æi wærﬂer ﬂe bot høghri. awerker man manni meræ æn markæ køp. oc minnæ æn ﬂriggiæ ﬂer bøtes ﬂre. markr um ar. ok ﬂre. markr. um annæt. oc ﬂre um ﬂriﬂiæ. will han wæriæ um ar ett. wæri mæﬂ tiu mannum. will han wæriæ um annæt ar. wæri mz atertan mannum. oc bøte ﬂe awerken han wærﬂer bar oc a takin. awerker man manni til ﬂriggiæ markæ køp wærﬂer bar oc a takin. bøte sæx. markr. kiænnis hanum awerken um tu ar. wæri sik mz atertamannæ eﬂe. Fallz at eﬂe bøte tolff. markr. witir hanum um ﬂry ar awerkæn. dyli oc mz atertan mannum. falz at eﬂe bøte fullt fornæmi. atertan. markr. æi wærﬂer ﬂe bot mere.

¶ Nu six um skoghæ awerkæn. huggr man døﬂwiﬂæ las. i. skoghi annærs manz. wærﬂer bar oc a takin bøte ﬂre øræ. swa fore annæt oc ﬂriﬂiæ. hugger fiærﬂæ

# 244 bøte ﬂre. markr. æn han wærﬂer bar ok a takin. hugger man timber. i. annærs skoghi. hugger lass ett bøte ﬂre øræ. swa fore annæt oc ﬂriﬂiæ. hugger fiærﬂæ lass. bøte ﬂre. markr. Nu løpir man næffer. i. annærs skoghi. takær manz byrﬂi enæ bøte ﬂre øræ. swa fore andræ oc ﬂriﬂiu. takær fiærﬂu bøte ﬂre. markr. akær han til. ællr mæﬂ hæsti lepir byrﬂi bort. ællr ror til bøte ﬂre markr. Nu huggær man löfkast. ællr slar man hostak ællr løpir man næfræ bunkæ. ok latær quært i. skoghi standæ. hawi foregiørt ærwﬂi sinu. oc ængin bot at. Fører bort oc wærﬂer bar oc a takin. bøte ﬂre markr. komber a gatu ok skriﬂændæ mæﬂ. standi fore mz tiu mannæ eﬂe. faldær æt eﬂe bøte ﬂre. markr. Nu huggær man manzbyrﬂi mz ra hasl. i. annærs manz skoghi. øre bot at. swa fore anﬂræ oc ﬂriﬂiu. hugger lass ællr bazfarm sæx oræ bot at. swa fore annæn ok ﬂriﬂiæ. allær øræ bøtær taker malseghande sialwer. huggær man fiærﬂæ lass aff ra hasl. ﬂre. markr. bot at. huggr man ek axuls dighræ. i. skoghi annærs manz øre bot at. swa fore andræ oc ﬂriﬂiu. huggr lass ællr barm ﬂre. markr. bot at. swa fore annæt ok ﬂriﬂiæ. æi wærﬂer ﬂe bot mere. hugger man apald. i. skoghi annærs. manz ær ﬂæt minnæ æn bæru træ. bøte ﬂre øræ. swa fore andræ oc ﬂriﬂiu. huggær fiærﬂu giældi fullær ﬂre. markr. Nu huggær man apald ﬂe bæru træ ær. sæx øræ bot at. swa fore andræ oc ﬂriﬂiu. hugger man fiærﬂu bøte ﬂre. markr. Nu taker man annæn. i. skoghi sinum han ma takæ aff hanum øxe hans ællr klæﬂi mz twæggiæ mannæ witnum. ok hin komi ængu duli wiﬂer sum bar. oc a takin ær. utæn han hawi lof ællr legho fore sik. fyllir han lof ællr leghu fore sik. ﬂa taki ater klæﬂi sin oc wærin baﬂir sakløsir. Delæ ﬂer baﬂir sigher han sik wæræ ræntæn. ællr. i. sialffs sins skoghi wæræ takin. ællr annær staﬂ. hwar ﬂæt ær. standi ﬂæt a wizorﬂum ﬂæs ær afftæktinæ giørﬂi æn han hawer til twæggiæ mannæ witni. ﬂeræ ﬂer waru ok a saghu. will han bindæ loffswitni a han. bindi ﬂem mz twem bolfastum mannum. Nu løpir man ek oc aldu. wærﬂer bar oc a takin. ær til twæggiæ mannæ witni bøte ﬂre. markr. ok ﬂo skal han a ﬂingi laghlikæ wiﬂ bindæs. Nu komber han mz barki bort undæn. klandæs siﬂen a gatum. i. garﬂum ællr. i. husum. æ hwar ﬂet hælzt ær. ær han stampæﬂer ﬂa standi wizorﬂ

# 246 fore hanum. ær æi stampæﬂer. ﬂa taki mæﬂ sik sæx mæn bolfastæ han sum barkin klander. ok leﬂe han til stox. swæriæ ﬂe sæx swa at ﬂæn barker ær aff samæ træ ﬂa. bøte ﬂre. markr. fore enæ ek. oc swa fore aﬂræ oc ﬂriﬂiu. ﬂe sæx mæn aghu witæ huru manger løptær æru æi wærﬂer boten høghri æn niu. markr. Nu huggær man ek oc aldu. i. annærs skoghe. wærﬂer bar. oc a takin. bøte ﬂre. markr. fore enæ ek. swa fore andræ oc ﬂriﬂiu. Nu klandæs ﬂøn ek a gatu uti. ællr. i. garﬂi annærs manz. ﬂa skal ﬂæn sum klander mz ﬂriggiæ markæ wæﬂning ek til stubbæ leﬂæ. oc ﬂen sum klander a mz sik hawæ sæx bolfastæ mæn. søkir allt samæn stokker ok stubbi. ﬂa bøte ﬂre. markr. fore enæ ek oc swa fore aﬂræ ok ﬂriﬂiu. æi wærﬂer ﬂe bot mere ﬂo at ﬂer sem flere. Nu sigher han sik ﬂe ek huggit hawæ. i. annærs manz skoghi. ællr. i. sinum. ællr. i. almæningi. ﬂa aghu ﬂer baﬂir wæﬂiæ. i. samæ garﬂi sum stokker liggiæ ﬂæﬂæn skal syn næmpnæ. tolf mæn raﬂi halfwi syn hwar ﬂeræ. Nu will ﬂen æi wæﬂiæ sum klandæs fore. taki ﬂa ﬂæn sum klander sæx bolfastæ mæn ok leﬂe stok til stubbæ. søkir samæn stokker oc stubbi ﬂa bøte bot sum fyrr ær saght. ﬂe sæx aghu oc witæ æn wæﬂning ær laghlikæ buﬂin. ællr hwilikin ﬂeræ wæﬂning fællir. wæﬂiæs æi. ﬂa bøte bot fore offhoggit. ok wæri sakløs fore wæﬂning. hawær han lof ællr legho fore sik. standi twæggiæ mannæ eﬂer fore hanum. hugger man fiærﬂung aff byæskoghe bøte atær mz tiu markum. hugger halffwan bøte mrker. tiughu. huggr allæn bøte. xl. markr. fore barkæ løpo ællr skoghæ brænnu ﬂer stander hwarti lof ællr leghæ fore. hux fiærﬂunger aff skoghi ællr halwer ællr alder ﬂer stander æi loff ællr leghæ fore. ﬂæt ma ok aldu kallæ sum aldin bær. wæri allt en bot um eke. hwat hældere ﬂæt hux ællr barkæs ællr brænnis. Nu ma ængin eghandi ek huggæ. hwarti flere ællr færri. utæn allæ iorﬂeghandæ loff. sum. i. ﬂem by aghu. ællr han hæti wiﬂ laghæ botum sum fyrr ær saght. stander ek innæn aker mali manz. ællr a ængiæ teghe. ællr ær skogher teghskiptær. ﬂa ma hwarr at sakløso ek huggæ a. sinum tegh. ællr hwilikit annæt træ han will sialwer. Nu wiliæ mæn skogh skiptæ. oc sumi viliæ o skipt hawæ. ﬂa giffs ﬂem wald ok wizorﬂ sum skiptæ will oc byæmal will a bæræ.

# 248
¶ Nu ma ængin. i. annærs skogh gangæ mz gildri. utæn æptir biorn oc ræff. ok wargh. ﬂem ma hwarr sakløst dræpæ. giør oc man gildri wærﬂer bar ok a takin ær til twæggiæ mannæ witni. ﬂa bøte ﬂre øræ. æru æi witni til. ﬂa standi fore mæﬂ tiu mannæ eﬂe. falder at eﬂe bøte sum fyrr ær saght. Nu ma ængin gangæ. i. skogh annærs manz ællr sialffs sins æptir ykurnum fore hælghunæ mæssu. gangær han fyrræ. wærﬂer bar oc a takin ok ær til twæggiæ mannæ witni. taker allt [Hskr C: samæn mæn ok gildri. ﬂa bøte ﬂre markr. wærﬂer æi bar ok a takin ﬂa standi fore mz tiu mannæ eﬂe.

