# ID: svediakorp-law02
# author: 
# authorBorn: 
# pseudonym: 
# translator: 
# title: Äldre Västgötalagen
# subtitle: 
# originalTitle: 
# manuscriptDate: 1280--1289
# originDate: 1220--1229
# retrieveDate: 2019-10-09
# sourceDescription: Description from Fornsvenska textbanken (https://project2.sol.lu.se/fornsvenska/): "Äldre Västgötalagen finns bara bevarad i en handskrift och ett litet fragment. Den antas vara tillkommen på 1220-talet. Texten är inskriven efter Collin/Schlyters utgåva (SSGL I) av Lars-Olof Delsing vid institutionen för nordiska språk i Lund."
# genre: law
# subgenre: 
# location: Västergötland
# language: sv
# languageVariety: 
# codeswitching: 
# originalLanguage: 
# manuscript: Holm B 59
# manuscriptChapter: 
# manuscriptPages: 1--48
# printer: 
# printedVolume: Samling af Sweriges gamla lagar
# printedIssue: SSGL 1
# printedPages: 
# printedDate: 
# editor: Schlyter
# publisher: 
# digitisationMethod: manual transcription
# transcriptionPrinciples: diplomatic
# transcriber: Lars-Olof Delsing
# retrievedFrom: Fornsvenska textbanken (https://project2.sol.lu.se/fornsvenska/)
# retrieveFormat: RTF
# annotation: tokens
# annotationMethod: automatic
# words: 16,942
# sentences: 1,233
# sentenceOrder: original
# URL: https://project2.sol.lu.se/fornsvenska/05_Filer/AVgL.rtf
# cite: 
# availability: CC-BY 4.0 (https://creativecommons.org/licenses/by/4.0/)






# 1	Kirkiu Bolkær

1.	Her byriarz laghbok væsgöta
Krister ær fyrst i laghum warum ﬂa ær cristna var oc allir cristnir konongær. böndær oc allir bocarlær biscupær oc allir boclær›ir mæn. Varﬂær barn til kirkiu boret oc beﬂiz cristnu. ﬂa scal faﬂir ok mo›er fa gu›fæﬂur oc gu›moﬂor oc salt oc uatn. ﬂæt scal bæræ til kirkiu ﬂa scal a prést kallæ han skal a kirkiu bole boæ. barn scal brymsignæ firi utan kirkiu. dyr. Siﬂen scal font wigyæ. prester barn döpæ. oc gudfaﬂir a haldæ. gudmoﬂer til namns sygiæ. prester scal byuﬂe husu lengi faﬂir oc moﬂer sculu vardvetæ. Hændir ﬂæt sot a vegh oc ma igh til kyrkiu coma. ﬂa scal gudfaﬂir döpæ oc gudmoﬂer a haldæ. i vatn. æn uatn. ær til i namn faﬂurs oc suner oc andæs hælagha ﬂa scal ﬂét .j. kyrkiu. gard gravæ {oc arf...}

2.	{...ræ æn} gengyærd ﬂerra brinder vp. Byscupi scal gengyærd geræ twar næter oc til quels hins ﬂridia. med tolf mannum. sialuer han hin ﬂrættandi. oc han drikki myod oc allir klerkar hans.

3.	Uerder maﬂer .i. kyrkiu dræpin ﬂet ær niﬂings værk. ﬂa er kyrkia al vuighz. Er ﬂet firi tiu vitrum ﬂa scal gyuæ byscupe ﬂrer marker firir vilx oc natter gengerd. En a tiu vittrum. er. at ﬂer hovodtiundaﬂo. oc uilia kyrkiu vighiæ letæ ﬂa sculu ﬂer. houodtiundæ.

4.	Landbor sculu eigh. houodtiundæ gæræ mer en enu sinni. vten ﬂer uili eller at ﬂer falli .i. houod syndir.

5.	Værﬂer altæræ sten lös. ﬂa scal prester byscup uid væræ. eller hetta uid sinum ﬂrim marcum ﬂa sculu bönder giuæ byscupi ﬂrer marcher firi altæræ vixls oc natter genger›. Oc firi kyrkiu gær› allen. ﬂrer marcher. firi s[...] kyrkiu gærd. tolf öra. oc firi stapul tolf öra. Crusszur oc klokchor. calka oc messufat. ﬂa scal byscuper vighia firi tyundæ. ﬂen. er bonder giuæ hanum oc börn fermæ.

6.	Taker kyrkia. at fyrnass. standæ stulpær. liggia sillir er helt dyrni. oc festiband ligger kamber. hell. haltæræ sten. oc altare haui kikya vixl sinæ samu. ﬂo at hana böte en ﬂessi æru all hel.

7.	Uerdher kyrkia brutin oc mæssu fat stolen. ﬂet er niﬂingsværk. ﬂat er niv marcha sak. kyrky. swa hæreﬂe. sva konogge. §.1. Varﬂer in gangit at opnom dorom. ﬂa scal prester. gialdæ skaﬂa apter ﬂen sum kyrkia fik til ﬂes er ﬂrer marcher. æru. oc eigh ﬂy meræ at skaﬂi se mere gör. §.2. Er grauit vndir syll. ﬂa skal ecki prester værﬂæ. §.3. Spyrs vp scaﬂi. ﬂa a presti böta ﬂrer marcher. ﬂagher kyrkia hauir sit alt.

8.	Brender up kyrkia ﬂa skal prester böta. ﬂrer markær. prester skal wardæ framlyvsum. oc ﬂen baklyvsum er tænder. §.1. Brender .i. kirkiu. scruﬂer af framlyvsum. gialdi prester apter hvat sum varﬂ er til ﬂés ﬂrer mærchær æru. eigh ﬂy meræ at mere se skaﬂi gör. §.2. Skil ﬂem .a. bondæ oc presti. kaller prester. bondi tende. oc bonde kuaﬂer ne vid. byvﬂer firir sik tylftér éﬂ. at han tændi. eigh. ﬂa er han hauir svoret. ﬂa skal prester bötæ.

9.	Bær prester messufat hém oc glatass. ﬂer skal prester ﬂem apter gialdæ sum ﬂer varu. vær›. med suornum eﬂe at ﬂer varu eigh bætri. 

10.	Hængir klocka i. kyrkiu falder .i. hovod mannæ. böte sopn firi. niv marchum kirkiudroten iardeghendi en bana far. §.1. Falder klockæ rummi nider .i. hovoﬂ manni. böti sopcn marchum. ﬂrim en han far banæ af. §.2. Falder .i. hovod presti æller klocchæræ varﬂi sær sialvar. §.3. Brester klockæ firi ﬂem. ﬂa ér hvn vgild. §.4. En annar maﬂar felli. kloccho niﬂer bræster hvn viﬂer er hun værri en ﬂrer marcher böte sum hun ær vær›. oc iki mære. en ﬂrer marcher. ﬂo at hun se bættri.

11.	Scill sopn valdi ﬂer sum flere æru

12.	Værﬂer marder .i. kyrkiugardhi. dræpin ællær sargheﬂer. gialde biscupe ﬂrer marcher. ﬂa skal eighi tiﬂir uetæ. fyr æn hauir biscups lof til. num han hætti uid sinum ﬂrim marchum. Biscuper skal viﬂ sopn mælæ. æn ﬂær viﬂer ﬂen vihit uan.§.1. Værﬂer maﬂer lustin .i. kyrkiugarﬂi. æller .i. har takin ﬂa skal eigh prester mæssu sæghia fyr æn han hauir biscups lof til ællar hans lænsprests böte biscupi tolf öra. Æn ﬂer mali. til ﬂæs ær friﬂ bröt. §.2. Dylia sopnær mæn kalla eigh friﬂ brutin ﬂa skal biscups lensprester se af sopnar mannum tylptar eﬂ biﬂia sær sva gud holl oc uatum sinum at ﬂer eigh fridbrut giöt suat biscuper a sak. af.

13.	kirkiu gard skal scipæ bolæ mælli slict a bol at gærﬂe. sum annat. Liggær kirkiugardær alﬂer open. ﬂet er. ﬂriggia marcha sak. ﬂet a biscopér. Ligger ﬂridiunger vpen. ﬂæt ér siax oræ sak. ﬂæt .a. biscopær. siﬂan a. hæræd firi balka han atta örtoghor. Oc e skal kirkiugarﬂær gilder varæ. baﬂi vinter oc somar.

14.	Barn ﬂorf kristnu maﬂer huls. fyrra scal barn cristna æn man huslæ. ﬂorf maﬂer oling. ok annar husl. ﬂa skal fyrræ man huslæ æn olæ. §.1. Barn far eigh kristnu maﬂer eigh husl. ællér öleng. ær prester forfallalös. ﬂa ær han sæker at marchum ﬂrim. viﬂ biscup oc ﬂrim marchum vid saksöchenden. §.2. Forfal prests æru æn biscuper hauir hanum buﬂ sænt oc ær bortfarin för. Annur æn han siukær ligher. ﬁridiæ æn han ﬂighiændæ mæssu sighir. Fyardæ æn han ær i. sokn farin siukum. at hiælpæ. §.3. Vr skal mæssufatum fara ok sivkum hialpæ. æn han sivngær æigh ﬂighianda mæssu. §.4. Skil ﬂæm a bonda ok prest kallær bondi han forfallalösan. ﬂa scal han væriæ sik a mote mæder siax prestum. at han laghæ forfall fæk.

15.	Prester scal bondæ ola oc bonda kono. bonda svn oc dottor hans ælstæ barn firi. tyunda sin. æn firi hiona huart er olia scal giui öra tva ok sva firi alla ﬂa mæn eigh tyundæ sin ok öri firi lægher. staﬂ allum frælsum mannum. ﬂem huls taca. ok ortogh firi natuaku. Eigh mæra ﬂit fleræ vaki. Eigh ok flera vaka num prester uili. æller bondi uili. oc ﬂy at ﬂrer nætær liggi. lik inni. Vill han lengær læta inni liggia giui örtogh naat huaria. §.1. Gæster dör at bonda taki öris mun af fatum hans. oc giui presti firi lægherstad oc örtogh at natvaku. præster ær skyldugher gest at husla sum bondæ. §.2. Dör stafkarl. ﬂa a prester pik ok screppu ok læghærstad. §.3. Sitær biscuper innan soknæ far bondi buﬂ hanum biﬂær ola sik. ﬂa ær han skyldugher han at ola. haui half mark firir.

