# ID: svediakorp-law16
# author: 
# authorBorn: 
# pseudonym: 
# translator: 
# title: Dalalagen/Äldre Västmannalagen
# subtitle: 
# originalTitle: 
# manuscriptDate: 1318--1347
# originDate: 1280--1289
# retrieveDate: 2019-10-09
# sourceDescription: Description from Fornsvenska textbanken (https://project2.sol.lu.se/fornsvenska/): "Texten finns i en enda handskrift. Den är enligt Schlyter från perioden 1318--1347, men då även Yngre Västmannalagen är tillkommen under denna tid måste den nästan vara tillkommen under första halvan av denna period, eller före 1335. Schlyter menar att denna lag gällt i både Västmanland och Dalarna, medan andra menar att den bara gällt i Dalarna, därav de två olika namnen. Frågan är nog inte slutgiltigt avgjord. Texten är inskriven efter Schlyters utgåva, SSGL V:I. sid 3--66. Den följer helt utgåvan, utan ändringar eller tillägg. Lars-Olof Delsing vid institutionen för nordiska språk har ansvarat för att texten överförts till maskinläsbar form. Texten är inskriven av Katarina Lundin, vid samma institution. Inskrivningen har bekostats av anslag från Lunds universitet. Texten är korrekturläst en gång. Utgåvans sidnumrering framgår inte av maskintexten."
# genre: law
# subgenre: 
# location: Dalarna
# language: sv
# languageVariety: 
# codeswitching: 
# originalLanguage: 
# manuscript: Holm B 54
# manuscriptChapter: 
# manuscriptPages: 1--46
# printer: 
# printedVolume: Samling af Sweriges gamla lagar
# printedIssue: SSGL 5
# printedPages: 3--66
# printedDate: 
# editor: Schlyter
# publisher: 
# digitisationMethod: manual transcription
# transcriptionPrinciples: diplomatic
# transcriber: Katarina Lundin
# retrievedFrom: Fornsvenska textbanken (https://project2.sol.lu.se/fornsvenska/)
# retrieveFormat: RTF
# annotation: tokens
# annotationMethod: automatic
# words: 17,997
# sentences: 1,016
# sentenceOrder: original
# URL: https://project2.sol.lu.se/fornsvenska/05_Filer/DL.rtf
# cite: 
# availability: CC-BY 4.0 (https://creativecommons.org/licenses/by/4.0/)


II. IURIS VESTMANNICI CODEX ANTIQUOR.
DEN ÄLDRE CODEX AF WESTMANNA-LAGEN.


Kristnu balker

	1. 
SJgnaﬂe gu› meﬂ sinæ naﬂa warﬂi meﬂ ws allum saman. Oc sancto mario bön wars hærra moﬂir. oc alguzhælgun. oc ﬂe hælghu kirkiu.  ¶ Böndir förﬂu stuk oc sten. oc gundwal growu oc kirkio giorﬂu. Nu ær kirkia war gior. oc till wigslæ boyn. ﬂa giorﬂu ﬂeer tolf næmpdæ men til biscops. at beﬂas præst æfti ﬂy sum ræt ær. Aghin böndir wald at wælia præst slikan ﬂær ﬂe wilia innan sæx manaﬂa. Siﬂan vti æru sæx manaﬂa. hawi ﬂa biscopir wald at fa ﬂem præst slikan ﬂær han wil.
	2.
	¶ Nu ær præstir takin. ﬂa scal hanum hws fa. ena stuwu. ena laﬂu. eet biscops hærbærghi. eet stekara hws. eet hæst hws. eet fæ hws. eet wista hws.

	3.
	Nu scal presti til föﬂu læggia ﬂæt scal byria niﬂan warﬂa a akri. oc lycta owan warﬂa. at hwar sum niﬂir combir hwar tyundi tiughir. ﬂær scal han een rök af hawa. Siﬂan skal taka ﬂem twa luty ﬂær æftir æru. oc skipta sundir J ﬂry. een lut kirkiune. annan biscopi. ﬂriﬂia fatökum mannum.  §. 1.  ¶ Bondi skal tiunda præsti sinum hwarn tiunda kalf ælla pæning fori han. hwart tiunda lamb ællæ pænning fori ﬂæt. hwaria tiunda gaas ælla half pænning firi. hwan tiunda kiﬂling ælla half pænning fori. han skal tiunda kalf oc kiﬂling nyu nata gamblan. oc griis .XIIII. nata gamblan. lamb oc gaas vm mikialsmæsso dagh.  §. 2. Böndir skulu kirkiu gewa tolf ﬂynnia sæ›. oc fiuwr las oc tyughu æng.  §. 3. Bondin scar ræta tiund giora. aff ærtum. af humblagar›. af lini hwan sæxtanda fitiæ swa oc af hampu. hwan tiunda fisk aff hwarium fisklekum.  §. 4. hwar bonde scal giora tiv pænninga præsti sinum. fori iamlanga offir. oc hwart hion offre en pænning a pascha dagh sum guzlikama takir. oc hwar leghodrængir oc leukuna fiora pænninga at tiﬂa cöp. oc allir ﬂe sum giærninga men æru. ﬂe skulu giora een öre pænninga at tiﬂa cöp. oc bo›sæta gior örthug. æn ﬂön æru tu saman.  §. 5.  ¶ Wighis man meﬂ kunu sinni. gæwi ﬂrea alnar gwt læriipt. gangir kona J kirkiu æptir bonda ælla barn sith. giwi haluan öre pænninga. ællær fiorar markir liius.   §. 6. Oc scal husfru a. altare bæra leff oc leef sufl.  ¶ Wm kirkiumæsso dagh. oc vm hælguna mæssu dagh oc vm iula dagh. oc vm kyndil mæsso dagh. oc vm pascha dagh.

	4.
	Præstir kan bu› fa. man at scripta ella barna at kristna. ella liik wighia. aff ﬂæmma ﬂrim skal han först man at scripta. oc hanum reﬂscap fa. fori ﬂy at guﬂfaﬂir oc gudmoﬂir maghu barn döpa J. ﬂrangun. oc giwin namn slit ﬂe wilia. ﬂæn döﬂe ma længst biﬂa. Dör man scriptælös præstir bu› fangit oc ær vtan forfall. böti ﬂrea makrir.  ¶ Dör barn v cristit. præstir bu› fangit böti ﬂrea markir.  §. 1.  ¶ Wardir bonde sivkir faar bu› præste hawir æi præstir hæst ﬂa skal han taka stol aa halsic oc gangi til bondans.  ¶ Nu wil æi præstir ganga oc bon dör scriptalös hæti wiﬂir præstir ﬂrim markum. warﬂir prestir a wæghi vte staddir aghi witu meﬂ twem mannum sialwir han ﬂriﬂi. wari swa ﬂræll .i. witnum sum frælsman.  §. 2. Liggir owicth lik vm naat hæti wiﬂir ﬂrim markir. Liggir owict andra naat oc ﬂria markir. Liggir ﬂriﬂiu oc ﬂria markir. aff ﬂæsse sac. takir ﬂriﬂiung biscopir oc ﬂriﬂiung malsæghande. ﬂriﬂiung sookn oc kirkia. ﬂa föra böndir liik owict til kirkiu. oc sætin i. kirkiugar›. sæghir presti til. Jorﬂa lik ﬂætta. iorﬂar iac æi sæghir han för een iak hawir pænninga mina i. handum.  ¶ Laath ﬂa wp kirkiu dyrin. latir iac æi wp sæghair han. ﬂa scal till biscops fara næm› aff soknninni. ﬂa scal han læta fara præst sin iorﬂa liik ﬂæt.

	5.
	Böndir sculu kluccara fa. han scal fyrstum J. kirkiu wara oc senstum w fara. han scal wactæ nökkla oc liwss. Böndir sculu strængir til klocku fa. kluckare skal ringia gen baﬂe quickum oc döﬂum.  §. 1. klockarenum skal föﬂo fa. hwar bonde leef oc leefsufl oc trö korns.  §. 2. Liggir liik owickt j. sokninni fa buﬂ præste. han can æi hema wara. Sighi ﬂa til klockarenum wari ﬂær mæﬂ bondin saclös.  §. 3.  ¶ Firi bondans sial oc husfru. givi presti nyw allna lærift. firi bondans barn fiora alna lærez. æn ﬂæt ær at ængo komit.  §. 4. Nu scal klockare font wacta. han scal æi længir öppin standa æn fontir wighis oc barn döpiz. standir han længir oppin. can folk handum .J. gripa giældi kluckare ﬂrea markir. Gripir man innan ﬂæssa mællum giælde ﬂrea markir.  §. 5.  ¶ Brindir kirkia aff wangömu. kluckare böte .XL. markir.  §. 6.  ¶ Warﬂir klucka lös i. bandum. ﬂa skal kluckare bondum till sæghia wm een synnodagh. annan oc ﬂriﬂia. wilia æi böndir wmboa. faldir klucka oc bristir hawin soknna mæn skaﬂa ﬂæn ﬂeer fangit hawa. Faldir ﬂæssum klucka aa kluckare oc dör wnde hænne. bötin attir ﬂan man meﬂ markum ﬂrættan. taki ﬂæt wp ﬂan sum sandir ærwingi ær at. Sæghir æi kluckare bondum til. at klucka war lös .i. bandum. faldir klucka niﬂir oc bristir böti attir klucku markum siw.  ¶ Faldir klucka ﬂön ﬂær standir pund ælla pundi mera. böti attir meﬂ markum ﬂrættan. faldir mæsta klucka niﬂir standir ﬂry pund ella ﬂrim pundum mera. böti attir mæﬂ fyrum markum oc tiughu ﬂætta ær eensokn soknna manna. Sæghir kluckare æi bondum till at klucka ær lös i. bandum. oc dör wndi ﬂere klucku liggi vgildir. Faldir klucku klappir niﬂir oc slar kluckara i. hæl liggi vgildir. Löpir till annar nokor vtan kluckara bu› oc ringir. bristir ﬂa klucka. giældi han klucku attir sum ringde. faldir oc klucka niﬂir aa han liggi wgildir. 

	6.
	¶ Nu ær barn fööt bæstum hællum. hawir baﬂi horn oc harr. dragher anda till oc fran. ﬂæt barn skal döpilsi fa ær swen barn taki twa men oc ena kunu. ﬂön sculu kunna. pater noster. oc credo. ær mö barn taki twa kunu oc en man.  §. 1. Langt ær til kirkiu fara guzziuiu sculu barn wacta.  ¶ Sæghia swa guzziuiu. wi ærum æi för mæﬂ ﬂæssu barnni ywi scoghin. ﬂy at æfni ær æi i. barnninu. ﬂa scal ﬂæt barn döpa J. watni. J nampn faﬂurs oc sons. oc ﬂæs hælgha anda. Nw hawir barn döpilsi fangit. ﬂa skal ﬂæt barn standa baﬂi arf oc wrf. Dör ﬂæt barn ﬂa skal ﬂæt barn quart læggia. taki een aff gizziuiu oc standi til præstins. taki kluckare stænkil oc wight watn bæri till barns oc stænke a ﬂæt. ﬂa skal ﬂæt till kirkiu föræ oc præstir skal ﬂæt iorﬂa. glöma guzziuia ﬂy. taka barn oc föra till kirkiu owict. föra ywir bolsta› hætin wiﬂ markum ﬂrim. Föra ywir annan oc ﬂrea markir. föra ywir ﬂriﬂia oc ﬂrea markir. föra ywir lan› alt giældi æcki ﬂy mera. gangir boot i. ﬂræskipti. takir en lut kunungir. annan biscopir. ﬂriﬂia bolstazmen. Combir biscops lænsmaﬂir oc sighir swa liik ær owict. næi sighia ﬂön. ﬂær kluckare till witna wara oc gozziuia. fa æi ﬂön ﬂe witne bötin ﬂrea markir. oc gangi bot j. ﬂræskipti.  §. 2. Nw kærir biscops lænsmaﬂir till bondans. at han förﬂe liik owict till kirkiu. wæri sik meﬂ ﬂræstins witnum oc twem grannum ælla nagrannum sinum hawir twa aff ﬂæmma wari saclös. oc gangi ængin eﬂir mera æptir.

	7.
	¶ Nw cuma hion till kirkiu beﬂas wigilsi oc hionalagh bindæ. ﬂa scal præstir ﬂrea synnodagha i. sanghus durum standa spyrias fyri. æn nokor forfal ær ﬂær i. at ﬂe matin æi laghlika saman wæra.

	8.
	Biscopir sacl wm lan› riﬂa oc kirkiu wighia. byriar at minstu kirkiu. han scal hawa at wiksla fæ. ﬂær tolf öra eenni bor› stallare oc stekare sæx öræ. biscopir scal ﬂrætighi hæsta hawa. æki flerum corn giwa een tyw. Riﬂir till mere kirkiu. ﬂær scal han hawa ﬂrea markir at wikslæ fæ. stallare oc sterkare sæx öræ. oc twænni bor›. æi oc flere hæsta hawa æn för.  ¶ Riﬂir till mæstu kirkiu. ﬂær skal han hawa sæx markir at wikslæ fæ oc ﬂrænni bor› stallare oc stekare sæx öra oc æki flere hæsta æn fyr

	9.
	Mangt hawir warith oc opta ær ilz dömi swn hæfda moﬂur sina. ælla fahdur doctir sina. böti fori niw markir hwart ﬂera gangi J ﬂræskipti. taki en lut kunungir. annan biscopir. ﬂriﬂia allimæn.  ¶ Hæfdær broﬂir systir sina. ælla systirdoctir sina. böte hwart ﬂera sæx markir gangi bot sum fyr. hæfdær sin ﬂræ mænning. bötin niw markir baﬂin. skiptis bot fyr. Hæfdær fiurmænningin sin. ælla guzziuia sina böte ﬂrea markir hwart ﬂera. skiptis bot sum fyr. ær æi sandir at. wæri sik meﬂ tolf manna eﬂe oc wari saclös.  §. 1. Witis manni vm twa kunu. han a baﬂa ﬂöm wæria ella fælla.  ¶ Witis manni vm twa skyldar kunur oc fylgias aal wm een swar. stande een lagh fori ﬂem. witis enne kunu vm twa skyldar mæn. warin lagh ﬂe samu. skilias at ﬂöm wm swar sin. hawi wæriandi ﬂa witu.  §. 2.  ¶ Nw sighir bicops lænsman skyldari wara æn ﬂön wiﬂir ganga. standi a eﬂe oc witnum ﬂera twæggia manna sum manninum æru skyldasti innan ﬂriﬂiw byrd. oc ﬂera twæggia sum kununni æru skyldaste innan ﬂriﬂiw byr›. Kænnis manni guzziuia lagh. oc sighir æi guzziuia lagh wara. wæri sic meﬂ guzziuium sinum sum a barnni hioldu.  ¶ Æru ﬂön fran fallin. wæri sic meﬂ tolf manna eﬂ oc twæggia manna witnum.  §. 3.  ¶ Warﬂir man takin J. horsængh meﬂ kunu. oc meﬂ fullum skiællum. oc takir agrepp af baﬂum ﬂem wari san at sak sinni. oc böti ﬂrea markir hwart ﬂera Warﬂir takit aff aﬂru. oc æi af baﬂum. hawi wizor› oc wæri sic meﬂ twem witnum oc tolf manna eﬂ. oc dömis af ﬂöm ﬂrea markir. sum ﬂön tooc oskiællika. Bot fori horsæng gangi J ﬂræskipti. taki en lut kunungir annan biscopir. ﬂriﬂia allimen.  §. 4.  ¶ Warﬂir man inni takin meﬂ annars manz kunu J. sæng hans. Warﬂir han i. hæl slaghin ella baﬂe ﬂön. synis ﬂær bloﬂir a blöiu. ella a sængæ stuk liggi wgildir. oc wil han æi dræpa. han lösi sic meﬂ fyritighi markum. oc gangi i. ﬂræskipti bot ﬂön.  §. 5. kænnir bonde hustru sinne. ella hustru bonda sinum hoor fori ölstuw. ella fori soknnamannum. fylghi witni biscops lænsmanne. aghi ﬂa wald at kæra till ﬂes mans ella kunu ﬂær ﬂæt nampn ær giuith. æ til ﬂæs han hawir lagh ella pænninga.  ¶ Faar han æi witni meﬂ sik. aghi ﬂa æi wald at guælia han wm ﬂæt.  §. 6.  ¶ Gangir man meﬂ eﬂ fori hoor. ella frænzsama spiæl. takir siﬂan samu kunu oc löﬂir burt meﬂ. hawi forlöpit wizorﬂum sinum. eﬂrin gange attir. kænnis manni ælla kunu hoor ella frænzæmispiæl. gangir lagh fori. föﬂis barn siﬂan oc han ær faﬂir at sum lagh hawir gangit at ﬂy tali at barn war aaflat. fyr æn eﬂir war gangin. ﬂæn eﬂir gangi till fastu oc fæboth. Sighir oc swa tal til. at ﬂæt barn war aflat siﬂan eﬂir war gangin. ﬂæn eﬂir stande oc böte hoor. ella frænzæmis spiæl.