¶ Nu six vm a færﬂ a watni vti. giør man wærkæ a bolstaﬂ annærs. ﬂa hawi fore giørt ærwﬂi sinu. ok bøte ﬂre markr. Nu læggær man mærﬂræ. i. annærs manz wærkæ ællr sænkir mærﬂræ niﬂer. i. annærs watn lægger næt ællr farr mz elde ok lystru vtæn fisklek. ællr mz hwariæ handæ fiskning ﬂer faræ. ok ær til twæggiæ mannæ witni. ﬂa bøte ﬂre øræ. farr man mz fiskitolum. i. annærs fiskiwatn. i. fisklekum. ﬂa bøte ﬂre markr. mz hwariæ handæ fiskning ﬂæt hælzt ær. Drægher man not i. annærs manz fiski watni. hwat ﬂæt ær. i. fisklekum. ællr vtæn. ﬂa taki ﬂen notenæ sum fiskwatn a. mz twegiæ mannæ witnum. ok ﬂæn bøte ﬂre markr. sum olowandis for. i. annærs fiskwatn. orker han loffs witnum ællr leghu. wærin baﬂir sakløsir. orker æi bøte sum fyrr ær saght. dyl han at han æi takin war a hans goz sum æptir kiærir. ﬂa fylli ﬂæn witni til hans sum aftæktinæ giørﬂinæ mz twem mannum sum ﬂer waru ok a saghu. at han tok han a sinu goz. ok siﬂen bøte han ﬂre markr. delæ ﬂe ok sigher han ﬂe afftækt aff sik wæræ ræntæ ællr stolnæ. ﬂen sum latit hawer. ﬂa hawi ﬂæn wizorﬂ afftäkt giørﬂi. witæ ﬂet mz twem mannum hwat ﬂæt war rætlikæ takit ællr æi. Nu orkær han æi ﬂøm witnum ﬂa wæri ﬂen sakløs afftäkt giør war. ok hin bøte ransbot o rætlikæ aff andrum tok. ok ﬂylik ransbot ær æi mere. æn ﬂre markr. fore allær ﬂe sakir man warﬂer æi bar ok

# 250 a takin. ok æru æi witnis mæn til. ﬂem skil iæk allum lanzlagh fore sik. hwart æptir sinum brutum. Nu delæ twe vm fiskiwatn. sighær annær sik aghæ mere lot. i. sio. ok hawer minnæ aff fiskum. Nu will iæk lott min witæ aff watnum ok wærkum. ﬂa giffs ﬂem wald. ok wizorﬂ sum skiptæ will. han skal bæﬂæs skipti fore grannum sinum. ok lot sin fore soknæ mannum. siﬂen a han hanum rættæ skipt giøræ. ok færr han siﬂen lot hans o skiptæn. bøte ﬂre markr. far han ok siﬂen skipt ær. olowandis. ﬂa bøte hwart æptir sinum awerkum. Nu liggiæ sund. ællr strømær innæn byæbolstaﬂ ﬂer aghu allir wærker byggiæ. sum iorﬂeghænder æru. æn ﬂer wiliæ. ok byggi hwar æptir ﬂy sum han a. i. bynum. hwar sum spillir not fore andrum manni. hugger swa sunder at hun ær ængu nyt. ﬂa bøte ater. skaﬂen. ok mz ﬂre markr. spillir man nætium. ællr mærﬂrum. ællr hwariæ handæ fiskitolum ﬂet hælzt æru. ﬂa bøte ﬂre øræ. ok skaﬂen mz.

¶ Nu six vm byæskiæl. ok bolstaﬂæ a nit. ællr byær aghu wæræ mz ra ok rørum laghﬂir. ligger ra ok rør byæ mællum. wæri ﬂæt wærit hawer. ær æi ra ok rør til. ﬂa æru gamblir garﬂer ok førnir byæmællum. giffs ok ﬂen wald ok wizorﬂ. liggær a byæmællum swa breﬂ at roæ ma mz twæaræﬂum bati. giffs ok ﬂem wald ok wizorﬂ. Nu liggiæ byær twer siﬂulangir wiﬂ sund ællr sio. ﬂa hawi halwæn sio hwar. ligger flotholmbær. i. sundi. hawi ﬂen flotholm han giter fæst wiﬂ land sit. ok haldi fore ærwﬂi sitt. ligger landfæster holmbær. i. sio. ligger andru landi nærmer æn andru. ﬂa hawi ﬂen aff watni meræ. sum aff holmi hawer minnæ. ændæs bolstaﬂer a sio. han a æi meræ. i. sio æn han ma kastæ mz stene ﬂa han stander a lande. Nu delæ mæn vm ra ok rør. sigher. annær sik hawæ krok ra. ok annær rættæ ra. ﬂer skal syn til at næmpnæs. raﬂi halwi syn hwarr ﬂeræ. kærændi ok swærændi. giffs ﬂer

# 252 krok ra wald ok wizorﬂ. æptir synæ mannæ witnum. Delæ samæn byghﬂir byær twer. vm ra ok rør. aghi hwarghin wald vndir annæn gangæ. æi. i. tomptæ ra. ok æi. i. farwæx ra. lete æptir raum andrum. delæ samæn bygder by. ok øﬂis by. hawi øﬂis by wald ok wizorﬂ æn han hawer ra ok rør til. ﬂa aghu mæn sik byrﬂæ til mz atertan mannum sinum skyldum mannum. til øræ ok ørtoghæ. ok hawi ﬂæn mæst. i by sum mæst ma byrﬂæ. liggi ﬂa ﬂen by swa myklu høghri. at byæ bruti sum flere hawæ sik innæn byrﬂæt. Nu ligger vrfiælder. i by ok bolstaﬂi bondæ. ær raum ruddær. dikum skorin renum laghﬂer giærﬂer vtæn ok giærﬂer owæn. giffs ﬂer vrfiældi wald ok wizorﬂ. hwat han ligger. i. akrum ællr ængium skoghum ællr kiærrum. hiorﬂløtum. ællr almæningum. æru æi ﬂylik skiæl til vrfiælz nu æru saghﬂ. ﬂa gangi ater vrfiælder til rættæ byskipt. Nu kiænnir annær sik skogh. i. annærs bolstaﬂi. hawer han ra ok rør til. sum wiﬂ skogh kiænnis. hawi han wizorﬂ sum til annærs vrfiældz. hawer han æi ra ok rør til ﬂa gangi ater. i. rættæ byskipt. Delæ samæn byær twe. vm ra ok rør. ﬂer aghu baﬂir til hundæris ﬂinx komæ. kiærandi ok swarændi. ok wæﬂiæ baﬂir ﬂrim markum vndir hundæris syn. ok swa tak til takæ. siﬂen aghu ﬂer baﬂir syn a ﬂingi næmpnæ sæx mæn hwar ﬂeræ. ﬂe tolff aghu letæ. hwar ﬂeræ sannæri hawer. siﬂen ﬂer hawæ ﬂæt synt ok sett. ﬂa aghu ﬂer a hundæris ﬂingi witna vm ﬂæt mal. ok wæﬂning æptir witnum sinum biuﬂæ. vndir folklanz syn. wiliæ ﬂer wæﬂiæ sum wiﬂ ﬂem delæ. ﬂæs aghu ﬂer wald wæﬂning a wæræ. tiu markr. i. tiundælandi. ok attæ markr. i. attundæ landi. ok fæm markr. i. fiæﬂrundæ landi. ﬂa folklanz syn skal a komæ. Nu ær folklanz syn a komin. witnær hun mz hundaris syn. ﬂa aghu æn ﬂer wald wiﬂ ﬂem delæ. sinum fiurætighi markum vndir kunung wæﬂiæ. ﬂæt a gilt wæræ kununx syn giør. wiliæ æi wæﬂiæ a mot hundaris syn. ok ær swa ﬂinx witni til. ﬂa ma hundaris syn swæriæ. ok ﬂæt wæri gilt ok fullt hun gørr komber ﬂæt vndir folklanz syn mæﬂ wæﬂning. ok ﬂor æi siﬂen mz folklanz syn wæﬂiæ. ﬂa swæri folklanz syn. ok wæri ﬂæt gilt ok fullt hun giør. dømis ok aldrigh syn a

# 254 syn æn hun ær laghlikæ dømp ok gangin. Nu ær hundaris syn a komin til ra ok rør. ﬂa biuﬂi ﬂer a ﬂingi wæﬂ æptir witnum sinum. wæﬂiæ siﬂen vndir folklanz syn. ﬂa aghir folklanz syn hundaris syn fore sik hawæ. witnær hundaris syn swa. at siﬂen æru ra ok rør vp kastæﬂ siﬂen ﬂer ﬂem ﬂær saghu. ok mughu flere synir at ﬂæt mal komæ. ok læggins ﬂer ra ok rør. ﬂer fyrræ laghu. Nu delæ mæn vm ra ok rør. ok komber ﬂær syn a. ok o gilder annærs ﬂeræ ra. ællr ær ok äi ra til. ﬂa bøte ﬂen sæx markr. sik ra ok rør kiændi ﬂer han æi haffﬂi. æi warﬂer ﬂe bot mere. ﬂo at ﬂer flere ogild wærﬂin. hwat ﬂer æru flere ællr færri. allæ staﬂi ﬂer mæn delæ vm ra ok rør. ﬂer skal a ﬂingi wæﬂiæs til syn ok sanind. ok halfæ syn a hwar ﬂeræ raﬂæ sum samæn delæ. Nu wiliæ mæn bolstaﬂ mz garﬂi skiliæ. ﬂer samæn komæ tu giærﬂi sayn. ællr o sain. ællr ær ok annæt ﬂeræ sat ok annæt o sat. ﬂer a hwar by halwm garﬂi warﬂæ. Nu komæ samæn aker ok æng annærs byær. ﬂer a halffwm garﬂi hwar by warﬂæ. komæ samæn ængiær twæggiæ byæ. ﬂa haldi halwæn garﬂ hwar by. Nu møter hiorﬂwalder akrum ællr ængium annærs byær. haldi ﬂen garﬂum vppi sum akra a. ællr ængiær. ok ﬂæn wæri sakløs sum hiorﬂwald a. Møter skogher akrum. ællr ængium annærs byær. wæri lagh samu. møtæs hiorﬂwalder. twe hwar aff sinum by ﬂo at annær se minni hiorﬂwalder æn annær. ﬂa ma ﬂer kløff vm kløff gangæ. ok hwarghin fore aﬂrum intakæ. vtæn annær bolstaﬂer wil siælwer vm sik giærﬂæ. Nu møtæs byær twe. hawer annær hiorﬂløt. ok annær ængæ. ﬂa leghi ﬂen fore sinæ hiorﬂ swa sum han wiﬂ komber ok ﬂem a sæmber. ﬂen sum ængæ hiorﬂ løt a e hwar garﬂer liggiæ bolstaﬂæ mællum ﬂer skulu ræt mællum ra ok rør gangæ. hittis æi ra ok rør. ﬂa giffs garﬂum wizorﬂ. Nu giærﬂer bolstaﬂer garﬂ a annæn. ællr ok man giærﬂer garﬂ a annæn. ok witnar swa syn. ﬂøn ﬂer baﬂir næmpt hawæ. taki vpp garﬂ ok bøte ﬂre markr. Nu kan orfiælder a garﬂ vt liggiæ. ﬂa a ﬂæn garﬂi warﬂæ vrfiæld a. swa lanct han rækkir. ligger han til øræ ok ørtughæ. ﬂa skal

# 256 han garﬂ hawæ æptir byæmæli. ﬂen vrfiælder sum ligger til øræ ok ørtoghæ. han a. i. allum vtgiærﬂum standæ. hwar æptir ﬂy han ær til.

