# ID: svediakorp-law13
# author: 
# authorBorn: 
# pseudonym: 
# translator: 
# title: Yngre Västgötalagen
# subtitle: Additamenta (tillägg)
# originalTitle: 
# manuscriptDate: 1280--1289
# originDate: 1280--1289
# retrieveDate: 2019-10-09
# sourceDescription: Description from Fornsvenska textbanken (https://project2.sol.lu.se/fornsvenska/): "Yngre Västgötalagen är en bearbetning av ÄVgL som tillkommit vid slutet av 1200-talet, troligen på 1290-talet. Den ursprungliga versionen representeras av hskr A (Holm B 58), där det också finns ett antal tillägg. I Holm B 59 finns de s k Lydekini excerpter och Vidhemsprästens anteckningar, som också innefattar excerpter ur Yngre Västgötalagen. Texten är inskriven efter Collin/Schlyters utgåva (SSGL I) av Lars-Olof Delsing vid institutionen för nordiska språk i Lund."
# genre: law
# subgenre: 
# location: 
# language: sv
# languageVariety: 
# codeswitching: 
# originalLanguage: 
# manuscript: Holm B 58
# manuscriptChapter: 
# manuscriptPages: 75--104
# printer: 
# printedVolume: Samling af Sweriges gamla lagar
# printedIssue: SSGL 1
# printedPages: 
# printedDate: 
# editor: Schlyter
# publisher: 
# digitisationMethod: manual transcription
# transcriptionPrinciples: diplomatic
# transcriber: Lars-Olof Delsing
# retrievedFrom: Fornsvenska textbanken (https://project2.sol.lu.se/fornsvenska/)
# retrieveFormat: RTF
# annotation: tokens
# annotationMethod: automatic
# words: 8,695
# sentences: 477
# sentenceOrder: original
# URL: https://project2.sol.lu.se/fornsvenska/05_Filer/YVgL-add.rtf
# cite: 
# availability: CC-BY 4.0 (https://creativecommons.org/licenses/by/4.0/)


YVgL-Add

	1.
Taker laghmaﬂer mutu firi dom sin. giui konongi mutu. oc mysti laghmanzdöme sit. taker hærazhöfﬂingi mutu. giui konongi mutu. oc mysti hærazmanna mall sit. takær lænsmaﬂer mutu. giui konongi mutu. oc mysti læn sit. taker nempdæmaﬂer mutu. taki kononger mutu oc hin böte XL. marker. sua ﬂiænistæ man sum bonde. oc swa nempdæman. huilkin man han giter at ﬂy sannan giort. at han tok mutu. ﬂa taki han. VIII. örtugher. oc XIII. marker af. XL. markum.

	2.
Allir tolf mannæ eﬂar. ﬂer meﬂ vitnum gangas sua at tuer vitni bæræ. oc ater innan eﬂe standæ. ﬂer mughu eig ater gangæ. §.1. Igh ma ﬂrel. oghormaghi. æller friﬂlös man innan laghum standæ. standær nokor ﬂerræ .i. eﬂum. vari af lagha eﬂer. §.2. allær tuenni tylftær sculu standæ oc eig ater gangæ. vtan adrer tuenni tylftær gangæ i gen. vm sama malit. ﬂa liggi ﬂæt til siu mannæ af nempdinni. §.3. Suær man barn af handum sær. ﬂa liggi til siu mannæ af nempdinni. §.4. hem föﬂo eﬂær. han skal oc liggiæ til siu mannæ af nempdinni. oc han gangis firiingti vtan ﬂet a före ganger. §.5. Suær maﬂer eﬂe a mot nempdinni oc ﬂy hon fællir. ﬂet scal oc til siu mannæ af nempdinnæ ligiæ. §.6. Giæld guldit fæ meﬂ vin oc vitni. oc suær ater af hanum siﬂan. ﬂet ligger oc til siu mannæ af nempdinni. §.7. vær maﬂer sik for ﬂiuf sak oc hittis meﬂ hanum siﬂan. ﬂet scal oc til siu mannæ af nempdinni ligiæ. §.8. Vær maﬂer sik firi sak. oc böter siﬂan viﬂ sak giua. ﬂet liggi oc til siu mannæ af nempdinni. §.9. ﬁessi eﬂer sculu allir ater gangæ. æller nempd firi standæ. huar flere eﬂe legger til nempdinnæ ﬂn ﬂessæ. hetti viﬂ ﬂrænni sæxtan ortughum. §.10. Söker maﬂer man til scul› sinnæ. oc kiænnes baﬂir sculdinæ huru mykil hon ær. legger hin fram sua mikit han vil. oc suær a meﬂ tolf mannum at fuluirﬂi ær. hin sigher ne viﬂ. före til hæraz ﬂingh. oc læti ﬂer mætæ æn fuluirﬂi varæ. leggi til ﬂet fat ær. oc laghmaﬂer dömæ eﬂen vp. §.11. Giælder maﬂer sculd sinæ meﬂ tuægiæ æller ﬂrigiæ mannæ eﬂ meﬂ samu vitnum. at alt ær guldit. ﬂen eﬂer scal standæ oc eig ater gangæ. ganger hin geneﬂ mote. ﬂa scal laghmaﬂer ﬂen eﬂ vp dömæ. oc hin firre scal quar standæ. §.12. Firi huinzku. ganges fyurtan mannæ eﬂær. firi raﬂasak dræps. atertan mannæ eﬂær tylft a fæﬂerni. oc half a möﬂerni. huar innan sættæ manz. §.13. Kallær maﬂer annan ﬂrel. væri sik meﬂ atertan mannæ eﬂe. huar innan sættæ manz. oc ﬂa han hauir sik vart. ﬂa bote hin sum ﬂrel callæﬂi. III. hete ﬂre oc æru tuar. §.14. Warﬂer nemp› vskiælikæ gangen. æller ganger hæraznæmp› amot annare. ﬂa skal laghmaﬂer nempnæ tolf skiælikæ mæn af landino a lanz ﬂinge. at scoﬂa huat ﬂær ær sant vm. oc ﬂa ﬂer fællæ. oc suæriæ æptir. hanæ scal laghmaﬂer vp dömæ. ee ﬂer en nemp› ﬂer annur varﬂ et e conuerso. oc i ﬂy hæræﬂe scal nem› gangæ svm iorﬂ ligger. æller giærning görs.

	3.
All fullsæri. abyr. fyrnuuærk. all niﬂings uærk. liggi til luctræ fiærﬂungs nempdinnæ. §.1. scoghæ brænnur. æn man hugger til tiughu lassæ annattuægiæ aldil uiﬂu. æller a tymber scoghe æller a vndir viﬂu. hulkit eet af ﬂemmæ man brænnir til tiughu lassæ. væri sik firi meﬂ fiærﬂungs nempdinni. §.2. Brennæ men kol i scoghe flere saman æn en. oc æru scildir at vm maal oc metti. Warﬂer elder lös. oc brærnir til fullæ brænnu sum nu ær sakt. ﬂær ær huar houoz maﬂer firi sik meﬂ fiærﬂungs nempdinni vær huar sik. §.3. Rænir maﬂer man hand rani meﬂ fullum valzuærkum. oc synæs acomor a hanum. væri sik meﬂ fiærﬂungs nempdinni. §.4. Rænir maﬂer man clæﬂæ sinnæ a vægh. callær sik aghæ. oc giter eig vart. ganger eig viﬂ. oc varﬂer siﬂan vppenbar. ﬂet liggi til fiærﬂungs nempdinnæ. §.5. Legger maﬂer man meﬂ engiæﬂum kniui. væri sik meﬂ fiærﬂungs nemp›. §.6. Storﬂæ hugh oc æn scogher hugs vp tiældru mellum. ﬂet liggi til fiærﬂungs nempdinnæ. §.7. Sarghær maﬂer kono. æller slar sua at hun föﬂer döt barn af. ﬂet liggi til fiærﬂungs nempdinnæ.