	10.
	¶ Nw kan maﬂer hawa ﬂyﬂalagh meﬂ nokoru fæ wari meﬂ hwat fæ ﬂæt hælst ma. hæfdar ﬂæt sum kunu. warﬂir bar oc atakin. quickan scal ﬂan man J. iord græwa. oc ﬂæt fæ næsta hanum. sum han syndaﬂe meﬂ. Jnni ﬂær script sina. ﬂæt skal malsæghande giora sum fæt atti. ær han æi sandir at. wæri sic meﬂ witnum oc tolf manna eﬂe. gitir eﬂin gangit. wari saclös. faldir han at eﬂe. böti tolf markir. gangi J. ﬂræskipti. taki een lut kunungir annan biscopir ﬂriﬂia alli mæn. oc niw markir fori banz mal. oc biscopir raﬂe script hans. 

	11.
	¶ Warﬂir kuna takin meﬂ truldom. meﬂ horn oc haar quict oc döt ﬂæt ma wel truldom heta. ﬂæt ær fyritighi marka sak. ær æi san oc atakin meﬂ. wæri sic meﬂ ﬂrim witnum oc ﬂrætolftum eﬂe. gitir æi gangit eﬂin. fallen ær ﬂæssum kuna at fyritighi markum. gangi bot i. ﬂræskipti. taki een lut kunungir annan biscopir. ﬂriﬂia alle mæn oc niw markir fori banz mal oc biscopir raﬂe script hennar. hawir æi böta. wari stens mattit oc stranda.

	12.
	witis kunu belgmor›. far hon swa til orﬂa. ﬂær ær san› iæk födde barn. ﬂæt war dööt. oc æi quict. ﬂær skal hon hawa witni meﬂ. hun skal hawa twa kunur ﬂær till witna sialf hun ﬂriﬂi. far hon andra leﬂ til orﬂa. sæghir at hun aldri atti barn. ﬂa skal hun wæria sic meﬂ twem witnum oc tolf manna eﬂi. far ﬂænna eﬂ gangit wari saclös. far æi hæte wiﬂir tolf markir. gangi J. ﬂræskipti taki een lut kunungir annan biscopir ﬂriﬂia alli men

	13.
	ﬁa sum sool gangir vndi wid wm löghardagh. ﬂa ær inni synnudags hælg. oc vti sum sool gangir vndi wid. hwar sum wæckir blo›. ælla bærgs böti ﬂrea markir gangi J. ﬂræskipti sum fyr ælla wæri sic meﬂ laghum.  §. 1. witiz manni at han fastaﬂi æi ella förmde æi. ﬂa skuldi fasta ella förma. böti ﬂrea markir. takir lönscript att præstinum för en han fa sak fori ﬂæt oc witna swa prestir meﬂ hanum wari saclös. Takir bonden ber fram kötmatd fyri hion sin ﬂær han skuldi bæra fram fastomat. ﬂa ær bortu lönscript æn flere wita. saclös æru hion hans. böti han ﬂrea markir. J ﬂræskipti sum fyr. ella wæri sic meﬂ laghum.  §. 2. Nw can prestir glömzskir wara. byuﬂir æi hælghadagha ella fastu dagha. prestir sighir buﬂit hawa. böndir næi sighia. taki prestir ﬂem tolf ﬂa at kirkiu waru han ræthlica ﬂæt böd. witna ﬂer æi swa meﬂ hanum. böti ﬂa prestir ﬂrea markir.

	14.
	Qwæll prestir bondan wm offir ella tiund. ﬂa han förﬂi sina tiund. wæri sic twem mannum af soknninni. sialwir han ﬂriﬂi. 

	15.
	Wm ﬂe sakir ﬂær biscope oc kirkiu höra till. ﬂa bondin ær laghwnhin. ﬂa skal manas til meﬂ profastins breff wm en synnudagh. oc wm annan. oc wm ﬂriﬂia. ﬂær skal næmpna by oc bonda. wil han ræth giora innan ﬂrea synnudagha wari saclös. wil æi. ﬂa combir han J. forbuﬂ. ær J. forbuﬂi naat oc iamlanga. ﬂa skal han J. ban lyusa. Sitir siﬂan j. banni ywir naat oc iamlanga gangi siﬂan wndi swærd kunungs wardir man sandir at böte ﬂrea markir. Er æi sandir at wæri si meﬂ tolf manna eﬂ oc wari saclös 
	---

hær byrias kunungs ezöre

	1.
	ﬁæssum maal æra kunungs ezöre. ﬂön han taka scal. oc höghsta herranna. J swearike. ﬂæt ær ﬂæt fyrsta. hwar sum hæmpnas a annan oc annar giorﬂe giærningina. ﬂa scal ﬂæt hundaris næm› wita hwat hældir han hæmpnaﬂis a annan oc annar giorﬂi gærningina. ella annar skilnaﬂir com ﬂera mællum.  §. 1. ﬂæt ær annat hwar sum hæmpnas a gri› oc giora sæt.

	2.
	¶ Riﬂir man hem at andrum oc gior hanum hem sokn. hwat sum ﬂæt ær een ælla flere. oc williandis hanum skaﬂa giora. ella nokorum J. hans garﬂi. ﬂæt fyrsta ﬂe J gard coma. sarghæ. sla til bloz dræpa ælla basta oc binda. ﬂa hawa ﬂe kunungs ezöre brutit. oc ær ﬂær hwar howzman fori sic. ﬂeer læggias alli biltughe oc ﬂera bo til skiptis.  §. 1. Nw can swa wara at ﬂeer riﬂa J gard oc ængin skaﬂa giort gita. vtan bryta hws hans. dylin meﬂ eﬂe tolf manna. oc twæggia manna witne. ella bötin sæx markir. ﬂy at ﬂær ær hööt meﬂ litlu bööt.  §. 2. Nw can ﬂæn falla sum fangh byuﬂir. ﬂær ær ﬂem heem sokn gior›. warﬂir slaghin sarghaﬂir ella dræpin innan gard oc grinda stulpa liggi vgildir. warﬂir dræpin innan J. garzliﬂi. falla fötir inn oc howd wt wari vgildir. ﬂy at howd skal æptir fotum resa. fallæ fötir wt oc howd inn. wari gildir. vtan till seen at han J gardi fangit hafﬂi ﬂæt han döﬂ af löt.  §. 3. Nw can ﬂæn som æi ær bondans hion. sökia bondans gard fore owinum sinum J ﬂrangum. ﬂa agha hans arua æn han dræpin wardir ella saar gior bo skipta oc bötir taka. ﬂan biﬂir J frid sum iorﬂina atti.  §. 4. Giors heem sokn a landboa ella a hion hans. ﬂa a han J. frid biﬂia. giors a annan oc æi a hion hans aghe ﬂa ﬂæn iordæghande.  §. 5. Nw hittas men satir J garﬂi. oc skilias osatir. æn ﬂö at giær› comi ﬂera mællum. ﬂa ær ﬂæt æi heemsokn. vtan han gangir af ﬂem garﬂi oc J annan far sic wapin ella fylghi gangir attir oc gior til hans fulla gier›. ﬂa ær ﬂæt heemsokn.  §. 6.  ¶ Nw riﬂir maﬂir at garﬂi fori sinum owinum. skytir til hans ella kastar. far han skaﬂa J garﬂinum standir. ﬂæt ær heemsokn.

	3.
	Takir man kunu meﬂ wald. synis asyn annathigia a henni elle a hanum. ﬂön han giorﬂe hænni. ella hon hanum ella ær ﬂæt swa nær by ella wægh at höra ma oop oc akallan. Warﬂir ﬂæt laghlica skuﬂat. ﬂa a ﬂæt hundaris næm› wita. hwat ﬂær ær sand vm. Takir man kunu meﬂ wald oc wardir takin ella fangin a samu giærning oc witna han tolf men ﬂær till. ﬂa a han wndir swær› dömas.  §. 1. Takir man kunu meﬂ wald. oc dræpir kunan han J. ﬂy. oc witna swa tolf mæn liggi wgildir. 

	4.
	Sitir man a kirkiu wægh. ella aa ﬂings wægh. firi andrum dræpir. sarghar ella blod wita slar. han hawir brutit kunungs ezöre. Combir æi drap ella sar. ella blodwiti ﬂera mellum. ﬂa ær höt meﬂ ængo böt. Skil ﬂem a kirkiu wægh ella ﬂings wægh æi af langri awnd. wtan aff braﬂum gerningum. ﬂæt ær æi kunungs edzöre.  §. 1.  ¶ Fara men fran kirkiu ella ﬂingi. far till sin win ella pænings öll. ella annan stad oc æi ginstan heem. sæs fori ﬂem forsæti oc faar skaﬂa. ﬂær ær æi kirkiu friﬂir oc æi ﬂings fridir brutin.

	5.
	¶ Takir man oc leﬂir annan til stuks. hoggir aff hændir ella fötir. ﬂæt ær kunungs ezöre. wtan ﬂæt kumi J wapna skipti.  §. 1. Gior kuna ella owrmaghi ﬂylika gerninga  böti meﬂ lagha botum. æi ma kuna ella owrmaghi frid flya. 

	6.
	¶ Hwar sum brutir a moot ﬂæssum malum. han hawir firi giort allu ﬂy sum han aa owan iorﬂina. swa mangir sum ﬂe æru  oc lanz wist. oc biltughir læggias wm alt rikit oc aldri J fri› coma. fyr æn han biﬂir fori hanum sum bönin atti. aghu flere bön æn een. hawi ﬂan witu J fri› wil biﬂia. skiptis swa bot ﬂön sum attu.  §. 1.  ¶ Nw ma ængin annars firi giora. skipti allæ luti. fyrstu burt af ﬂöm sum saclösir æru oc taki hwar sin lwt sum han aa. J. bonu. siﬂan hans luttir sum biltughir ellæ brutlikin ær skipti. J. ﬂry een lut takir malsæghande annan kunungir. ﬂriﬂia alle men.  §. 2. ﬂæghar han biﬂir firi hanum sum han hawir brutit till ella hans arwa. ﬂa aa kunungir hanum fri› giwa. oc han löse sic J. fir› kunungs meﬂ fyritihgi markum.  §. 3. ﬂa ﬂæsse næm› skal næmpnas. ﬂa skulu ﬂeer baﬂe wiﬂir wara. oc ia wiﬂir sæghiæ. ær til manz laghlica ﬂingat oc till ﬂings stæmpt oc wil æi coma. Raﬂi ﬂær domarin næmd at næmpna oc næm› at fælla. wm all ezöris brut. skal næn›  næmpnas af sama ﬂridiunginum sim malit ær. J. giort. hwilikin ﬂeer tolf fælla han ær fældir sum fyr ær saght wtan kunungir wili ﬂær wm sannin› skuﬂa.  

	7.
	¶ Koma mæn satir saman J kirkiugarﬂe oc combir ﬂær drap ella hog ﬂera melllum. wari ﬂær friﬂir. boot fyritighi markir. taki halft kunungin oc halft biscopir. gærningin æptir lanz laghum.  §. 1.  ¶ Kunnu mæn hittas satir oc skilias osatir. ﬂær ær æi ezörit brutit. hwilikin andrum gior a como J. kirkiu inni meﬂ wrez hænde. han hawir brutit kunungs ezöre

	8.
	Hwar sum ﬂen man hysir ella hemar sum biltughir ær laghﬂir oc sorin ena naat. vari saclös. hysir andra. oc ﬂriﬂiu. böti kunungi ﬂrea markir. hysir haldir ella föﬂir længir böti .XL. markir ella wæri sic meﬂ ﬂrætolftum eﬂe. Hwar sum biltughan man hysir ella hemar innan ﬂan dagh hanum ær laghﬂir. til ﬂæs han ryma skal wari saclös.

	9.
	Gior man forsæti andrum J husa skyli. garﬂaskyli. grindaskyle. scoghaskiuli. warﬂir ﬂæn dræpin sum til combir. liggi J. twæböte. warﬂir ﬂæn dræpin sum firi sitir liggi J. en böte. sæghir annar at forsæti ær oc annar æi. wæri sic meﬂ ﬂrætolftum eﬂe oc wari æki forsæti wtan drapp innan comi.  §. 1. ﬂrea markir takir biscopir aff hwariu drapi. a hwat daghi ﬂæt combir till. ﬂær ökis lagha boot meﬂ ﬂrim markum ﬂöm takir biscopir.
	---

1. manhælghis kalkir 

	1.
	UM manhælghir manna ær swa wm mælt. Dræpir faﬂur sun sin. ella sun faﬂur sin ﬂæt æru tyughu markir at manhælg hans. ﬂa ﬂræskiptas. taki een lut kunungir. annan biscopir ﬂriﬂia hundarit. fall hans fyritighi markir. taki een lut kunungir annan biscopir. ﬂridia hwndarit.  §. 1. Dræpir broﬂir broﬂur manhælg hans fæmtan markir fall hans fyritighi markir. skiptis bot sum fyr.  §. 2. Dræpas ﬂræmænningia eller fiurmæningia. ﬂær ær manhælg ﬂera ﬂrea markir. fall ﬂeræ .XL. markir gangi bot sum fyr.  §. 3. Dræpas brylungar manhælg ﬂera sex markir. fall ﬂera .XL. markir gangi bot sum fyr.  §. 4. Dræpir moﬂur dottir sina. ella dottir moﬂur sina. manhælg henna tyughu markir. fal hænna fyritighi markir. wari swa boot mællum systra sum brödra. wari quinna halwm sum manna.  §. 5. Dræpir sun moﬂur sina manhælg hænna tyughu markir. fall henna .LXXX. markir. skiptis bot sum fyr. Dræpir moﬂur sun sin manhælg hans tyughu markir. fall hans .XL. markir gangi bot sum fyR.  §. 6. Dræpir broﬂir systir sina manhælg henna fæmtan markir. fall henna .LXXX. markir gangi bot sum fyr. Dræpir systir broﬂir sin manhælg hans fæmtan markir. fall hans .XL. markir gangi bot sum fyr.  §. 7. Dræpir bonde hustru sina manhælg henna niw markir fall henna attighi markir gangi bot sum fyr. Dræpir hustru bonda sin manhælg hans niw markir. fall hans .LXXX. markir. skipti bot sum fyr.  §. 8. Dræpas maghar sina mællum. liggin J. ﬂings giældum.

	2.
	¶ Slar sun faﬂur sin. ﬂæt ær tolf marka sac. taki een lut kunungir annan biscopir ﬂridia alle mæn oc ﬂrea markir acoma hans. taki ena kunungir andra malsæghande ﬂriﬂiu hundarit.  §. 1. Slar faﬂur sun sin frangiptan. ﬂæt ær sex marka sac. acoma hans ﬂrea markir. gangi bot sum fyr. Slar moﬂir dottir sina frangipta. ﬂæt ær sæx marka sac oc ﬂrea markir acoma henna gangi bot sum fyr.  §. 2. Slar broﬂur broﬂir ﬂæt ær sæx marka sac oc ﬂrea markir acoma hans gangi bot sum fyr.  §. 3. Slar ﬂræmænningir ella fiurmænningir. ﬂæt ær ﬂriggia marka sac oc ﬂrea markir acoma hans J. ﬂræskipti sum fyr.