¶ Nu six hwilikin bolstaﬂæ skiæl skulu wæræ. ﬂer ær rør sum fæm stenær æru. fiuri vtæn ok en. i. miﬂiu. fiuri stenær. ok ﬂrir stenær mughu bolstaﬂæ skiæl hetæ. æi mughu færi stenær bolstaﬂæ skial hetæ. Fæm stenær skulu. i. hwarium tomptæ ra liggiæ. i. farwæx ra mughu ﬂri stenær liggiæ. swa ok. i. vrfiælz ra. i. akræ skiptum. ok teghæ skiptum. ﬂer ma twa stenæ ra kallæ. ben ok sten ma ra kallæ. enum stene giffs ængin wizorﬂ. Nu kan æi ra ællr rør til wæræ. ællr æi garﬂer wæri ﬂa bolstaﬂa skiæl. i. miﬂium aum ællr sundum. giør man ra ok rør a bolstaﬂ annærs. ællr brytær hans ra ok rør. wærﬂer bar ok a takin. æru til sæx mannæ witni. ﬂa ma han bastæ ok bindæ. ok swa til ﬂinx føræ. ok ﬂeræ sæx mannæ witni. a han fyllæ. sum ﬂer waru ok a saghu. hawi malseghænde wald. hwat han will hælder liff hans takæ ok vpp hængiæ. ællr løsi sik wiﬂ hwarn lot sum han wiﬂ komber. Nu kan han siælwer vndæn komæ ok klæﬂi wærﬂæ aff hanum takin. ællr æru til tweggiæ mannæ witni. ﬂa wæri sik mz atertanmannæ eﬂe falder at eﬂe bøte xviij. markr. Nu ær æi afftækt til. ællr witni. ﬂa wæri sik mz atertanmannum ællr bøte sæx markr. ok ﬂer læggins rør niﬂer. sum ﬂer fyrræ laghu. mz domum ok skiælum. Nu ma ængin bolstaﬂæ ra vp takæ. ællr niﬂer sættiæ. vtæn ællir iorﬂeghander ﬂer wiﬂer sein. sum. i. by aghu. ok domber se a ﬂingi til giwin hwar han niﬂer læggær vtæn ﬂæssi skiæl nu æru vp saghﬂ. bøte ﬂre markr. ællr dyli mz tiu mannum. lægger han tomptæ ra niﬂer. ﬂa skulu allir iorﬂeghænder wiﬂ wæræ. æi ﬂorff ﬂer dom a ﬂingi til takæ. Nu kan ﬂæn tomptæ ra quæliæ minnæ a æn halfwæn by. hawi ﬂer ænkti wald til. 

# 258 Ligger løt byæmællum. ær ra ok rør til. wæri ﬂæt wærit hawer. ær æi ra ok rør til. hawi halwæ løt hwarr by. ligger døﬂwiﬂæ skogher byæmællum. ær ra ok rør til. wæri ﬂæt want ær. ær æi ra ok rør til. hawi halwæn skogh hwar by. Nu ligger wærnkallæﬂer skogher byæ mællum. ær ra ok rør til. wæri ﬂet warit ær. ær æi ra ok rør til. ﬂa a han skiptæs til øræ. ok ørtoghæ.

¶ Ligger almæninger byæmællum. ællr bolstaﬂæ. ær æi ra ok rør til. ﬂa taki hwar by halfwæn almæning. liggia vm en almæning flere byær. wæri lagh samu. æn æi ær ra ok rør til. taki slikt by sum by. hwat han ligger fore meræ ællr minnæ. ligger almæninger hundæra mællum. ællr folklandæ ær ra ok rør til. wæri ﬂæt want ær. ær æi ra ok rør til. skipti wæwilldræt. ﬂeræ mællum. i. ﬂry sunder twa løti warskogher. ok ﬂriﬂiung almæninger. ligger almæninger hundæræ mællum ællr folklandæ. hawi halfwæn almæning hwart. Farr man. i. almæning ryﬂer ok rymir swa nær warskoghe. ﬂæt han ﬂorff vt wægh aff warskoghi. han skal hawæ vtwægh. tiu alnæ hwarn wægh vtt fra by sinum a warskogh mannæ. far man. i. økn ok almæning ryﬂer. ok rymir. bort far han. ok til komber annær. i. nær ruddu. brøtir nær brøtto. barkar ok blikær. komber vm garﬂi ok wærn. vpp komber ﬂæn fyrræ ruddi. ok sigher hwi kompt ﬂu. i. ruﬂu minæ. ne sigher han ﬂæt ær ruﬂæ min ok æi ﬂin. iæk hawer barkæt ok blikæt. giffs ﬂa ﬂem wald ok wizorﬂ. ﬂer aghi hawer vm hwærfft ok a bor. ok ﬂæn hawi fore gangit ærwﬂi sum fyrræ ruddi. æncti hundæri ællr bolstaﬂer ma annærs almæning faræ ællr fikiæ hwarti. i. skoghum ællr watnum. vtæn han hæti wiﬂ laghæ botum. ællr hawi loff ællr leghu fore sik. hwar sum almæning farr ællr fikir. warﬂi han brom vppi swa 

# 260 lankt han far a almæning. ællr bøte mz laghæ botum. ligger almæninger o rudder ællr o broæﬂer. ﬂa aghir allt hundari ryﬂiæ ok broæ. ællr bøte laghæ bøter. hwart æptir sinum brutum. hwar sum almæning will faræ. han skal a hundæris ﬂingi loff til takæ.

¶ Nu six vm nyær vpgiærﬂir. giør man vpgiærﬂ innæn wærnæ til akærs. ﬂæt vtæn ligger brut ok byæmal. ﬂæt a han sa vm ﬂri ar. ok ﬂry. i. træﬂi hawæ. ok siﬂen til skiptis bæræ. hawer han ﬂer iwir. ok fyllis forbuﬂ a han bøte ﬂre markr. giør han vppgiærﬂ til ængiæ. ﬂem skal han sla. ok aff takæ. vm ﬂry ar. ok siﬂen til skiptis bæræ. hæfﬂær ha ﬂer iwir. ok fyllis forbuﬂ a han bøte ﬂre markr. giør man vpgiærﬂ til akærs vtæn wernær. han a ﬂet sa ok aff takæ vm sæx ar. ok siﬂen til skiptis bæræ. æn æi ær awisning til. ær awisning til. ﬂa hawi ﬂet fore fastæ fæﬂerni sitt. ok aldæ oﬂal. ﬂer til han ryﬂer gen ruddu. ok bryter gen brutnu. ﬂa skiptin baﬂer illu sum goﬂo. giør man vpgiærﬂ til ængiæ. vtæn wernær. ﬂæt ma han sla vm sæx ar. ok siﬂen til skiptis bæræ. æn æi ær awisning til. ær awisning til. ﬂa ryﬂi gen ruddu. ok skiptin swa illu sum goﬂo.

¶ Nu six vm mylnu staﬂi ok watn tæppur. Nu kan mylnu staﬂer bolstaﬂæ mællum liggiæ. hawi halwæn mylnustaﬂ hwar bolstaﬂer swa lanct hans byæland til rækkir. Nu ligger mylnu staﬂer innæn by ok bolstaﬂ. han skal bryta til øræ ok ørtoghæ. taki swa hwar sin lot. ﬂer aff sum han hawer. i. tompt. ok. i. akrum ok ængium. Nu kunnu mylnustaﬂir innæn bolstaﬂi liggiæ. twe ællr ﬂri. ﬂa ma ﬂem til marklandæ brytæ. ﬂa hawer hwar wald sin mylnustaﬂ byggiæ. ællr fællæ. Nu ma ængin aﬂrum mylnustaﬂ til skaﬂæ byggiæ æ ofwæn swa at han watn tæppir. swa at ﬂæt

# 262 gangi vp a aker. ællr æng. ok æi swa niﬂæn fore at quæfwer fore hanum sum owæn bygger. Nu fa ﬂer at dela. sigher annær swa wæræ byght at spilt ær aker. ællr æng fore hanum ﬂær skal syn til næmpnæ tolff mæn. raﬂi halwi syn hwar ﬂeræ. swæriæ ﬂer tolff swa at ﬂe bygning ængin skaﬂæ gør ﬂa ma hans bygning sakløst standæ. swær syn swa at ﬂe bygning skaﬂæ giør. antwiggiæ a aker ællr æng. ﬂa skal ﬂe bygning vpp kastæ. ok ﬂen bøte sæx markr. hanæ bygdﬂi. Nu stæmmis ﬂe quærn vtæn ær byghﬂ. swa at ﬂøn giter æi gangit owæn ær til. ok witnær swa syn. taki vpp ok rymi ok bøte sæx markr. samu lagh æru vm wærkæ sum vm mylnudammæ. ængin ma aﬂrum til skaﬂæ byggiæ. ok ængin andrum sitt fore takæ vtæn han hæti wiﬂer slikum samæ botum. nu ær saght vm mylnudammæ. kan folk ællr fæ fa skaﬂæ aff. werﬂer quærn. ællr watuquærn. ællr i. mylnudammi. ællr. i. quærnum. hwat skaﬂæ ﬂæt hælzt ær. ﬂæt a ogilt wæræ. ligger sund byæmællum. ællr hundæræ. ællr folklandæ ﬂæt sund a wæræ tiu alnæ bret. aldræ mannæ leﬂ. batæ leﬂ fæm alnæ sum æi ær almannæ leﬂ. hwar sum meræ tæppir bøte sæx markr.