	4.
Siter maﬂer quar vm allan tiundæ æller meﬂ nokrom lot. af tiundanum iuir kindilmessu dagh. ﬂet liggi til siu mannæ af nempdinnæ. §.1. Allær byiær bygninger. ﬂer ær liﬂ gaﬂær. broor. tiældrubruth. aplöghior. ayrkiur. aflatur .i. hald sæiær. æn ﬂrim gifs sak æller ﬂrim flere. aker næm. taker in fæ at garﬂlöso. all ﬂessi maal liggiæ til siu mannæ af nempdinni. §.2. manhelghi æn ﬂet ær skiærskotat oc byborit oc sinis blat oc bloﬂught. ﬂet liggi til siu mannæ af nempdinni. §.3. Agher man öﬂe bool i by. oc giuer ﬂen sak sum bool a ﬂrim æller ﬂrim flere. at ﬂer haua hus hans brænt æller timber bort borit. ﬂet liggi til siu mannæ af nempdinnæ. §.4. Witiz manni bool öﬂzlæ. ﬂet liggi til siu mannæ af nempdinni. §.5. Viﬂskipli. giuer maﬂer kono sinnæ hor sak. hugger maﬂer innan scoghe manz. sæx las. æller meræ. æller huar sum halder leghodrængh manz. siﬂan lagh kla› comber a han. huar nokædrumb halder siﬂan ær laghlikæ krafﬂer. Flar maﬂer bast æller bork æller bryter pors æller quæsti innan ﬂem scoghe sum han a ingti .i. all ﬂessi mall liggiæ til siu mannæ af nempdinni.

	5.
Hemfriﬂer oc quinnæfriﬂer. kirkiufriﬂer. oc ﬂingfriﬂer. stempnofriﬂer. morﬂ hempnir ﬂiufs dræper landroten sin. gar a griﬂ oc göræ sæt. hempnir æptir rættæ ræfsingær. hempnir a annan man en ﬂen giærningenæ giorﬂe. hær skiol› iuir ﬂengbrækko. Giærs maﬂer bunkæ bytari. taker man legho til at ›ræpæ man. Firi giær kona co æller kono bo æller bondæ. ﬂessi mall æru all orbotæ maal. oc ﬂer liggiæ til luctræ hæraz nempdinnæ. §.1. Stempnir meﬂer hem ﬂingh at manni ﬂem laghwnnin ær at adrum ræfsingæ ﬂings lutum. böte ut botenæ. oc a. III. marker at ﬂritinum. stander bonde gen meﬂ vapnum oc valzuerkum. oc vil eig hus vp lata. æller böter fram biuﬂæ. ﬂa scal bondæ haldæ mæn vplaz. gör han nokræ giærning a nokron manni. ﬂa er ﬂet all tuægilt. oc alt vgilt ﬂet han faar. huat ﬂet ær helder sar bar›aghi æller bani. §.2. Warﬂer man æller konæ fangin meﬂ troldom misti lif sit. gifo sak til. böte ﬂrenni. IX. marker æn falz at. taker biskuper ﬂre marker af konongs ræt. Wærﬂer takin meﬂ viﬂskipplum. böte III.XVI. örtugher. oc biskuper taki. enæ. XVI. örtugher æn han falz at. §.3. Wæﬂæ eﬂ oc ﬂiufs eﬂa. oc eﬂæ firi akerskaﬂæ. ﬂem ma gangæ saklöst vm hælghæ daghæ oc fasto›aghæ.

	6.
Um rættæræ er sua skipat. rættæri skal i huarium vy varæ. oc scal annattuægiæ væghfarandæ manni kost sæliæ. æller til annars rættæ. vi eig ﬂen sum man varﬂer rættir til. ﬂa böte ﬂre maker. enæ kononge. adræ ﬂem væghfarende ær. ﬂriﬂiu skal .i. tu skiptæ. taki hærat sæxtan örtugher. oc atta örtugher rættærin. oc siﬂan skal rættærin hanum kost sæliæ. æller til annars rættæ han. vil han huarti sæliæ æller rættæ væghfaran›æ man. böte sæx marker. tua kononge. oc tua hæræﬂe. oc tua væghfærændæ manni. eig scal meræ til ens rættæ æn tua men sen›er. oc tua hestæ. oc köoæ sua hö sum alt annat. §.1. huar hæræzhöfﬂingi scal innan sinu hæræﬂi rættæræ skipæ. ﬂen bon›om sember vm. æller böte hæræzhöfﬂingi. III. marker. huar sum eig vil rættæræ væræ. æller rættæræ takæ. æptir hæræzhöfæings skipan. bötæ attæ örtugher. §.2. Nv kan ﬂem skiliæ a rættæræn. oc væghfærandæ mannin. oc ﬂen han var rættær til. sigher væghfaræn›æ mannin at rættærin villi eig rættæ han. oc eig sæliæ hanom kost. æller giuir han ﬂem sak ær han var rættær til. at han vilde eig hanum kost sæliæ. ﬂa skal fiærﬂungs nempdin ﬂem væriæ æller fællæ. sua vist sum væghfærændæ man. lysti firi grannum æller vitrum mannum af hæræﬂino. ﬂa han boort for at han fik af huarghum ﬂerræ kost at köpæ. §.3. Nv ﬂer sum sæliæ skulu væghfaran›æ mannum kost. ﬂer skulu sæliæ sum almennings köp ær .i. landino. vtan nokor vili hæmolikæ sæliæ. ﬂen timæ ingin væﬂer rætter til hans. ﬂa ma ﬂen sæliæ sum dyræst giter han. ﬂo huaro sua at eigh se of mikin mun a. §.4. Nv kan sua varﬂæ. at nokor taker et æller annat ﬂet sum mikit ær vært vtan bondans viliæ. ﬂa böte firi ﬂre marker. enæ kononge. aﬂræ hæræﬂi. ﬂriﬂiu ﬂem vræt var giort.

	7.
Riﬂer man hem at manni ﬂes viliæ at han vil bonden æller nokot hans hionæ æller nokon ﬂen .i. hans garﬂ giæst hauær. æller hans garﬂ söker .i. ﬂrangum. ﬂaghær han .i. garﬂen comber scaﬂa at göræ dræper. æller slar. æller hugger fullum sarum. æller slar skeno. æller gör bloﬂuite. allir ﬂer ﬂær æru meﬂ .i. flok oc farunötæ. ﬂer haua brutit ezöret.ﬂ

2. Rindir maﬂer at annars tompt fran vuinum sinum. hin sum æptir far kaster æller skyuter æptir han sua. at han far döﬂ af. æller bloﬂuiti. æller fulsæri. siﬂan han comber a hans tompt. sum han til hiælpæ söker. æller garﬂ hans. ﬂa hauer han oc allir ﬂer meﬂ hanum varo brutit ezöret. Nv taker ﬂet hin sum fore löper. för en han comber a hans tompt ﬂær han flyr til. æller i hans garﬂ. ﬂa haua ﬂer eig brutit ezöret. 

3. Nv riﬂæ ﬂe hem at manni. oc en ﬂo at ﬂe vildu scaﬂa göræ. oc gitæ eig. ﬂa en ﬂö sla eig til bloz. oc hugge oc eig dræpæ. ﬂa ær ezöret meﬂ litlo brutit. Brytæ ﬂer hus æller skenæ. æller skiuuæ manni. æller skiutæ. oc comber eig bloﬂuiti innæn. ﬂa böte. III. marker. æller dyli meﬂ tolf mæn. oc gange eig tolf mannæ eﬂ. för æn nempdin hauer fore ezöreno vart.

4. Nv kan maﬂer ﬂen hemsokn gör. warﬂæ barﬂer æller dræpin. æller faar bloﬂuiti. æller sar. ﬂet ær alt vgilt ær han faar .i. hemsokn. Nv kunnu före faræ. ok viliæ flyæ. alt ﬂet ﬂer fa .i. garﬂe æller a tomptenne. ﬂet ær alt vgilt. Nv æn ﬂer aghæs viﬂer .i. garzliﬂi. oc fallæ föter innan oc houoﬂ vtan a ﬂem hemsokn giorﬂe. væri vgil›er. Fallæ föter vtan oc houoﬂ innæn. væri gil›er. ﬂy at ﬂæﬂæn fiol houoﬂ sum föter stoﬂo.