	3.
	¶ Warﬂir man dræpin vtan ezöris brut. liggi J. fyritighi markum. ﬂa gangin J. ﬂræskipti taki een lut kunungir annan malsæghandi ﬂridia alli men.  §. 1.  ¶ Warﬂir bondin dræpin J. siælfsins hwsi inni vtan ezösis brut liggi J .LXXX. markum gangi J. ﬂræskipti. taki een lut kunungir. annan malsæghande. ﬂriﬂia alli mæn. Warﬂir dræpin J. garﬂi wti hittis æi biti ælla bæni. liggi J. sporgeldum.   §. 2. Warﬂir man dræpin oc lik föört i mosa ælla kiær ella i watn wt castaﬂir. liggi han i. mordgiældum mor› hans .XL. markir. manhælg hans .XL. markir. ﬂa ganga J ﬂræskipti taki en lut kunungir annan malsæghande ﬂriﬂia alli men.  §. 3. Liggir liik a wighwalli wm naat swa at draparin lysir æi böti mark wm naat. fyri dylsbot. mark wm andra. oc ﬂær til at wti æru tolf. giældi mark fori hwaria naat. ﬂær ær tolf markir at dylsbot. ﬂa gangi J ﬂræskipti. taki een lut kunung. annan malsæghandi. ﬂriﬂia alli men.  §. 4. Warﬂir kuna dræpin liggi J .LXXX. markum gangi J ﬂræskipti sum. Warﬂir kuna myr› wari mor› henna J .XL. markum drap henna J .LXXX. markum gangi boot sum fyr.  §. 5. Warﬂir kroklokarl dræpin swa gamal at han ær æi för till ﬂings liggi J. twæböte. gangi bot sum fyr.  §. 6. Warﬂir grættingir dræpin ﬂæt ær waggu barn. ær ﬂæt swenbarn. liggi J .XL. markum oc sun vfödir J .XL. markum. ær ﬂæt möbarn liggi J .LXXX. markum sun vfödir J .XL. markum ﬂæssi boot gangi J. ﬂræskipti. taki een lut kunungir annan malsæghandi. ﬂriﬂia alli men.

	4.
	¶ Warﬂir giestir dræpin at bondans. bonde a bana finna ella giældum wppi halda. §. 1.  ¶ Warﬂir giæstir dræpin vtan gar› oc winske› innan ta oc tomta ra ﬂa agha byamen bana finna ella giældum wppe halda. Warﬂir han dræpin a bolstaﬂi ella a skoghum. ﬂa aghu bolstaz men bana finna ella giældum wppi halda.  §. 2. Dræpas giæstir at bondans ænskir ælla dænskir. warﬂir han fangin ﬂæt wærkir wighiandi ær. læse saman ﬂæn döﬂa oc ﬂan quicka dömis ﬂan döﬂe iorﬂa oc ﬂan quicka till lagha ﬂinga.

	5.
	Warﬂir man dræpin aa bolstaﬂi manna. bolstaﬂa men sculu bana finna innan naat oc iamlanga. hitta ﬂe han ﬂa. sculu ﬂe han husabymanne J. hændir fa oc warin saclösir. slæppir han hanum böti fyritighi markir. ﬂæt ær kunungs een sak. Hitta æi innan naat oc iamlanga. bötin bolstaﬂa men tolf markir. ﬂessa boot takir kunungir wp ﬂæt hetir dulgha drap.  §. 1.  ¶ Hittis man döﬂir a bolstaﬂi manna. synis ængun handwærk aa hanum. witi prestir ﬂa han liik wighir oc ﬂe men wiﬂir waro warin bolstaﬂa men saclösir. 

	6.
	Dræpa flere men een man bötin allir ena boot oc fastin allir. oc wari han hwusman sum han til næmpnir. æi ma flere wtan ﬂrea till bana or› næmpna. ær nokur J. fylghi ella fara nöti. meﬂ ﬂem sum drapu. oc ær æi sama wiliande. wæri sic meﬂ twem witnum oc tolf manna eﬂe. Hwar sum till raﬂbana næmpnis. ær sandir at. böti tolf markir. ær æi sandir at wæri sic meﬂ laghum. 

	7.
	ﬂæt ær forlækis wærk. takir man læggir niﬂir wiﬂir ior› skær wr sum galti. glatar ﬂær vbornum. ær man vgiptir. böti vbornan sun meﬂ .XL. markum. dottir vföda meﬂ . LXXX. markum. saaR hans meﬂ .XL. markum.  

	8.
	¶ Warﬂir man barﬂir ella hoggin far formæli sin. oc næmpni skaﬂa. man sin firi scripta faﬂur sinum. oc ﬂem mannum ﬂær boa næst aghi ﬂær ærwinge wizorﬂ.

	9.
	¶ Wm drap ær æi sandir at. oc atakin wæri sic meﬂ ﬂrim witnum oc ﬂrætolftum eﬂe. ﬂær skal rætir malsæghande firi wara. 

	10.	Hwar sum dræpir man. höfﬂi sialwir een swa windir. at. halwa boot broﬂir hans æn han ær til. skiptir wiﬂir han. höfﬂi meﬂ ætinni. ﬂeer allir bötin halwa boot. ﬂe bröﬂir sum saman æru. bötin alli saman hwat enn brytir. Wtan brutit ær J. wrbotar mali ella J. giolsæmi.

	11.
	how› saar oc hwlsaar ﬂem skal wærkiænde warﬂa. ﬂær til vti ær naat oc iamlange. Wtan ﬂe hawin siælwir sæt takit. dör aff ﬂem sarum. liti swa arwin at sum hin takit hawir. Sar all annur. warﬂi æki længir æn attir ær helt oc hwdh iwi wæxin. gangir wiﬂ J. sin ytirsta tima fyri sinum scripta faﬂur oc flerum mannum. ﬂæt han dör aff andri soot oc æi aff ﬂem sarum wari saclös fori drapinu.

	12.
	Warﬂir man hoggin fullum sarum. aa almænnings torghi. ﬂæt ær .XL. marka sak. Warﬂir blar ella bloﬂughir. böti æpti lanz laghum

	13.
	Um benlösning J. sarum. lösir man ben J. höfﬂi. ﬂær ær ﬂriggia marka sak. lösir annar oc ﬂrea markir. lösir ﬂriﬂia oc ﬂrea markir. lösir flere been. æki boot ﬂy högri acoma hans och ﬂrea markir. War ﬂæt giort i friﬂi. ﬂæt æt ﬂrim markum dyrra. ﬂæssum bot gaar i. ﬂræskipti. taki een lut kunungir annan malsæghande. ﬂridia allimen. lösir æi ben w. far æki mera een ﬂrea markir J. ﬂræskipti sum fyr.

	14.
	Slar man. blan man æru asynir a ﬂem manni. ﬂæt ær ﬂriggia marka sac J. ﬂræskipti sum fyr. æn ﬂæt i. friﬂinum giörs ﬂæt ær ﬂrim markum dyrra J. ﬂræskipti sum fyr.

	15.
	Sarghan man wm hælghan dagh. ﬂær aa J. biscopir ﬂrea markir. gangi J. ﬂræskipti sum fyr.

	16.
	Combir kunungs soknari oc giwir till mæli. för æn siæluasæt ær gior. standir æki siælwasæt. dela ﬂeer wm ena siælwasæt ær giör ella æi. Gitir bondin eﬂ sin gangit meﬂ twem mannum. standi sialuasæt. gitir æi. stande æki gangi ﬂæn eﬂ ﬂa soknarin wil.

	17.
	Witiz manni afhog. Hoggir aff fingir af manni ﬂæt ær ﬂre markir at sarum. ﬂa ganga J. ﬂræskipti. oc ﬂrea markir at læstis bot. taki ﬂæt wp ﬂan sum skaﬂan löt. tolf öra at lækis bot. taki siælwir lækis bot oc læstis bot. sarabötir gangin J. ﬂræskipti. Hoggir flere fingir af. böti ﬂrea markir fori hwart ﬂera. ﬂomal fingir ær eet iom dyrt at botum sum all annur. Hoggir ﬂæt af tiw markir at sarum gangi J. ﬂræskipti sum fyr. ﬂrea markir at lytis bot tolf öra at lækis bot. taki ﬂæt mælsæghande.  §. 1. Hoggir hand af manni. ﬂæt ær tyughu markir at sarum. ﬂa ganga J. ﬂræskipti. taki een lut kunungir annan malsæghande. ﬂriﬂia alli mæn. tolf öra at lækis bot. ﬂrea markir at læstis bot. Hoggir af han› swa at hon hængir wiﬂir. tiw markirat sarum. hængir ﬂær halwa boot gangi J. ﬂræskipti sum fyr.  §. 2. Hoggir foot af manni tyughu markir at sarum tolf öra at lækis bot. ﬂrea markir at læstis bot. skipta boot sum fyr. hoggir af swa at hængir wiﬂir. hængir ﬂær halua boot.  §. 3. Hoggir öra af manni. ﬂrea markir at sarum. tolf öra at lækis bot. tolf öra at lytis bot. hyl ﬂær hattir halua boot.  §. 4. Hoggir næsar af manni. ﬂrea markir at sarum. tolf öra at lækis bot. ﬂrea markir at lytis boot.  §. 5. Stingir wt ögha a manni. ﬂæt ær niw marka sak tolf öra at lækis boot. ﬂrea markir at læstis boot. skipti boot sum fyr.

	18.
	Kuma men at öldum saman. hittas satir oc skilias osatir. Combir ﬂræta ella bardaghi ﬂera mellum. ﬂæt ær ﬂriggia marka sak. kuna ær ﬂær æ halwu dyrri J. allum saramalum oc acomum.

	19.
	Læggir man meﬂ kniwi oc mor› wapn. ﬂær ær tolf marka sac. ﬂæssum sac ﬂræskiptis. taki en lut kunungir annan biscopir. ﬂriﬂia hundarit. ﬂrea markia acoma hans. taki ena mark kunungir. andra malsæghande. ﬂriﬂiu alle men. wari swa arwa skut sum knifslagh.

	20.
	warﬂir acoma J by gior oc J. asyn manna. taki æ lysninga witni aff ﬂem mannum asaghu. Warﬂir gior a gatu ella a genlötum. taki ﬂa fyrsta by han til combir. han skal lysa at rykandi sari oc rinnande bloﬂe första dagh han far acomo. ella annan ﬂær æptir. oc næmpne ﬂæn sum giorﬂi. hawi ﬂa æ syn witni oc wæriande ænga. lysir ﬂæn dagh æi. ella annan ﬂær æptir. lysir gamblu sare. oc æi mæﬂan nytt ær. hawi ﬂa wæriande witu oc ænga ﬂæn ﬂær lysti. Bærin lysninga witni af acomu a manni. oc æi af bloﬂe af klæﬂum hans. gripir til lysningæ witnæ oc orkar æi böte firi ﬂrea markir .J. ﬂræskipti. kærir wm bardagha oc gripir æi til lysning oc wær hin sik. warin baﬂir saklösir.  §. 1. Nw sighir ﬂæn sum saar hawir fangit. kunungs lænsman talar til ﬂæs ﬂæt giorﬂi. han swarar ængu. Hawir lænsman witni af skiælikum mannum ﬂæt ﬂe saghu acomu hans. hawi ﬂa lænsman wizor›. at fa annatthiggia aff ﬂem acomu giorﬂi lagh ella pænninga. falz ﬂa ﬂan at. gangi boot J. twæskipte. taki halft kunungir. oc halft hundarit.  §. 2. Hwar saar sin wil gilda. han skal hawa til lysninga witni sum saghat ær til ﬂings meﬂ sik J. fyrsta ﬂingi. wari gild tala hans hawir æi hana standi wærnær ior› fori bondanum

	21.
Uarﬂir man a wita. ﬂæt scal lysa firi grannum oc soknnamannum. oc frændir hans agha han J. hæftum hawa. Combir ﬂan man .w. hæftum dræpir man ella by brænnir. liggi by J. waﬂa giælde siw markum. taki ﬂæt ﬂeer wp sum sin hawir latit. ær æi boot ﬂy mere. ﬂo at baﬂe brindir by oc bondi. saar ﬂe sum han giot. æru J. sex örum. swa skulu hans ærwingia baﬂi taka oc giælda fori han. æru æi lysninga witni till sum saat ær. wari ﬂa gærningar hans. J wilia wærkum. baﬂi ﬂæt han giorﬂi. oc swa ﬂæt hanum giors.

	22.
	¶ Warﬂir man dræpin meﬂ waﬂa ella saar gior. wil ﬂæt ærwingi swæria ella han sum skaﬂa hawir fangit meﬂ ﬂem sum giærningina giorﬂi. wari waﬂa boot. fylli waﬂa eﬂ firi drapp meﬂ twem witnum oc tolf manna eﬂi. oc siw markir at botum. fori saar twer meﬂ hwarium. ﬂær ær boot æki mere æn sex öra. see ﬂan eﬂir fori grannum gangin fyr æn næstu lagha ﬂing koma. wtan at swa see at æi ær edsörth. ﬂa sculu ﬂa til kirkiu coma meﬂ twem mannum sum wæria sculu. oc byﬂas ﬂer til. ﬂæt ﬂeer wilia ﬂen eﬂ ganga. ﬂæt fyrsta ezört warﬂir. Jnnan ﬂe siw nættir. aghi ængin wizor› tala ﬂær aa. fyr æn a lagha ﬂingum. wari waﬂa boot. ella pantir firi lagha ﬂing. oc eﬂir gangin. ær æi swa giort. liggia ﬂa J wilia wærkum. wtan æru ﬂön faal innan sum saghat æru.

	23.
	¶ Kastar man ywir hws. ella skyutir. fa skaﬂa af man ella kuna. witi wækiændi ﬂæn waﬂa meﬂ twem witnum oc tolf manna eﬂi. sæghi hwsabymanni till oc biscops manni. æn han asaaki. böti waﬂa boot. æn ﬂo at döﬂum se dræpin. far ﬂær fæ skaﬂa af. giældi skaﬂa halwan oc eﬂ ængin. Castar man fram firi sic ella skyutir ﬂæn han meﬂ öghum seer. ﬂo eens waﬂi at baﬂi wilia swæria.

	24.
	hawir man bruun J. garﬂi han skal bylia oc wm hylia. fallir man J han oc far af bana. han bötiz meﬂ waﬂa botum markum siw. ær æi huld ælla wm boeth. oc dör ﬂær man .J. liggi J fullum lagha botum.

	25.
	Dræpir owrmaghi man. minna æn fæmtan ara. hwaria lund han dræpir han. wari waﬂa bot siw markir. Nw sæghir annar æi owrmagha wara. ﬂæt sculu tolf men wita.

	26.
	¶ all aafal liggin J siw markum. oc all owanfal J. wbötin. Hawir man forn hws i. graﬂi. wil æi wm rycta ella wm boa. faldir a man oc far af bana. gildir ær han meﬂ siw markum. taki ﬂen wp sandir ærwingi ær. samu lagh æru wm wiﬂakast æn han faldir a man. oc far af bana.  §. 1. Wil man ræta sten ella stuk faldir a man. oc far af bana. gildir ær han meﬂ siw markum. giælde ﬂen ﬂær giængis bidir.  ¶ Wpdragha skipa. oc wt skiuta skipa. warﬂir man firi lunnum ella lynnar börﬂi. dör af giælde meﬂ waﬂa giældum markum siw.  §. 2.  ¶ Hogga twe træ saman J. scoghi. warﬂi hwarghin andrum. Combir man gangande till oc faldir træ a han. liggi J. waﬂa botum.  §. 3. ær man J. skaal. wil dyur skyuta oc war fori man. liggi i waﬂa botum. æn baﬂe wilia waﬂa af giora.

	27.
	hawi lænsman ængun wizor› wm sara mall. wtan sandir malsæghande ær fori. ær oc malsæghande fyri oc ængin acoma wæri meﬂ laghum
	---

bygninga balkir.