¶ Nu six vm broar. ok skaﬂæ. i. brom. ﬂorfwæ byæmæn siælwer bro wiﬂ andrær æn ﬂøm sum almænnæ wægh høræ til. ﬂa will en byggiæ. ok annær fællæ. ﬂa giffs ﬂem wald ok wizorﬂ sum byggiæ wil. ok ﬂen bøte ﬂre øræ sum bro niﬂer fællir. ok byggi siﬂen. allir aghu ﬂer bro byggiæ. sum bro wiﬂ ﬂorfwæ. ok hinir sein sakløsir sum æi ﬂorfwæ bro wiﬂ. Nu ligger bro byæmællum. ællr bolstaﬂæ. ﬂa ﬂorfwæ ﬂer bro baﬂir byggiæ. fællir æn ok annær bygger. ﬂa bøte ﬂæn ﬂre øræ sum fællir. ok byggi siﬂen. ﬂe bot aghu siælwer malseghænder skiptæ. Nu ﬂorff bro til kirkiu. ællr kiøpunx. ællr ﬂinx. ær hun all o før. gild at ﬂrim markr. til ﬂræskiptis. hwat hun ligger. i. bolstaﬂi. ællr bolstaﬂæ mællum ær bro halff o wigh. tolff øræ bot at. ær bro skipt. ok wet hwar sin lot. ok ligger manz loter ofør bøte ﬂre øræ. Nu ligger bro folklandæ mællum. ær all o wigh. sæx markr bot at. ær halff o wigh. ﬂre markr bot at. ﬂer aghu bro sum land ok løtir aghu.

# 264 ællir byæmæn aghu bro at byggiæ. ok æi enkæ mæn. Nu kan bro bort gangæ mz ofsinnis watn. ællr eld ok ær ﬂy ofør e hwar hun ligger hælzt bolstaﬂæ mællum. ællr. i. bolstaﬂi. hundaræ mællum. ællr folklandæ. ﬂer aghu ﬂer færiu. ællr flotæ haldæ. ﬂer til bron ær byghﬂ. bro a byggiæs innæn ﬂre stæmpnudaghæ. en fore hælghæ ﬂorsdagh. ok siﬂen siu nætær mællum hwars stæmpnudax. ællr bøte ræt broæ fall. æptir synæ witnum. wær syn han wæri sakløs. Nu ligger bro ﬂe sum offsinni ma æi at komæ. ﬂe aghu. i. allum timum gilder wæræ. Nu kan ﬂe bro o gild wæræ. ﬂa a lænsman til ﬂinx faræ. ok biuﬂæ ﬂe bro vpp byggiæ ﬂa ligger fore ﬂem siu natæ stæmpnudagher ok. i. ﬂem siu natum ﬂa skulu ﬂer bro vpp byggiæ. ællr bøti æptir lanz laghum. allær ﬂe broær sum almannæ wægh høræ til. kirkiu mællum. ællr køpungæ. ﬂinx wægh. ællr karls. ællr kununx. ﬂa ær ﬂer kununger malseghænde at. æn lagh lyst ær fore far nokor skaﬂæ aff bro. ﬂa wæri ﬂen malseghænde sum skaﬂæ far aff bro. Nu aghi ængin wald wægh ællr bro aff staﬂ føræ. ok. i. annæn. vtæn han witi annæt iæmgild fore wæræ. Nu kan wægher. ællr bro bolstaﬂæ mællum liggiæ. ællr grind. hawi halfwæn wægh. ok halfwæ bro. ok halfwæ grind hwar by. Stokholmsbro. øræsunds bro. ok ﬂilæsunds bro. ﬂem byggiæ hundari flere. wæri ok fore ﬂem bot mere æn fore annur broæfall. fore en manz lot ﬂri øræ. fore en bolstaﬂæ lot ﬂre markr. ligger attunger o broæﬂær. fæm markr. bot at. fiærﬂunger aff hundari. x. markr. halfft hundæri. xx. markr. allt hundæri. xl. markr. andræ broær liggin. i. laghgiældum sum fyrr ær saght. Nu kan folk. i. bro skaﬂæ liutæ. ok dør ﬂer aff. ﬂa ligger ﬂæn. i. waﬂæ giældum. ok ængu fylghiæ. Nu kan ﬂen ben ællr armber bristæ. liggi allt. i. waﬂæ botum. Nu brytær hæster sik. i. bro far døﬂ aff gilder at sæx ørum. skiut halff markr. oxe halff markr. quo ok quighændi tiu ørtogher all laghgiæld karlgild. swin. ok far. ok gett bukker fore ørtogh. æn ﬂæt ær winter gamalt. ær ﬂet tweggiæ wintræ gamalt. ﬂa ær tweggiæ ørtoghæ bot at. ær

# 266 ﬂæt ﬂriggiæ wintræ gamalt. øre bot at. æi werﬂer ﬂe bot mere. sumar tenlunger fiuræ pæningæ. Nu kan ﬂættæ fæ skaﬂæ fæ. ok æi døﬂ aff liutæ. wæri ﬂæt fiærﬂunger. aff ﬂem laghgiældum nu æru vpsaghﬂ.

¶ Vm waﬂæ eld. Nu kunnu drængiær. i. laﬂu ﬂriskæ. ok wærﬂer elder høghri æn hawæ ﬂorff. ﬂæn ﬂer hawæ inborit. brin vpp baﬂi korn ok laﬂæ. ﬂa a ﬂæn waﬂæ eﬂ biuﬂæ atertan mannæ. ok vaﬂæ bot siu markr. brister at eﬂe. bøte. xl. markr. ær bonde ællr bondans son. i. laﬂu inni. ﬂa ær ﬂet o gilt. baﬂi. i. eﬂum ok swa. i. botum. samu lagh æru vm stuw eld. ok stekaræ hus. Bær man eld husæ mællum. ællr garﬂæ. ﬂær a hwar sinum handæ werkum werﬂæ. werﬂer ﬂæn elder høghri æn hawa ﬂorff. brinder vpp hus ett. sæx øræ waﬂæ bot. ok tiu mannæ eﬂ. brister at eﬂe bøte. vi. markr. brinder garﬂer alder. ællr flere garﬂer. ællr ok alder by. siu markr. waﬂæ bot. ok atertan mannæ eﬂer. falder at eﬂe bøte xl. markr. æi werﬂer ﬂe bot mere. ﬂo at baﬂi brinder barn ok bonde. bær man eld til skox will brænnæ ryzl. ællr ruﬂu. farr ﬂæn elder wiﬂæri æn hawa ﬂorff. han skal at grannum kallæ. gitær han hulpit. wæri sakløs. gitær æi hulpit han skal fylghiæ til buﬂi. han a biuﬂæ at brinnændæ brandi. ok rykandæ røki. biuﬂæ. i. laghﬂingum ﬂrim. ok folklanz ﬂingum twem. hawi fæ. i. takæ handum. giter han ﬂy buﬂi fylght. wæri sakløs. waﬂæ eﬂ atertan mannæ. giter han eﬂem gangit. ﬂa. ær bot siu markr fallz at eﬂe bøte. xl. markr. fore all brændæn skogh. æn han fallz at tilbuﬂinu allt ﬂæt aff enongæ elde ganger. ﬂær ær enungæ bot at. brinder halwer skogher bøt mz. xx. markr. brinder fiærﬂunger bøt mz tiu markr. ær ﬂy minnæ. i. døﬂwiﬂæ skoghe. bøt mz ﬂrim markr. hwar staﬂ ﬂer minnæ ær brænt æn fiærﬂunger. ﬂer ær sæx øræ waﬂa bot ok tiu mannæ waﬂæ eﬂ. swa skal man waﬂæ fylghiæ allum ﬂem nu ær vp saght ﬂer skal wæræ fæ. i. takæ

# 268 handum. ok eﬂ byﬂæ a ﬂrim hundæris ﬂingum. ok twem folklanz ﬂingum. ok ﬂæn a. i. friﬂ dømæs swa fullt biuﬂer. Nu sigher annær æi waﬂæ eﬂ buﬂin wæræ. ﬂa fylli ﬂen sum sakin giffs mz domæræ sinum ok takum twem ok ﬂingwitnis mannum ﬂrim. hwar sum swa fyllir friﬂi han ok hans goz. giter æi swa fyllt ﬂa wæri waﬂi. i. wiliæ werkum. giwer man aﬂrum wænslæ sak at han hawer brænt fore hanum. allæ staﬂi høghis swa eﬂer sum sak. ok bot. ok økis hwart æptir andru.

¶ Nu six vm kaxnæ wargh. ganger man mz brandi. ællr eldføre. ok brænnir annærs manz quærnæ hus. tax han mz blasændæ munni. ok brinnændæ brande ok ær til sæx mannæ witni. ﬂa byggi vpp quærn swa goﬂæ sum hon fyrræ war. mz tolff mannæ witnum ﬂem ﬂa quærn saghu fyrr æn hun brænd war. ok sæx markr bot Nu bær man eld. ok will brænnæ baﬂi by ok bondæ. brænnir ett hus. ællr flere. ællr ok garﬂ allæn. ællr by. wærﬂer takin mz brinnændi brandi. ok rykandæ røki. ﬂa ma han bindæ ok til ﬂinx føræ. siﬂen skulu tolff mæn swæriæ ﬂæt sannæst ær vm ﬂæt mal. wæria ﬂer han fore ﬂy mali. ﬂa bøte ﬂen xl. markr. sum sakløsæn bant ok bastæﬂi. fællæ ﬂer han. bøte allt ﬂet han a. til ﬂræskiptis. taki æn løt kununger. annæn malseghandi. ﬂriﬂiæ hundærit. ok e bondænum fyrst atergildi. fore lat sitt. ok witi siælwer lat sitt huru mykit ﬂæt war winz æi meræ at. ﬂa a e bonde fyrst fullt fore sitt hawæ. ok ﬂen skal i bali brinnæ sum brænt hawer fore bondænum. ær ok ængin skaﬂi giør ﬂa ær høt mæﬂ ængu bøt

# 270
¶ Nu six vm feær nyt annærs olowændis molkær konæ far ællr gett manz. wærﬂer bar ok a takin. ær til tweggiæ mannæ witni. ﬂa bøte ﬂre øræ. molkær ko manz werﬂer bar ok a takin bøte ﬂre markr.