5. Nv kan ﬂæn löpæ or sinum garﬂe ær ﬂer riﬂu hem at. dræper slar æller hugger. siﬂan ﬂer como or hans garﬂi. böte æptir lanzlaghum. far han sar æller værﬂer dræpin. siﬂan han com or sinum garﬂi. ﬂa böte ﬂer æptir lanzlaghum ﬂæt giorﬂo.

6. Nv far ﬂen sar hemsokn giorﬂe æller varﬂer dræpin. oc giorﬂe ingin scaﬂa. ﬂa væri vgilt ﬂet han fik. oc huarte han flyr eig friﬂ. eig hans bo skiptis.

7. Nv hittis men i garﬂi sattir oc skiliæs vsattir. ﬂær ær eig brutit ezöret. vtan han ganger or garﬂe siﬂan han varﬂer vreﬂer oc hæmtær sik hiælp oc vapn. oc ganger sua ater .i. garﬂin hugger slar æller dræper. ﬂa hauer han oc allir ﬂe meﬂ hanum varo brutit ezöret.

8. Nv a ﬂen friﬂ biﬂiæ husit ægher oc hemæt. oc ﬂen a boskipti oc swa bötrenæ sum farin fik. Nv hauer annar bönænæ. en arwi manzcins sum dræpit sik. ﬂa skal han biﬂiæ fore hanum sum husit agher. oc sua brat han hauer fore hanum biﬂit. oc han hauer böt viﬂ konongen. ﬂastempne siﬂan draparænum annat ﬂing. oc vinni han sua sum i drapamalum skils. oc fari ﬂo friﬂlös firi hans aruum. ﬂer til han hauer böt viﬂer ﬂem. siﬂan han hauer böt viﬂer aruanæ.wari saklös baﬂe fore kononge oc hæræﬂe. fore ﬂerre friﬂlösönne. ﬂy at han hafﬂi förre böt viﬂ konongen. Nv en han ær lanboe hem sokn göres til. æller hauer lænt hus æller legt. far han æller nokot hans hionæ. sar. drap skeno æller bloﬂuiti. ﬂa a han baﬂi boskipti oc saræboter oc friﬂ biﬂiæ. Nv æn annar man far ﬂæn lanboens garﬂ söker. sar skeno. bloﬂuiti. æller varﬂer dræpin. ﬂa a han boskipti. oc böter sum sarit fik. æller drapet. oc ﬂen biﬂi .i. friﬂ sum iorﬂeghænden er. oc eig lanboen. vtan iorﬂeghændin göre gyærningenæ. æller han visæ ﬂit skaﬂæ at göræ. ﬂa biﬂi lan›boen i friﬂ.

9. Nv hemnis man a sæt mall. oc böt. han hauer brutit ezeret. ﬂa skal nempden ﬂet vita huat helder annar skilnæﬂer com ﬂerre mellum æller eig.

10. Nv ma man eig hemnæs æptir böter festær. vtan han bryter ezöret. vtan ﬂe æru eig borghaﬂær. oc sua se fore skilt at. bötes eig innan ﬂæn dagh er ﬂör lagﬂo. ﬂa matto ﬂö hemnæs. en varﬂæ bötrenæ borghæﬂær. ﬂa skal bötrenæ af borgharænum kræfiæ oc eig hemnæs. hemnes han siﬂan böter æru borghaﬂær. ﬂa briter han ezöret. Nv en nokot er böt af botom. ﬂa mughu ﬂe eig hemnes.

11. Nv ma man eig hemnes a annan en giærﬂin giörﬂe. hemnir han sua. ﬂa bryter han ezöret. ﬂa skal hæræznempdin wita huat hel›er han hemdes a ﬂen sama sum giærﬂinæ giorﬂe. æller a annan. giorﬂe ﬂen sami eig giærﬂinæ a han. ﬂa skulu ﬂe ﬂet witæ. huat heller com annar skilnæﬂer ﬂerræ mellin. æller han hemdis a han. en han hemdes a han. ﬂa hauer han brutit ezöret.

12. Nv taker man kono meﬂ wald. han hauer brutit ezöret. synis a kono a clæﬂom hennær. æller a manninom ﬂem kono ref. æller op oc akallan. ﬂet skal hæraznemp› vitæ. huat ﬂær er sant vm. Nv brytz han viﬂer hanæ oc giter eig sin wiliæ fræmt. sliter clæﬂi henner. höres op oc akallan. ﬂa hauer han brutit ezöret.

13. Nv siter maﬂer firi aﬂrum a ﬂings wægh. æller kirkiu wagh. oc vil dræpæ sarghæ æller bæriæ fir en han comber til ﬂings æller kirkiu. dræpær hugger æller slar. bloﬂuiti. ﬂa hauer han brutit ezöret. Nv comberskiælnæﬂer mannæ mællin a ﬂinghwægh æller a kirkiuwægh. oc eig af langre auun›. far annar drap af andrum. ﬂer er eig brutit ezöret. Siter maﬂer fore adrum a ﬂingwægh æller a kirkiuwægh. oc en ﬂo at han vildi scaﬂa gioræ. oc giter eig. ﬂa er sköt höter meﬂ litlo böter. Nv hugger klæﬂe æller vapn annars. skiuter æller skiuwer a ﬂingwægh æller kirkiuwægh oc comber eig bloﬂuiti .i. ﬂa dyli meﬂ tolf mannum æller böte. III. marker.

14. Nv ›ræper maﬂer annan. hugger æller slar bloﬂuiti a ﬂingi æller i kirkiu siælfri. ﬂa er brutit ezöret. vtan ﬂet se meﬂ vaﬂæ. ﬂy at ﬂær ægho allir friﬂ haua.

15. Nv a man friﬂ hem til sin af ﬂingi oc fran kirkiu. huar sum gör gerningh a han för en han comber hem til sin. ﬂa hauer han brutit ezöret. Nv riﬂer maﬂer til pænings öl för en han hem comber æller annar staﬂ fyr en hem. sitia hans vuini fore hanum. dræpæ æller sarghæ. ﬂa haua ﬂer eig brutit ezöret.

16. Nv æltir man annan af ﬂingi. æller af ﬂings stempnu æller af andræ stempno. ﬂær man skal eﬂea sea æller gangæ. ﬂær brytir ﬂen sum ælter ezöret. en ﬂo at engin acomæ comber a han. ﬂy at engin ﬂorﬂe sökiæ æller sæctæ före hözlom. ﬂet skal hæraz nempdin witæ. huat helder han flyﬂi ﬂrængder æller siælfuiliæn›is. æller hin ælti han af ﬂingstempnonne. Nv a han friﬂ heman fran sin. oc til stempno. oc sua ater hem til sin. dræper man han æller lsar bloﬂuiti æller sarghær. a wæghan til stempno æller fran. ﬂær fore at han stempde æller siunætting giorﬂe. æller eﬂa sa. æller gangæ. Firi ﬂesse fiughur mall. ﬂa hafuer han brutit ezoret. Nv sitiæ ﬂer a wægh firi hanum. oc gita eig dræpit. sarghat æller slæghit bloﬂuiti. ﬂa ær hötter sköt bötter

17. Nv leﬂer maﬂer man til stoks oc hugger af hender æller föter. ﬂa hauæ allir ﬂe ﬂer meﬂ waro brutit ezoret. komber ﬂet i vapnæ skiptæ ﬂerre i mellin. ﬂa er eig ezöret brutit.

18. Nv hemnæs maﬂer a konongs ›om. dræper æller hugger fulzære æller slær æller hemnes a man ﬂær fore at han witnæﬂe amot hanom fore konongs dome. æller hemnis a han siﬂan hauer sak sæt æller sit fæﬂerne laghlikæ wart firi hanum. hempnis han ﬂær firi. ﬂa hauer han oc allir ﬂer meﬂ hanum waro brutit ezöret. ﬂa viti hæraznemp›in. huat helder han hæmndis ﬂes. æller com annar skiælnæﬂer ﬂerræ mellin.

19. Nv riﬂer maﬂer hem at adrum oc waldförer han or sinum garﬂe ﬂa en ﬂy at eig hus bryter. æller gör engum bloﬂuiti .i. garﬂinum. ﬂaghær han comber or garﬂinum. binder han fullum bandum. dræper hugger fullum sarum. æller stokkær. ﬂa hauer han brutit ezöret. vtan ﬂet se kononngs domber. æller annars ﬂes buﬂ sum konongs ›om hauer. æller leﬂes oc a han sander ﬂiufnæﬂer. æller taks or husum hans meﬂ ransak sander ﬂiufnæﬂer.