16.	Ganger prester .i. sokn annars prests ber .i. bok ok stol ok læs iuir folké. ﬂa ær han sakar. at marchum. ﬂrim. gialdi tolf öræ . biscupi. ok tolf öræ presti.

17.	A acri scal tyundæ scipta. tacher prester. sva sum kiurkiæ ær til vigﬂ. siﬂan scal sciptæ .i. ﬂrer lötæ. En a biscopær. Annan a kiurkia. ﬁridia væslirmæn. §.1. prester a kuikkæn tyundæ allan. ok offær ﬂet til cruszu fotæ kombær .a. langafreadaghi.

18.	Bonde. dör .i. sokn. ok uill. annærstagd læghærsta› hauæ. ﬂa skal prester lik hans uighia ok til gardsliz fylghia eighi længræ num han uili. ﬂa skal han halvæn læghærstad hauæ. ok haluæn ﬂén prester uid liki takær.

19.	Æn presti vill. gipt gyuæ. ﬂet ær tvar skæppur. ællær örtugh pænningæ.

20.	A maﬂer bol .i. by. aﬂrum ok far. afsædhum. ﬂa skal han tyundæ lucæ presti ok kiurkiu sum bol ligger. ok kirkiugarﬂi. varﬂæ. §.1. Sar man enka aker til byiar. ﬂa skal. præstins tiundæ lætæ aftær standæ. allæn. ællar bort. flytia. §.2. Bor bondi a odmarkær. söki. ﬂingæt kirkiu ær hanum. ﬂykkir næst varæ. æn han vill. sva. §.3. Eighi ma landboæ nöghæ at söchia or kirkiu by til annarrær kirkiu.

21.	Æn vaﬂa blo› comber .i. kirkiugard. ﬂa skal torvu skæræ mæ› bloﬂi oc kastæ ur kirkiugær›i. ok kirkiugærﬂér ær ækki. vskir. ﬂy hældær.

22.	Præstær ma ængin man fra kiurkiu vrakæ. num ﬂen biscopær havir forboﬂét. vrækæ. böndær fridlösæn man. æn ﬂer uilia. Orsaker ær prester vm ﬂat.


# 2	Af mandrapi.

1.	Uærﬂær maﬂer dræpin ok af daghum takin. ﬂa skal uighi a ﬂingi lysæ oc frafal aruingiæ sigiæ. ok .a. adru. Æn a ﬂridia eftyr mælæ ællær ær mal hans spilt. ﬂa skal væghændi til ﬂings faræ ok vtæn vider ﬂing standi mæn til ﬂings gæræ. griﬂær at bezas. ﬁings mæn skulu hanum loua ﬂings gangu han skal uider ﬂy banorﬂi gangæ. §.1. ﬂa skal arui banæ næmnæ ﬂæt ær. vald hans at giua ﬂem banor› ær han vill. æn væghænder aru marghir til. ﬂæn skal. mæﬂ barni bænæ næmpna. ﬂy ær skyldastér a fæﬂærni Hauir kona barn .i. knæ. ﬂa skal hun banæ mæmpnæ. ﬂa skal haldsben› næmpnæ ok atuistær mæn. ﬂer skulu fæm varæ ok en raﬂsbani. §.2. ﬂa skal ændaghæ hem dömæ ﬂæn sum allir mæn göræs afatir a ﬂingi. ﬂa skal a ænghæ ﬂingshamna vittni bæræ lætæ. Iak var ﬂa a ﬂingi ok vir mæn siax. Sua kum dombær a mal ﬂit. at ﬂu skuldi hær standæ .i. dagh ok ritæ. a hændær hanum banor› mæﬂ tvænni tylptum. Sva se mær gud hull. ok uattum minum at sva kum dombær .a. mal ﬂit sum iak bær nu vitni til ﬂa skal arui sværriæ. Sva se mær gu› hol ok uattum minum. at ﬂu bart .a. han od ok æg. ok. ﬂu ær sændær bani hans. ok sua gaf iak ﬂær namni til a ﬂingi. ﬂa skal arui firi adræ tylft gangæ ok samulund sværiæ. Tolf mæn skulu .i. tylft standa ok et munhaf skal eptir tylpt huæria væræ. ﬂyy mynhaf skulu æptir. tylptær eﬂ. hvænn. væræ guﬂ hylla at sær ok at græmya. §.3. ﬁa skal arui til sægnarﬂings fara lætæ dömæ sic af ﬂingi ok uita meﬂ vmstaﬂumannum. Biﬂia sva sær guﬂ hull. ok uattum sinum. at han uan ﬂat alt a endaghæ til fridær hans sum lagh til sæghiæ. ﬂa skal han a ﬂing ganga afptar latæ döma fri›lösæn han firi arva ok æptimælændæ. ok vgil›an ﬂa skal han friﬂ flyiæ. ætæ hema a daghurﬂi. a sægnærﬂingi ok i. skoghæ at natværﬂi. Liggiæ ui› tolf marchær hæra›s hyfﬂingæ æn han sitær kuær ok værdhar han eigh ok fyuratighi mærkær hæræﬂi. ok ﬂrer mærkar ﬂæn ætær mæﬂ hanum. ok drikkær ok hauir mot mæ› hanum hætæ ﬂrer ok æru tvar sæxtan örtoghor .i. ﬂri›iungh. huærn ællær num han læti bötær biuﬂa æti han nathorﬂ at saklösu. §.4. Viliæ ﬂer bötær takæ. ﬂa skal bötæ niu markær arvæböt. oc tolf markær ættærbot. Sæx mærkær skal arui böta. sex mærkær skal ættin böta. ﬂrer a fædrærnni ok ﬂrer a mödærni. ﬂa skal hin skyldasti öra tolf. ﬂa ﬂér ær næst öra sæx. ﬂa ﬂer ær næst. öra ﬂrer. ﬂæn ﬂær ær næst half fæmtu örtöghr. §.5. Sva skulu allir bötæ. ok skulu sva alli taka. a huar halwu minna til sættæ mans. Bot skal skipta til sættæ mans. Iamnskildir allir ﬂa skal slit kolder takæ sum koldr. Sæx mærkær skal arvi taka af ættærbot. ok sex. mærchær skal ættin takæ. ﬂrer a fæ›ærni. ok ﬂrer a möﬂærni.

2.	Scal maﬂer ætlæddan man. aptær bötæ. ﬂæn annöﬂoghær havir farit. han aptær bötæ mæﬂ niu marchum arvæ bot. ok sex. mærkum ættærbot. sva sum ættæﬂæn man. firi vtæn halvæ ættær bót. firir. ﬂy at ætt hans ær half ﬂrælær. ok frælsgiwar.

3.	Æn hall bana uil sökia ællær atuisær mén. ﬂa skal ﬂing uisa ok talu a ﬂingi. wetæ ok ﬂem lata endaghæ döma. ﬂa skal ﬂingsmannæ. vittni a endaghæ latæ baræ. ok sva a hauarium ændaghæ. ﬂa skal ﬂings mannæ vittni fyrst latæ baræ. siﬂan skal arvi. sværiæ. Sua se mær guﬂ hull. ok uattum minum. at ﬂu hælt hanum undir od. ok æg. ok sva gaf iac ﬂer namni til. a ﬂingi. §.1. Atvistær manni. skal ﬂing uisa ok sva sværiæ a hændær hanum. Bi›iæ sua sær gud holl ok uattum sinum at ﬂu vært a vighuælli maﬂ vrassviliæ ok sua gaf iak ﬂær næmpni til a ﬂingi. §.2. Raszbana skal ﬂing uisa vm sak ﬂa. ﬂu kallar han sannæn at væræ at han ræd han hælræﬂum. han skal uita firir a endaghæ mæ› tylpt at fæﬂerni ok halua at möﬂerni. Falss. han at baﬂum ﬂa skal han böta haluæ fæmtu mark. falss. han at tylpt böte ﬂrer mark. falss. han at halvri böte tolf öra. §.3. Nu skal halss bani bötæ halui fæmtu mærk. ﬂær .a. akki konongær sak .a. eigh a razbænd. ok eigh a halss. bænd. Atvist a saksökæ örtogh ok oræ fæm. sva. a konongær sva. a hæræd. §.4. Mæﬂ ﬂingi skal hælghis bot ok tacæ ok eigh. næmæ til.

4.	ﬂrel drapér man. ættæﬂen. han ma eigh. heta ﬂés bani. Bonde skal böta aruæ. bot ok ættar bot. eigh friﬂ flyia. num han uili. eigh böta.

5. Dræpær maﬂar svænskan man. eller smalenskæn innan kongsrikis. man eigh. væstgöskan böte firi atta örtogher. ok ﬂrættan markær. ok ænga ætar bot. §.1. Niu markær. a konongær a mandrapi ok sva allir mæn. §.2. Dræpar kona man. ﬂa skal mælæ. a man. ﬂén skyldæstæ. han skal botum varﬂæ ællær frid flyia. §.3. Dræpar maﬂær danskan man. allæ noræn man böte niv markum. §.4. Dræpær maﬂær vtlændskan man. eigh ma frid flyia. or landi sinu. oc .j. æth. hans. §.5. Dræpær maﬂær vtlænskan prest. böte sæ mykit firi sum hærlænskan man. Præstær skal .i. bondalaghum væræ. §.6. Varﬂær suﬂærman dræpin allær ænskær maﬂær. ﬂa skal böta firi marchum fiurum. ﬂem sakinæ sökir. ok tvar. marchar konongi. bondæ hvar gaf. ﬂer af aﬂrum sin. ræt. §.7. Dræpær maﬂær ﬂrél manss. böte firi markum ﬂrem. num han uiti han fiughurræ markæ værdan. ﬂa skal sva bötæ ængin a. ﬂær sak a vtæn saksökæn.