	1.
	Byggi karl J. by atti bolstad iorﬂa. a ræﬂ karll at sælia. oc saldi fiorﬂung i. by meﬂ fastum oc fullum skiællum. æn skiærpi sko at foti. sath wiﬂir karl oc nötti. æn ræﬂ karl at sællia. oc saldi fiorﬂung i. by meﬂ fastum oc fullum skiællum. ﬂa toku ﬂeer at dela sælu man oc köpuman. gafs ﬂa salu manni lighri raﬂa. æn skiærpti sko at foti. sath wiﬂir karl oc nötti. ræﬂ a saldi fiorﬂung ﬂriﬂia meﬂ fastum oc fullum skiællum. ﬂa toku ﬂer at dela saluman oc köpuman. gafs ﬂa köpumanni wald oc wizord lighri raﬂa. æn skiærpti sko at foti. sath wiﬂir karl oc nötti. oc saldi han fiorﬂung ﬂæn længst war attir meﬂ fastum oc fullum skiælum. ﬂa grep karl til af næfninga. næmpdi aff burtompt i. by wtan brut oc tomtamal. nu sæl oc han ﬂæt. æn næmpdi karl aff fiska dræt till scoghs. kroka fiski a watn. ko a reek oc soar. ﬂa sæl oc han ﬂæt. ﬂa war ﬂæn karl alsæla. ﬂa skyria byrﬂmen oc sighia. ﬂu hawir illa giort. hawir sal› byr› wara. ﬂa skyutir karl til ﬂings. ﬂæt han hawir laghbuﬂit ﬂa ior›. witi ﬂæt meﬂ twem witnum oc tolf manna eﬂ. hawi ﬂæn cöpp sum cöpti. karl hawi pænninga sina. falz at witnum. dömis ﬂa ior› i. byr› attir. oc hin af ﬂrim markum sum salde. taki ena kunungir andra malsæghande ﬂriﬂiu alli men.

	2.
	¶ Byuﬂir byrﬂar man fult til byr› sinni. innan nat oc iamlanga. gangi ior› J. byr› attir. byuﬂir han æi swa. hawi ﬂæn ﬂær cööpt hafﬂi.

	3.
	köpir man iord ella skiptir. næmpni fastar sina annat tiggia at kirkiu ella a ﬂingi. oc soknamen sex hwar ﬂera. Dela siﬂan wm ﬂeer ﬂæt köpti witi ﬂæt tolf fasta wm cöpp ﬂera oc wari swa gildir fasta arwi sum fasti. Sæmbir at. hawi ﬂan wizord fleri faar. wari ﬂæt alt eet köp oc skipti.

	4.
	Hawir man ior› J. hæftum sinum. oc gripir til cöps oc fasta. oc orkar æi fastanar. misti iorﬂina oc a ﬂrea markir. wm aar. wm annat oc ﬂrea markir fori ﬂriﬂia æn han hawir swa længe hawat iorﬂina. gangi boot J ﬂræskipti taki en lut kunungir annan malsæghande ﬂriﬂia hundarit. Gripir oc swa til orﬂa. ﬂæssa iord atti faﬂur min klasalöst oc klanda wari ﬂæt meﬂ forhæfﬂis eﬂe. Dela twe wm forhæfﬂi. hawi ﬂæn wizor› i. handum hawir.

	5.
	Binda twer cöpp a en man. byrﬂaman oc wbyrﬂaman. ﬂa dömis eghur byrﬂamanni. oc wbyrﬂamanni wærd attir. oc ﬂan af ﬂrim markum sum saldi. J. ﬂræskipti. §. 1. Binda twer skipti ella cöpp a een. baﬂi byrdaman. ælla baﬂi vbyrdamen. ﬂa giæfs ﬂæssum wizor› sum fyrra cöpti oc skipti. ﬂæn kræwi attir wærd sith sum sænnæ cöpti. oc aff ﬂrim markum salumanni firi giærsalu sina gangi bot J. ﬂræskipti sum fyrra. stande ﬂæt a tolf manna witnum. hwar ﬂera förra köpti ella skipti

	6.
	Skipta men eghnum ﬂæt skal a fastum standa huru ﬂera skipt ær giort. kræwir wm aar fult geen fullu fasta sæghia. kræwir wm annat. oc far han ﬂæt. warin saclösir baﬂir. Warﬂir æi war iuir tw aar. hawi æi længir wizor› at quælia. Nw kærir han at han hawir æi fult. ﬂa coma ﬂera fastar oc swæria sum ﬂera skipti ær. ﬂa sighir han. Jak hawir minna æn i sorin mik. wæﬂia ﬂa wndi sanna syn. sæghia synamen at han hawir alt fult fangit. gangi ﬂa hwar til sins oc af ﬂrim markum wm aar. oc ﬂrea markir wm annat. oc ﬂrea markir fori waﬂa kastit gangi boot J. ﬂræskipti sum fyrra.  §. 1. Nw can man baﬂi giora cöpp oc skippti. ær skipt mera oc cöp minna. standi ﬂæt giort ær. ær cöpit mera. och skiptit minna. gangi ior› attir i. byrﬂina.

	7.
	¶ Aaf owrmagha ma æi ior› köpa vtan liggir hungir a halsi. ella fæ giæld. ﬂa sculu fæﬂærnis frændir raﬂa fæﬂærni. oc möﬂænis frændir möﬂærni.  §. 1. Skiptir faﬂir owmaghans möﬂærni ella moﬂir owrmaghans fæﬂærni med fæﬂærnis frænda raﬂi. ﬂa skiptin ﬂe til bætra oc æi til wærra. ær æi swa skipt. ﬂa hawi han wald till sins attir ganga. ﬂa han ær cumin til sin moghanda aldir.

	8.
	Hwar sum köpir lut fal af andrum i akrum ælla i. ængium. witi ﬂæt meﬂ fastum sinum ﬂæn sum cöpti. Dör ﬂen witi faﬂur oc sun fæﬂærni klandes ﬂæt. wæri ﬂæt meﬂ forhæfﬂis eﬂi. Nw sighir hin sum quæl. ﬂu hawir wt fört ra. mera æn atti. wæﬂi wndi tolf manna syn.  §. 1. Hawir man lut fal i. ængium ﬂæt sum baﬂe ær stakat oc stenat. oc liggir i hwarte warﬂir ella graﬂir. æ mæﬂan bonden byrghir sinu. byrghi oc han lut falli sinu. Warﬂi æki længir garﬂum æn hawir burghit sinu. warﬂi ængia garﬂum wt till ylians mæssu.

	9.
	Gripir man til oc fasta. oc hawir hæfﬂat iorﬂina. oc orkar æi fastum. giui wt iorﬂina oc böti ﬂrea markir fori aaR. oc ﬂrea fori annat. oc ﬂrea fori ﬂriﬂia. gangi J. ﬂræskipti sum fyrra. æn han hawir swa længi iorﬂina hæfﬂat.  §. 1. hawi ængin wizor› at binda cöp a annars manz wppa iord sum han hawir raﬂit fyrra.  §. 2. Hwar sum sæl æghu sina ella giældir twem. hæti wiﬂ markum ﬂrim J ﬂræskipti.

	10.
	gior man wp giærﬂir innan wærn flera manna. ﬂæt aa han hawa wm ﬂry aar. oc af at taka at saclösy. oc siﬂan till skiptis bæra. hawir længir inni oc beﬂas grannani ﬂæt oc fa æi. fyr æn aa ﬂingi cræwi. bæri ﬂa til skiptis oc böti ﬂrea markir. taki ena mark kunungir. andra malsæghande. ﬂriﬂiu alli men. §. 1. Gior man wp giærﬂis vtan wærn. ær awisning til. fawi fori fult fæﬂærni oc al› oﬂill. oc han ryﬂir geen ruﬂu oc brötir geen brytu. skipta ﬂa bætra oc sæmbra.

	11.
	¶ Skipta twe bröﬂir twem bolstaﬂum. nu ær annar bætri. oc annar wærri. ﬂær skal gödning till læggia sum krankarin ær. ﬂær till iamt ær. sæmbir ﬂem wm. hawin till fasta oc full skiæl. wil siﬂan quællia. hawi ængun wizord till.

	12.
	köpas vskyldir mæn saman skipta eghnum ær oklutrat. oc wklandat .J. ﬂera daghum. kombir annar æptir ﬂem. wil siﬂan quællia oc klanda hawi ængun wizor› till.

	13.
	Hwar sum skiptir æghu wndir sik heem fyr æn mal ær wti. giwi afrad karli. swa mykit af afraﬂi sum vnöt ær. skiptir æi heem wndir sik. hawi afradskarl eghu ﬂær til maal ær wti.  §. 1. Hwar sum annan rænir bool oc bygning ellar giptir wndan ior› ﬂa han hawir hawat. hæti wiﬂ markum ﬂrim. taki ena mark kunungir. andra malsæghande. ﬂriﬂiu alli men.  §. 2. Hwar sum hawir bool oc bygning annars manz. göﬂi swa hans iord sum sina. hwar sum æi gior swa. hæti wiﬂ markum ﬂrim. taki ena kunungir. andra malsæghande ﬂriﬂiu alli men.

	14.
	¶ Sætir man æghu at wæﬂium. sæti niﬂir meﬂ fastum. ﬂæt kalla wæﬂia fasta. læggin wndi stæmpnudagh wm naat oc iamlanga. taki attir a stæmpnodaghi meﬂ samu fastum. lösir æi han attir aa stæmpnodaghi. oc æi börﬂær mæn. Wari ﬂeer ﬂa oﬂilfasta sum fyrra waru wæﬂfastar. ﬂem ﬂær fastani fylghia ﬂem dömum wi ægnnir

	15.
	Læggiæ mæn bolagh saman. standir wm naat oc iæmlanga. wil een ryua oc annar wil halda. hawi ﬂan wizor› sum halda wil. Combir J döﬂir ﬂera mellum skiptin æpti fullu bolaghi. dela ﬂeer wm. annar sæghir wara bolaght. oc annaR æi. hawi ﬂæn wizord ﬂær wita wil bolagth.

	16.
	¶ Sætiæ twer J. tak pænninga sina. wari saclös taksmaﬂir. ﬂær til malsæghande kræwir wt pænninga sina. ﬂa kuma ﬂe til ﬂings oc dela. hawi pænninga sum dömis. 

	17.
	Læggir man fæ in. læggi in meﬂ witnum. oc taki wt attir meﬂ witnum. wæﬂsæt fæ. ella inlagth fæ. brindir ælla stiæls ella waldtaks. fylghias bæggia at. ﬂæt ær vgilt. fylghias æi bæggia. dömis ﬂa hanum sith attir. wil han mera in witna. hawi hin wizord at wæri sik. oc gangi tw witni oc tolf manna eﬂ. 

	18.
	Borghar man pænninga fori annan. giældi ﬂæt han sum borghaﬂi ella næi fori. Borghar han manni till swar oc combir hanum til ﬂings. ﬂær ma han aff borghan sægghias.  ¶ Kombir æi til ﬂings. böti sak han sum borghaﬂi. oc hwat man borghar a ﬂingum. ﬂæt star a ﬂings witnum

	19.
	¶ Ær by laghskiptir. sliker hawir sum hawir. sliker fiorﬂungir sum fiorﬂungir. sliker attungir sum attungir. Hwar sum hawir fiorﬂung i. by. raﬂe enum sköt ra. hwar sum hawir twa fiorﬂunga i. by. raﬂe halwm by. hwar sum minna hawir liti at lagha læghi. aghi ængun wizord at bryta by wp. vtan han aghi fiorﬂung i. by.  §. 1. Nw liggi fyra skutra niﬂri. ﬂa liggir by .i. lagha læghi. hawin byamen tæ swa marg sum ﬂem sæmbir sialwm wm. ﬂæn sum boor norﬂan wart .i. by. han raﬂe skötrane synnanwart J by. ﬂæn sum synnan wart a .i. by. han raﬂe skötrane norﬂan wart .i. by. ﬂæn sum boor wæstæn wart i. by. han raﬂe skötrane östan wart i. by. ﬂan sum boor östan wart i. by han raﬂe skötrane wæstæn wart i by  ¶ Læggin tæ wtan skötaR sex alna bre› oc swa almanna wægh allan oc hawi ængin wizor› at kæra ﬂær a. wtan ﬂan by sum aka skal æptir anlaﬂi sinu. hwar sum æi hawir swa böti ﬂrea markir i ﬂræskipti sum fyrra. hwaR sum liggir wiﬂ land oc wiﬂir wægh. han skal hawa rena gödning ﬂriggia fæta.  §. 2. Dela ﬂer wm by. swa langt ﬂær ﬂu rymir noor. swa langt rymir iac syﬂir. swa langt ﬂu rymir östir swa langt rymir iac wæstir aghi ﬂan wizor› ﬂær ryma wil. Læggi by soldraghin oc ﬂær sum by ær laghskiptir. warin böndir alle saclösir. ﬂær till ﬂæt nokor ﬂera giwir andrum sak.  §. 3. ﬂykir bondanum ﬂrangt J by. rymi burt a sialf sins tæktir. fae sialwir sik farwægh. baﬂi til waz oc wiﬂar. oc hawi wald oc wizor› sum quar sittir a gamblum farwæghi. baﬂe nærr oc fiærre.  §. 4. Hwar sum aghir hws a annars manz tompt. sæghi wp wm aar. wp wm annat. wp wm ﬂriﬂia. wil æi ﬂa han af ryma. hawi ﬂæn hws sum tompt aa.  §. 5. Sætir hws a annars manz tompt oc farwægh aldra manna. sæti niﬂir meﬂ markum ﬂrim. oc taki wp meﬂ markum ﬂrim J. ﬂræskipti. taki een lut kunungir. annan malsæghande ﬂriﬂia allimen. wari samu lagh wm gard æn han sætir han aa tæ sum wiﬂir by liggir.  §. 6. Hwar sum gior lighris willu andrum. læggir burt af sta› æghur manz oc i. annan stad hæti wiﬂir markum ﬂrim. skipti sum förra.

	20.
	Hwar sum riuir ra ær sandir at böti ﬂrea markir. riuir annat oc ﬂrea markir riuir ﬂriﬂia oc ﬂrea markir. gangi boot sum fyr. æki boot ﬂy mere at han flere riuir.  §. 1. Hwar sum læggir ta a annan böti ﬂrea markir i. ﬂræskipti sum fyrra. ær æi bar oc atakin. wæri sik meﬂ twem witnum oc tolf manna eﬂ.

	21.
	Liggir wæghir of nala manni. fari til ﬂings oc spyris firi. han skal hawa doma firi sic. læggia wægh af ﬂem sta› han fyrra la. hwar sum æi gior swa. riwir gambla wæghi. oc gambla grindastaﬂir. hawir æi doma firi sik sakir ær han at ﬂrim markum i. ﬂræskipti.  §. 1. Hawi ee ﬂæn wizord ryma wil wæghi oc broa. warﬂi hwar garﬂum oc grindum oc browm. wm bolstad sin ella almanna wæghum oc kirkiu wæghum oc ﬂings wæghum skulu alli men warﬂa oc broa. æn andrum wæghum a ﬂe æi warﬂa ella broa. Dela ﬂeer wm. annar sæghir wara kirkiu wægh annar æi. standi a tolf syna mannum. 

	22.
	Awarkar man manni i. akrum ella slar a ængium. witi attir gildi sins oc boot ængum at. kræwir oc fa æi ræt. fari til ﬂings oc söki wt siit oc a ﬂrea markir ﬂa ﬂræskiptas sum fyrra. haldir wm aar oc wm annat oc wm ﬂriﬂia. böti ﬂrea markir fori hwart aaR taki een lut kunungir. anna malsæghande ﬂriﬂia alli men.  §. 1. Fa min sla annars æng. ræpsi wp oc hwælmi sum han kan bæst oc wari saclös. Skær ginum deld. skær ginum andra hæmpte wp ax. röki saman a ﬂriﬂiu. aki swa in kornni sinu saclöst. hwar sum æi gior sua. böti ﬂrea markir i. ﬂræskipti. holdi wiﬂir han grin› ﬂær til hon fryss. swa at hon gangir hwarti wp ella attir.  §. 2. Læggir wad ella for a manni. læggir a del›. læggir a andra. læggir a ﬂriﬂiu. sæghir swa siﬂan. iac for wildir wm andra. iak for wildir wm ﬂriﬂiu. giælde ﬂæt attir a akrum ﬂæt a akrum war. witi ﬂæt meﬂ akralaghum sinum. standi ﬂær wti attir saat korn. hö æn a ængium war. witi oc ﬂæt attir guldit mæﬂ ængialaghum sinum. far æi ﬂera witni böti ﬂrea markir. far ywir ﬂrea deldir oc fællir tolf manna syn han wari fallin at ﬂrim markum i. ﬂræskipti sum fyrra. wæria ﬂe han wari saclös.