¶ Lægger man mærki a mærki annærs. hwat ﬂæt hælzt ær døﬂu ællr quiku. bøte ﬂre markr. ællr dyli mz tiu mannum. allt ﬂæt bætræ ær æn halwer øre. ﬂær ær ﬂriggiæ markr. bot at ær ﬂæt halwer øre. ællr minnæ. ﬂri øræ bot at. delæ twe vm ett mærki. hawa baﬂer ett bolsmærki. giffs ﬂa ﬂem wald ok wizorﬂ sitt at wæriæ sum bolsmærki hawer

¶ Nu six vm skaﬂæ ﬂæn fæ gør fæ ok laghgiæld sargher fæ annæt fæ. hwat fæ ﬂæt hælzt ær swa at ﬂæt liutær æi døﬂ aff. ﬂæt hawer o gilt wærit. vtæn ﬂæssi mal. bitær hæster hæst skiut. skiut. ællr hæster skiut. ællr skiut hæst. ællr hæster ællr skiut slar oxæ. ællr hwat fæ ﬂæt hælzt ær. ok spillær annærs yrknæﬂæ fæ. ok liuter æi døﬂ aff. ok ﬂo swa at ﬂæt ær æi ført at ﬂolæ saﬂul ællr silæ. ﬂa skal han fa hanum silæ fyllir. at ny ok niﬂum. ællr en øræ karlgildæn Nu dræper hæster hæst. skiut. skiut. oxe. oxæ ko. ko. ﬂa aghi baﬂer ﬂæt døt ær. ok baﬂer ﬂæt quict ær. Nu kan wærræ fæ. dræpæ ﬂæt bætræ ær. ællr batrad fæ wærræ dræpæ. ok æi ær alict til. ﬂa liggi fæ. i. laghgiældum hwart æptir sinu wærﬂi. ﬂættæ æru laghgiæld. hæster fore sæx øræ. hwat han ær bætri ællr wærri. skiut fore halff markr. oxe fore halff markr. ko ok quighændi fore tiu ørtogher.

# 272 swin ok get. fore ortogh ok far. æn ﬂæt iæmplangæ gamalt. ær ﬂæt tweggiæ iæmplangæ. ﬂa ær ﬂær tweggiæ ørtoghæ bot at. ok øre æn ﬂæt ær ﬂriggiæ wintræ gamalt. sumar tenlunger fore fiuræ pæningæ. hwat han ær bætri ællr wærri. fore gas samu leﬂ. Nu kunnu hunder manz bitæ fæ. æ hwat fæ ﬂæt hælzt ær. ok liuter æi døﬂ aff. ﬂæt ær sakløst vtæn yrknaﬂæ fæ. ﬂæt giäldis. sum fyrr ær saght. Dør ﬂæt ﬂa giældi ater quikt gen døﬂo. æptir mæzmannæ eﬂe. ok hawi ﬂæn døt ær quikt fore giwer

¶ Nu sarghær man fæ manz mz waﬂæ. ællr wiliæ swa at ﬂæt liutær æi døﬂ aff. giældi ater mz laghskillingi fiurum pæningum. Nu kan fæ skaﬂæ aff fæ liutæ. ok æi døﬂ. ﬂa wæri ﬂæt fiærﬂunger aff laghgiældum. Nu slar man annærs fæ mz harms hændi til døz. hwat fæ ﬂæt kan hælzt wæræ. ﬂa giældi ater fæ swa got sum ﬂæt liwændi war. ok mz ﬂre markr. æptir tweggiæ mæzmannæ eﬂe. ok hwar ﬂeræ næmpni en man kiærændi ok swærændi. ok fore allt ﬂæt bætræ ær æn halwer øræ. ok ællt ﬂet minnæ giælder æn halwæn øre atergildi feær ok mz ﬂre øræ. Dyl ﬂen giærning at giørﬂi ﬂa hawi hin til tweggiæ mannæ witni ok ﬂen komi ængu duli fore giærning giørﬂi æn ﬂer ær ok mannæ handæ wærk a. synis æi handæ wærk a. ﬂa a han hwarti eﬂ ællr bot ﬂer aff. griper han til witnæ ok falder at witnum. ﬂa wæri ﬂen sakløs ær sakin witis. Dræper man kat manz ællr stiæl. at øre kiøpgilder. dræper man hund manz. ællr stiæl. at ﬂri øræ karldgilder. ængin ma annærs fæ taka. ællr til nokra nyt hawæ. æi ankosti hans. hwarti quikæ ællr døﬂæ. vtæn han hawi loff ællr leghu fore sik. ællr han taki ﬂiuffs ræt fore samu sak.

Nu lyctæs wiﬂerbo balker swa. at hwar liti at ﬂy han rættlikæ a. hwarr skal at sinum lot. ok laghum byggiæ. Nu ær talt huru hwar skal wiﬂ annæn byggiæ. Guﬂ lati os. i. ﬂæssi wæræld boæ swa. at wir mattum hymiriki fa. amen.

# 274 Hær byriæs ﬂingmalæ balker. ok tæliæs. i. hanum flokkær fiughurtæn.

i	¶ Vm domæræ ok buﬂkafflæ.
ii	¶ Vm ﬂing nær ællr hwar ﬂet wæræ skal.
iii	¶ Huru maﬂer giffer manni sak.
iiii	¶ Vm ﬂinxfald. ok twetalur.
v	¶ Huru lagh skulu fæstæs. ok gangæs.
vi	¶ Huru eﬂær standæ. ællr ater gangæ
vii	¶ Huru man skal annæn søkiæ
viii	¶ Huru man skal mætæ fore andrum.
ix	¶ Vm witnis mal.
x	¶ Vm domæ ok wæﬂning.
xi	¶ Huru konæ ma swæria ok witni bæræ.
xii	¶ Vm eﬂæ takæ. feær takæ. wæﬂiæ takæ.
xiii	¶ Huru sum skil lanzlagh ok roﬂæ ræt.
xiiii	¶ Vm friﬂ. i. soknum.

Nu skulu domæræ takæs. ﬂa skal lænsman vp standæ ok tolff mæn næmpnæ aff hundæri. ﬂe tolff aghu twa mæn til domæræ næmpnæ. kununger a ﬂem dom. i. hænder sættiæ. ﬂe domæræ aghu ﬂing søkiæ. i. hwarium ﬂinx dagh. en skal ﬂinxstaﬂer wæræ. i. hundari hwariu. hwarn siundæ dagh ma lænsman ﬂing hawæ. a rættum ﬂinxstaﬂ. ﬂy at enu flerum sinnum. at kununx buﬂ kan komæ. æi ma lænsman buﬂkafflæ vp skiæræ. vtæn buﬂskaper komi aff kununx halwm. ællr lænshærræ wili ﬂing hawæ. Nu skiær lænsman buﬂkafflæ vpp mote. kununx bræffue. ællr buﬂi sin buﬂkafflæ. i. hwarn fiærﬂung. ﬂæn buﬂkaffli a fram faræ ok æi ater. æi skal ænkiæ buﬂkafflæ bæræ. vtæn hun hawi son ældri æn fæmptæn aræ. ok æi ﬂorpæ karl sum. i. skoghum bor. hamnæmæn aghu hanum buﬂ fa slik ﬂe hawæ aff kunungi fangit. komber buﬂkaffli østæn. i. by. gangi vt wæstæn. komber sunnæn gangi vt norﬂen or by. allir aghu buﬂkafflæ bæræ bønder ok landboær. ok allir ﬂer æi ﬂiænæ frælst. Nu far ﬂer at delæ. sigher annær buﬂkafflæ. i. by komin wæræ. ok annær æi. hawi ﬂa ﬂæn wizorﬂ buﬂkafflæ will fram witæ mz

# 276 tweggiæ mannæ witnum ok siælwer han ﬂriﬂi. gangi swa ﬂæn eﬂ. i. laghﬂingum. høti witnum. i. ﬂingi. lati seæ. i. aﬂru. swæri. i. ﬂriﬂiu. hwar sum buﬂkafflæ willir. ællr fællir swa at æ komber ﬂing a mot kununx buﬂi. bøte. ﬂre markr. hwar sum fællir ællr willir buﬂkafflæ a mot lænshærræ bøte ﬂre øræ. far lænsman ﬂingh. wærin ﬂa bønder sakløsir. ﬂer ær ﬂing sum sæxtæn mæn æru vtan domæræ. ok lænsman. twe aff attungi hwarium Sittiæ ﬂe quærrir ok koma æi. giældin allir ﬂre markr. ﬂer ﬂingfalld giørﬂo. hwat ﬂæt er hælder fiærﬂunger allr attunger. far lænsman saxtan mæn. wærin allir sakløsir. æn ﬂer æru innæn hundæris mæn. sitær nokor quærr vm ﬂæt buﬂ ﬂa biuﬂz bøte sum fyrr six. i. bokinni.