6.	Dræpær maﬂær man varﬂær han siﬂen dræpin a fotum hanum liggi a værkum sinum. böti huarti konongi allær hæræﬂi.

7.	Dræpær galin man man löpær or bandum bötæ han aptær mæd niv markum.

8.	Takær maﬂær alt sæman ﬂiuf oc ﬂiuft. hauir stolet til tvæggiæ oræ. ællær ﬂrem örum. meræ. bindi handær a bak ok föri sva til ﬂingss. lati tva mæn bæræ vittni a hændær hanum. at æn ær ﬂiwær at ﬂyft ﬂeræ. ok uiti æptir mæﬂ tylptær eﬂe. lati siﬂæn dómæ. vgildæn han til vgs ok til hangæ. til torf ok til tyæru. vgildæn firi arvæ ok æptir mælændæ. Værﬂær maﬂær stolen fæér sins far eptir standær ﬂiuvær mötæ gitær eighi sinu nait fyr æn han dræpær han. ﬂa skal döﬂum sak giuæ döma vgildæn han a ﬂingi.

9.	Far maﬂær hem at manni. væittar hanum hemsokn. dræpær han af sær a hyrnustokkæ sinum giui döﬂum sak dömi vgildæn han a ﬂingi.

10.	Gærs maﬂær lösvittingær liggær a skoghum ok rænir. dræpær maﬂær man af sær. giui döﬂum sak dömi vgildæn han. a ﬂingi.

11. Dræpær maﬂær man. i siangu hos kono sinni. ællær annarstad laglika maﬂ vittnum takin taki. bulstær oc blæiur. föri til ﬂings lati sea blod ok bæn›. giui döﬂum sak. ok uittni mæd tuanni tylftum. næmdar mans uittnum ok hærasshöfﬂingæ. ok læggi siﬂan vgildæn han a ﬂingi.

12.	Haldær maﬂær a uakni. sinu löpær maﬂær a. far af banæ. böti firi niv markum. §.1. Fællir maﬂær træ a man far af bana böti firi niv markum. §.2. Skiutær man vp a lopt kombær niﬂ i. hovoﬂ manni far af. bana. böta firi niv markum.

13.	Dræpær. man man i. ölstuvu. ﬂær skulu banæ fa ællær bötæ firi markum. niv. §.1. ﬁær æru. ﬂry öl. ær iammykit. skal bötæ at. ﬂral sunr ﬂiængn. Æit ær brullöp annat giftæröl. ﬂridiæ ær ærvitöl.

14. Værﬂær maﬂær vtæn garzliﬂ. dræpin. ﬂa skulu grænnæ bötæ firi.niv marchum. ællær banæ. fæ. ﬂær skal bænæ til ﬂings. föræ hanum griﬂær æftæ til ﬂings ok fra. han skal viﬂ banorﬂi ganga æghi siﬂæn friﬂ dax ok nattær til skogs. §.1. Værﬂær maﬂær dræpin. ﬂriggiæ by markum. kallær huar ﬂærræ sik eig .i. mark. æghæ. ﬂa skulu ﬂer. værriæ sik mæﬂ. tvenni tylptum. Værﬂær en hvar full. ﬂa skal ﬂen aptær bötæ. Værﬂæ ﬂær allir fulir. ﬂa skulu ﬂer allir aptær bötæ. niu markum. ællær ok banæn fa siﬂen skulu. ﬂer allir marku mælli sin skiptæ. §.2. Værﬂær boræn a mark a byrd ma se blo› ok bænd hinnugh sum dræpit var. ﬂa skal. ﬂen böta sum. ﬂa mark .a. §.3. Værﬂær maﬂær dræpin .a. aldra götæ marku vita mæn eigh banæ. til giui sak. ﬂem. by ﬂer næstæ. Vil han igh uiﬂ banorﬂæ gangæ. ﬂa giui sak. ﬂem by ﬂær ær næst. han skal væriæ sik mæ›. tvem tylptum sva skal ok hin. ﬂri›i sik væriæ. ﬂa ﬂer æru allir værdir. ﬂa skal hæræﬂ bötæ. ﬂét næst ær. ok ﬂingæt sökær fang. ﬂæt skal bötæ niv markum. ællær banæ fa.

15.	Faldær maﬂær vndir mylnohivl. fær. ﬂær banæ af. böte ﬂrim markum. ﬂæn ær. mylnu .a. §.1. Faldér maﬂær i. brun. ællær diki. ællær af. fiskigarﬂi. far bana af bötæ firi ﬂrim markum. ﬂen ær .a. §.2. Gangær maﬂær a. biorn spiut. ællær ok ælgspiut. far bana af. böte fyri markum III. ﬂæn ær .a. §.3. Resir maﬂær træ. vp. fælder niﬂar. far maﬂær banæ af. böti. firi. markum III. ﬂæn up resti. §.4. Stangær. ﬂiur huggær runi. bitær. hundær far af. bænæ böte. firi III. markum.


# 3	ﬁætta ær af særæ malum bolkar.

1.	Uærﬂær maﬂær a manni sar. ﬂa skal sarum lysa a ﬂingi ﬂy fyrstæ. væt eigh hvat hældr æptir mælir quikum ællær döﬂom. ok a adru ﬂingi. æn .a. ﬂri›iæ æptir mælæ. ællær. ær mal hans spilt. ﬂa skal han sar synæ. ﬂa skulu ﬂingsmæn vittni vm bæræ. æn ﬂét ær fulsæri. ﬂorf viﬂ spik ok spiær. lin ok lækirsgæf. ﬂa ær ﬂæt. fulsæri. ﬂa skal ﬂem latæ. dömæ endaghæ ok vitæ .a. hændær hanum. mæd tvem tylptum. ok. ﬂri›iæ ﬂingsmannæ vittni. byﬂia sva sær gud hol ok vattum sinum at han ær sandær maﬂær hans ok sva gaf iak ﬂar næmni til a ﬂingi. ﬂa skal ﬂæn. ær farghaﬂi laghæ buﬂ firi sær hauæ. IX. markær a sægnærﬂingi. bötær fram bæræ. ok tækkiumæn kræfiæ. ﬂa skal han sik frid lösæ dömæ bötæ. viﬂ hæræﬂ. IX. markær ok sva uiﬂ konong. Er han sændær at sak. ﬂa skal hæræﬂ hanum vt. dömæ ællar skal han friﬂ fly.

2.	Værdær skroksak giuin saræ mal. ﬂa skal a ﬂingi. næmd gæræ. tryggiæ mannæ af fiarﬂungi ﬂæs at sværiæ at han ær eigh sændær saræmaﬂær hans ok eigh var maﬂ væsviliæ. a vighualli.

3.	Innæn konongrikiss maﬂær iamgildær at sarum sum hærlænskær maﬂær. §.1. Danski ok norin æghu bötær a sarum sum hærlænskær maﬂær.

4.	Huggar maﬂær hand af man. bötæ niv markær. firi sar. ok. III. markær firi læst. §.1. Huggær maﬂær ﬂumulfingær. af manni bötæ. IX. markær firi sær ok tolf öræ. firi læst. Firi. ﬂæn ﬂær. nest. IX. markær firi sær ok sæx. öræ. firi læst. Firi længstæ fingær. IX. markær firi sar. ok half mark firi læst. Firi. ﬂæn. ﬂær. ær næst. IX. markær firi sær. ok tva. öræ firi læst. Firi litlæn fingær. IX. markær firi sær. ok. oræ firi læst. §.2. Huggér næsær af. manni. bötæ. ﬂræa markær firi læst. ok. IX. markær firi sær. §.3. Huggær öghæ. vr höfﬂi. manni. bötæ. III. markær firi ögha. ok. IX. markær firi sær. §.4. Huggær maﬂær har. af manni bötæ. III. markær firi læst. ok. IX. markær firi sar. §.5. Lystær. tændær. vr hösﬂi. læstir mal. hans. bötæ. III. markær firi læst. ok. IX. markær firi sar. §.6. Gældir. man. IX. markær firi læst. ok. IX. firi. sar. §.7. Huggær. tær af. manni. sva skal firir tær. sum firi fingræ. §.8. Læstir skulu til iamlangæ standæ. ﬂa skal a sea æn læst ær ok læstær bot vt takæ. Slikt skal væﬂæ læst væræ sum uilia. læst.

5.	Værﬂær suﬂær maﬂær ællær ænskær maﬂær sar. ﬂeir. æghu. at botum örtogh min æn ælliw. oræ. ok konongær örtogh ok öra fem. ok sva frælsgui. bondæ hvar. gaf ﬂær aﬂrum af sin ræt.

6.	ﬁræl. far sar. botæ maﬂær firi. mark. ækki æghu fleri mæn sak a. æn saksölæ. §.1. Vétir fræsgiui sar ællær ﬂrell. mans ætbornum manni ﬂa skal han sökiæ til ugils. vil han hældær bötær takæ æn. værk a uinnæ. bötæ. hanum firi. markum. III.


# 4	af vaﬂæ sarum.

1.	Uærﬂær maﬂær gönum læghær ællær særghæﬂæar gulfæ mælli at vaﬂa bötæ firi. III. markum ﬂær sum .i. kum. ok. ﬂrim. ﬂer sum. vr. com. §.1. Værdær maﬂær huggin .i. houod. ma seiæ hinnu. kallæ baﬂi uaﬂa. bötæ firi markum. III. §.2. Mötes æg ok læggær. bote firi tolf öræ. §.3. Læggær maﬂær gönom uaﬂuæ manss böte firi sæx. öræ. ﬂær sum i kom. ok. VI. ﬂær sum .v. com. §.4. Far maﬂær uaﬂæ sær ytyr hvarhhin. ﬂæt æru. VI örær æn væﬂa sar. ær. Værﬂær eigh uaﬂæ sar. num baﬂir uili.

2.	Slikt skal vngum bötæ firi uaﬂa sar sum gamblum. Slikt skal firi kono sar bötæ sum karmans. Slict skal kona bötæ sum takæ. §.1. Vætir barn barnni. sar. ﬂæt ma eigh annæt. hetæ æn uaﬂi. ﬂæt skal slicæ vaﬂæ. böt takæ sum tald ær. siax öræ. §.2. Dræpær barn. barn bötæ firi. IX. markum.