	23.
	Hoggir döﬂwiﬂ i. scoghi annars manz. takin meﬂ lasse hæti wiﬂ öre. takin meﬂ andru oc öre. ær takin meﬂ ﬂrim meræ. böti æi mera æn öre. ær ængu atakin. wæri sic meﬂ laghum. wari slik samu lagh wm skaf scogh oc wm næwir æn han löpir oluuis a skoghum manna oc wm bast löpning. 

	24.
	¶ Hwar sum hawir homblagar› a tompt annars manz. gæwi ﬂem fult firi sum topmt aa swa sum mæn mæta ﬂera mellum. ella föri oc siælwir af siit. Jær homblagarﬂir vtan tæ oc tompta ra. hawir han awisning sum farith oc fikt hawir nöti siælwir ærwoﬂi siith. hawir ænga awisning. skiptin allir bolstad men swa. hwar sum han a til. Liggir homblagarﬂir innan ta oc tompta ra. taki hwar wp sum han a i. by oc i. bolstaﬂi.

	25.
	Hawi ængin wizor› tæppa watn swa at hin hawir skaﬂa af sum bo firi. hawi oc ængin wald at tæppa watn. swa at skaﬂar ængium ella akrum.

	26.
	hawi ængin wizord at giora forfiski adrum. hawi J wpgagns watnum niﬂri mærdræ ella næt. wm naat. wm andra. wm ﬂriﬂiu. taki wp nætt sin ella mærdra. gangi siﬂan fiskir til leeks ﬂiit sum han lystir.

	27.
	Far man oluuis a quærna manz. hawir æi luf ella leghu fori sik. hæti wiﬂ sez öra. brytir hws. æru sannar asynir a ﬂy husi. hæti markum ﬂrim. i ﬂræskipti. ær æi sandir oc atakin. standi wizord fori hanum.

	28.
	Roor skipi manz. ær burtu wm naat. oc wm andra. gior bonda farlatan sum skip atti. hæti wiﬂ sex öra. faar æi sex öra. fari til ﬂings oc söki wt sex öra oc a ﬂrea i. ﬂræskipti. ær æi bar oc atakin. standi wizord fori hanum. hwar sum læstir skip firi manni. ﬂæt ær ﬂriggia marka sak.

	29.
	¶ Riﬂir man hæsti manz at owilia hans sum æghir ella skyuti. böti ﬂrea öra firi ﬂæt han a stighir. oc ﬂrea öra firi ﬂæt han af stighir. wari een fæ bondans. sighir han ﬂæt at han fik ﬂet meﬂ leghu. hawi ﬂær till twæggia manna witni oc vari saclös.

	30.
	Köpir man hæst wm liwsan dagh wppinbarlika. firi allum mannum. hawi til twa witniz men. combir rættir æghande. oc klanda ﬂan hæst. swæri sik orﬂiuua oc leti siælwir. æpti wærﬂi sinu. 

	31.
	Köpir man ko af manni. han a kalfwi warﬂa. ær spini læstir a ko faldir af öri af wærﬂi. ær læstir annar. falle at twe öra. æru læstir ﬂrir haldi ﬂy at enist köp siith at ﬂeer siælwir wilia.  §. 1.  ¶ Köpir galnööt af manni. ella wtampt hors. ﬂy a han æi længir warﬂa. æn ﬂær koma æftru fötir. sum fyrra waru fræmbru.

	32.
	Gior man köp wiﬂir bondans husfru. wtan bondans witu. mera æn til öris köp. ﬂæt ær ﬂriggia marka sak i. ﬂræskipti.

	33.
	hwar sum köpir gangans fæ ella hwat ﬂæt ær. han angrar sum salt hawir. oc takir attir wtan hans wilia sum cöpt hawir. giældi ﬂrea markir firi cöp ruff oc firi giæld ruff.  §. 1. Skipta men hæstum ella skyutum. ﬂær ær fræst mark firi. nættir ﬂrear. wil attir skipta innan nættir ﬂrear. hawa hwar ﬂæt fyrra atti. æru ﬂrea nættir wti. hawi ﬂæt hwar sum fangit hawir. Combir ﬂæn attir wil skipta innan nættir ﬂrear oc hin ær burtu. taki witni af grannum hans at han wildi attir skipta innan nættir ﬂrear.

	34.
	Takir man hæst at lane ella skyut. ella vxa. ella hwat sum ﬂæt ær. ﬂa skal laan leandi heem föra. ﬂæt ma æi .i. eldi brinna oc æi i. watnni sivnka. ﬂy at han› skal hændi sælia. ella men firi swæria.  §. 1. Leghir man hæst ella skyut. oc döa ﬂön af ængi hans wangömu. swa sum han skal sinum eﬂe æpti warﬂa. æn ﬂeer dela wm. hawi ﬂær æghande baﬂi suman wærd oc leghu. Dela ﬂeer suman annar sighir lanat annar leght. hawi ﬂæn wald witu ﬂær leght hawir.

	35.
	Skipta men hæstum ella skyutum. ella hwat sum ﬂæt ær. Klandes ﬂæt. ﬂa skal ﬂæt i. tak sætiæs. hwar sum annan rænir taks oc leznar. hæti wiﬂ markum ﬂrim i. ﬂræskipti.  §. 1. Klandes hæstir firi manni. vxi ella ko ella skyut ella hwat sum ﬂæt ær. næmpnir han fanga man sin innan land oc laghsaghu. e mæﬂan han hitti skola sin. ﬂa leﬂi af handum sik. ﬂær til han combir til ﬂæs manz ﬂær stingir handum wiﬂir. ﬂa skal han hawa fyrst natar tak. annat. ﬂrigia nata tak. ﬂriﬂia siw nætir tak. innan land oc lagh skilu. næmpnir han fanga man sin. wtan land oc lagh saghu. han skal hawa manaﬂa tak. oc leti æki længir æn til landamæris. combir ﬂær niﬂir wari saclös. combir æi böti siælwir.  §. 2. Klandas nokot firi manni. æn ﬂæt ær ganganz föter. gripir han til heem föﬂu ella ær annat nokot oc sighir hin i. handum hawir. ﬂætta lætt iak giora. iak hawir ﬂætta at baﬂi nytt oc fornt. wæri ﬂæt meﬂ twem witnum oc tolf manna eﬂi oc wari siælwir taks man sin.  §. 3. Gripir til kops annat tiggia a torghi. ella firi garﬂi sinum at ﬂæt ær hans eghit oc taki attir siith. hin wæri sik meﬂ twem witnum oc tolf manna eﬂi oc leti siælwir æpti wæri sinu. 

	36.
	Hittir man hæst ella skyut ella annat fælaﬂi a gangu. ﬂa skal han laghlysa ﬂy. combir ængin ﬂæt aa. innan naat oc iamlanga. ﬂa læti mæta ﬂæt. oc hawi sialwir. combir siﬂan ﬂæn ﬂæt a. hawi quært af wærﬂi swa mykit sum han hafﬂi cost firi ﬂy. oc standi ﬂæt a granna witnum. föﬂis ﬂær oc nokot af. hawi ﬂæt guært ﬂæn ﬂæt hitti oc lysti.

	37.
	Hittir man fynd a almanna wæghum. han a lagh lysa hænni. combir ﬂæn ﬂæt a. giwi hanum ﬂriﬂiung sum hitti. combir ﬂæn gensta æptir sum a. oc hin hawir æi lyst. taki attir lösna lösu.  §. 1. Hittir man watn fynd. aghi halua fynd hwar ﬂera.  §. 2. Hittir man fynd bya millum. oc ær æi almanna wæghir. taki attir ﬂæn .a. at lösna lösu

	38.
	broar synir BRoar synar oc garﬂar synar skulu wm botulfs mæssu wæra. soknnamen skulu syn at næmpna tolf men oc fleræ syn at næmpna. æn sokn ær wiﬂir. ﬂæn gard ella broar sum ﬂe swæria ogildar. böti firi sex öra. taki halft kunungir oc halft syna men wil æi böta fyr æn ﬂæt kæris a ﬂingi. böti ﬂa ﬂrea markir. taki halft kunungir oc halft hundarit oc synamen. oc raﬂin bolstaz men garﬂa syn.  §. 1. Dör hæstir i. bro. ær ﬂæt gangare. böti firi ﬂrea markir. ær ﬂæt rinnare. böti fori tolf öra. firi skyut ena mark. Brytir annat fæ sik i. bro oc dör af fylli attir quict firi dööt. Brytir sik hæstir ella hors ella hwat fæ ﬂæt ær hælzt. oc dör æi af. fulli attir sum mætanz men mæta skaﬂan.  §. 2. Far nokor skaﬂa i. bro. lysi i. fyrsta by ﬂær han til combir. giælde ﬂe skaﬂa hans sum bro a gilda. swa dyrt sum synamen mæta. oc ﬂrea markir firi brona .i. ﬂræskipti sum fyrra. ær ængun asyn a hæste hans ella klæﬂum wari saclös

	39.
	Takir man in fæ manz .i. akrum ella .i. ængium han skal in taka. oc æi dræpa. kalli a granna lati spiæl mæta. nu æru spiæl mætin. wil ræt firi giora. swa sum mætanz men matu wari saclös. wil æi fari til ﬂings. oc söki wt ætiwbot sina oc a ﬂrea markir .i. ﬂræskipti. alt ﬂæt mæn böta at osöctu. allar ætiubötir a. hwarti .i. karl ella kunungir. takir man wt fæ w. hwsum manz. oc hawir æi mætanz men mætit. brytir hws. æru sannar a synir a ﬂy. ﬂæt ær ﬂriggia marka sak gangi .i. ﬂræskipti sum fyrra.  §. 1. Sæghir swa ﬂæn sum fæ a. mit fæ com ﬂy .i. giærﬂi. ﬂy at garﬂa hawa længi niﬂri lighat. böti spiælla bot. ﬂen sum garﬂin a. Sæghia syna men swa. at ﬂæn garﬂir ær nybrutin niﬂir. giælde ﬂa halft spiæl sum garﬂin a. oc halft ﬂæn fælaﬂi aa. Læti ﬂaghar fæ wt sum spiæl bötir æru mætnar.  §. 2. Sæghir man. iac wilde in wræka fæ ﬂu hælti w. handum mik. næi swarar hin. menti iak ﬂik aldri intækior. standi ﬂæn oc wæri sik meﬂ laghum. gitir æi wart sik böti ﬂrea markir .i. ﬂræskipti sum fyrra.  §. 3. Combir owanat i. akra. ella i. ængia. oc ær garﬂir gildir. giældi ﬂæn skaﬂan fæ a.  §. 4. Löpir hæstir ella skyut .i. akrum ella v. ængium oc far skaﬂa af garﬂum. wari wgift æltir man ﬂæt w. akrum ella v. ængium oc far skaﬂa af. ær sandir at böti attir tolf öra firi hæst oc mark firi skyut. ær æi bar oc atakin. wari saclös.  §. 5. Kænnir man aræk oc ær æi sandir at. wæri sik meﬂ twem witnum oc tolf manna eﬂi. takir alt suman hirﬂingia oc hiord .i. ængium ella akrum. ﬂæt ær ﬂriggia marka sak .i. ﬂræskipti. gior flere aræk æn eet æki boot ﬂy höghri. Sætir bondin wanwita til hirﬂingia böti sak ﬂe ær aa moghande aldir. böti hirﬂingi siælwir.  §. 6. Watu graﬂa skal man gilda giora. simbir ﬂær fæ innan. böti ﬂan spiæl sum fæ a. Giærﬂi gasagar› knæs höghan. coma ﬂa gæs innan. taki oc læti spiæl mæta. kuma twer bolstaﬂi saman wm giærdning. giærﬂi half giærﬂis hwar ﬂera. warﬂi watu garﬂum sum andrum wari hwat ﬂæt ma mere by ella minne. wil man wæﬂia bort gar› af sik.

	40.
	Dela men wm garﬂa. ﬂær syna men till næmpna gangi heem til tomptini ﬂy at hon ær teghs moﬂir. aghi swa akra æptir oc gar›. sum han hawir tomptina. ﬂæn sum a gard combir. ﬂær skaﬂi gik in ginum han böti ﬂrea markir .i. ﬂræskipti sum fyrra. Syna men skulu ﬂæt wita. hwarn sum ﬂe fælla. wari fallin at ﬂrim markum .i. ﬂræskipti sum. hwan ﬂe wæriæ wari warﬂir.  §. 1. Standir garﬂir mællum akærs oc rydning. warﬂin ﬂe mæﬂul gar› sum andra æghu. wreta garﬂir fallir saclös niﬂir.  §. 2. Köpir man eghur .i. annars akri ella ængi. hawi swa mykit af græfning sum han a J. akri ella ængi. Swa bratt sum man bær wt sæﬂa span sin. tæppi ﬂaghar lut sin. wil æi tæppa. taki af ardir bild hans ella ardir.  §. 3.  ¶ Nw aghu allir farli› warﬂa. swa ﬂan minna hawir .i. by sum ﬂan mera hawir. Nw kan fal a farli› coma. ﬂæt skaﬂa ﬂæn sum senstum ginum aker. Gita ﬂa byamen ﬂæn wiﬂir bundit böti han spiæl attir. gita æi. bötin allir spiæl attir.  §. 4. ﬂrof man aka ginum annars aker ella ængi. taki niﬂir gard oc boe swa wel sum fyrra war wari saclös. Hoggir gra› annars manz. ær sandir oc atakin. böti firi ﬂrea markir .i. ﬂræskipti.  §. 5.  ¶ Riﬂir man wægha willir oc riuir gard niﬂir. ræti wp attir. oc wari saclös boor æi wp æftir sik ær sandir at böti ﬂrea öra ær æi sandir at. combir til ﬂings. wæri sik meﬂ twem witnum oc tolf manna eﬂi. gitir æi wart sik. böti ﬂrea markir J. ﬂræskipti.

	41.
	¶ Nw kan man eghu til angs sætia at ﬂrangalösu mali. siﬂan allir hawa sinu burghit wari ﬂæt ogilt. Sæghir annar ﬂræng walda. annar æi. wari oc ﬂæt a soknnamanna witnum.

	42.
	hwar sum hawir bolsta› ﬂæn. watn fal ær wppa. græwi grwuu wt ginum bolsta› sin oc a annan. oc biﬂi han græwa wt ywir bolsta› sin oc wil æi græwa. fari til kirkiu. oc kære til ﬂem bolstads mæn. wm synnodagh. wm annan. wm ﬂriﬂia. ﬂæt ﬂe græwin ginum sin bolsta› wil æi hæti wiﬂ ﬂrim örum. wil æi ﬂæt böta. fari til ﬂings oc kæri æptir. oc böti ﬂrea markir. taki ena mark kunungir. andra malsæghande. ﬂriﬂiu alli men.

	43.
	At oskiptum scoghe maghu allir æghanda fara oc fikia at saklösu. ær scoghir skiptir. ﬂa skal hwar wita sin lut. warﬂir takin .i. annars lut. hawir hwartiggia luf ella leghu firi sik. böti ﬂrea markir .i. ﬂræskipti. Gripir han til lufwitna oc orkar han ﬂem wari saclös. örkar æi böti ﬂrea markir .i. ﬂræskipti. warin baﬂir saclösir. wm agrepin. æn nokor sæghir. ﬂæt war raan  §. 1. han hawi wald oc wizord at skipta scoghi sum mera a J. Wil een skipta annar wil æi fari till ﬂings oc taki doma til at skipta ﬂem sama scoghi. oc far siﬂan innan oc fikir. hæti wiﬂ markum ﬂrim .i. ﬂræskipti. æru samu lagh wm fiski watn. æn han far oluwis wppa sio.