ﬁingæ lænsman hwarghin stæmpnæ. vtæn a rættæn ﬂinxstaﬂ siﬂer lænsman sik hawæ kununx breff ællr buﬂ. ok biuﬂer ﬂing. ællr skiærr vpp buﬂkaflæ ok hawer hwarti. bøte ﬂre markr. ællr wæri sik mz tiu mannæ eﬂe ﬂer han bor. falder at eﬂe. tak enæ mark folklanz hærræ. aﬂra ﬂer sum qualdir æru. ﬂriﬂiu ﬂæn lænit hawer iwir samu bønder. Nu ær ﬂing samæn komit. a rættum ﬂinxstaﬂ ﬂer skulu domæræ a ﬂingi wæræ. ær annær ﬂær wærin baﬂir sakløsir. ær hwarghin ﬂær bøten baﬂir ﬂre markr. ællr witin forfall. sin hwar ﬂeræ mz twem mannum. ok siælwer han ﬂriﬂi. hwilikin ﬂeræ æi giter forfallz eﬂ fyllt bøte ﬂre markr. aff ﬂe bot taker malseghandi ﬂriﬂiung. annæn kununger. ﬂriﬂiæ hundærit wæri ﬂen malseghandi sum malit winder Nu sigher bonde domæræ æi hawa a ﬂingi wærit. domæri sigher sik ﬂer wærit hawæ. witin ﬂet tolff mæn ﬂer a ﬂingi waru. Nu ær domæri a ﬂingi ok will æi dømæ. witi ﬂæt tolff mæn ﬂer a ﬂingi waru. fællæ ﬂe domæræn. ﬂa bøte domærin ﬂre markr. til ﬂræskiptis sum fyrr ær saght. raﬂi ok halfwi næmpd hwar ﬂeræ sum wiﬂ delæs. will annær næmpnæ ok annær æi ﬂa ær ﬂæn fallin æi will næmpnæ. æru annæn wægh flere ﬂa ær ﬂæn warﬂer flere fylghiæ. ﬂe næmpd ma aldrigh aterbrytæs. æ hwar

# 278 næmpd næmpnis ﬂa næmpni ﬂe mæn. i. ær baﬂer sighiæ ia wiﬂ ær samæn delæs

¶ Nu komber man til ﬂinx. ok giwer aﬂrum sak hwat sak ﬂæt hælzt ær. ﬂa ær æi ﬂæn a ﬂingi swaræ skal. ﬂa kiærir han a aﬂru. æi komber ﬂen swaræ skal. æn komber han til ﬂinx ﬂriﬂiæ Nu kan swarande til ﬂinx komæ. standi a slikum wizorﬂum han til griper. komber æi a ﬂriﬂiu ﬂingi. ﬂa a lænsman ﬂing hem til by hans kallæ. will han æn ﬂa swaræ. hawi wizorﬂ sum fyrræ a ﬂy fyrstæ. Nu ﬂryzkæs han sum fyrræ ﬂa a domærin a samæ ﬂingi mæt. i. garﬂ hans dømæ. hwart mæt æptir sinni sak. siﬂen standi ﬂæt mæt æn ﬂry laghﬂing hem til wizorﬂæ sik will wæriæ. Nu will han æi æn ﬂa sik wæriæ mz laghum. ællr laghæ botum. økis ﬂa sak hans til sæx markr. æn tolff mæn fællæ han fore lyctæran ﬂer ﬂe baﬂir næmpnæ. æi wærﬂer ﬂe sak høghri vtæn dombrut fylghi. giør han ræt æptir mætorﬂinu. ﬂa wæri sakløs fore lyctærænit. will han æi ræt giøræ æptir mætorﬂinu. giældi ﬂa fult lyctæ ran. ællr wæris mz tolff næmpdæ mannæ eﬂe. komi aldrigh lyktæ ran. i. minnæ æn. i. ﬂre markr. ok ær. i. sokn. ok æi. i. giæld giffs manni sak. wæri hwat sak ﬂæt hælzt ær Dør bonde fyrr æn ﬂæt komber til laghæ. ællr laghæ botæ. æru ﬂingwitni til tolff mannæ. at ﬂæt mal war kiært. i. faﬂurs daghum. hawi ærwingiær wald at wæriæ sik mz samu wizorﬂum. sum faﬂir haffﬂi fore hanum. kiæris ﬂæt æi. i. faﬂurs daghum. ok bæræ swa tolff mæn vitni. aghi ﬂa arffwi wald at gripæ til slikæ wizorﬂæ han siælwer will. 

Sigher lænsman ﬂingfald wæræ giørt. ok bønder nekæ. witi ﬂæt tollff mæn. raﬂi halwi næmpd hwar ﬂeræ. æi ma lænsman twætalu. ællr off talu bøtæ. vtæn han se siælwer malseghandi at malinu. aff

# 280 sialffs sins wægnæ. ok æi aff kununx. Nu wilium wir sighiæ vm twætalur. komber man til ﬂinx. ok kiærir a annæn. tali a fyrstæ ﬂingi hwat han siælwer will. komber han til ﬂinx annærs ok kiærir. ﬂa skal han mz staddi talu komæ hænni til laghæ. ællr laghæ botæ. Nu kiænnis hanum twætalæ. wæriæ han tolff mæn. wæri wærﬂer. fællæ ﬂer han bøte ﬂre markr. til ﬂræspiptis. siﬂen skal han mz samu talu sum han haffﬂi a ﬂy fyrstæ ﬂingi. wæri sik ællr fællæ. hwat ﬂæt ær hælder tiltalændi. ællr swarændi wæri lagh samu.

¶ Giwer man manni sak a ﬂingi. vm ﬂæt mal ær laghæ mal ær. biuﬂer ﬂæn lagh fore sik ær swaræ skal. hin will æi wiﬂ laghum takæ. læggi ﬂa niﬂer ok taki til tak. a ﬂy ﬂingi ﬂer æru baﬂir wiﬂ. fylli ﬂen eﬂ. i. laghﬂingum. ællr wæri fallin tiu mannæ eﬂer. ok atertanmannæ eﬂer aghu gangæs. i. ﬂrim laghﬂingum. enu eﬂ fæstæ. andru til sighiæ. ﬂriﬂiu gangæ. æn æi ær fastæ ællr forhælghﬂ fore. ær fastæ ællr forhælghﬂ fore. gangi a ﬂem næstæ ﬂinxdagh ﬂer ær æptir. Nu æru genfastur fiurær en gen iulum annur gen paschum. ﬂriﬂi gen miﬂsumar fiærﬂi gen mikialmæssu. fæstir man eﬂ fore fastu. ællr. i. fastu. swa at han hawer æi ﬂinxdagh fore sik. sighi til a ﬂem næstæ ﬂinxdagh. ﬂer æptir ﬂa eﬂsørt ær. ok gangi a aﬂrum. ﬂrætylffptær eﬂær fæstis mz ﬂrim takum. gangis innæn nat ok iæmlangæ. giter æi eﬂ sin gangit sum nu ær saght. ﬂa bøte bonden. quæls eﬂer fore hanum. fylli ﬂæt takær mz hanum. ok ﬂrim ﬂingwitnis mannum fore hwarri tylffptinni. ok wæri ﬂæt las fore ﬂrætylptum eﬂe. komber man til ﬂinx mæﬂ eﬂwiti sinu. giter gangit eﬂ sin fore solæ satær. kan siﬂen quæliæs. witi ﬂæt mz takæ sinum ok ﬂingwitnum æptir. Fæstæs lagh bondæ ællr lænsmanni. Nu giwæ ﬂer baﬂir vpp ﬂøn lagh. quæls ﬂen eﬂer siﬂen witi han gifnæn mz tolff mannum ﬂøm a

# 282 ﬂingi waru slict se giwin eﬂær sum gangin. Nu wiliæ mæn ﬂing hawæ vm war. ællr an. vm rættæn ﬂinxdagh. ﬂa a ﬂeræ ﬂinxdagher wæræ. i. anfriﬂ. ok warfriﬂ. ﬂæt skal wæræ a rattum ﬂinxstaﬂ. kunnu lagh fæstæs lænsmanni ællr bondæ. fæsti a enum ﬂinxdagh sighi til a aﬂrum. gangi a ﬂem ﬂinx dagh sum næst ær ﬂøm ﬂinx dagh han til laghæ saghﬂi ær forhælghﬂ a ﬂem dagh. gangi ﬂa a ﬂem ﬂinx dagh. ﬂer næst æptir komber. hwar sum sin eﬂ gitær gangit. i. rættum laghﬂingum. friﬂi han ok hans goz. falder at eﬂe. falli at fæ botum. hwart æptir sinum brutum. a rættum ﬂinx dagh. ok rættum ﬂinxdagh. aghu eﬂær gangæs. ok æi. i. affkiænnu ﬂingum. Nu hawer domæri ok wranct dømp. ok skil laghman ﬂæt ater. ok skil a ﬂet mal rætt lanz lagh. ﬂa skal ﬂæn eﬂer standæ sum surin ær. ﬂer til ﬂet mal ær vtrønt. winder ﬂen siﬂen fyrr hawer sworit. ﬂa standi eﬂer hans faster ok fulder. taper han ﬂa gangi ater eﬂer hans baﬂi vnder bot ok skript

¶ Qwæl man eﬂ giøræn ok gangin. fylli ﬂæt fyrst mz takæ sinum ok ﬂingwitnum æptir. komber nokor til ﬂinx ok sigher sik hawæ eﬂ giørt ok tax eﬂ æptir ok ﬂingwitni. bryz ﬂæn eﬂer ater. ﬂa gangi vndir bot ok script hwat han swor ællr æi. ok wæri kununger ﬂer domæri iwir. ganger man eﬂ domløst ok skiælæ løst. ﬂen eﬂær a atergangæ. fæstir man eﬂ hundæræ mællum. ællr folklandæ sighi hanum til mz taka sinum. ok wæri sik bondæn ﬂer han bor. will han mæræ quæliæ wæri sik innæn hundæris mz ﬂingwitnum sinum. fallz han taki ﬂen sakøre sum malseghandæ hawær. søki ﬂæt malseghandi mz sinu hundæri. ok domæræ sinum. hawer bonde bryttiæ. ællr bolax man innæn hundæris. søki ﬂer ok til laghæ sighi. swa ok innæn lanz ok laghsaghu. giwer man sak aff laghsaghu andri. wærs han. wæris hemæ fore hundæri sinu. ok sighi til fore folklande fallz han bøte ﬂær lænsmanni sum han bor ok malseghænde e hwaﬂen han ær