3.	ﬁræl far væﬂæ sar ma eighi firi bonda byærghas liggær attæ daghæ. ﬂa skal bötæ örtogh. liggær han sextan dagha. böte tvar örtoghær. liggær han fiura dagha ok tyughu. skal böte öræ. ﬂy at han længær liggi. far ikki meræ firi ﬂæt. §.1. Lækis gæf. ﬂa firi latæ. ﬂæt æru. ﬂrir örær ikki meræ. num han ﬂoræ sværiæ mæd tylptær eﬂé at han gaf half mark. §.2. Mætæ skal ﬂræls læstir sua myklu sum han ær. værri. sua myklu skal minna bötæ ok firi fralsgiuæ.

4.	Æn ætborin man fa vaﬂæ. skenu ﬂarf hvarti uiﬂ spik ællær sper. ﬂa a han iamnæﬂér eﬂ mæﬂ sættærgærﬂ. Sva se mær gud holl. oc vattum minum. at iak gaf ﬂær slikæ sak sum. ﬂu giuær nu mær. ﬂa uildi iæc slikum rætti. vna sum nu föræ. iak. ﬂær fram.

5.	Sarghar hundær ællær annar fænæﬂer. ﬂa skal bötæ öræ tva. firi sar ok öra ﬂrea firi kiursgæf. num han ﬂoré uitæ til half. mark mæﬂ tylptær eﬂe.


# 5	ﬂættæ ær bardaghæ.

1.	Uærﬂær maﬂær barﬂær ok friﬂir a brutin. ﬂa skal han saku latæ lysæ .i. garﬂ hans ok syunættingh latæ göræ at siundæ daghi. scal syunættingh haldæ sanna siunættings gyarﬂ mæd ﬂem. an ﬂer uilia. ﬂa skal latæ bæræ asynæ uittni. at somi hans uar skærdær ok manhælghi hans brutit. Annær skal skærscutæ vittni uetæ. ﬂa skal ﬂing uisæ aldra götæ. ﬂa skal ﬂem letæ endaghæ dömæ ﬂingsmannæ uittni lætæ bæræ vittnæ a héndær hanum bardaghæ maﬂ tvenni tylptum. ﬂa skulu hörængiær æptir gangæ tvænni tylptum. ﬂa skal læghæ vnd firi sær. hauæ æn han vil friﬂ sin hægnæ. fiar›ungs næmd æn han ær. lughin sakar. §.1. Æn læghæ bötær vill biuﬂæ ﬂæt æru atta örtoghær ok fæm mærkær. Örtogh min æn ælliw öræ. ﬂa a. haræﬂ sva .a. konongær. A sægnær ﬂingi. skal han laghæ buﬂ firi sær haua latæ ﬂöma sik i. friﬂ æptir. §.2. Vill. han eigh bötær biuﬂa ﬂa skal saksökæ latæ dömæ sic af ﬂingi mæﬂ vmstaﬂu mannum. vitæ. ﬂæs at han inti alt a endæghæ til friﬂær hans. ﬂæt ær lagh sighiæ. latæ siﬂæn dömæ han fridlösæn af ﬂingi.

2.	Bær maﬂær ænskan man ællær sundirskæn bötæ firi saksökæ örtugh min æn. siu öræ. ok. IIII. örtoghor konongær. §.1. Slikæ samu æru frælsgiuæ bötær ok. siax örer. æru ﬂrals æn barﬂær ær.

3.	Diungær maghændæ maﬂær ouormaghæ böte firi öræ. tvæ. Slikt skal ovormaghi bötæ sum takæ. §.1. Bæriæss. ovormagha tver. far annar værræ af bötæ firi öræ tuæ.

4. Lystær bondæ kono sinæ. i. ölbénk. bötæ hænni. III. markær. lystær han hanæ i kiurkiu bötæ hænnæ. III. markær. liggi aptær til bos taki. or huat ﬂem skil hælﬂér hughær ællær hæl.

5. Far maﬂær uaﬂæ hug. værﬂær huarti blat ællær bloﬂukt. ﬂæt kallær suartæ slagh. a. eki. ræt .a.

6.	Varﬂær manni vrang banæ sak giuin. ﬂa skal hæræﬂshöfﬂingi væriæ han med tvenni tylptum. næmdær mannæ af hæræﬂi.

7.	Ær friﬂær mans u böttær. ﬂa skal boskipti kræfiæ ok skildir lucæ ængin meræ. æn til ﬂrigiæ markæ. ﬂa skal konæ takæ ﬂridiungh sin. ok. III. markær at hindradax. gæf. ﬂa arvi takæ ﬂæt alt sum æptir ær. siﬂan skal ﬂén lot æptir ær skiptæ .i. ﬂry. takar en lot saksökæn. annæn konongær ﬂriﬂiæ hæræﬂ.

8.	Kona firigær manni. fællir hana lukt hærasznæmd. ﬂa skal hun haua griﬂ til skogs. dax ok nattær. ﬂa skal latæ dömæ hanæ. vgill. firi arva. ok eptimælændæ ok dræpæ ﬂær næst.

9.	Far maﬂær sarr liggær. i længi gangær i mælli. ok dör i ﬂérri giuær arui sak ﬂem ær sargæﬂi ok kallær han banæ væræ. ﬂa skal han væriæ sik mæﬂ luctri hæræssnæmd æn han dör innan nath ok iamlangæ. gangær ﬂær iuir. ﬂa böti ængtæ falls han at sak bötæ manin aptær.


# 6	Orbotæ mal.

Dræpær maﬂær man i kirkiu. ﬂæt ær niﬂingsværk. orbötæ mal. §.1. Dræpær maﬂær man i ﬂingi. ﬂær ær niﬂingsvark. §.2. Gangær maﬂær a griﬂ a göræ sæt. hæmnir maﬂær ﬂiufs. hæmnir maﬂær ræpsingær a ﬂingi mæﬂ sarum ællær meﬂ drape allar mæﬂ brænnu. ﬂæt ær niﬂingsværk firigiort landi ok lössum öræ. §.3. Hugger maﬂær baﬂær hændær af manni. Dræpær maﬂær souen man. ﬂæt ær niﬂinsværk. §.4. ﬁæt ær niﬂingsværk at bæræ sculd iuir ﬂangbréccu hæriær a sit eigh land firir giort iord lansuist ok lösum örum. §.5. Bindær maﬂær man i skoghæ viﬂ træ. ﬂæt ér niﬂingsværk. §.6. Skytær maﬂær in at lyuræ ok dræpær man. Dræpær .i. löghu. ællær i. bastughu. dræpær. ﬂa han nöte ﬂarwa sinæ. Stingir vt bæﬂin öghun. a manni. Skiær tungu ör höfﬂi manni. Hoggær af baﬂa fötær af manni. Dræpær maﬂær kono. ﬂæt ær niﬂingsværk alt. hun .a. e friﬂ til mot ok til mæssu aldrigh æru sva mykil uigh i mællum mannæ. §.7. Dræpær maﬂær lönær droten sin. ﬂæt ær niﬂingsværk. §.8. Dræpærmaﬂær man i ölbenk mæﬂ knivi. sitir vm knif ok kötsticki. mæﬂ hanum ﬂæt ær niﬂingsværk. §.9. Huggær man bu mans niﬂær gærs at goruarghær. ﬂæt ær niﬂingsværk. §.10. Lopær maﬂær a harskip ok gyærs bunkabitær. maﬂær standær a halsi ok a höfﬂi ok hæriær man. ﬂæt ær niﬂingsværk.


# 7	ﬁætta ær ærfﬂær bolkær.

1.	Svn ær faﬂurs arvi. Ær eig svn. ﬂa ær dottær. Ær eig dottær ﬂa ær faﬂir. Ær eig faﬂir ﬂa ær moﬂer. ﬂa ær broﬂer. Ær eig broﬂér. ﬂa er. systir. Ær eig systir. ﬂa æru sunærbörn. Ær eig sunærbörn ﬂa ær dottor börn. Ær eig dottor börn. ﬂa æru broﬂor börn. Ær eig broﬂorbörn. ﬂa æru systör börn. Ær eig. systor börn. ﬂa ær faﬂurfaﬂir. Ær moﬂor moﬂær. ok faﬂur broﬂær. ﬂa takar moﬂor moﬂer. ok faﬂur broﬂer gangær fra.

2.	Moﬂir takar syna arf. til enge sun dör. ﬂa gange dotter til ok taki slit sum moﬂir af ærvi. §.1. Havir moﬂir tua collæ dör enge sun. af aﬂrum coll. ﬂa skvlu dötær til gangæ. ær vm faﬂur æru maﬂ hanum. skiptæ viﬂ moﬂor sinæ ærvi. taki slickt huarin sum annur.

3.	Moﬂor faﬂir. ok faﬂur moﬂer. ﬂer æru iamnærvi. Moﬂorbroﬂer ok faﬂur systir. ﬂer æru iamnærve. Dottor sun ok svnædottir. ﬂer æru iamnærvi. Systur sun ok broﬂor dottir. ﬂer æru iamnærvi. §.1. Kollum skal ærvi skiptæ. sundær i tu. halft a fæﬂærni. ok halft a moﬂærni. æn baﬂir æru iamnskyldir.

4.	Sitær konæ i bo dör bonde kallæs havandæ. varæ. hon skal i bo sittia tyughu ukur. ﬂa skal a seæ æn hun ær havande. ﬂa skal bo skiptæ skal hun a bolæ sittiæ. til fardaghæ næstu. Ær bonde döﬂer firi fardagha. ﬂa hun af faræ. havir hun sat. ﬂa nyute ﬂes far hun barn far cristændom. ﬂa huir hun ærv hægnæt. §.1. Bondæ a sun kona ær maﬂ barni dighær ﬂa skulu ﬂer baﬂ i bo sittiæ. §.2. Kona giftiss bort fræ barnum sinum. eghu barn ambut ællær ﬂræll. ﬂa ma ﬂem firi bo sætiæ. ﬂa mughu fæﬂærnis frænﬂer skiptæ or barnæ lot. Faﬂur broﬂir barnæ mæli mælæ. ok fostræ skal firi bo sitiæ. Moﬂer skal raﬂæ arkær. lyklum ok lætæ skyldir takæ. ok skyldir lukæ. Ær moﬂorfaﬂir. til ﬂa skal raﬂa ok eig faﬂur broﬂer. Ær  faﬂurfaﬂir til ﬂa skal han raﬂæ. ok eig modorfaﬂir. Eigh gitær moﬂor uidær bo skilt num folstra se til. firi at sættiæ. Moﬂir skal til faræ. ﬂrysvar a iamlangæ bos at vittiæ. æn bryti firi sitir.