	44.
	wm skögning Hwar sum wil sköghia. byri wm wintirnætir oc sköghi alt wt til sumar natæ. sköghir ﬂes a millum. hæti wiﬂ markum ﬂrim .i. ﬂræskipti sum fyr.  ¶ Gangir man at wægh hælghan dagh til kirkiu. ella byamillum. höggir æi træ ella gior æi flatur. skiutir ekorna wari saclös.  §. 1. Gildra men siæfskut .i. scoghi. han skas lysa firi grannum oc soknna mannum. gangir aa man oc far af bana. ær laghlika lyst. liggi wgildir ær æi laghlika lyst. liggir ﬂæn .i. waﬂa giældum markum siw. taki ﬂæn wp ﬂær sin lætt. giælde ﬂæt man firi glömsku sina. Gangir man a spyut .i. skiptum scoghi. warﬂi ﬂær ængin andrum. Byggir man læmu gildri J. hægnæ skoghum hema. combir ﬂær bondans fæ wndir. giwi quict firi döt.  §. 2. Sætir man snæru .i. scoghi firi katrina mæssu. fastna ﬂær bondans hundir .i. giældi attir hwn› firi. ella swa pænninga sum mætanz men mæta. fastna .J. katrina mæssu liggi wgildir. 

	45.
	vm brænnur BRænnir man scogh meﬂ wilia wærki. hæti wiﬂ markum ﬂrim. Brænnir annan oc ﬂrim markum. Brænnir ﬂriﬂia oc ﬂrim markum brinna fleri af sama eldi. boot æki ﬂy höghri. ær æi sandir at. wæri sik meﬂ twem witnum oc tolf manna eﬂi. falz at eﬂi böti niw markir. allum bolstadz mannum.  §. 1. Rindir eldir af manz han› wærkum. wiﬂari æn han wil. oc brænnir wp ængialaﬂur. giori wp til fæstiban› oc wari saclös. wil æi wp giora andra fyrra æn til ﬂings combir. hæti wiﬂ markum ﬂrim .i. ﬂræskipti. oc alt at eno göri wp sum fyrra ær mælt. Brinna wp graﬂa. giærﬂi halfgiærﬂis oc wari saclös. wil æi fyrra æn till ﬂings combir. böti firi ﬂrea markir .i. ﬂræskipti. oc alt at enu giærﬂi wp sum fyrra ær mælt.  ¶ Brindir wp foot quærn giori wp til wægbanda oc fulli attir annan sten. oc wari saclös. wil æi fyrra æn til ﬂings combir. böti ﬂrea markir .i. ﬂræskipti sum fyrra. oc giori alt at enu sum fyr ær mælt. Far leghudrængir bondans til quærna. oc brindir wp quærn af wangömo hans. böti han oc æki bondin. ﬂæt sum hær ær mælt wm brænnur. ﬂæt ær wm ﬂe men. ﬂer hawa witni til af grannum oc nagrannum. ﬂæt ﬂe eldi fylgﬂu oc holdpu hwat ﬂe gatu. hawir æi swa giort. fulli atti allan skaﬂa bondanum. oc boot sum fyrra æn til ﬂings combir. Nw kan manni witas ﬂæt ﬂænna eldi lösum slæpti oc ær æi sandir at. wæri sik meﬂ twem witnum oc tolf manna eﬂi.  §. 2. Nw kan af ﬂem eldi. aff skogha brænur. ella rompnaswiﬂium gangir by brinna. fylghir ﬂa han oc beﬂis hiælp. at brinnandi brandi oc rywkande röki. oc bywﬂir waﬂa boot oc waﬂa eﬂ. ﬂæt ær tw witni oc tolf manna eﬂir. orkar ﬂy. böti rætum malsæghanda siw markir. orkar æi böti .XL. markir. taki lwt kunungir annan malsæghande. ﬂriﬂia alli men. Brinna flere bya æki boot ﬂy höghri. Witis manni ﬂæt han eldi lösum slæpti. sum by bran aff. oc ær æi sandir at. wæri sic meﬂ ﬂrim witnum oc ﬂrætolftum eﬂi. gitir æi gangit böti .XL. markir .i. ﬂræskipti sum fyr.  §. 3. Brinna sællaboﬂir wp sum æi liggir fiwra spanna sæ› til. wari samu lagh sum wm ængia laﬂur.  §. 4. Combir wp eldir .i. bondands hwsum. brindir wp baﬂi hans oc annars. ﬂæt ær skaﬂi ﬂera oc boot ængun ﬂö at folk brinni. Bær garﬂa mællan el› oc brindir ﬂær af annars oc hans fylghi ﬂær waﬂe sum saghat ær. ella böti .XL. markir .i. ﬂræskipti. taki een lut kunungir annan malsæghande. ﬂriﬂia alli men.  ¶ Brænnir wp meﬂ wilia wærkum ær sandir oc atakin. han hetir kasnawagir lösi hals sin meﬂ .XL. markum .i. ﬂræskipti sum fyrra.  §. 5.  ¶ Brindir wp stowa ella hærberghi manz giwi hanum hwar bonde innan ﬂriﬂiung twa pænninga til brandstuﬂa. Brindir wp anlaﬂi hans giwi hanum hwar bonde fyura pænningæ.

	46.wm waﬂa 
	Marght æru ilz öki. oc warﬂir hani manz bani la bildir a wægh. flögh wp hani oc a bild niﬂir bildir oc .i. quid kalli. döﬂ hafﬂi ﬂæn karl af. ﬂa dömis fram bani oc a ﬂrea markir.  §. 1. Dræpir vxi man. fram vxi oc a ﬂrea markir. Dræpir galtir man ella bukkir. ella hæstir ella annat fælaﬂi. fram bani oc a ﬂrea markir. Dræpir hundir man. fram bani oc a ﬂrea markir.  §. 2. Witis manni at han hæti hundum sinum man .i. hæll. wæri sic meﬂ twem witnum oc tolf manna eﬂi. orkar æi eﬂinum oc falz at. böti attir mannin meﬂ markum siw. far æi ﬂætta giæld fari til ﬂings oc söki wt giældith oc a ﬂrea markir .i. ﬂræskipti sum fyr.

	47.
	Dræpir hæstir hæst. hawi halwan skaﬂa hwar ﬂera. Bitir hæstir annan til öföris. fölli hanum sila fylning ﬂær til hans warﬂir fört. Dræpir skiut hæst liggi wgildir. Dræpir vxi ko hawi halwan skaﬂa hwar ﬂera. Dræpir ko vxa liggi wgildir.

	48.
	Hwar sum dræpir hæst ella annat fælaﬂi giældi attir æptir ﬂy sum mætanz men mæta ﬂæt. far æi giældith. fari til ﬂings oc söki wt ﬂæt oc a ﬂrea markir .i. ﬂræskipti.  §. 1. Hwar sum fyrmir fælaﬂi manz. stækkir ella stywir. ær sandir oc atakin hæti wiﬂ markum ﬂrim .i. ﬂræskipti ær æi sandir at standi wizor› firi hanum.  §. 2. Skiutir man vxa. ella ko. ella hæst. ella skiut. ella annat fælaﬂi millan lars oc bogh. hæti wiﬂ markum ﬂrim .i. ﬂræskipti. æ hwar sum man ær æi sandir oc atakin. wæri sik meﬂ lanz laghum.

	49.
	Bitir hundir fælaﬂi manz quict firi döth. bitir hundir hion. ær ypith baﬂi a ny oc niﬂum. böti firi sex öra. wil æi böta. fari til ﬂings oc söki wt sex öra oc a ﬂrea markir. i. ﬂræskipti. ær ﬂy minna giwi wt hundin ella böti sex öra.  §. 1. Dræpir man hund manz ær sandir at böti swa sum mæzmen mæta. ær æi sandir at. wæri sik meﬂ sex manna eﬂe. wil æi ræt giora. fari til ﬂings oc tali til hans. Dræpir ﬂæn hund ﬂær söﬂir bitir ella fwlk. liggir wgildir.

	50.
	æltir man söﬂir .w. wærnum. castar aat. takir wær æn han willi. dör ﬂæt giælde quikt gen döﬂu. gangir æi wiﬂ. wæri sik meﬂ laghum.

	51.
	Twa skulu leghustæmnur wm arith wara. een fran paschum oc till wintirnata. adrun fran witirnatum oc till pascha. takir leghu man. ella leghukuna. fæsti pænning af bondanum. oc wil æi wara meﬂ hanum hæti wiﬂ ﬂrim örum.  ¶ Gangir siﬂan aa math oc mala. oc gior leghu ruff. hæti wiﬂ ﬂrim markum i. ﬂræskipti. wil leghudrængir wæria sik. at han aldri tok fæstipænning. wæri sik meﬂ sex manna eﬂi.  §. 1. Wil bondin leghia löskan man. oc han wil æi leghu wara. hæti wiﬂ tolf öra. Leghukuna sex öra. hwilikin bondi han hyse siﬂan. hæti wiﬂ tolf öra. hwilikin bondi hysir leghukunu. oc ær föör taka leghu hæti wiﬂ sex öra.  §. 2. wil leghudrængir bort fran leghu sinni. för æn stæmpnodaghir ær wti. hæti wiﬂ ﬂrim markum .i. ﬂræskipti. wrækir bondin oc fyrra han borth hæti oc wiﬂir bondin ﬂrim markum
	---

gipninga balkir

	1.
	Riﬂir man til garz biﬂia sik kunu. bondin sitir wiﬂ swar af doctur sinna halwm. han læggir fæstninga stæmpnu. ﬂa fæstiz hon meﬂ frænda raﬂe. siﬂan kan ﬂem hughir wændas gifs æ ﬂem wald oc wizord sum halda wil. skal ﬂa hwat ﬂær ær hældir man ella kuna. binde ﬂe fæstning meﬂ twem witnum innan ﬂriﬂiu byr› hwars ﬂera oc tolf manna eﬂi.

	2.
	¶ Nw ær bryllöp bruggit man reﬂir brudfærd sinæ. ﬂæt ær förste. brudgumi. annur brud. ﬂriﬂi brudsæta. fiærﬂ reﬂumam. fæmte sætta oc siwnde brudkalla. ﬂæssum æru hælgh hion. hwar ﬂem misfyrmir i. ﬂæssum wægh i. sarum ælla bardaghum ella i. drapi. wari boot halfw höghri. ﬂe sum gen kunu riﬂa. skulu hænne heem warﬂa. firi allum misfallum. ﬂær til hon a blöio oc bolstir combir. ﬂa ær brud .i. bondands sins wardnaﬂi. Dræps kuna .i. hælghum sætum. bötis attir meﬂ .LXXX. markum. sun vfödir .i. XL. markum. dottir vföda meﬂ .LXXX. markum. ﬂæssi boot ﬂræskiptis. taki een lut kunungir annan malsæghande. ﬂriﬂia allimen. 

	3.
	faﬂur ær gipta man æn han ær til. ær æi ﬂæt. ﬂa ær broﬂir. æru æi ﬂe til. ær ﬂa til moﬂir. sum æi ær a andra giptu gangin. wari hon gipta man. ær hon a giptu gangin meﬂ barnum sinum. oc meﬂ faﬂursfrænda raﬂi. wari hömta man. æru æi ﬂe til. wari ﬂa ﬂæn skyldastir ær. hwat ﬂæt ær hældir a fæﬂærni ella möﬂærﬂi.  §. 1.  ¶ Nw hawir bondin döttir fleri oc ængin sun. hwilikin ﬂera takir man sik. vtan faﬂurs wilia. hawi firi giort ﬂy hon skuldi ærwa æpte faﬂur ella moﬂur. takir in hona attir till sin. oc lysir ﬂæt firi sokn ﬂæt hon skal wara arf giæng æpti ﬂöm.  §. 2. Nw giptir faﬂur dottur sina wtlænskum manni ella annar giptamæn wtan frænda raﬂ. warﬂi ﬂær giptamaﬂir wærkum hans e. mæﬂan gipta manz goz oc ﬂera bæggia windir. wtan ﬂe hawin takit ættæbot af ﬂem fyrra. Kombir wtlænskir man takir bondans dottir sik til husfrw meﬂ godwilia hans. alt ﬂæt han hittir wærka ﬂa skal bonde swara firi han. combir geen hans wilia swari siælwir wærkum sinum. 

	4.
	Kombir ﬂræl .i. lagha gipning. oc ængin weet at han ær ﬂræll. ﬂæn combir ﬂær a. takir sin attir. fa æcki mera af fæ meﬂ hanum. æn han flytti ﬂær .i. gar›. kæri nokor til barn hans. far æki af ﬂöm. ﬂy at æ ganga barn .i. bætre halwu. Sæghir ﬂræll at han hafﬂi mera ﬂær .i. gar›. gangi bondi firi meﬂ twem witnum oc tolf manna eﬂi.  §. 1.  ¶  Kombir ﬂræll .i. land wart .i. lagha giptu. quæl ængin han .i. hans lifdaghum. hawi siﬂan ængin wizor› at quælia barn hans. 

	5.
	Hwas sum giptir dottur. ella systir sina ella annan wardnat han skal giwa .i. mætnum markum. oc e hwilikum fallum ﬂön hemfölghie wt skal takas. takis wt meﬂ samu mætum. ﬂær skulu frændir oc granna oc nagranna skiællia men wara.

	6.
	Giæfwir man hustru sinni morghungiæf giwi til ﬂriggia marka. Dela sina wm. annar sighir wara giwit annar æi. standi a ﬂera witnum ﬂær wiﬂir waru oc brydlöp drucku.

	7.
	Latir kuna lighra sik. ﬂæt ær ﬂriggia marka sak. latir lighra sik annan tima. ﬂæt ær tolf öra sak. latir lighra sik ﬂriﬂia tima. ﬂæt ær een mark. latir gilia öftærin fa æcki ﬂa mera.

	8.
	Witir kuna manni barn. dyl man ﬂæt baﬂi lighris oc barns. standi firi meﬂ næi oc tolf manna eﬂi. at han war aldri faﬂir at ﬂy barnni. Sighir han swa. iak dyl æi ﬂæt. at iak hawir meﬂ ﬂik warit. ﬂöghin ær ﬂætta barn mith. ﬂa skal kuna han binda wiﬂir meﬂ twem witnum oc tolf manna eﬂi. orkan hon eﬂin gangit. hetir ﬂan ﬂa barna faﬂur hænnar. wari slik lagh wm ænkio sum wm mö. Hawi aldri wal› ella wizord at wita barn .i. gipta sængh

	9.
	aﬂulkunu barn aghu giwa frillu broﬂir ﬂrea markir. frillu systir tolf öra. æn aﬂalkunu aghu til tolf marka .i. lösörum. aghu ﬂe ﬂæs minna. fælli at halft. aghu siﬂan aﬂulkunu barn æi mera æn til sex marka. giwin æki mera æn ﬂe wilia. Hawir wt giwith. witi ﬂær arfwin lict meﬂ.