# 284 Nu ma ængin lænsman bondæ søkiæ. vtæn han hawi rættæn malseghændæ fore sik ok a han hanum fyrst sin ræt vtt mætæ ok siﬂen baﬂi karli ok kunungi. Nu sigher malsæghandæ sik æncti ræt fangit hawæ. kiænnis wiﬂ baﬂi karl ok kunungær ﬂer komber han lyct wiﬂ sum sakin ær gifwin e hwar twe lotir kiænnæs wiﬂ takit. ok enum o takit ﬂer komber lyct wiﬂer. hawer en takit. ok twe o takit ﬂer komber æi lykt wiﬂer. Nu sigher bonde sik søktæn wæræ vtæn malseghandæ. nu gar malseghændi vndæn lænsmanni. ﬂæt aghu tolff mæn witæ. hwat malseghande war fore ﬂy mali ællr æi. søkir man sokn. ar fore rættærr malseghiande. ganger hun atær. giælde malseghande ransbotenæ. ok hwarr fae ﬂæt ater han takit hawer. hwar sum lænsmæn. ællr ﬂiænistu man. brytæ. i. lagh wiﬂ bondæ. søki swa han sum bondæ. Nu kan ﬂæn man æi viliæ bondæ ræt gøræ. i. laghﬂingum. æptir domæræns dome. fari ﬂa vndir laghmanz skilu. will æi æptir laghmanz skilu ræt giøræ. ﬂa wæﬂi wiﬂ laghman vndir kunung ællr søki æptir laghmanz skilu. hwar sum mæt wræker fra garﬂi sinum. hæti wiﬂ ﬂrim markr. æn tolff mæn fællæ han. hwar sum mætær fore bondanum o rættlikæ bøte ﬂre markr. æn ﬂo at æncti se bort takit. Nu brytær han wiﬂ bondæ æncti hawer wiﬂ hætæ. bonde a talæ til hans a ﬂingi enu ok andru. ok ﬂriﬂiæ. komber han a ﬂing ok biuﬂer ræt fore sik standi wizorﬂ fore hanum. komber æi a fiærﬂæ ﬂinginu. ﬂa ær ﬂæn fallin sik fællir siælwer. hwariæ bot æptir sinum brutum. ær han bolfaster ﬂa laghﬂingi ﬂer sum giærningin ær giør. siﬂen han ær swa fælder. ﬂa gangi han in til bondæns ar fore mark hwariæ. sum han är sækær at e fyrstuni. ok siﬂen til konunx ok wæri sakløs fore hundærinu. kan han bort løpæ mæﬂæn han ær inni mz bondæ. ﬂa wæri sækær at ﬂrim markr. swa opt han giørr ﬂæt. ok wæri ﬂy længer ett ar mz bondænum. løper ﬂæn man bort brutlikær ær. ﬂa kan bonde han wiliæ ater takæ. ok komber a komæ a ﬂæn man. ﬂa wæri allt o gillt vtæn. i. drapum Døz drap liggi.

# 286 i xx. markum til ﬂræskiptis. ok taki sin skaﬂæ man hwær han far han. at sakløso will æi bonden han takæ. taki ﬂa lænsrman han. ok bonden wæri sakløs fore kononx manni æn han bort løper mæﬂen han ær inni mz bondænum. e. hwat ﬂem manni giørs. ællr han giøræ far. wæri. i. fræls manz botum. søkir man sokn mz domum. ok skiælum. sæx markr. ællr minnæ æn sæx markr. witi fæ lat sitt mz twem mannum ok siælwer han ﬂriﬂi ﬂæn sitt hawer latit. søkir man meræ æn sæx markr. ok minnæ æn xl. markr. witi fæ lat sitt mz fæm mannæn. ok siælwer han sætti. gan ﬂæt ater. ﬂa giældi ater markr mæﬂ markr. ok ængæ ransbot mz. ællar ransbøtær ﬂræskiptæs swa ok æn han søkir til xl. markr. ﬂa witi fæ lat sitt mz tolff mannum. swa ok æn ﬂæt wærﬂer allt takit. ﬂa witi ok fælat sitt mz tolff mannum. ﬂen sitt hawer latit. hwat ﬂæt ær minnæ ællr meræ. ok bøte ﬂer xl. markr fore. ok gangi swa ﬂa eﬂæ. i. laghﬂingum sum allæ andræ. ﬂe bot ﬂræskiptis. swa skulu ﬂe tolff. swæriæ. at swa mykit war ﬂæs lat mz sannu sum skaﬂen fik. i. allum soknum. ﬂa bøte ængin bot vtæn ﬂæn huwz man ær at malinu ællr laghwnin ær til. æi bøtes ok meræ fore en brut æn en bot. Nu kan ﬂen man. i. lagh brytæ sum bolfaster ær. ok will sialwer vndæn flyæ. wæri hwat sak ﬂæt hælzt ær. will han siælwer ræt giøræ. ﬂa wæri sakløs. will han æi ﬂa laghwinni han til sak sinnær sum rættær malseghande ær. ok søki til fullæ brutæ mz domæræ sinum ok hundæri sinu. ok taki hwarr ﬂer sin lot vp sum han. i. sakinni a

Nu werﬂer man laghfælder fore brut sin. lænsman will han søkiæ mz ﬂingi ﬂa skal til by hans kallæ. ok mæzmæn. i. garﬂ hans næmpnæ. ﬂæt æru tolff mæn. hwarti lænsman ællr domæræ skulu. i.

# 288 garﬂ gangæ ok ængu mæti raﬂæ hwilikin ﬂeræ. i garﬂ ganger. bøte ﬂre markr. ﬂe skulu mætæ løsøræ. ok ganx fæ. winz æi ﬂæt til ﬂa skal mætæ korn. ok hø hans. winz æi ﬂæt til. ﬂa skal hus hans. mætæ. winz æi ﬂæt til ﬂa skal mætæ vm eghnir hans. winz æi ﬂæt til ﬂa biter ok mæt. i. bol bondæ. ﬂer læggiæs ﬂri stæmpnudagher fore. ok ﬂre wikur. i. hwarium stæmpnudagh. løsir bonde ællr frænder hans ater innæn ﬂa ﬂre stæmpnudaghæ wæri ﬂeræ. løsir hwarti bonde ællr frænder hans. hawi ﬂa ﬂæn iorﬂ sum hun mætin war. ok ﬂiklæ sum bonde søkis. swa ﬂiklæ skiptis husfrunnær fran. baﬂi. i. iorﬂ ok løsørum. bøtis aldrigh fore ﬂe brut meræ aff kononnæ goz. wærkær husfru ok fællis bonde hænnær at laghum. ællr werﬂer hun mz witnum wiﬂ bundin. ﬂa bøtes aff hænnær goz Nu sigher bonde sik offsøktæn wæræ hawi ﬂer mæzmæn wald at witæ mz eﬂe sinum at ﬂer æi meræ mætit hawæ. æn brutin waru til. hwar ﬂæt ater taker sum laghlikæ mætit ær ællr laghlikæ guldit. bøte vi. markr. ok hete ﬂe bot lyctæ ran. hawer bonde tiund ællr aff ræﬂ inni mæﬂ sik ﬂæt skal vtæn mæt wæræ aghu flere. i. bo. ællr inlax fæ. ællr bolax fæ mz witnum saman komit. allt skiptis ﬂæt vndæn mæti. Nu kan bonde læsæ fæ. i. husum inni. ﬂa ﬂæt mætit ær ællr ﬂa ﬂæt mætæs skuldi. ﬂa mætin mæzmæn husit. ﬂer fæ inni. i. stander. ok slain siﬂen dyrr vpp. ok mætin fæ siﬂen æptir brutum bondæns. Nu kan man til ﬂinx komæ. ﬂen kiærir a rættum ﬂinxdagh. ok rættum ﬂinxstaﬂ. ær ﬂen ok ﬂer sum swaræ skal. ﬂa a domæri walld at dwæliæ dom sin til ﬂæn næstæ ﬂinxdagh ﬂer æptir komber. far han æi swar fyrr æn hemæ fore garﬂi bondæns. ﬂa aghi æn domæri wald at dwæliæ dom sin til ﬂen næstæ ﬂinxdagh. æn han will æn ﬂa bætær sik vm huxæ. ﬂa a han dømæ vm ﬂen ﬂinxdagh. ﬂer ær næst. hwat ﬂer a talæs a ﬂæt mal ællr æi. ok sik sakløsæn giøræ. e hwar man skal søkiæs fore brut sin hwat ﬂe æru minni ællr mere. ﬂa aghu mæzmæn. i. garﬂ gangæ. ok mætæ hwarium swa mykit han. i. sak a. ok malseghandæns lot latæ quærræn wæræ. ﬂær til han will sin lot hawæ.