20. Nv æru ﬂesse mall sum för varo sagh› konongs ezöre. huar ﬂem bryter horo marghir ﬂer æro alz saman. ﬂa haua ﬂe allir forwærkæt ﬂy ﬂör agho. vtan iorﬂenæ. oc biltughæ vara iuir alt rikit ﬂerræ goz skal skiptæs .i. ﬂre lote. en lot malseghan›æ. annan konongi oc ﬂriﬂiæ hæraﬂi. Nv forwærkæ ﬂer eig ﬂerræ barnæ lot. oc eig ﬂerræ husfru lot. oc engsis ﬂes lot .i. bo a meﬂ ﬂem. vtan ﬂerre lot ensammæ. ﬂy at engin a annars lot at forwærkæ. for ﬂy at huar scal sinæ sak ensammæn bötæ.

21. Huar sum ﬂem halder æller föﬂer meræ en et mal. æller hiælper ﬂem til nokot ilt at göræ. æller weter ﬂem nokræ forwist siﬂan ﬂer warﬂæ biltugher. böte. XL. marker. æller dyli meﬂ. XII. men at han gaf eig biltughum manni daghur æller natorﬂ. oc han visti eig at han biltugher var. Hauir han haldit han. ﬂet scal hæræznempd› witæ. wæriæ æller fællæ han ﬂet ær. XL. marka sak. en firi natorﬂ oc daghur. böte. III. marker. æller dyli meﬂ tolf men. æn kirkiu sokn æller fiærﬂungs hæræt. æller oc alt hæræt hauer samuistas meﬂ hanum. böte sum sagt ær.

22. Nv aghu ﬂer biltughi wæræ. ﬂær til ﬂen biﬂer for ﬂem er ﬂer brutu wiﬂer æller hans arfwær. æller ﬂen husit a oc hemet. ﬂagher han biﬂer firi ﬂem. ﬂa skal kononger ﬂem friﬂ giuæ. oc ﬂer giui kononge. XL. marker. ﬂet ær hans en sak.

23. ﬁet er. XL. marka sak at sæliæ frælsan man. ﬂet er. XL. marka sak. at dræpa friﬂhelhan man. Firi all niﬂings wærk. vtan ﬂet man skal rymæ firi. III. IX. marker firi giærﬂ. oc III. IX. marker firi niﬂings værk. taker. II. IX. marker sak söke. oc. II. IX. marker kononger oc. II. IX. marker haræﬂ.

24. All ezöre skal sua skiptæ. först skal husfru lot af göræ oc. III. marker æn hun ær vbrutlik. siﬂan scal .i. ﬂry skiptæ. taker en lot malseghandi annan hæraﬂ oc ﬂriﬂiæ kononger.

25. Nv skal iuir alla eﬂzöre hæræz nemp› af ﬂy hæræﬂe sum gyærﬂen war gör. wita hwat ﬂer ﬂr sant vm. Nv skal hæraz höfﬂingi ﬂeem a ﬂingi byltughæ leggiæ. ok alla ﬂeem vp tæliæ. sighær hærazhöfﬂinge sik egh ﬂeem vita vp tæliæ. ﬂa skal annan dagh vndir taka. ok ﬂæt sannastæ letæ. siﬂan skal han a ﬂem dagh till fara ær takin ær firi nempd a ﬂingi vp tæliæ. ok ﬂee han ﬂa vp tæll skulu byltughir wara. ok eig dyliæ. Nv ma han eig eeﬂ ﬂær firi ganga Eig. XII. manna eeﬂ. eig twætyltæn eeﬂ. eig ﬂrætyltan eeﬂ. hwar eﬂ ﬂær firi gangær. ﬂa böte firi vlagh sum skils.

26. Nv ma eig ﬂæn skaﬂan sik witnæ sökiæ æller stæfnæ vp a ﬂæn skaﬂan gyorﬂe fyr æn næmpdin hawær wært æller fælt firi eﬂzöreno. vtan han skal fara till ﬂings. ok vpenbara ﬂæt ﬂæt malet. ok siﬂan skal malet standæ quart till hæraznempdinnæ. gans nokrum vitnum a fyr. ﬂa æru ﬂeen vgil›. Nv en næmpdin fællir. ﬂa ma han eig firræ sökiæ ﬂy at han ær byltughær. Nv æn næmpdin wær han firi eﬂzöreno. ﬂa ma han siﬂan sökyæ. hwat ﬂæt var hælder drap saar bloﬂviti æller skenæ. swa ok ﬂæn gyærﬂena giorﬂe siﬂan næmpdin hauer vart han firi eﬂzöreno. dyli meﬂ eﬂe æptir lanz laghum.

27. Nv all ﬂe maall sum kononx eﬂzöre æru skulu slitaz meﬂ luctri hæraz næmpdinne. ok hærazhöfﬂingi hofﬂe eﬂen syæluer.

28. Nv ma een man hemsokn göræ. ok eﬂzere brytæ. æn fyrræ matte eig en man hemsokn göræ æller eﬂzöre brytæ. æn eﬂzöret gafs.

29. Nv ma eig konæ eﬂzöre brytæ. ﬂy at hon ma eig byltughæ faræ. Nv ma eig owormaghe. eﬂzöre brytæ. kæris ﬂæt til hans. ﬂa skal næmd swæriæ han varæ femtan æræ gamblan. Nv ma ﬂræl eig eﬂzöre brytæ. ﬂy at han ma eig byltugha faræ. vare ﬂæt swa at han matte byltughær faræ. ﬂa bruti han giærnæ eﬂzöret. ﬂær til at han matte byltughær wæræ. Nv æn han kan eﬂzöret brytæ. ﬂa skal ﬂæn ﬂrælin a. bötæ attæ örtughær ok. XIII. marker. ﬂa æn bonden wil eig bötæ firi han a fyuurum laghæ ﬂingum. ok a fyurum laghæ stefnum. ﬂa skal ﬂrælin vp hengiæ wiﬂer garz li›h. sum han aa.

30. Sættæs mæn vm orﬂæ skipti. faar nokor ﬂærræ af andrum siﬂæn dræapp sar æller skeno. æller bloﬂuiti ﬂær ær eig brutit eﬂzöret.

31. ﬁættæ lysti ok konon byrghir. at huilkin man slar til blamæ æller til bloz æller dræper sin husbondæ. hwat han ær helder leghuman æller trogiuin man. ﬂa hauær han brutit eﬂöret.


	8.
Fæstir nokor kono æller mö manne. ﬂæn sum eig ær rættær giptær manböte. III marker firi fæstningæ raan. ﬂeem sum fæstinga male rænter ær. eig ma ingin fæstæ æller giua vtan hænnær ia æller viliæ. eig ma ok ænkiu fæstæ æller firi gipt hænnær skiliæ. vtan rættær giftar man. æller ﬂæn hans lof hafuer fanget. hwar sum fæstir mö æller ænkiu. æller firi gipt skil. vtan ræt giftærmanz iaa ok viliæ. ﬂa böte firi gift. XL. marker ok III. marker firi fæst rættom giptær manne. sum faﬂer ær giftær man dottor sinnæ. æn han liuande ær. ær eig faﬂer till. ﬂa skal ﬂæn ælste oc skildæste maﬂer a fæﬂærne giftær malum raﬂæ. æn han hittis innan fæmtæ man. ﬂæn skilder ær kononne. ær ingin innan fæmtæ man kononne skylder a fæﬂærnit ok hittis skyldære a möﬂærnit. ﬂa skal han giftær malum raﬂæ. at skuldæ fæmtæ maﬂer giftær malum raﬂæ. ﬂa matte han baﬂe kono byﬂiæ oc firi gift skiliæ. hauær konæ broﬂær æller bröllongæ. æller frænder flere æller fære. ﬂe sum firi giftær malom agho raﬂa. sum fyr ær sakth. ﬂa skal ee ﬂæn ælsti af ﬂem skildæstu giftær malum raﬂa. oc vingiæf taka. Eig ma owormaghi giftær malum raﬂæ. æller vingiæf takæ. æn ﬂo at han skyldæstær se. ok arf taki. æru sunder kollæ broﬂer kono giftær mæn ﬂa skal ee ﬂæn ælzsti broﬂe aa fæﬂærnit giftær malom raﬂa. hwat han ær hælder synderkollæ æller samkollæ. Giptæs frælsgiuæ raﬂe ﬂæn skyldaste af ﬂeem hana .i. æt tok meﬂ sik giftærmalum hænnær. æn eig liuær ﬂæn sami .i. æt tok hana. giptis ambot raﬂe ﬂæn giptærmalom sum hana aghær