5.	Maﬂær far sær aﬂalkono gætær uiﬂ barn dör sv. fær aﬂra gætær viﬂ barn. far hina ﬂri›iu. ﬂör. bondé. ﬂa en konæ er livændi. ﬂa skal af takæ. hemfylgh sinæ alt ﬂét ær vnöt ær. hun ællær hænær börn. ﬂa skal hin ælsti koldær boskipti. kræfiæ. takær af ﬂriﬂiung af bono. ﬂa takar hin annær koldær sit mæﬂæri ok læggær aptær til skiptis si›æn takær han af sin ﬂriﬂiung. hvat. ﬂæt ær hældær konæ ællær hin yngsti. kolder. ﬂa skal ﬂæt aptær til lægiæ. takær siﬂan af sin ﬂriﬂiung. ﬂa skal af allum hindradaxgæf lucæ. Tax eig fæ til. ﬂa skal slikt enum af uatæ. sum aﬂrum.

6.	Gyptis kona aﬂrum manni gyptis ﬂridia sin. dör konæ a barn .i. hæskæp. ﬂa skal ﬂen yngsti. koldær arf takæ. lösæ öræ alla ok iord ﬂa ær köpt .i. garﬂi. §.1. Gyptis konæ far eig börn .i. efstu giftu. ﬂa giftis hun allum barnum sinum aptær til alfs.

7. En bonde gyptir dotur sinæ mæﬂ mund ok mæﬂ mælæ. skal vitæ mæﬂ tvænni tylptum. en ﬂem skil .a. at hun var sva gyft. sum lægh sigiæ ok ﬂy æghu. barn ærf at lægmæli.

8.	Gangær mæﬂr fran kono sinni mungiptri i siang annarrar kono aflar barn. ﬂæt ér horbarn. takær eig. at lægmæli fæﬂærni sit. §.1. Mæle ﬂær frændær bondæ eptir han döﬂæn vid kono hans mundgypftæ at han atti eig barn. ﬂættæ. ﬂæn skal barn æghæ ær huærriæ nat liggær hoss. ok gyptær ær til mæﬂ lagmælum. §.2. Kona .a. slokifrillu son. ok annan aﬂalkono son. ﬂer skulu baﬂir hænnær arf takæ. slikt hvar sum annar. §.3. Lægz maﬂær viﬂ. kono giætær viﬂ barn. ﬂæt ær aﬂalkono barn. æn han fæstir hana siﬂen ok far mæﬂ laghum. far han hana siﬂæn mæﬂ mund. ok mæﬂ mæli. gætær ok barn. ﬂæt ær aﬂalkonobarn. skiutær ﬂa kono af handum. sær. ma eig. bo hænni. mæﬂ guss rætti. stiæls siﬂæn ok aflær barn. ﬂæt ær frillu barn. takær mæﬂærni. ok eig fæﬂærni.

9.	Giuær maﬂær sik i klostær. han skal fæ skiptæ viﬂ aruæ sinæ. taki han en lot. ok annan skal arvi taka. sva marghir. ærvær æru i sva margha lyti skal skiptæ. giuiss han mæﬂ sinum lot in. Dör han i klostré. ﬂa ær kloster hans arui. §.1. Vill han or faræ firi iamlangadægh. ﬂæt ær vald hans. Ær han ena nat ok iamlangæ. ﬂa ma han eig or faræ. ok engsins mans arf takæ. ok. ikki skulu frændær hans værkum værﬂæ.

10.	A dözsdæghi ma ikki fra aruæ giuæ at laghmæli. num arvi. quædær sialvær ia viﬂr. sva sigiæ. lærﬂir mæn at eig ma ne uid kvæﬂæ mæﬂ gusz ræt.

11.	Dræpær maﬂær man wil hava arf hans. han skal iki arvi hans væræ. Sighir han at han drap han mæﬂ vaﬂæ værki. han skal væria sik mæﬂ luktri hæræsz namd. Varﬂær han varﬂær han skal arf takæ. Fals han at laghum ﬂa skal annær ﬂær arf takæ. ﬂæn dræpæ ær skyldæstær.

12. Far maﬂær af landi sætær brytiæ firi bo. sighir at han skal. gangæ til roms. ﬂa skal bryti bo varﬂa til iamlangæ. siﬂan skal arvi varﬂæ. ok iki bryti længær num arvi uili. §.1. Far maﬂær af. landi. sytær huspreæ i bo. havir i knæ ok annat i kviﬂi. far cristindom vændir han hæl ok nakkæ at hemkynnum ok stighær fotum af fostær landi. ﬂær skulu arvær væræ. er skyldasti. uaru hanum ﬂa han heman for en han kombær eig aftær til hemkynnæ. §.2. Ingsinss manss arv takær hæn mæn i girklandi sitær.

13. 	Ligia mæn tver siuker baﬂir i eno husi. ær huar annars arvi. liuir annar sua længi æftir annan. at han viﬂ husli takar. ﬂa ær han hans arvi. §.1. Dor maﬂær i by. annar i. aﬂrum by baﬂir a eno dögri. faræ mæn i mote sighir. hvar aﬂrum ﬂöﬂæ ﬂerræ hvarghi ﬂerræ ær annærs arvi. §.2. Brannæ mæn tver inni. baﬂir sænﬂær hvarghi ﬂerra ar annars arvi. §.3. Drukknæ tuer baﬂir a enu skipi. hvarghi ﬂærra ær annars arve. §.4. Skilias mæn hemæ. far annar a skip allær til skgs. dör hin ær hemæ var ok ﬂen findﬂær döﬂen ær heman for. ok vet eigh a hvat dögre ær han do. hvarghi ﬂerræ ær annars arvi.

14.	Dör maﬂær anskær i landi ær eigh ﬂæn skyldesti hos. ﬂa skal harf hans standæ til iamlangæ. ær eigh ﬂa arvi komen. ﬂa skal konongær arf takæ biscupær æn prestær ær. §.1. Dör ﬂydiskær maﬂær ær egh barn til. ﬂa skal konongær arf takæ byskopær æn prestær ær. ﬂæt kallær danæ arf. §.2. Dör maﬂær na egh arvæ hans. ﬂa ér konongær. arvi hans

15.	Sva ær an kona firiger stiupbarni sinu. vill sinum barnum arf vnnæ. væri sik mæﬂ hærærs næmd falz hvn ﬂa hauir hvn firigiort sær ok friﬂi sinum. Vill egh sun hænnar latæ hanæ friﬂ flya. ﬂa skal han frændum bötæ sum ﬂer uiliæ ær eghu ﬂem allær taki hanæ ﬂær han fa.

16.	Siﬂan ær hion tu komæ saman takkær annat ﬂerræ arf. förer. i bo læx til brytstokss. far iki giald firi ﬂæt sum liuær a ﬂæt svm arf tok. ﬂæt sum af födis æghu ﬂæt bæﬂi. §.1. Stoﬂ hors i skoghum gangæ all. ﬂy fyl. sum af föﬂæs æghv ﬂer baﬂi. §.2. Takær maﬂær bo at arvi. ma eigh brity firi væræ ællær drghiæ skulu . baﬂi hion avaxt aghæ. Zy biﬂær maﬂær sær kono ﬂærræ ær til arff standér. ﬂy gipftær bondæ ﬂæm manni. dottor sinæ ær til arfs standær. at ﬂer viliæ baﬂi afvæxt æghæ.

17.	Farr bryti firi bo mans. han ær miskunnær maﬂær bonﬂæ ﬂæs ær bo .a. riﬂær i ok rændær or. far iki vtan tylptær eﬂ. firi at han havir alt or bo. ﬂæt ær han atti. §.1. Bonﬂe kallær han havæ lön bo bæggiæ ﬂerræ ok bort skutit. ﬂa skal uitæ firi mæﬂ tylptær eﬂi. at han havir alt fram laght. han mæ eigh. ﬂiuvær at hetæ. ﬂat ær handsalt fa.

18.	Dör bondæ huspreæ livir. bo a iorﬂo hans dör firi fardaghæ. ﬂa skal hun til sinna ior› faræ ok halft viﬂ landboæ. bö sit havæ. han a at vitæ til arffæstu ok eigh længær. Kona takær ﬂri›iung .i. bo ok ﬂrer mærkær af hans lot siﬂen tymber ok myllu reﬂe. ﬂæt skal alt skiptæ sva sum bo. §.1. Skyldir skulu baﬂir lucæ. ok baﬂi kræfiæ slikt huart sum i. bo a hvat ﬂær fyr görær. wrﬂu æn ﬂer samæn komo allær siﬂæn vtæn mandrap eit. §.2. Saræ bötær ok bardagha bötær mutur ok vingævæ agho ﬂer baﬂi lukæ ok sva takæ.

19.	Farr annær broﬂer köpfærﬂum ok annar hemæ i asku sitær baﬂir aghu ﬂer iammykit af arvi.

20.	Inlaght fæ værﬂær bort stolet. ok bondæ fæ mæﬂ. gialdi iki firi. skal uitæ mæd tylptær eﬂe. at hans fæ var mæﬂ stolet.

21.	Havir faﬂir hemfylghz gört svni sinum falﬂer faﬂir fra. ﬂa skal aptær til skiptis bæra viﬂ ﬂæn sum vgiptær ær. hanum skal slikan samu lot af gæræ sum ﬂæn hafﬂi ﬂem til bos sum giptær ær. sva skulu dötær sum synir skiptæ æn ﬂer æru arvær hauir af iorﬂv salt ﬂan ær giptær ær. ﬂæt skal i hans lot standæ ﬂa ær skiptæ.  §.1. Dör sun giptær af garﬂi. a eig barn ok aru ﬂer skild at faﬂir ok moﬂer at bo sinu ﬂa skal faﬂir. arf takæ. ok eig modér. Faﬂir skal iord latæ hem fylghia moﬂir ma iki iorﬂ giua fran rættum skæptarva. §.2. Dör sun. a barn æptir sik. ær hanum hem giuit a boli iorﬂ. ﬂæt æghu barn vitu til ok eig til flerræ. ær eghi num et bol. ﬂa far eigh vitu til ﬂæs. Æru tvar. stuwur ok toptergarﬂær i malli. ﬂa æru ﬂæt tu bol. kallær til enkæ akærss. æller enka éng. ﬂar a iki. uitu til num ﬂæn uili ær han kallær ﬂem giuæ. §.3. Skuldum skal skiptæ svm bo. Æ. ﬂingi skal viﬂ halss örum takæ ok sva fram sækæ.