# 290
¶ ﬁættæ ær vm witnis mal. vm all ﬂe mal witni høræ til. hawi han wald æptir sinu kiærir hwat han will hælder witnæ ællr wiﬂ laghum takæ. wæri hwat ﬂer æru høghri witni ællr læghri. griper man til witnæ. ok næmpnir witni. a fyrstæ ﬂingi lati seæ a aﬂru. swæri a ﬂriﬂiu. gangi æncti a mot ﬂøm witnum ﬂer witnis mal ær. Næmpnir man witni a ﬂingi ok later seæ a aﬂru. gangæ ﬂøn. witni fra hanum wæri ﬂæn sakløs sakin giffs. ok ﬂen bøte ﬂre markr. sakinæ gaff fore offtalu sinæ. later man seæ witni. ok will gangæ mz aﬂrum æn han seæ læt ﬂa witi ﬂæt tolff mæn fyrr æn witni swæriæ. fore ens manz witni borin ok æi sworin. bøtæs ﬂre markr. sæx markr. fore sæx mannæ witni borin ok æi sworin. hwar sum tolff mæn skulu witæ annæn fallin. ok annæn warﬂæn. giøræ ﬂær æi ﬂæt. i. laghﬂingum. bøten ﬂre markr. ok ﬂer sein sakløsir til biuﬂæs. ok ﬂen næmpni aﬂræ næmpd til samæ mals. Nu sigher lænsman næmpd giøræ wæræ. will hun dyliæ all. dyli mz tiu mannæ eﬂe. ﬂem æi i. næmpd waru. qwæl han enkæ man. wæri sik mz twæggiæ mannæ eﬂe ok siælwer han ﬂriﬂi fallz at eﬂe all næmpd bøte ﬂre markr. fallz enkæ man bøte ﬂre øræ. gangi ﬂe bot til ﬂreskiptis. Nu kiænnis man wiﬂ brut sin. han skal fæstæ bot a hundaris ﬂingi. i. allæ ﬂre ﬂriﬂiungæ. will han swa giældæ sum fast ær wæri sakløs. ællr søkis æptir lanzlaghum Nu sigher lænsman mz aﬂrum witnum sworit hawæ. ok annur han seæ læt. fylli ﬂa mz domæræ sinum. ok ﬂrim ﬂingwitnis mannum ﬂæt han eﬂ sin gangit hawer. domæri a witnæ ok ﬂingwitni swæriæ. ok hawi ængin wald at quæliæ han mer at samæ mali. ﬂe ﬂrir ﬂinxmæn aghu witni stawæ. i. allum ﬂer æi ær taki fore. æn æi will malseghandi stawæ. hwar sum witni skal a annæn bindæ. ﬂer sum han ær takin. wiﬂ. swa sum ær vm bræﬂæ witni. vm drap. sar. ran. ﬂiuffnæﬂ. ællr man taker annæn. i. skoghi sinum. ællr ærtæ akri sinum. rofnæ akri. bøno akri. trægarﬂi. ællr hwar man taker hælzt sin

# 292 skaﬂæ man. ﬂæt skall han witnæ mz frælsum mannum ok friﬂwitnum. ﬂæssi witni skulu bolfast wæræ vm inlax fæ. bygningæ witni. lanswitni køpwitni. hemføﬂo ok hemgiærﬂir. andræ slikæ staﬂæ ok lysningæ witni. ﬂæt skal allt wæræ bolfastir mæn ok innæn hundæris takæs. swa ok vm leznæ witni ok wæﬂning all witnis mal aghu bolfast wæræ. ok innæn hundæris takæs. e hwar han giter witnum æptir sinum wiliæ a kallæt.

¶ Dømir domæri dom sin til eﬂæ ællr wizorﬂæ. wæﬂiær æptir ok. takær til tak. wæﬂiær ængin gen hanum. wæri hans domber gilder vndir laghman. Nu skil laghman ﬂæt gilt domæri dømpde ﬂa bøte han ﬂre markr. a domæræns wæﬂning delir. ok ﬂer eﬂær sen allir ogildir sum domæløst ok skiælæløst gørræs. allt ﬂæt vndir laghman wæﬂiæs. standi ﬂæt vndir laghmanz skilu. hwat ﬂæt ær hælder sokn ællr eﬂær Dømir domæri nokot a wæﬂning ﬂæt vndir laghman ar wæﬂiæt bøte ﬂre markr Nu a ængin wald at o fyltu bondæ søkiæ. vtæn han sik siælwer fælli. fæstir man eﬂ. fyllir man eﬂ. ﬂæn æi ær taki fore. stawi ﬂingwitni. hwar sum dømir ællr deler at o wæﬂiæﬂu gen laghmanz skilu. bøte sæx markr. will han wæﬂiæ ﬂing fra garﬂi sinum wæri ﬂæt wizorﬂ hans. hawi ængin wald at quæliæ vndir laghman at o wæﬂiæﬂu. ok ængin wald laghmanz skilu vndir kunung at o wæﬂiæﬂu

¶ I ﬂæssum malum ma konæ swæriæ ok witni bæræ. ﬂæt fyrstæ. an hun ﬂa inni ær barn føﬂes. hwat ﬂæt barn føﬂes døt ællr quict. ænnæt ær ﬂæt fæ giør fæ nokot. ællr man giør fæ. ællo fæ giør manni. swa ok æn man giwer kono sinni sak a ﬂingi fore hor. swa ok æn han witer hanæ barnæmorﬂ. giwer bonde kono sinni sak. ok sighær ﬂu

# 294 hawer mik fore giørt. dør bonde. i samu sot. ﬂa kiærir ærfwingi ﬂæt samæ bonde fyrræ kiærﬂi. dyli ﬂæ hun mz ﬂrætyltum eﬂe. fallz at eﬂe. wæri ﬂæt sum annur morﬂ. aghi ængin wald at giwæ husfru ﬂylikæ sak. vtæn bonde. ællr bondæns arfwi. giffs mø sak wæri hanæ faﬂir ællr frænder æ hwat sak hænni giffs. giffs ænkiu sak wæri sik sialff fore allum sakum. wæri ok bonde husfru sinnær wæriændi. æ hwat sak hænni kan giwæs. vtæn ﬂæt witnis mal ær ok hun se mz witnum wiﬂ bundin. biti swa hanæ witni sum aﬂræ mæn. ok bøte sak sinæ husfrun æptir wiﬂerbandum. all breﬂæ witni skulu ﬂer takæs sum giærningin giørs allir eﬂer ﬂe aghu fyllæs mz frælsum mannum ok friﬂwitnum. hwat ﬂer æru mere ællr minni hwar han kan ﬂem fa.

Qwæl man eﬂæ takæ. ællr wæﬂiæ takæ. ﬂa giffs takæ wald at witæ sik. i. tak mz twem mannum ok siælwer han ﬂriﬂi. æn han ganger wiﬂ at han taki war. dyl han ﬂæt han æi taki war witin ﬂæt tolff mæn. ﬂer a ﬂingi waru. hwat han taki war ællr æi e. hwat takæ ﬂæt hælzt ær. ok raﬂi halffwi næmpd hwar ﬂeræ. bindæ ﬂær takæn wiﬂ. ﬂa fylli bonden wizorﬂ sin. ok takin giælde ﬂre markr. wæriæ ﬂe han at han æi taki war. wæri ﬂa bonden fallin at wizorﬂum sinum. mæﬂen han grep ﬂer til takæ han ængin haffﬂi Nu sigher bonde sik hawæ eﬂæ takæ. annær bonde sigher sik hawæ feær takæ. witin ﬂæt tolff mæn ﬂer a ﬂingi waru Nu dyl han fæst ﬂa witi ﬂæt tolff mæn hwat sum fæst war ællr hwem sum fæst war. ok hwar sum taki war. wærs ﬂæt fore malseghandæ se wart fore allum mannum. hwar sik sigher takæ wæræ. ok ganger ater bøte ﬂre markr. hawi ængin wald at quæliæ tax eﬂ fore ganx eﬂ vtæn taki møte takæ.

# 296
¶ Roﬂin ligger. i. lanzlaghum alder ﬂen owæn ær stokholm. vtæn. i. ﬂæssum malum. hwar man ﬂor wæﬂiæ til syn ok sanind til ﬂriggiæ markæ wæﬂning. ﬂa skal vndir ett ﬂinglagh wæﬂiæ. Nu will æi ﬂen deler litæ at ﬂinglax syn ﬂa a han wald at wæﬂiæ sinum sæx markr vndir tu ﬂinglagh. Nu sæmber ﬂem æi æn ﬂa. wæﬂi ﬂa vndir sæx skiplagh sinum tiu markum. ﬂøn sæx skiplagh aghu ﬂæt synæ ok seæ hwat sannæst ær vm ﬂæt mal. æi ma ﬂer høghri wæﬂning a komæ. ﬂæt ær gilt ﬂæ sæx skiplagh synæ ok seæ. hwar sik will vm ﬂæssæ wæﬂning vndir kunung ællr hærtughæ dom føræ ﬂæt ma han mz wæﬂning giøræ.

¶ Nu six vm friﬂi. i soknum. ﬂer allir skulu friﬂ hawæ. anfriﬂær stander fra olaffs mæssu. ok til mikiæls mæssu. julæ friﬂer ganger in a iulæ apton ok vtt a attundæ dagh æptir ﬂrættandæ dagh. Disæﬂinx friﬂer ganger in a disæﬂinx dagh. ok stander twæggiæ køpﬂingæ mællum. warfriﬂer ganger in a kiæræ sunnudagh. ok stander til hælghæ ﬂordagh. allir aghu friﬂ hawæ. hwar sum annæn søkir. i. fridhi bøte ﬂre markr. ﬂa kununger biuﬂer leﬂung vtt. ﬂa aghu allir friﬂ hawæ. ﬂer. i. ﬂy hundæri ællr skiplaghi boæ sum leﬂunger a vtt gangin aff baﬂi mz mat ok mannum. ok hin all annur skiplagh ællr hundæri sum matær ær vtt aff gangin ok æi mæn. ﬂer laghﬂingis swa sum friﬂæ mællum. ok søkis æptir lanzlaghum. ok æptir kununx vtgiærﬂum ma søkiæs. i. allum friﬂum. 

ﬂættæ ær vm friﬂi saght Guﬂ giwi allum sin friﬂ ær mz friﬂi wildu hit komæ. hær wæræ hæﬂæn faræ. i friﬂi wæri kununger war. land ok laghmaﬂer ok allir ﬂer laghsaghu lyt hawæ.

# 298 Friﬂi se lyct at lag ok laghæ fallum. wæri guﬂ mæﬂ os allum. Amen

Explicit liber legum

Sit skriptor sanus et sua dextera manus]