	10.
	Dör kunu af barnne ﬂön .i. löska læghi liggir. böti giæl maﬂir ﬂrea markir. næsta frænda henna. ﬂæt ær en fæ hans ængin eﬂ æpti

	11.
	Iær til sun taki arf oc orf. ær æi sun til. ær till suna barn taki arf oc orf. ær æi suna barn til. ær til doctur taki arf oc orf. ær æi doctur till ær til dottur barn taki arf oc orf. ær til broﬂir taki arf oc orf. ær æi broﬂir til. ær til broﬂurs barn taki arf oc orf. ær æi til broﬂurs barn ær til systir taki arf oc orf. ær ﬂa æi fystir til ær systirbarn til taki arf oc orf. Wm dottur skal man swa wndirstanda at hun ær skynia kuna oc ærfda kona. ﬂæssum lagh hawa standit æ siﬂan dala bygﬂus.  §. 1. Nw ær broﬂir æi af sama kulli. ella broﬂurs barn. æi systir ella systir barn. ær ﬂa sundirkulla broﬂir til taki arf oc orf. ær æi ﬂæt til. ær til sundirkulla systir til taki arf oc orf. ær æi ﬂæt til. ær til sundirkulla systirbarn taki arf oc orf. ær æi ﬂæt ﬂa eldar afgum brandum. ær til faﬂir taki arf oc orf. ær æi faﬂir til. ær til moﬂir taki arf oc orf. ær æi moﬂir til. ær til faﬂurs faﬂir taki arf oc orf. ær æi faﬂurs faﬂir til. ær til fahdur moﬂir taki arf oc orf ær æi faﬂur moﬂir til. ær moﬂur faﬂir til taki arf oc orf. ær æi moﬂir faﬂir til. ær til moﬂur moﬂir taki arf oc orf. ær til faﬂurs broﬂir taki arf oc orf. ær til moﬂur broﬂir taki arf oc orf. ær æi ﬂæt til. ær til faﬂurs systir taki arf oc orf. ær til moﬂur systir taki arf oc orf. liwer eet af ﬂæssum fiorum taki baﬂi af fæﬂerni oc möﬂærni. taki ﬂæt hwar aff fæﬂærni sum af fæﬂærne kom. oc ﬂæt af möﬂærne sum af möﬂærne kom. ær annat wp ætih›. skipti ﬂy sum æpti ær. æru all fiughur döﬂ. ﬂa gangir halft af fæﬂærne. oc halft af möﬂærne. æru til brullungar ella systlungar. ﬂe æghu arf oc orf taka. ær æi ﬂe til. ﬂa a ﬂan taka sum niﬂum ær næstir oc kuni kunnæstir. ær siﬂan sundirkulla .i. andrum ﬂrea möiar ella swa manga ﬂa hælst æru. fa æki mera æn en broﬂurs lwt.  §. 2. Siﬂan wti ær sænga-slæt oc hion döa barnlös. gangir ﬂa hwar til sins oc takir wt swa mykit sum han in flytti .i. garﬂin.  §. 3.  ¶ Combir faﬂir ella moﬂir at bak arwi. ﬂæn ﬂær sin læt. taki rætan aﬂalbogh. fai swa mangh hundrat sum. taki æ mark firi hwat hundrat. Wardir minna æn hundrat. taki æfti ﬂy sum annar akir ber til.  §. 4. Takir man wingæwar oc döa barnlös. hawi ænga witu attir taka wingæwar. ænga oc hin kræwia mera æn takit ær.  §. 5. æru hion comin suman meﬂ lagh oc lanz ræth. ﬂöm kunnu pænninga ökias döa barn lös. döR mannin taki kunan af sænghar cöpi ﬂriﬂiungin. mannin twa lutina. hafﬂi fyrra æghur suman. gangi hwar till sins.

	12.
	Dör bondin. oc barn ær ængti æpti. ﬂa combir ﬂæn arf kræwir. hustru swarar oc sighir. iak ær barni oc byrd bonda mins. ﬂa skal goz synas oc .i. iampnaﬂa hændir sætiæs oc raﬂi hustrun föﬂu sinni. ﬂa læggias henne stæmpnodaghar wm niw manaﬂa. æn æi föﬂis barnnit. fyrra. föﬂis oc barnit a tiunda manaﬂi oc far cristin dom. ﬂa ærfwir ﬂæt barn arf. föﬂis ﬂær æpti ﬂa ma æi barn ﬂæt arf taka. fulli ﬂa hustru attir ﬂæt hon hawir firi giort af ﬂy goz.

	13.
	ﬂær man ærwir faﬂur sin ella annan man. taki yngsti broﬂir næst solu. oc ælzsti fiærmast solu. æru fleri tomtir oc æi bygdæ. gildin swa wna sum andra.

	14.
	¶ Far bondin oc hustru oc barn meﬂ sic a skipp wt oc drunkna all saman ﬂær ærwir ængin annan. gangi ﬂær fæﬂærni til fæﬂærnis oc moﬂærni til möﬂærnis. ﬂön samu lagh æru wm ﬂöm sum sywnka alli. ella brænna .i. eldi.

	15.
	¶ Kræwir man arf. kræwi firi soknninni ezin annat sinnæ. ﬂriﬂia sinne. far æi. fari til ﬂings oc kræwi. giwi ﬂa wt arf. oc a ﬂrea markir. hawir ræt buﬂit firi sokn giwi ﬂæt arf wt oc wari saclös. wil siﬂan æi wt giwa. kræwi a adﬂru. kræwi a ﬂriﬂiu lagh ﬂingi. oc far æi giwi wt arf oc a .XL. markir. taki en kunungir. annan malsæghande. ﬂriﬂia alli men. kræwir lösöra oc sighir han sik hawa wt giwit. witi ﬂær lyct æptir. kræwir ior›. ﬂa ma han æi wita lyct. wtan han skal wisæ iord sum wt ær giwin. æi ma han binda köpp a arfwan. wtan han raﬂi iorﬂine fyrra. 

	16.
	¶ Hawi ængin wizor› at giwa eghur sinar wndan rætum ærwingia mera æn till ﬂriggia marka. giwir han mera hawi ærwingi wald ﬂæt attir kalla wtan han giwir kirkium oc klostrum.  §. 1. wardir man swa gawal ella wbyrghir. ﬂæt han gitir æi hulpit sik. biwﬂi firi sokn ezinni. oc andru sinni. oc ﬂriﬂiu sinni. ﬂem skyldæstir ær. wil æi han ella andri skyldi men wiﬂ taka oc hanum wppi halda. taki ﬂa lagha döma till oc giwi öskyldum manni sina eghur sum hanum wppi haldir oc allu syrghir Jær ﬂæn hanum skyldæstir ær wtan sokn. fari sialwir æn han för ær ella annar aff hans halwm ﬂiit. ﬂa sum lagha ﬂing æru. oc biwﬂe hanum ﬂæt gooz meﬂ ﬂings witnum. wil æi wiﬂ taka. giwi hwem han wil.

	17.
	Dör man wtlænskær af andru kunungs riki. ær æi ærwingi æptir. ﬂa skal arf standa til nat oc iamlanga. Combir rætir ærwingi meﬂ breff oc skiæl firi ﬂæt. taki wp arf. Combir æi taki kunungir. ﬂæt hetir danar arf.


	wm ﬂiufnadh  


	1.
	Stiæl man minna en öri. ﬂæt ær snattan hawi bondin wald at sökia en sökia wil. giwa wm giwa wil. ﬂær a hwarti karl ella kunungir .i. ﬂæt ær sex öra sak.  §. 1. Stiæl till öris. ﬂæt ær ﬂriggia marka sak. ær æi sandir at. wæri sik meﬂ twem witnum oc tolf manna eﬂi.  §. 2. Stiæl sumar tenungh. ﬂæt ær ﬂriggia öra sak. stiæl  annan. oc ﬂrea öra. stiæl ﬂriﬂia oc ﬂrea öra. stiæl ﬂrim mera. af sama bonda. böti firi ﬂrea markir. ær æi sandir at. ﬂa ær ﬂæn man til kumin. Stiæl buk ens wintra. ella galt. ella vxa. ella ko. ella hæst ella skiut. ﬂæt ær .XL. marka sak .i. ﬂræskipti. taki en lwt kunungir annan malsæghande. ﬂriﬂia alli men. ær æi sandir at. wæri sik meﬂ ﬂrim witnum oc ﬂrætolftum eﬂi.  §. 3.  ¶ Stiæl til half mark ella half mark mera ﬂæt ær .XL. marka sak. ær æi bar oc atakin. standi firi meﬂ ﬂrim witnum oc ﬂrætolftum eﬂi. ﬂæn böti ﬂrea markir sum lysir ﬂiupti oc gitær æi fulkumnat.

	2.
	Akrum ær garﬂir at wagh oc himil at ﬂækiu. Stiæl man korn a akrum wti. ær bar oc atakin. slar bændil wm hals. annatiggia lösi sik meﬂ .XL. markum ella wari stenz mattir oc stranda. ær æi sandir at wæri sik meﬂ ﬂrim witnum oc ﬂrætolftum eﬂi.  §. 1.  ¶ Nappar aax af akrum ær sandir at hæti wiﬂ ﬂrim markum .i. ﬂræskipti. ær æi sandir at. wæri sik meﬂ twem witnum oc tolf manna eﬂi.  §. 2. Stiæl rowR ella ærtir ella bönur. warﬂir takin meﬂ bunni byrﬂi. hæti wiﬂ markum ﬂrim .i. ﬂræskipti.

	3.
	Far man æpti ﬂiufwi sinum. gitir æi ælft ella farit han. gitir æi fyr han fangit. æn han warﬂir fran slaghin föri ﬂa till ﬂings swa döﬂan sum quickan meﬂ bundni byrﬂi. ﬂa skal dombir a han ganga. liggi ﬂæn i. ogildum akri oc a wærkum sinum.

	4.
	¶ Mötas baﬂe a enu ﬂingi. ﬂiufnaﬂir oc saramal. warﬂa samu men sum kæra. hawi ﬂiufnaﬂir witu æn sandir agrepir fylghir. æn ﬂæn saar fangit hawir. gitir sik æi meﬂ laghum wart. gitir han wart sik. gildi saar sin æptir laghum. oc ﬂiufnaﬂir ﬂa attir gangi.

	5.
	Takir man ﬂiuf sin. han skal hanum fram warﬂa a ﬂing oc a ring. oc sannan agrep meﬂ. oc .i. hændir kunungs lænsmanne ella hwsbymanne. hawi ﬂær til witna tolf men. at han fik hanum ﬂiuf oc sannan agrep meﬂ. wari bondin saclös. warﬂi æki hanum længir. slæppit hanum fyrra. hæti wiﬂ .XL. markum. ﬂæt ær kunungs ensak.  §. 1. warﬂir ﬂiufwir han takin. hawi ængun wizord næmpna annan til ﬂiufs.

	6.
	Stiæl man hawin frændir hans wald at lösa han æn ﬂe lösa wilia. æn masæghande han lata wil. Wilia ﬂer æi lösa han. hængin wp han. hafwir oc ﬂiufwir pænninga nokora æptir. skiptin arwa hans. æi man han baﬂi liif lata oc pænninga mista.

	7.
	Combir J by bondans alli se til fara oc ængin fran fara. ﬂa beﬂas ﬂe ranzaka at owæﬂiæﬂu. hwar ma at owæﬂiaﬂu. wilia ﬂeer æi at owæﬂiaﬂu. ﬂa skal han wæﬂ fram kasta til ﬂrea markir. ﬂe sum  ranzaka skulu gangin in capolösir. lösgiorﬂir. kan hittas i læstum hwsum ﬂiufwir ella ﬂiufnaﬂir. böti bondin ﬂrea .J. ﬂræskipti taki ena mark kunungir. andra malsæghande. ﬂriﬂiu alli men. Firi allum ﬂöm husum ﬂær windögha ær wp a ella knapir firi durum. ﬂa standi firi oc wæri sik meﬂ twem witnum oc tolf manna eﬂi.

	8.
	Dela suman bonde oc lænsmaﬂir. sighir lænsamﬂir at mera war stulit. oc bondin sighir minna wara stulit. ﬂa hawi bondin wald oc wizord at wita hwru mykit stulit war.

	9.
	Hawri man stiupbarn ﬂe owrmagha æru oc stiæl han. hawi firi stulit sinu goz. oc stivpbarna gooz. æru ﬂön til lagha aldirs kumin. ﬂa böta ﬂön meﬂ stivpfæﬂrinum .i. ﬂæssum brutum. æn nöta all suman oc .i. ængum andrum. 

	10.
	Hwar sum annars manz ﬂiuf takir. sum fult ﬂiufti hawir stulit. han skal hawa ﬂrea markir. taki halft af malsæghandæ ræt oc halft af hundaris ræt. Wardir han hænghdir. giui ﬂö ﬂöm half mark sum ﬂiuf tok.

	11.
	Wardir stulit nokot i. by. ﬂa maghu byamen lata ganga granzla e›. taki book at kirkiu. oc lægia dagh ﬂæt hwar skal fa een man ﬂær firi han swær. hwar sum æi gitir gangit ﬂan fyrsta dagh, ﬂa skal han annan dagh twa men fa sum ﬂöm wæria han. Far æi ﬂæn dagh. at ﬂriﬂia dagh skal han ﬂrea men fa sum han wæria. far æi ﬂöm ﬂrea. böti skil fall ﬂrea markir .i. ﬂræskipti. oc hawi æn wizor› at wæria sik a lagha ﬂingum firi ﬂiupti.

	12.
	Wardir stulit skiæpt wapn ella skurit clæﬂi. æn ﬂo at ﬂæt ær æi öris wart. ﬂær ær ﬂriggia marka sak .i. ﬂræskipti. 

	13.
	Klandes nokot firi manni. ﬂæt skal .i. tak sætiæ oc skiælika wt leta. hwar sum annan rænir taks oc læznar. hæti wiﬂ markum ﬂrim oc fram till taks oc læzna ﬂæt sum sunt ær. nekar ﬂæn oc sighir æi sik sunt hawa. standi a ﬂera witnum wiﬂir waru.

	14.
	Jær man wæghfarande. hawir ﬂröttan hæst. combir til sætra laﬂu manna takir swa mykit af hö sum hæstir hans iættit ﬂær wari saclös. Brytir laﬂu at oﬂrængdo mali. bær wt fang ella fangi mera. klyfwiar ella akir bort meﬂ bondans hö. warﬂir takin meﬂ. sakir ær ﬂæn at ﬂrim markum .i. ﬂræskipti.

	15.
	Hwilikis manz swen takir hö ella korn ella annat nokot gen bondans wilia. hawi till witni twa sina granna at swa war giort. ﬂa skal han kæra ﬂæt firi hans husbonda. han skal ﬂæt attir giældæ. ella affsighis sweninum. ær han driuari ella ﬂiænsto lös. halde bondin wp han wndi skiæl soknaris ella husuby manz

	16.
	Gangir man byamillum ella landa millum warﬂir ræntir af ﬂingum sinum. lysi fori fysta moti ﬂær han mötir. ella .i. fyrsta by. ﬂær han til combir. taki ﬂær witni til. wari ran swa höght sum ﬂe wilia witna. han fyrst firi liusti. liusir raan oc næmpnir ængti. standi ﬂa lagh firi ﬂöm han witi. falz at laghum. böti raan at tolf örum. oc wari ﬂæt en fæ bondans. oc ﬂrea markir at asokninni .i. ﬂræskipti.  §. 1. Riﬂir man landa millum. wardir ræntir saﬂuls sins. oc annara kostæ. lysi .i. fyrsta by ﬂær han til combir. taki ﬂær witnit. witi fæ sith til ﬂriggia marka at asokninni. Aker man landa millum. wardir ræntir af sliﬂa oc ﬂingum sinum. lysi .i. fyrsta by ﬂær han til combir ella fyrsta moti. witi fæ sith till sex marka och ﬂre markir at askoninni.  §. 2. Hwar sum rænir liik a gatu wti. witi oc raan til sex marka. oc ﬂre markir at asokninni.  §. 3. Lysi man rani han skal hawa witni af fyrsta by. hawir æi ﬂæssa. hawi hin wizord ﬂær æi atti fyrra. wæri sik meﬂ twem wtinum oc tolf manna eﬂi. Hwar sum lysir rani oc ær æi. wæri sik meﬂ laghum oc böti ﬂæn ﬂrea markir J ﬂræskipti sum liusti oc næmpdi.  §. 4. Hwar sum far heem at andrum meﬂ hær oc hæmpning ræni baﬂi höwat oc klöwat. oc hwat sum bær. giwi swa attir gilde bo bondans. sum han rænti. skil ﬂem wm. giwi swa mykit attir sum sanna oc witna ﬂær han rane firi liusto oc .XL. markir böti huvzmanni i ﬂræskipti. taki en lutkunungir annan malsæghande. ﬂriﬂia hundarit. oc ﬂrea markir hwar .i. flukki ær oc farunöti. ﬂætta skal sökia meﬂ ﬂrim witnum. ær æi sandir at. wæri sik meﬂ ﬂrim witnum oc ﬂrætolftum eﬂi.