22.	Vill maﬂær man or annörghom stad lösæ. han skal siunætting firi. ﬂan göræ ær han havir. handamælli. byuﬂæ ﬂem tva öræ gullz. ællær tvar mærkær vægnær vittni til latæ bæræ a sivnættingi. at han ær. hanum sua skiuldær at an a at lösæ han mæd laghmæli ok uitæ mæﬂ tylptær eﬂi. Siﬂæn far eigh vart num han kalli barn sit væræ. Haldær han æptir sægnær ﬂing. ﬂa hætti viﬂ sinum. IX. markum.

23.	Æt leﬂer maﬂær aﬂal kono barn allær viﬂgangit a ﬂingi. ﬂa takær. ﬂæt arf hans ok eigh hin han ætleddhe. Er sun til ællær dottir. faﬂir ællær moﬂer. boﬂer ællær systir. ﬂa far ækki ﬂæn af arvi ær ætledde. Er ingin ﬂerræ til ﬂa skall ﬂæn takæ ær ætledde.

24.	Dör landboe firi fardaghæ. ﬂa æru tver löter loll af bolæ hans. Dör kona hans. ﬂa ær ﬂriﬂiunger lös af bolæ hans. Er rughi sait a bole. ﬂa skal ﬂæn ær bol a gialda arwumn. iammarghar skæppur sum a ær sait. §.1. Dör lanærdroten ﬂa skal lanboe kuar sitia til fæstæ hans ær int ællær arvæ lukæ hanum til gef. sinæ.

25. Dör frælsgiui kalla ﬂer ær han æghu til tuæggiæ lotæ giptan væræ. ﬂa skulu ﬂer gialdæ kono hans mark. at hindradagx gief. æn ﬂer ﬂoræ vitæ han tvæggiæ lotæ giptan. 


# 8	Giptar bolker

1.	Konongær vil sær kono biﬂia. Ær ﬂæt vtæn konongrikiz. ﬂa skal mæn sinæ latæ faræ. ok ærændi sit vrakæ ok fæst takæ. ﬂa skal konongær brudfærﬂ gen gæræ. ﬂa skal konongær gen fara ok giua tolf mærkær gulz allær tvæ byæ at væﬂium sætiæ.

2.	Bondæ son vil sær kono bydiæ. han skal hin skyldæstæ at hittæ. ok bön sinæ byriæ. han fæstnæﬂær stæmnu leggæ a hænni skal til fæ sighiæ næmnæ iord æn til ær. ok alt ﬂæt giuæ vill. ﬂrear markær skal lagha vingæf. uæræ. ﬂaghar firi fæst ær skilt ok handum saman takit. ﬂa ær tilgævær allær intær. æn vingævær eigh fyr æn ﬂer komæ bæﬂi a en bulstær ok vndir ena bleo. §.1. Af fæstæ ruf a biscopær. III. markær.

3.	Værﬂær fæsti konæ manss takin .a. IX. markær ﬂæn skyldastæ ok sva fæstimaﬂær. ok sva konongær ok sva ællir. mæn. boe hæne aldrigh. ﬂer skulu friﬂær hans eghæ uald. kome aldrigh i friﬂ. fyr. æn ﬂer uiliæ ær sak sökiæ.

4.	Far frælsgiui ættaﬂæ kono. ﬂa ær mark uin gæf. ok mark hindradaxgæf. barn ﬂerræ skolu ætboren væræ. §.1. hurn staﬂ hindradaxgæf. ær. ﬂa ær ﬂriﬂiungs. skipti a fæ ﬂerræ ær eigh hindradax gæf givin. ﬂa skal hvn up takæ. ﬂri›iung ok. III. markær. §.2. Far frælsgiui. fostro. giffs eigh vin gæf ællær hindradax gæf. ﬂa giptis. hun til hælfnings. §.3. Vill ﬂræll fa huskono giui tva öræ til ﬂem ær hana a. ækki kiæpsir i barnum.

5.	Giuær maﬂær manni sak. at han havir lighæt hos huskono hans. ﬂa skal firi gangæ tilptær eﬂ. ællær bötæ. VI. öræ. §.1. Havir konæ hor giort ok givær bondæ kono sinni sak. ﬂa væri sik. mæﬂ siv mannum af næmdinni. Værdær hun varﬂ böte hænni. III. markær. ﬂem skal aptær til bos lagiæ. ægæ hun ﬂem huat ﬂem skil hæl ællær hughær. Verﬂer hun eigh varﬂ. ﬂa skal hun gangæ fræ bo ok boslöt .i. hvarﬂax clæﬂum sinum.

6.	Fæstir maﬂær ænkiu ok flytær hem ok lægs hos ok aslær hanni barn ﬂar a ængin sak .a. Værﬂær. barn siﬂæn föt. öl ær giört. ﬂæt ær aﬂalkono barn. ﬂy hetir fingin fæst ænkia. §.1. Fæstir maﬂær mö. gær viﬂ lönﬂær læghær han ær. sakær at. sex markum uid faﬂur hænnær. §.2. Ligær maﬂær uid kono ok fæstir hana siﬂæn mælir vingæf ﬂa ær læghær böt. §.3. Liggær viﬂ fralsæ fostro bötæ tolf öræ. firi ambut VI. öræ. firi ætborna kono. sex markær ﬂen barn .a. vid ambut. han skal varﬂæ hanni. til ﬂæs ær hun gitær kuærn draghit. ok ko molkæt. Dör hun af barni bötæ han. III. markær. §.4. En löpæ kono læghær skal. væria mæﬂ tilptar eﬂe. baﬂe ætbornær annöﬂogher.

7.	Tals frænsim mællin hionæ tveggiæ. ﬂa skal a ﬂingi tæliæ. ok biscups lof til fa. at væriæ mæﬂ tvanni tylptum biﬂiæ sva sær guﬂ hull. ok vattum sinum at frændsim vkur ær sva skyuld sum nu havir. iak taltt. ﬂa ma iak eigh boa hanni. at gusz rætti. Givær bondé sær sialvær sak. kallar sik sva skyldæ kono hava at sinni kono at han ma eigh bo hænni at gusz rætti. ﬂa fulli ﬂæt mæﬂ tvænni tylptum. værﬂær han fælﬂær ﬂa skal han botæ hænni.

8.	Liggær maﬂær hos dottor sinni. ﬂæt mal skal af landi bort skiptæ ok til roms. Egho faﬂghar tver ena kono. Egho bröﬂær tver ena kono. Eghv bröﬂvngær tvær enæ kono. Eghu systrungær tver ena kono. Egho moﬂghur tva en man. Egho systær tua en man. Egho systrungur ællær bröﬂvngor tvar en man. ﬂæt ær firnærværk. §.1. Myrﬂir kona barn sit. Dræpær svn faﬂur sin. Ellær faﬂir son sin. Allær broﬂir broﬂor sin. Ellær bröﬂrungær broﬂrung sin. Allær systrungi systrung sin. Allær faﬂur faﬂur sin. Allær moﬂer faﬂur sin. Allær svnarsun sin. Allær dottorsvn sin. Allær broﬂor son sin. Allær systur. svn sin. Allum slikum malum skal af landi skiptæ mæﬂ brevi til pavæns i rom ﬂer skulu af pavanum bref takæ. ok aptær til byscups föræ latæ han sea huilkæ miskun ﬂer fingu. biscuper skal ﬂem bref fa firi tyundæ sin. §.2. Af allum firnaruærkum. a biskupær. ﬂrer markær. ﬁer sum skriptæ. brut gæræ. ﬂer eghu biscupi. III. markær.

9.	Svnnudaghin ﬂæn ær næst ær æptir martens mæssu dagh. at qvældi ﬂa æru mungæts tiﬂir lagh taknær. §.1. Hæptir bonde fæsti kono mansz ﬂa skal bruﬂmæn til gæræ. a mungats tiﬂæ daghi. tva mæn til garsz. gæræ. griﬂær at beﬂæs. ﬂa skal hvar ﬂerræ aﬂrum grid sækæ. i gard ok or. ﬂa skal klæﬂi miætæ ok siﬂæn firi gipt skiliæ. §.2. Sva ær firi gipt at skiliæ. ﬂaghær ﬂer kumæ baﬂi a en bulstær ok vnﬂir ena bleo. ﬂa a hvn ﬂridiungh i bo. ok. III. markær at hindradax gæf. af hans lot. §.3. Svn han hanum sinæ fæstikono a ﬂrim laghæ ölstæmpnum. ﬂa ær han sakar at. IX. markum viﬂ saksokiæ. ok sua viﬂ konong ok sva viﬂ allæ mæn. §.4. Sva skal bonde byudæ fæstikono. at laghum at ﬂrim ölstæmnum sva sum. beﬂæs §.5. ﬂæt ær laghæ forfal manz ok kono at ﬂer siuk æru ællær bruﬂ vaﬂir inni brænﬂær. ﬂær ær forfal bæggiæ. ﬂerræ æn ﬂiufnæﬂær ællær bosran havir iuir gangit. Æn han latær ﬂing. visæ. ﬂa skal tva mæn a ﬂingi. lata forfal bæræ. Vill. han eigh at ﬂy litæ. ﬂa skal a endaghæ mæﬂ. tylptær eﬂe. ok tuænni vittnum biﬂia sva sær guﬂ holl. ok vat sinni. at han fæk laghæ forfæll. ok ﬂy ma iak eigh giptæ ﬂær hanæ. §.6. Vill han væriæ firi hanum. ﬂa skal firi gangæ mæﬂ tvænni tylptum biﬂiæ sva sær guﬂ holl ok uattum sinum. at frænsim ﬂerræ ær sva skylﬂ at ﬂer mughv eigh bo mæﬂ gusz rætti. ællær sifskapær. §.7. Kvæﬂær han ne viﬂ kallæss eigh fæst havæ ﬂa skal han firi ganga mæﬂ tvannum tylptum. biﬂiæ sva sær guﬂ holl ok vattum sinum at han fæsti hana eigh sva sum lagh sighiæ i landi ﬂæssu.