	9.
Um nokor will annan til swar stefnæ. Ingin æghær dömæ vtan swar af rættom swarandæ. vtæn vm særlik mall. sum liuflikæ standæ wt skriwin i laghbook warre. Nv hwar swm wil annan til swar stemnæ. ﬂa stemni han aa ﬂingi æller aa allhelghum daghe firi sokn. ﬂa ær laghstemt. komber stæmder till swar. winne ﬂæn ﬂærræ ræt hawær. ok lagh meﬂ haldæ. komber eig laghstemder till swar aa fystæ lanz ﬂingi. adru æller ﬂridiu. hawær ﬂæn stæmdi. ﬂingx mannæ vitu. ﬂerræ ﬂa aa lanz ﬂinge waro. at han war a allum ﬂrim ﬂingum meﬂ atalu sinni. ﬂa aghær laghman vtan swar fældan dömæ. sum lagh sighiæ. at allu ﬂi sum atalæn ok akallan fyst stod a ﬂingi. ok han stemdis æn laghlikæ stemt war. ok atalæn sum fyr ær sakt. ok stande ﬂæn domber swa skilder sum swarande siælwer wiﬂ vare. ær eig ﬂæn stemdi meﬂ aa talu sinne a allum ﬂrim ﬂingum. ﬂa ær onyt stemnæ hans. §.1. sighær nokor sik eig laghlikæ stemdæn waræ æller laghlikæ forfal swa at han gat eig til swaræ komit. bæra ﬂinx mæn viaflik witni. æller ok soknæmæm ﬂe a alhelghum daghe at kirkiu varo. ﬂa ær laghstemt. bæræ ﬂe witne ok ﬂo iaflik witi meﬂ tylftær eﬂe. ok twæggiæ bolfastæ mannæ witnum. ﬂe ﬂa a ﬂingi waro. æller ok at kirkiu. at han stemdi laghlikæ ﬂa. ﬂa ær ok laghstemt. bæra ﬂings mæn. ok soknæmæn. iaflik witne. ok ymislik. ok gita eig eﬂ gangit. ﬂa ær eig laghstemt. Nv ægher at laghastemnum lagha forfall firi standæ æn ﬂe til æru. fystæ æn han siuker liggær. swa at han giter eig til swara komit. annat ær hærfærﬂ land at wæriæ. ﬂriﬂia æn kononger hauer hanum bodh sænt. fyærﬂæ æn han vtanrikis ær. hwar sum giter forfall sik af ﬂessum. meﬂ tylftær eﬂe. wæri ﬂæt saklöst firi stemnu skluldi eig stemder til swars komæ. ﬂa fingi eig spakmænni ræt. af widﬂærlikum. ok æn siﬂer af ofæfli sino. §.2. Wil nokor annæn til swar stemnæ. annattwæggiæ til fiærﬂungx ﬂings. æller hæraz ﬂing. ﬂa stemni hanum firi ræfsingæ ﬂing. wm host æller maﬂer stemdær tilswar vm varﬂing. ok komber eig fyr luctær ﬂinget haft ær. wæri friﬂlös wiﬂær alt hæræﬂæt til han til swara komber. stemnis ok nokrom firi host ﬂing. væri lagh samu. §.3. Engin stem›ær aghær ok a nokrom ﬂingum til swar komæ. vtæn aa lanz ﬂingi æller wærﬂingum æller höftﬂingum sum fyr ær sakt.

	10.
Allær byær bygningær liﬂ garﬂar boor tyældrubruth aa yrkiur aa slator yhan› fiær akærnaam. In takit fæ a garﬂælöso. skal næmdamaﬂer iuir alt sit skiri fram sighiæ. i fram sægn sinni. ok wæriæ æller fellæ. eig agher oc han nokræ flere sakær fræm sighiæ. vtan han vili ællighis all annur kiæro maal. ﬂe til næm› aghu at liggiæ. skulu wæriæs æller fællæs. ﬂær giærﬂ giorﬂis. hwat ﬂæt ligger till fyærﬂunxnæm› æller hæræﬂ. brytær oc nokor ﬂe bruth sum han agher meﬂ laghum wizorﬂ haua. sik at haua. taki vitni ﬂær han bröt. ok væri firi sinum garﬂi. ﬂeem ﬂær skal ok han firi all brut böte. kononge ok hæræﬂe. naar ok hwar hanum sak gifs.