	17.
	Hani oc twa hönur ﬂær ær bondands waghli. hwar han stiæl hæti wiﬂ ﬂrim markum.  §. 1. Stiæl hiwl böti örthug. stiæl annat oc örthug. stiæl wagn allan. böti ﬂrea markir .i. ﬂræskipti. taki ena kunungir andra malsæghande ﬂriﬂiu alli men.  §. 2.  ¶ Stiæl harwu oc förir ywir deld. böti ﬂrea öra. förir ywir andra oc ﬂrea öra. förir ywir ﬂriﬂiu böti ﬂrea markir .i. ﬂræskipti. förir ywir bolstad allan böti æki ﬂy höghra. 
	---


	ﬂingh balkir 

	1.
	ﬁingariﬂi skulu ﬂrea wara oc .i. rætum oc gamblum ﬂings staﬂum. oc rætum ﬂings daghum. æru comni domara. sökiændi oc swarandi oc tolf men ﬂær meﬂ. ﬂær ær lagha ﬂing. ær ﬂy minna. ﬂa ær ﬂæt ﬂinga nöti firi ﬂing lama sak at ﬂrim markum. taki halft kunungir oc halft hundarit. §. 1. Millan ﬂingariﬂi ﬂa maghu æi husaby men ﬂing suman kalla. vtan kunungs budskapir combir .i. land ella ﬂiufwær warﬂa taknir. ella man wardir inni takin meﬂ annars hustru. ﬂa skal bud kaflæ wp skiæra. hwar han wskiælika niﬂir fælli. böti ﬂrea markir. taki halft kunungir oc halft hundarit. gitir afræth sik wari saclös. æi aghu ænkiur ella owrmagha budkafla bæra. Hwilikin hwasby man ﬂing haldir. wtan firi ﬂæssum mal sum fyrra ær mælt. böti ﬂrea markir taki halft kunungir oc halft alli men.

	2.
	Nw ær domari a ﬂingi wil æi döma .i. lagh ﬂingum manna mellum. standi ﬂæt a ﬂings witnum. böti ﬂrea markir. taki ena kunungir. andra bondin. ﬂriﬂiu alli men. oc wari bondin at swaralöso. mæﬂæn han æi dom far. vtan ﬂæt se wanda mal. oc sætir ﬂæt wp.  §. 1. hwar æi star domarins dom böti ﬂrea markir .i. ﬂræskipti. E hwar bondi gaar æftir domarins domi wari saclös. æn ﬂo at æi se lagh ﬂæt skildi ¶ Sighir bondin annat dömpt wara æn domarin skildi. standi a tolf mannum ﬂöm ﬂa a  ﬂingi waru.

	3.
	¶ Wæﬂia bondin wiﬂ domarin. ella wiﬂ lænsman. wæﬂin till ﬂrigia marka wndi lagh bokina.  §. 1. Domari skal næmpd næmpnæ meﬂ bæggia ia quæﬂi sum wiﬂir delas. hawi  han wnnith sum fleri fylghia. ﬂe næmpd ma attir bryta. sum baﬂi quædﬂa ia wiﬂir. æru ﬂeer .i. syn næmpdir. ﬂa skulu ﬂer .i. andru lagh ﬂingi ﬂæt mal slita ella ﬂrea markir böta. hwar æi biuﬂir sik til eﬂa. taki halft kunungir oc halft alli men.  §. 2.  ¶ Nw combir syn til ﬂings oc annat tiggia fællæ. han hawir han wizord at wæﬂia moti ﬂere næmpd til sex marka. vndi andra soknæ næmpd. för æn forith ær. ﬂa ﬂæn ﬂer wilia fælla. hawi æn wizord at wæﬂia til tolf marka wndi alt lanz næmpd. wil æn wæﬂia ﬂæn sum lanz næmpd wil fællæ. wæﬂi wndi kunung til .XL. marka. ﬂæt ær hans en sak. læta han ﬂa syn næmpna slika han wil af landi waru. fælli niﬂir minna wæﬂ. ﬂa höghrum wæﬂias.

	4.
	¶ Nw ær ﬂingh saman komit. ﬂa man kunungs lænsmandir ella biscops lænsman æki mera en ena sak hwar ﬂera bondanum giwa .i. enni ﬂingariﬂ. vtan malsæghandi kiæri a han. swari hwar til mæli sinu fyrra æn fleri vpbyrﬂi giöras.

	5.
	Læns man ella malsæghandi. talar til bondans. han dylkas oc swarar æi .i. sinu ﬂingi. oc æi .i. annan ﬂriﬂiung. ﬂa .i. andru laghﬂingi ﬂær næst. dömis wt swaralösa af hanum .i. ﬂræskipti. taki ena mark kunungir andra biscopir. ﬂriﬂiu alli men. ﬂa skal æn han swara sak sinni sum swaralösa dömis wt firi. swarar æi a ﬂy ﬂingi .a. ﬂriﬂiu ﬂingi dömis wt af hanum ﬂre markir firi ﬂæt han stoﬂ æi dömarins doom. oc wæﬂiaﬂi han gen domarinum. ﬂön boot gangir .i. ﬂræskipti. taki en lut kunungir annan domarin ﬂriﬂia alli men. ﬂa skal bondin swara sak sinni oc ænda hona annat tiggia meﬂ pænningum ella lagha festu. ella dömis ﬂa han fallin at ﬂeri sak ﬂær hanum gafs. ﬂa næmpnis ﬂing heem til bondans tolf men meﬂ husaby manni ella nokorum lænsmanz swen. han skal forgangu man wara. ﬂe tolf skulu mæta af bondans gooz en ﬂriﬂiung. ko firi mark. fiora allna læriiz oc tiughu firi mark oc bild kippi firi mark. ær æi ﬂæt til. ﬂa mætin annan ganganz fot. ﬂær næst inwiﬂi bondans. ﬂær næst iorﬂin. oc swa mykit af husum sum tomptini.  §. 1. Ganga mæz men heem til bondans æpti lagha domi. oc hin firi ær gior giærning til ﬂera. ﬂeer liggia .i. twæ böti. slar han nokon af ﬂöm. oc warﬂir sin slaghin ella huggin wari vgilt.  ¶ Warﬂir han dræpin liggi .i. en böti. Hwar mera takir en mæz men mæta giui attir ﬂæt han takit hawir. æftir mætanz manna witnum. oc a ﬂrea markir .i. ﬂræskipti. WRækir han mætanz mæn fran garﬂi. meﬂ wigh oc wærn. ﬂa ökir han sak sinni meﬂ ﬂrim markum. wrækir andra hæti wiﬂ .XL. markir. wrækir ﬂriﬂiu. hawi kunungs lænsman oc hwsaby man. oc domara wald ﬂæn at fanga oc .i. kunungs hæpto at föra. aghin ﬂæssa .XL. markir. ﬂe ﬂær botena atto.  §. 2.  ¶ Sighir bondin ﬂæt at æi ær lagha dombir a han förﬂir. ﬂa hawir hin wizord wæﬂia ﬂing fran garﬂi sinum. æn han hawir wæﬂiat a fyrsta ﬂingi ﬂær dombir a han gik wm mall ﬂæt sama. gen sinum domara wndi laghbockina.  §. 3.  ¶ Takin mætanz men halft af hundaris ræth. hwar oc næmpnis til mæz. oc combir æi böti ﬂrea markir.  §. 4. Ængin ma næmpnas .i. næmd. ﬂæn æi ær ﬂa a ﬂingi. oc æi ma næmpna man .i. andraæ. fyr æn annur ær slitin.  §. 5. ﬂe iord vndi kunung mætin warﬂir ella malsæghanda. hana skal ﬂan æghandi war attir lösa .i. næstu lagh ﬂingi ﬂær æpti. ella byrﬂa mæn hans firi lagha mark. spanna sæﬂi oc lassa ængh firi mark. lösa æi ﬂeer. ﬂa ær sivﬂir oﬂals maﬂir. hawi æ ﬂen wizord at lösa iorﬂina. sum ﬂöm skyldastir ær. lösin fæﬂernis iord fæﬂerins frændir oc möﬂærni möﬂærnis frændir.  §. 6.  ¶ Winz æi ﬂærs gooz til böta sum brutlikin wardir. falli .i. allum lutum slikt af mark sum mark. Hawir bondin tiund ella afrad inni meﬂ sik. ﬂæt skal vtan mæt wara.  ¶ Aghu fleri .i. by inlax fæ meﬂ witnum saman kumit ella bolax fæ alt skiptis ﬂæt vndan mæti. 

	6.
	Brytir han ængti hawir. wtan ﬂat se drapp. ﬂa ma lænsman han taka oc beﬂas firi han borghan .i. fyrsta by .i. andrum. oc .i. ﬂriﬂia. far æi. ﬂa man han .i. iarn oc hæptu sætia. 

	7.
	Kræwir man giæld sith. ee hwat ﬂæt ær een mark ella mark minna wil hin lösa wari saclös. wil hwartiggia meﬂ pænningum ella laghum ræth giöra. taki dom till oc næmi ræth namis. æi ma hæst ella skiut næma firi minna æn öris giæld. Hwar adru kost gioR hæti wiﬂ ﬂrim markum .i. ﬂræskipti. ær mera æn mark. gangi swa ﬂæt swa sum fleri mal.  §. 1. æi ma man næma saclös. vtan doom oc æi næmi annat. æn af ﬂæmma fæm. ﬂæt ær eet hæstir. annat skiut. ﬂriﬂia vxi. fiærﬂa sili oc fæmta repp.  §. 2. Hwar æi giöR kunungs wtgiærﬂir. ﬂær ma næma til. ængin ma næma saclöst .i. warfrid ella .i. anfridi. Hwar æi giör wighra manna skin. mæﬂan laghﬂingin æru .i . sama ﬂriﬂiunge. giui wt skinnit oc a ﬂrea öra. firi leﬂungx skin böti firi ﬂrea markir. firi bælskin ﬂrea markir. æi oc ﬂy mera at fleri standin attir meﬂ sama manni.

	8.
	¶ Combir man til ﬂings oc spiwrs firi wm nokot maal. hwat ﬂæt ær hældir. ﬂæn kræwia skal. ella wt giua. hwat ﬂær ær lagh wm ﬂæt maal. görin sum domarin sighir lagh wara oc aghi ængin sak att.

	9.
	Standir man a ﬂingi oc tala talu sina. han ma ræta sik .i. sinu mali. mæﬂan han standir quær a ﬂingi. gangir han af ﬂingi oc combir attir ﬂæn dagh ella annan. oc skiptir ﬂa talu. ﬂær ær twæ tala böti firi ﬂrea markir .i. twæskipti. taki halft kunungir oc halft hundarit. Dyl han ﬂæt standi ﬂæt a ﬂings witnum. takin ﬂrea men .i. allum ﬂings witnum. af hwari bro fiæl. wari ﬂæn fældir ﬂe fælla. ﬂeri talu skal man fram halda sum han byriaﬂi at. at annattiggia til fulz ella falz.

	10.
	kallar man annan liwgha ywir ﬂwart ﬂing böti ﬂrea markir .i. ﬂræskipti standi oc a ﬂings witnum.

	11.
	¶ Sætir man andrum talu sina .i. hændir. sæti a ﬂingi. wari ﬂæt gilt han gior. wari siælwir malsæghandi firi wædningh oc næmpning oc see siælwir til lagha sinna. wari ﬂy ens gilt. at swa ær giort. talar vbuﬂnæ talu. böti firi ﬂre markir. taki halft kunungir oc halft alli men. Wæﬂiar annar æn rættir malsæghandi hæti wiﬂ ﬂrim markum. taki halft kunungir oc halft hundarith. hwar sum annars malsæghanda ræt takir. oc warﬂir ﬂær at for wnnin meﬂ tolf mannum. giui kunungenum ﬂæt han toki oc böti .XL. markir kununge. ﬂæssum lagh gaf bigher kunungir.   

	12.
	fori all mall sum minna ær innan æn .XL. marka sak. ﬂær skulu tw witni firi wara oc tolf manna eﬂir. ær .XL. marka sak. ﬂa skulu ﬂry witni firi wara oc æpti ﬂrætolftir eﬂir. alli eﬂa skulu gangne wara firi iamlanga ﬂing. 

	13.
	¶ Hwar sum eﬂ fæsti han skal eﬂa taka til hawa. ﬂa bondin wil lagh sin föra ﬂingariﬂum mellan. sæghi til meﬂ skiælum husaby manni. oc andrum ﬂem eﬂ aghu. hwilikin dagh han wil eﬂ ganga. wari swa ﬂær gilt ensmanz witni sum twægia. Far bondin wildir. oc sighir ﬂæn dagh til eﬂa sum annatiggia ær hælaght ella fastu daghir liti at samu till sæghn oc gangi ﬂæn dagh eﬂ sin sum ﬂær næst ær edzörd æpti. eﬂa taki skal wiﬂ eﬂ wara ella annar firi han æn han lagha forfal hawir. Oc æi ællis. ﬂæt ær fyrsta æn siwkir liggir. ella döﬂir firi durum. ær eldir hofﬂi höghri. ær a foot fearsins. ella .i. pilagrims færd farin fyr æn han till mæle faar. combir til ﬂings oc sighir ﬂæssum forfal wari saclös bondin. oc hawi ﬂing kiænun. firi hanum skal eﬂa taki ezord sighia. Dela ﬂer siﬂan wm ezord ﬂæt skal a eﬂa taka standa ella ﬂem han till wisa æn han san forfal hawir oc lagha. ær hwarﬂing ﬂera til. ﬂa æru ﬂön lagh fallin.  §. 1.  ¶ Sighir man lænsmanni til eﬂa a ﬂingi. ﬂa ma han a sama dagh lagh sin ganga. fylla æ twe witnis men tolf manna eﬂ.

	14.
	kan eﬂir attir ganz warﬂa. ﬂe dömas alli til fastu oc fæ böta böti hwar ﬂera ﬂre markir. taki ena kunungir. andra biscopir. ﬂriﬂiu alli men. Dela siﬂan wm. ﬂæn sum howz man næmpnir til eﬂa. standir a dulum. stande ﬂæt a eﬂa taka. oc a ﬂem twem sum han meﬂ sik leﬂir til skiæla. sum eﬂ gangir. böti howz man firi swa mangæ sum ﬂre wæriæ. wari slikir giuin eﬂir sum gangin. en elli hiui sum .i. eﬂi aghu.

	15.
	J allum wærnar eﬂum skal swa howz man eﬂ höfﬂa oc eez man skulu swa alli saman swæriæ at ﬂe wita æi sannarin æn han soor.  §. 1. J. kunungs næmpdær eﬂum ær hwar howz man firi sik oc ﬂe skulu allir swæriæ. J. andrum eﬂum sum særlæstum swær hwar. ﬂa ma malsæghande firi lata ﬂem eﬂ sum han wil. oc lata ﬂæn swæria sum han wil. 

	16.
	Hawi ængin wizord at kæra til bondans. ﬂær malsæghandi a fori wara. wtan han see frammi firi hanum. vtan wm sara mall. æn lænsmandir hawir ﬂær witni til at ﬂe waru gior.

	17.
	hwar sum fæmtan ara gammal ær. han ær ﬂingildir.  §. 1. Eﬂar witni oc eﬂa fylli taki men innan ﬂriﬂiungz ee hwar han far.  §. 2.  ¶ Scriptaman ﬂa han ær .i. kirkiu leddir. ﬂa ær han karinu millæn e› gildir.  §. 3. æi maghu twe bröﬂir .i. enum eﬂa wara. æi ma broﬂur broﬂiri witni bæra. æi man man witnis man taka af siælfsins husi ﬂem vm disk oc duuk æru meﬂ hanum.  §. 4.  ¶ Jnlænzskær man wari witnis gildir swa fatöker sum riker.

	18.
	Wardir eﬂir attirgans oc hafwir æi witnis man

	19.
	kunungin andra malsæghande ﬂriﬂiu hundarith. AMEN