# 9	ﬂættæ ær rætlosæ bolkær.

1.	SVeær egho konong at taka ok sva vrækæ. han skal mæﬂ gislum ovan fara ok i. östrægötland. ﬂa skal han sændi mæn hingæt til aldragöta ﬂings. ﬂa skal laghmaﬂær gislæ skiptæ. tua sunnan af landi. ok tua norﬂæn af lanﬂe. siﬂan skal aﬂra fiuræ mæn af landi gæræ med ﬂem. ﬂer skulu til iunæbækær. motæ faræ. Östgöta gisla skulu ﬂingat fylgiæ ok vittni bæræ at han ær sva inlændær sum lægh ﬂerræ. sigiæ. ﬂa skal alﬂragötæ. ﬂing i gen hanum næmnæ ﬂa han til ﬂings kombær ﬂa skal han sic allum götom trolekæn sværiæ at han skal eigh ræt lægh a landi varu brytæ. ﬂa skal lagmaﬂær han fyrst til konungs dömæ ok siﬂen aﬂrir. ﬂer. ær han biﬂar. §.1. Konungær skal ﬂa ﬂrim mannum friﬂ giuæ ﬂem ær eig hava niﬂingsværk giort.

2.	En biscup skal taka. ﬂa skal konungær allandæ at spyriæ huarn ﬂer uiliæ hava han skal bonﬂæ svn væræ. ﬂa skal konongær hanum staf i hand sæliæ ok gullfingini siﬂan skal han i kirkiu leﬂæ. ok i biskups stol sættiæ. ﬂa ær fulkomen til valdær vten uixlt.

3.	Bondæ sun skal lagmaﬂer væræ. ﬂy skulu allir bonder ualdæ mæﬂ gusz miskvn. §.1. konongær skal næmd firi sik sætiæ ok lagmaﬂer a ﬂingi. §.2. ﬂæt hetir. e aldragötæ ﬂing ær laghmaﬂer ær .a. ﬂær ma folk. ætleﬂæ. ok sættum lysæ.

4.	Takær maﬂær bo mansz vp at vsældu. ﬂæt ær ﬂrénni. IX. marka sak. a. IX. markær saksöki ok giald firi. bo. sit mæﬂ suornom eﬂe. IX. markær konongær ok. IX. markær allir. mæn. §.1. Huggær maﬂær hus vp manss at vsoktu. ﬂæt ær. ﬂrenni IX. markær. a. IX. markær saksökæ. ok sva konongær ok sva allir mæn.

5.	Kallær maﬂær man bykkiuhuælp har ær. ﬂæt sighir. han ﬂu koﬂ hæn. Iak skyrskutæ ﬂy at ﬂu kallæﬂe mik vkuæﬂins orﬂ. ﬂæt ær sextanörtoghæ sak i hvan lot. han skal hanum ﬂing uisæ at skyrskutæ vittni latæ bæræ at endagha ok vitæ mæﬂ tylptær eﬂe. biﬂi sva sær guﬂ holl. ok vattum sinum at ﬂu kallaﬂe mik. vkuæﬂins orﬂ. ok ﬂu æst sandær at sak ﬂerri. ær iak giuar ﬂær Sva skal vkuæﬂins orﬂ sökiæ ok firnær orﬂ. §.1. Kallær maﬂær annæn frælsgivæ. ﬂæn ætboren ær ællær sigir iak. sa at ﬂu rant en firi enom ok hafﬂi spyut a baki. ﬂæt ær vkuaﬂins orﬂ. ﬂrænni sextanortoghæ sak. §.2. Iak sa at maﬂær sarﬂ ﬂik hvar ær ﬂæt. ﬂu koﬂ han. Iak skyrskutæ ﬂy at ﬂu kallæﬂe mik vkvaﬂins orﬂ. ok firnær orﬂ. ﬂæt ær sexstanortoghæ sak. i hvan ﬂriﬂiung. §.3. Iak sa at ﬂu atti ﬂin viliæ. viﬂ ko. ællar mæræ. ﬂæt ær firnær orﬂ. ﬂrannisaxtanörtogæ sak. ﬂæt skal sökia a hændær hanum. kumbær eigh ne viﬂ. §.4. Iac sa at ﬂv atti moﬂor ﬂina. ﬂæt ær firnær orﬂ. ok ﬂrennisextanortoghæ sak ok kombær eigh ne viﬂ. §.5. ﬁættæ aru vkvæﬂins orﬂ kono. Iak sa at ﬂu reet a quiggrindu lösharæﬂ. ok i trols ham ﬂa alt var iamrist nat ok daghér. kallær hanæ kunna firigæræ kono ællær. ko. ﬂæt ær. vkuaﬂins ord. kallær kono hortutu. ﬂæt ær vkuaﬂins ord. kallar kono haua at faﬂur sin ællær strukit hava barn sit fra sær allær hava myrt sit barn. ﬂættæ æru firnær orﬂ. §.6. All ﬂassi synda mal skal fyrst uiﬂ præst sin talæ ok eigh braﬂæ vp mæﬂ awnd ællær vrez uiliæ num han sæki sik at ﬂrim markum. hete ﬂrer ok æru tuar.

6.	Rænir maﬂær man handran. ﬂa skal han væriæ. sik mæﬂ tolf manna eﬂe ok tvæggiæ mannæ vittnum. af ﬂem tolf ok siﬂan i tylft standæ. Falz han at böte ﬂræni sæxtanortoghær.

7.	En maﬂær krævær man skuld ﬂa skal han a grænnæ hans kallæ latæ ﬂem uid væræ ok höræ at han kræuær han skuld. ﬂa mæ han næmæ han siﬂæn æn han vill. A han skyld at kræfiæ. ﬂa ma han sökiæ han til sum lægh sighiæ. ok éﬂ sin a ouan æn ﬂem skil vm at han a hanum eig meræ at gialdæ. Kuæﬂær hin ne viﬂ kallær sik eig. æghæ hanum. skyld at gialdæ. ﬂa skal han suæriæ mæﬂ tolf mannum at han a eig hanum skyld at gialdæ ællær gæf at lönæ. Bær han ﬂryt viﬂ böte ﬂrænni saxtanörtoghær ok skyldﬂinæ. §.1. Naam skal lösæ mæﬂ skuld mæﬂ tylptær eﬂe.

8.	Dræpær maﬂær hors ællær nöt firi manni. vetir feær fölengh. ﬂæ skal han siunætting firi hanum giæræ latæ ok synær. vittni a hændær latæ baræ biﬂi sva sær guﬂ holl at iak sa at ﬂu drapt fæ hans ok vete hanum fearfölængh. Syﬂan skal han firi tylpt gangæ. biﬂiæ sva sær guﬂ holl. ok vatt sinni. at ﬂv uete mær fearfölingh ok ﬂv drapt fæ mit. ok ﬂu æst sandær at sak ﬂerre. siﬂæn skal han aptær gialdæ. mæﬂ. svornom eﬂe. ok .a. ovan ﬂrænni saxtanörtoghær. Er eig a synar vittni. til væri sik mæﬂ tolf mannum. Æn ﬂær fæ ær dræpit. ær tueggiæ öræ ær vært. ællær tvem örum. bættræ. ﬂæt ær full fearföling. Æn ﬂæt ær værræ æn tver örær. ﬂa skal ﬂæt tvægildi. atær gialdæ sua huart. sum vært ær. §.1. Værﬂær dræpit hors ællær nöt a byar marku. annærs byær. vet eig hvar drap. ﬂa skal han siunætting giaræ firi enum ﬂerra ok haldæ firi allum. ok vittni latæ bæræ a sivnættingi. at ﬂæt fik ﬂær fiorlæsting. a marku ﬂerræ af handæuarkum. mannæ ok ﬂy æghu. ﬂer ﬂæt. mæﬂ laghum aptar bötæ.

9.	Dræpær fæ annat ok bær hirﬂinge vittni. gialdi helt firi mæﬂ svornum eﬂe ok taki han ﬂæt dræpnæ ællær nyti hold ok hvﬂ taki halsgildi. ﬂæt ær atti af ﬂem sum drap. I ﬂæssu male ær hirﬂingi fulﬂer vittnismaﬂær hvæt hældær. han ær fræls allær ﬂræl. Syns hanum giald ﬂa skal siunattings. til giaræ. lætæ bæræ asynær uittni. ﬂa skal ræﬂæ wætti ok kræfiæ bokær syns hanum rætmæli. ﬂa skal skyrskutæ. Biﬂi sva sær gud holl. at fæ ﬂit drap mit fæ. mæﬂ synær uittni. ok sva gaf iak ﬂær sak til. Far han eigh sokn fræmt mæﬂ laghæ uittnum. ﬂa skal ﬂæn ær sak ær givin. væriæ. sik mæﬂ tolf mannum. biﬂiæ sær sva guﬂ hol. at eigh drap mit fæ. ﬂit fæ. ok iak eigh sanddær at ﬂæ sak. ﬂv giuær mæ. §.1. Faldær. fæ .i. mans handæværki. i brun all diki. ællær. annur ﬂylik værk ok far ﬂær banæ af. ﬂa skal bötæ. VI. öræ firi hæst. half mark. firi oxæ ok sua firi ko. ok hors. Sva skal ﬂæt sökiæ ok væriæ. sua sum fæ havi fæ dræpit. §.2. Flögher fæ i gærﬂi sva at ængin æltir far banæ af liggi vgilt. Æn flögher or gærﬂi gialdi hin aptær. gærﬂ .a. Æltir nokor or gærﬂi fa ﬂær banæ af. ær til asynæ vittni gialde ﬂæn sum a ælti sva sum mælt ær æn i diki laghi döt. samæleﬂ sokiæ ok væriæ. §.3. Æn maﬂær læstir hæst. ællær halataghl ok stingær vt öghæ gialdi öræ. ællær væri sic mæﬂ tylptær eﬂe.