	11.
Uiliæ mæn lotæ ok laghskiptæ sin i mellin. ﬂa skal endagh til takaz. ok iampkyrnis mannum buﬂ sændæ. ﬂer skulu ﬂeræ i mellin iampnæ. ok howoﬂ lote læggiæ. ok hwar sins lestum æptir swæriæ. at ﬂeer eig rættære vita æller iampnære kunnu ﬂerræ mellin skiptæ. siﬂan skal lot i læggiæ. ok guﬂ domare waræ. nyute hwær ﬂæs hanum lotær til faldær. eig mughu howoﬂ loter ryuuæs siﬂan swa giort ær. skil ﬂeem a siﬂan haui ﬂæn wald ok vizorﬂ laghfangit wil witæ meﬂ twænni tyltom ok twænni witnum iampkyrnis mannæ. ﬂe viﬂ varo. ﬂa ﬂer laghskiptu sin i mellum biﬂi s. s. g. h. ok. v. s. at han fik meﬂ lot ok lagha skipti. ok ﬂy aghær iak. ok ﬂu eig. §.1. ær nokor ﬂerræ mishaldin i skipti sinu. ok talar aa innan næstu ﬂry aat. ﬂa skulu æn iæmpkyrnis mæn ﬂæt ﬂerræ i mellin iæmpnæ meﬂ vizorﬂom. oc eig howoﬂ loter atær ganga. mæﬂæn lagha loter i kom. talaz eig æ innæn ﬂry ær ﬂe næsto siﬂæn ﬂeer skiptu sin i mellin. aghe ﬂa hwar sum fangit hauer. ok wæri meﬂ twænni tyltom ok tweni vitnum. at han fik meﬂ lot ok lagha skipti. ok siﬂæn hæft ok hæfﬂæt. ﬂry ær æller ﬂrim længer. oilt ok klandæt. sum lagh sighiæ. ok ﬂy aghær iak ok ﬂu eig. §.2. Nv kunnu ﬂeer arf sin i mællin skiptæ meﬂ sæmiu. ok eig meﬂ lot ok lagha skipti. stan›er ﬂæt all ﬂry aar ok ﬂrim længer o kyært. ok vtan lagha atalu ﬂerræ mellum. wære laghfangen hwarium sin lotær sum han meﬂ sæmiu i skipti fik. Talær nokor ﬂerræ laghlikæ aa innæn næsto ﬂry aar wæri skipti ﬂerræ i mællum ogilt. ok bæri hwar ﬂerræ ater swa mykit. oc swa got sum han fik i skipti sinu meﬂ sornom eﬂe. hwat ﬂæt ær iorﬂ æller lösæ pæningæ. §.3. Faar nokor i skipti sino o hemolt iorﬂ æller löse pæningæ. ok giter eig meﬂ laghum wart. ﬂæt skal aldræ ﬂerræ skaﬂi waræ. sum saman skyptu. ok eig hans ens samins ﬂæt i skipti fik. ee huro lengi skipti stander. hawær ﬂry aar æller ﬂrim lenger. vtan nokors ﬂerræ loter se framleﬂis ærf fallin fyr æn atalæﬂis. stande ﬂa hanum firi ærfﬂæ vitu fæﬂærnis æller möﬂernis. §.4. Takær maﬂer æller konæ ærf ﬂæn manböter fylghir. æru ﬂen oskyld. ﬂeem dræpnæ. take ﬂem arf sum meﬂ laghum aghær at hawæ. ok manbötrenæ gangæ ater i æt ﬂæs dræpnæ. ﬂeem sum hanum ær skyldæster. hwat ﬂaar varo fyrræ festær. æller ofestær. ok ællær æterböter sinæ. ﬂy at eig ma oskyldær man böter æruæ firi skyldæn. Nv hwar sum annan dræpper. dör fyr æn han böt hauær. ﬂæn skal botum wærﬂæ draparans arf taker. til ﬂæs böt ær. hwat ﬂæt ær konæ æller maﬂer. ee i huro marghær ærfﬂir ﬂæt komber. hwat han ok minnæ æruær æller meræ. §.5. Wil maﬂer æller konæ arftaknæ oﬂolz iord sinæ sæliæ. oﬂol watn æller oﬂol watn wærk. ﬂe ok ærftakin æro. ﬂa skal ﬂen sæliæ wil. arfwm sinum laghbyuﬂæ a lanzﬂingi hæræﬂ. æller fyærﬂunx. ﬂaghar enom af arwm laghbuﬂit ær. ﬂa er allum ﬂem. hwat aruær æru flere æller færre. synætting skal firi aruæ goræ slikum han vil. ok eig in haldæ oræt laghlikæ byﬂiæ han til ﬂings komæ. af ﬂingi manæﬂæ dagh til læggiæ. at köpæ arftaknæ oﬂol iorﬂ vatn ok oﬂol vatn wærk. sum eghan›e sæliæ wil. ællir æruær ﬂe a manæﬂæ dagh komæ. löse hwar ærfﬂæ lot. komæ eig ællir löse arue ﬂem sum komber ok wæri hans. komber ingin ﬂerræ a manæﬂædagh til taknum. ok wæri gillt ﬂem köper. ﬂæn laghbiuﬂer ok iorﬂ wil sæliæ. skal mætanz orﬂ a ﬂingi fram sighæ. Eig ma han af nokrom minnæ takæ. æn swa sum mætanz orﬂ af ﬂingi a kom. æn arui wil lösæ. §.6. Nv æn arui sighær ﬂæn for minnæ köpt haua. sum köpte æn a ﬂingi mætit war. ok hin for minnæ salt hauæ sum saldi. æller ok ﬂæn salde. sighir sik for minnæ salt hawa. ﬂa hwat helder ær. aghe ﬂæn wal› ok wærn oc wizorﬂ meﬂ köpe festi oc vmfærﬂ fangit hauær. wæriæ meﬂ twænni tyltom oc twænni witnum. twem ﬂem varﬂæﬂe wærﬂeno. ok twem ﬂem wiﬂ varo ær værﬂ vt galz. b. s. s. g. h. ok. vattum sinum. at han fik ﬂa iorﬂ vatn æller varnwærﬂ meﬂ fæst ok vm færﬂ fore fæ ok fullæ öræ. æptir ﬂy fyst mætit war a ﬂingi. ok eig for minnæ. gitær han lagh gangit. stande sum giort ær. giter han eig ﬂa skal arui lösæ ﬂæn vill. af næstæ lanzﬂingi manæﬂæ dagh taka. halvæ iorﬂ köpæ. lösæ meﬂ sornom eﬂe for swa wærﬂ sum finz meﬂ skiællikum witnum. at hin vt galt sum köpte. lösæer han eig sum sakt ær. ﬂa komber han eig siﬂan lösnom wiﬂær. vtan aghe ﬂæn köpt hauær. §.7. köper nokor iorﬂ watn æller watn wærk. ok ær eig lagh buﬂit. ﬂæn sum lösæ aghær. löse innæn ﬂry aar förræ lagha hæfﬂ a kombær. fore swa wærﬂ sum annar köpte. losær eig ﬂæn lösæ aghær innan ﬂry aar. aghe ﬂæn sum köpte. ﬂy at han ﬂa meﬂ laghum fangit hauær. vtæn ﬂæn lösæ atte haue lagha forfal. ﬂættæ at han vtan kononx riki ær. swa at ingin inrikis iæmpskillær. at lösa. ﬂo innæn næsto ﬂry aat. siﬂæn han in kombær. löser eig iamskildær ﬂæn inrikis ær a lagha stempnudagh. ﬂa faar han eig vitu til ater at lösæ. siﬂæn han in komber. lösær ﬂæn ok iamskildær ær oc inrikis. ﬂa aghær ﬂæn vitu. vtanriki ær atær at lösæ ærfﬂæ lot sin af hanum innæn manæﬂædagh af lanzﬂingi til taknum æptir ﬂy sum ærfﬂæloter var ﬂa iorﬂ ater löstes a ﬂo at hun var fræmleﬂis i ærf fallin. §.8. Swa skal kono ok owormagha laghbyuﬂa sum maghandæ manne. löser eig konæ æller owormaghæ mals man a manæﬂæ stempnu sum fyr var sakt. ﬂa ma eig owormaghe ater losæ. siﬂan han til maghandæ aar komber. vtæn ﬂæn vili sum köpte æller aruær hans. §.9. Sigher maﬂer arftaknæ oﬂoliorﬂ vatn æller varnwærk eig laghbuﬂin varæ. ﬂæt liggær til ﬂings mannæ vitnæ. bæra ﬂings mæn iaflik vitni. ok ymslik. ﬂa æghær ﬂæn værn oc wizorﬂ. sik kallæ laghbuﬂit haua. æller aruæ hans. æn han döﬂær ær. at swæriæ meﬂ. XII mannæ eﬂe. oc twem bolfastæ mannæ vitnum. ﬂa a ﬂingi varo han laghböﬂ. b. s. s. g. h. oc. v. s. oc helghædomæ han a halder. ok twem. XII. mannum at laghböﬂ iorﬂ a ﬂingi. sum lagh sighiæ. siﬂæn stande sum giort ær. §.10. Wil nokor flat faræs. ﬂa skal a ﬂingi laghbiuﬂæs aruum sinum hwat ﬂeer æru flere æller færre. swa sum fyr var sakt. vm iorﬂ arftaknæ. ængin ma sik ok enom af arfwm flatfara. æn allir a manæﬂædagh til komæ. ok byuﬂær hwar sik til. at föﬂæ ok klæﬂæ æptir ærfﬂæ lot sinum. §.11. hwar sum skiptir oﬂol iorﬂ i iorﬂ oc giuær pæningæ till. æru wærﬂhöræ til gifnir. bætri æn iorﬂ. ﬂa skal laghbiuﬂæ sum fyr ær sakt. ær wærﬂ minnæ. ﬂa skal eig laghbiuﬂæ. löser ok nokor laghfeld brut sin meﬂ iorﬂ. ﬂa skal eig laghbiuﬂa. wil oc ﬂæn sum iorﬂ köpt hauer. æller ﬂighat köpæ iorﬂ i iorﬂ. ﬂa skal eig laghbiuﬂa ﬂeem sum han af kopte. æller ﬂa swa sum arue arftaknæ iorﬂ arfwm sinum sum fyr ær sakt. Nv æn ﬂæn sum iorp göpt hauer firi lösæ öræ æller oc ﬂighat. vil sæliæ firi lösæ öræ. ﬂa skal han laghbiuﬂa ﬂeem sum hanum salde æller gaf. vndan takne siælægift sum ingum skal laghbiuﬂæs. morghongiæf ok hemgiæf skal laghbiuﬂæs arwm. ok eig ﬂeem sum gaf. ﬂy at ﬂet ær fult fagn iorﬂær sum lagh ok laghbok sighir. skiptær nokor ioræ arftaknæ i iorﬂ adræ. vil ater sæliæ ﬂe han firi tok. ﬂa skal han hanæ laghbiuﬂæ arfwm sinum. ﬂy at ﬂæt ær ﬂa arftakin iorﬂ han firi arfﬂæ iorﬂ sinæ tok. ær köpt iorﬂ skipt æller giuin. skipt i adræ iorﬂ. ﬂa skal ﬂe firi toks. eig længer laghbiuﬂæs. swa skal oﬂol iorﬂ watn ok oﬂolwatnwærk artakin kööp æller giuin laghbiuﬂær sum fyr ær sakt. swa ok almænninx iorﬂ. æn ﬂo at hon ær af meﬂ vin ok vitni vingæn sum lösöræ. Hauer kirkiæ æller kloter iorﬂ laghlikæ fanget meﬂ giæf. hanæ skal eig laghbiuﬂa. æn sæliæ vil. hauær kirkiæ æller kloster iorﬂ kopt. ok vil ater sæliæ for lösæ öræ. ﬂa skal kirkiæ ﬂa iorﬂ laghbiuﬂa sum bonde. §.12. Giuær maﬂær æller konæ iorﬂ bort æller lösæ pæningæ. ﬂæt sum lagh sighiæ vtan arwæns ia ok viliæ. væri gilt mæn han liuær sum gaf ok eig længer. æn arwæn atalær innæn ﬂry aar æptir han doﬂan. æro flere aruær til æn en. ok haua sumi iaa sit til tiuit. stande i lot hans iaa sit til gaf. ok ﬂeem ne saghﬂe ma ﬂæt eig vndan gangæ. ﬂy at ingin aghær annærs bort at giuæ. vtan hans iaa ok viliæ. §.13. Dræper maﬂer man til ærfs meﬂ viliæ wærkum. han skal eig aruæ hans varæ. sighær han at han drap han meﬂ vaﬂæ wærki. ok eig meﬂ viliæ. ﬂæt skal lukt hæræz nemp› i ﬂy hæraﬂe giærningen var giör. vita hwat han drap han meﬂ vaﬂæ æller viliæ. ok hæræz hofﬂinge hofﬂe eﬂen. ok siﬂæn swæri hwar vætte sins lestom. dræpær han meﬂ waﬂæ. ﬂa skal han arf takæ. drap han meﬂ viliæ. ﬂa skal ﬂæn arf taka skyldæster ær ﬂem dræpnæ. sum eig drapp ok aldrigh sik meﬂ viliæ til arfs drap. §.14. Dræpær maﬂer man meﬂ viliæ æller kono. barnum sinum til arfs æptir moﬂer ﬂerræ döﬂæ. ﬂa skulu ﬂo barnen arf taka. ok ﬂo ﬂen skildaste möﬂærnis frænde. vnder sinni gömo hauæ. til ﬂe maghande æru. ok til skiæls komin. ok dottær a giptærmal ganger. ok eig faﬂærin sum drapp. Nv æn nokor af ﬂeem sizskinum dör barnlöst. faﬂirin liuande. ﬂa ærui ﬂerræ sizskini hwart annat. sighir faﬂirin ﬂæt meﬂ vaﬂæ giort haua. oc eig meﬂ viliæ. æller oc annær skilnæﬂær ﬂerræ mellum. ok eig han til arfs drapp. ﬂa skal hæraz nempd af ﬂy hæræﬂe giærningen var gior innan. vita hwat ﬂæt var meﬂ vaﬂæ æller viliæ. æller annær skilnæﬂær kom ﬂerræ mellum. oc hæræz höfﬂingin hofﬂe eﬂen. ok siﬂan swæri hwar vætin sins lestom. var ﬂæt meﬂ viliæ. misti arf sin sum fyr ær sakt. var ﬂæt meﬂ vaﬂæ æller andrum skilnaﬂe. ﬂa skal hon æller han eig arf mista. Dræpær kona man meﬂ viliæ sinum til arfs. vari lagh samu. §.15. Dræper maﬂer kono sinæ til arfs. eig ma hon ﬂy helder arf sin mistæ. vtan hon se i raﬂum meﬂ bondæ sinum. æller eig ok hæræzhöfﬂingin hofﬂe eﬂen. ok siﬂan swæri hwar vætti sins lestom. falz hon at. takæ eig ﬂæn arf. ﬂæt skulu börn ﬂerræ takæ æn ﬂe til æru. æru eig born til. taki ﬂæn skyldæstæ æptir ﬂy sum lagh sighiæ. §.16. ﬁessum lundum skal arui skiptæz. iampnskildæ mællum swa at allir æro ﬂeer sum ærua. af mannæ alf vt komnir. ﬂa take maﬂer twa lote. ok kona ﬂriﬂyung. æru oc allir ﬂeer sum æruæ. af kono alf vt komner. taki samulund. ok i allum ærfﬂum. ﬂa taki konæ arf. ok taki sin lagha lot. æptir ﬂy sum skils. Nv ær maﬂer af mannæ alf vt komin. ok annar af kono alf. taki ﬂæn twa loti. af manni kom ok hin ﬂriﬂiung. ær maﬂer af kono alf vt komen. ok kona af manne. ﬂa takær swa mykit kona sum maﬂer. ær maﬂer af mannæ alf oc konæ af kono alf. ﬂa taki fyuræ loti han ok hon fæmtung. Nv æn konæ ær af kono alf vt komin. ok annur af mannæ. ﬂa taki hon twa löte af manni kom ok hin ﬂriﬂiung. swa skulu ællir arf skiptæ. hwat ﬂeer æru flere æller færre iampskildir sin i mellum. taki swa hwart vp viﬂ annat sum nu ær sakt. ok skiptis æptir mantali. ok gange aldre arfwer i kollæ skipti. vtan ﬂeer wari sin i mellin osklder. ok hanum iampskilder ﬂeem ›öﬂæ. ﬂa taki swa mykit een sum flere. hwat ﬂæt ær hæl›ær konæ æller maﬂer. Nv æn twee dælæ vm arf kallær annær sik nærme waræ arfue. ﬂa taki ﬂæn ﬂerræ sum fyrræ ær at tali i ættær træno. §.17. Takær maﬂer æller konæ. ærf ﬂæn sum manböter fylgher. æru ﬂeen oskil› ﬂeem dræppnæ. taki ﬂæn arf sum meﬂ laghum aghær at havæ. ok manbötær gange ater i æt ﬂæs dræpnæ. ﬂem sum hanum ær skylldast. hwat ﬂaar varo fyr festær æller ofester. ok ater bötrænæ sinær. ﬂy at eig ma oskilder manböter arfuæ fyri skildæn. Nv hwar sum annan ›rap. ok dör fyr han böt hauær. ﬂæn skal botom varﬂa draparans arf taker til ﬂæs böt ær. hwat ﬂæt ær konæ æller man. ee i huro marghær ærfﬂir ﬂæt komber. hwat han æruir meræ æller minnæ. ﬂy at æller laghe dræpin ogilder i botom. Swa skal ee hwar ﬂerræ bötæ sum arf taka konor sum mæn. hwat ﬂæt ær hældær kollæskipti. æller iampskilder sin i mellum. §.18. Gangær ﬂæn arfui i kollæskipti manböter fyghiæ. ær i kolle hwarium alt kunu alf. skipti swa manböte sum arue. ær maﬂer i kolle hwarium alt kunu alf. skipti swa manböte sum arue. ær maﬂer i kolle adhrum æller baﬂom een æller flere. takin ﬂe allir manböter wp. ok konor gangen fran. æru ok mæn kollom baﬂom. annæn vægh flere. oc annæn vægh færre. skipti swa manböte sin i mellin sum arue. Nv æn manböter varo fyr fester. oc borghæﬂær. æn arf i kollæ skipti fyoll. ﬂa skiptin all saman manbötær sum ærfue. konor sum mæn. §.19. Nv kunnu ﬂæt alt konor vara arf taka. ﬂen manböter fylghia. æru ﬂar iampskildær ﬂem dræpnæ. oc swa sin i mellum. ﬂa skiptin swa manböte sum arue. hwat ﬂa varo helder fester æller ofester. ﬂa at ﬂolande ær quinmaﬂer æptir faﬂur broﬂer. æller anna sin skildæn manböter mistæ. ﬂa maﬂer iamskildær ﬂem. æn eig at maﬂer vskildære. manbötrenæ vpp taka skulde. Nv æn baﬂe konor oc mæn iamskilder sin i mellin oc swa ﬂeem dræpnæ dunnu arf taka ﬂæn sum manböte fylghir. ﬂa skipti all samæn arfe sum lagh sighiæ. ok mænninir taki manbötrenæ. oc konor gange fran. æn ﬂaar eru ofestær oc oborghaﬂar. ﬂa ær fyoll. Nv æn bötær varo fyr fæstær ok borghaﬂar. ﬂa skiptin ﬂeen all saman manböter sum arfe. swa konor som mæn. swa oc manböter sum eig fylghir ættærböter. swa sum æru ﬂessen mall. halder man a wapne sinu. löper annar aa. faar bna af. ok annur ﬂylik. æller æn maﬂer fællir vndir mölnohyul. ok far bana af. æller annur ﬂylik. ﬂy at æptir ﬂylik. maal aghær eig hemd gangæ.

	12.
Um læghær æller læghære böter. hefﬂær maﬂer löskæ kono. aflær eig baarn meﬂ henni. wæri saklöst at pæningæ botum. ﬂy at ingin ma sak giua firi læghær fyr æn barn ær til komit. ok föt af moﬂor liui liuandæ æller döt. ﬂa ma sak giuæ firi læghær ﬂem sum barn a viﬂ hanæ. ok eig adrum. fore löskæ kono ma sak giuæ firi læghær. ok eig firi giptæ. Far gipt konæ barn. ﬂæn skal barn aghæ gipter ær til meﬂ laghum. eig ma optare sama manne meﬂ samu kono sak giuæ. æn en timæ. æn ﬂo at hon flere barn far. eig ma læghær barn bötær firi siælt sik vp takæ. eig ok moﬂerem firi syæluæ sinæ syn›. ﬂem skal rættær giptær man vp taka. æller ærfe hans. æn giptær man fyr dör hwat ﬂa var æller eig. eig ma læghær bötær i flere ærfﬂer gangæ. vtæn i försto ærf sum nu ær sakt. vtan han se borghaﬂar. §.1. wil nokor af adrum læghær bot vt sökiæ rætlika. ﬂa skal han til ﬂigns fara. lanzﬂing æller fyærﬂungs ﬂing. æller hæraz ﬂing. af laghmanne æller hæraz högﬂingiæ endaghæ beﬂæs. at sökyæ han meﬂ syu mannum læghær bot vt at kræviæ. wil ﬂæn sak giuær læghær barn dyliæ. dyli meﬂ toll manne eﬂeﬂ. vitne lösom a endagh till taknom. biﬂy sik oc ﬂem tolf mannum s. g. h. oc helgadomæ sum han aa halder. at han ær eig faﬂer at barnæ ﬂy han vitis. ﬂæn eﬂer skal liggiæ till fiærﬂungs nemp›. ﬂær han bor. wil nemp› ﬂæn eﬂ gildæn göræ. ﬂa skal hon swæriæ. biﬂia sik ok ﬂeem syu mannum af nemp›. h. s. g. ok helghæ dom hon a halder. at han foor a rettom endagh meﬂ lagha munhaue. reen oc eig men. siﬂan skal ﬂæn eﬂer standæ. ok eig ater gangæ. Fellir nempd eﬂ ﬂæn. böte ﬂæn barn dulde sum lagh sighiæ. innæn nestæ lanz ﬂing. æptir ﬂæt han feldis. æller leggi laghmaﬂer han friﬂlösæn. mellin æluær ok tiuiﬂæ ee til han ræt giör. §.2. ﬁættæ æru lagha böter. firi læghær firi fræls ættæﬂæ kono. sex marker. ok ﬂem taki ﬂæn ﬂa var giptær maﬂer barn fyst til kom. æller arui hans. eig ma oc læghærböte .i. flere ærfﬂe gangæ. vtæn ﬂem se borhaﬂe. Firi fræsgiuu. XII. öræ rettom giptær manne. ﬂeem sum hana tok. i æt meﬂ sik. æn eig liuer ﬂæn sami hanæ i æt tok firi ambut. sex öræ ﬂeem hanæ aghær. bær hon nyklæ eghandæs böte III marker ﬂæn læghær giörﬂe. festir maﬂer mö. ok gör viﬂer læghær fyr hon ær gipt. ok af garﬂe gör. böte rettom giptær manne laghæ böte. fæstir maﬂer ænkiu oc fytær hem. ok aflær meﬂ henni barn. ﬂær a engin sak aa. æn ﬂo at han hus bryti æptir henni. sin æller hænnær. varﬂer barn fyr föt æn öll ær giort. ﬂæt ær adelkono arn. ok eig frillu barn. ok ﬂy hetær fangin fæst ænkiæ. læghræ man kono. ok festær hanæ fyr han ær lagh fældir firi læghær. ﬂa ær læghær bööt. ok barn ﬂerræ adalkono barn. hwat hon fyr fæstis æller siﬂæn. ﬂy at ﬂaghar han bætræﬂe kononæ. ﬂa bætræﬂe han oc barnen.

	13.
I allum ﬂeem eﬂom sum vitni ok foreﬂæ agho firi gangæ. ﬂa skulu ﬂæs fyst vitni bæræ. swa ater i eﬂe stanæ. i twænni tylftom skulu fyri mæn ok tiughu vara. ok eig flere. i tolft mannæ eﬂe tolf mæn. ok ingin eﬂær ökis at mantale meﬂ vitnum æller foreﬂum. hwat eﬂom ﬂæt hæstz æru. §.1. allir tolf mannæ eﬂer. ok twænni tylftir sum laghlikæ gangazs meﬂ vitnum wizorﬂum munhavi ok dome til tacnum. skulu standæ oc eig ater gangæ. vtan ﬂee eﬂær sum laghlikæ agho til nem› liggiæ. ok særlik meﬂ skript lysir laghboc var. ﬂa gange ﬂæn eﬂer ater sum nemp› fellir laghlikæ. ok ﬂæn standæ hon gildæn gör. Nv vm twe deilæ. hwat mal ﬂæt ær. aghær annar wizorﬂ haua. ok gangær lagh ok eﬂ a lagha endaghe meﬂ dome dömdom. annær ﬂerræ agher eig vizorﬂ. ok gangær ﬂo lagh. oc eﬂ meﬂ hinum. ﬂet heter löpis eﬂer. ﬂa skal han laghmaﬂer vpp dömæ æller hærazhofﬂingi. Engin ma i eﬂe standæ æller nemp›. ﬂæn i banni ær byltughir mæn æller friﬂlöser. ﬂræll æller owormaghe. eig ma konæ i eﬂom standæ æller vitni bæræ. vtan vm ﬂæt barn fyr döpis æn ﬂæt till kirkiu kom. wm ﬂæt ær konæ fulder vitnismaﬂer. sum karmaﬂer. hwat barn fik döpilse æller eig i ytarstæ timæ manz æller kono æn doﬂsöker swa braﬂlikæ kom til. at eig giter karmaﬂer til komit. fullar nokor eﬂ sin at mantali meﬂ ﬂem. ﬂæt ær falz eﬂer fasti ok bötin allir ﬂe i eﬂe stoﬂo. vndan tacnum ﬂem eig i eﬂe standﬂ mughu. sum fyr æru nemdir. §.2. af allum twenni tylftom. ok tolf mannæ eﬂom. sum laghlikæ ater gangæ. aghær kononger enæ mark pæningæ af hwarium istaﬂæ manni. ok biskuper. III. marker af howozmanne. at kononx rætte. eig meræ hwat ﬂæt ær helder tolf mannæ eﬂer. æller twenni tylfter. ﬂy at i engom eﬂom ær howozman vtan en. eig i twenni tylftom. æller nokrom eﬂom. howozman aghær istaﬂu man fram sighiæ. ﬂn ﬂer eig viﬂer gangæ siæluær. æller böte slikæ for hwar ﬂera. Nv æn ﬂæn dyl istaﬂu man kallzæs varæ. dyli meﬂ tolf mannæ eﬂe swa at howozmannen vitni bæri. æller nokor af ﬂem i eﬂe stoﬂo. oc viﬂ hafwær gangit. Wil nokor legho hion sin i eﬂe standæ latæ. læghoman ok bonde firi han sum lagh sighia. Gangær nokor man eﬂæ aa ﬂem daghum æller timum. eig ær eﬂsört a. böte howozmænnen. III. sextan örtogher enæ kononge aﬂra biskupi ﬂriﬂiæ hæraﬂe. et cetera. Skipum ﬂessum eﬂom swa. at waart samvit ok syæl matte eig for ga. ﬂæt gyri var fru sancta maria. AmeN.