10.	All lan skulu hel hem flyties ﬂem sum læﬂi firi vtæn al genmæli.

11.	Löpær dræll bort allær ambut fra lawarﬂi sinum ok gör nokon skaﬂa. dræpær. stial allær rænir. eig skal lauarﬂær. skæﬂæ. gialda num han aptær fa hion sit. Far ﬂem aptær böte afgærﬂir ﬂerræ sum lagh sigiæ én asynær vittni æru til ællær ﬂiufnæﬂær i handum takin ær eigh ﬂæt til. væri mæﬂ nekuaﬂum sum lægh sighia. §.1. Lanar maﬂær manni ﬂræl sin svari hin sakum ær uiﬂ lani havir takit. e mæﬂæn han ær i hans varﬂnæde.

12.	ﬁæn sum leghir af bondæ hæst. ællær öxa. allær. ko. han skal varﬂæ firi vangömslö. ﬂæt ær ﬂiuuær. vatn. dyi. klavi ok annur ﬂylik. §.1. Firi fars. fæ. afæfli. ﬂæt ær. biorn. allær. quesæ. firi varghi. skal uarﬂæ sum firi. wangömslö. æn eig far aflæstir af. ﬂæt ær. sex öræ firi hæst. halfmark firi oxa ok hors far han aflæstir gialdi iki firi vargh.

13.	Læggær maﬂær manni fæ sit in til gætslu. ﬂa ma ﬂæt fæ eigh tapas af ﬂem uiﬂ takar hwærtti mæﬂ styld ællær mæﬂ rani num bondæ. ﬂæs fæ ær uiﬂr takær allær kostær værﬂa maﬂ taknir aftær skal han gialdæ. Læggi fram ﬂæt han uill. ok maﬂ tylptær eﬂ at han fæk eig meræ hans. fæ at gætslu æn han havir nu fram laghat.


# 10	Iordﬂær bolkær

1.	Fæm æru fang iorﬂær. Et ær arvær. Annæt ær. hemgæf sunær. ﬁriﬂiæ ær hemfylg›. dottor. Fiærﬂæ ær köp. Fæmtæ ær sköting.

2.	Köpe skal taka at ﬂæs hænde ær iord sæl umfærd at varﬂæ. ok han tua af hændi værﬂi at værﬂæ. ﬂer allir skulu takæ i hand baﬂvm ﬂem ﬂa ær ok köpfæstum bundit. Ryvi mæﬂ. III. markum ﬂæn ryuæ uill. Comber eig köpruui uid sin farit ær ﬂa siunætting garæ firi ﬂem svm vmfærﬂ værﬂær ok allum ﬂem ær ioﬂ æghu i by skal gangæ um akræ. ok ængiær. ok sua aptær a topt siﬂæn. Illiz ﬂa ennor staﬂér. ﬂa skal ﬂen variæ ær iorﬂ sæl æn fyr illiz æn umfærﬂ kombær .a. Illiz siﬂæn ﬂa skal ﬂæn varﬂæ sum köpir. Attæ skulu oﬂolfæstir varæ. niunde styrisfæstær. Siu nattæ gamall skal siunattingær. væræ. Sa skal iorﬂ. væriæ. ær .a. maﬂ tuænni tylptum. ok tuænni vittnum skal iorﬂ væriæ. Siunætting skal uisæ ﬂem manni ær köpæ varﬂæﬂæ æn annættvægiæ quæls værﬂ ællær vmfærﬂ firi hanum. Siunattingh skal firi hanum halﬂæ ﬂor han uitæ firi mæﬂ tylptær eﬂe at han eigh köpe. værﬂaﬂe. ﬂa ær han uarﬂær. falz han böta. III. markær firi köpruf. §.1. Illiz arftakin iorﬂ hana skal væriæ. mæﬂ ærfﬂær vittnum. Tver mæn skulu vittni bæræ ok i tylpt standæ. Sva skal uittni bæræ. Bær iak. ﬂæs vittni ok uir mæn tver at ﬂu tokt iorﬂ ﬂæssæ at arvi. at v iltu mæﬂ vittni borno binﬂum. uit slikt svm lagh sighiæ. ﬂa skal han firi tylpt ganga at biﬂiæ svæ guﬂ holl ok uattum sinum. at iac tok iorﬂ ﬂæssæ at arvi ok at v iltu. ok iac a ok ﬂu ikki vættæ .i. §.2. Illiz iorﬂ at ﬂem köpt havir. ﬂa skal han værnæ mæﬂ tuanni tylptum ok tuanni vittnum. biﬂi sva sær guﬂ holl. ok uattum sinum at iak köptæ iorﬂ. ﬂæssæ maﬂ fæst ok mæﬂ vmfærﬂ at v iltu. ok sva svm lagh sighiæ ok iak. a ok ﬂv iki vætæ i. ﬂa skal firi. aﬂræ tylpt gangæ ok sværiæ samalund. köpæ vittni skal latæ bæræ. i tylfpt hvarri. tvæggiæ manna.

3.	Æn sæliæ uill iorﬂ sinæ ﬂa skal biuﬂæ arvæ sinum siunatting skal firi arva gæræ. ok sva biuﬂa hanum iorﬂ at köpæ. Siﬂæn skal ﬂing uisæ ok manæﬂær stæmnu skulu ﬂingmæn ﬂem gæræ. Combær han til at köpæ iorﬂ a manæﬂær stæmnu. ﬂæt ær vald. kombær han eigh. ﬂa skal han til ﬂings faræ læti ﬂömæ sær at sæliæ ﬂem mæst biuﬂær værﬂ firi. Sva skal konæ lagh byﬂæ sum karmaﬂar §.1. Eig skal a slæt faræ num vili hvat ﬂæt ær maﬂær ællær konæ æn i bo sitær. §.2. Eig ma maﬂær af kono sinni iorﬂ köpæ mæﬂ laghmæli. ﬂæt kallær. væggiær köp. Köpe bonde iorﬂ i iorﬂ æn han. vill. §.3. Sa svm iorﬂ sæl sialuær skal han. köpfæstum. bindæ. ok uiﬂ vmfærﬂ uæræ. hvat ﬂæt ær hældér kona ællær barn. ællær maﬂær. a ﬂingi skal owormaghæ köpæ lysæ. §.4. Maﬂær köpe mæﬂ lösom örom ok uill sæliæ vid lösom örom han skal ﬂem lægbiudæ ær han köpte af. han skal sua firi iorﬂ lukæ sum ﬂa ær til buﬂit. Vill han i iord skiptæ. ﬂa skal han lag eigh biuﬂæ.

4.	Konæ sæl iorﬂ sinæ ællær maﬂær laggær eig .i. bo. köpir sæ iorﬂ aﬂræ. ﬂæt ær ﬂæs ﬂerræ ær iorﬂæ wærﬂi. atti. §.1. Köpir maﬂær iorﬂo sinni gær agærﬂ till. mæﬂ fæ. bæggiæ ﬂerræ. ﬂaghær. bo. skiptis. ﬂa skal sva marhæ oræ. aptær til skiptis læggiæ sum agærﬂ. var. §.2. Skil a hion tu. ær iorﬂ mæﬂ lösom örom köpt kallæs annat eigh eghæ. ﬂæt. a vitu baﬂvm ﬂem uil uitæ til egho. §.3. Værﬂær iorﬂ farin siﬂæn hion tv komæ samæn ﬂa ær hun bæggiæ ﬂerræ.

5.	Biskupær a vitu firi kononge. ok lændær maﬂær firi biscupi. ok bonde firi allum. ﬂem. Egho böndær by. ok annan lændir. mæn skil ﬂem a. ﬂa æghu bönﬂer uitu ok eigh lændir mæn. bya ﬂerræ mælli. Boæ bönﬂær i by mæﬂ lendum manni. eig mughu ﬂer uitu mistæ. ﬂy hældær.

6.	Vill maﬂær iorﬂ at væﬂium takæ ﬂa skal. vmfærﬂ til ﬂeræ skiliæ hanum sua iorﬂ til vaﬂia sum lagh til sighia. Lösær han innæn ﬂriggiæ vintra. ﬂa ær eigh iorﬂ foruæﬂiæ standær hun ﬂrea vinter ællær ﬂrim længær. ﬂa ær forvæﬂia. §.1. Læggær maﬂær annvr. væﬂ. gull ællær silvær. ﬂa skal han gæræ siunatting firi hanum ok halﬂa at lösæ uæﬂ sit ok kuld kræfiæ. Han skal skyld lucæ eﬂ sin eptir at skuld ær eig mere æn nu ar fram lagﬂ. Vil eig skyld lukæ ok eig lagh gangæ. ﬂa skal vaﬂium halﬂæ ok til ﬂings föræ latæ dömæ sær at sæliæ.

7.	Köpir maﬂær bol. æru af köptir. akrær skil ﬂem a han eig vitu num til ennær skipt. ﬂa skal sær firi gangé ær bol. a mæﬂ tvem tylptum. ok biﬂi sva sær guﬂ holl ok uattum sinum at skipt ﬂæssi var aldrigh farin af bole ﬂæssu mæﬂ fæst ællær mæﬂ vmfærﬂ ok eig afhænd sum lagh sighiæ. §.1. Kallær annær. sik hauæ herft skipt ok annar copt. sa a vitu ær ærst kallæs havæ. §.2. Kallær annar vtskipt eghæ ok annar a bol. sa a uitu ær bol a. Vtskiptir ok garﬂær. ﬂær skulu all til toptær at lagmæli. §.3. Hauir maﬂær topt i by ok oræss land ok sex lassa æng. ﬂa a han uitu til vtskiptæ attundæ löter attungz til löf ok lok vndir viﬂær. A maﬂær eig meæ firi en atundær löt attungx far iki uitæt a han.

8.	Attungum skal by byggiæ. Fiurir væghær skulu af by rinnæ. Liﬂ ok garﬂa ok bror skal attungum. skiptæ.

9.	Hittis at kirkiugarﬂær ok toptærgarﬂar. ﬂa sokn gærﬂæ. ok eig top Hittis a akær ok topt. sa skal gærﬂæ ær topt .a. §.2. Garﬂær skal standæ mælli topt ok akræ lukttær a hælghaﬂorsdagh. Halfgærﬂi mællin toptæ. tvæggiæ. han skal e. gildær væræ. æn hvarghin böte firi utæn annær kærir a annæn.

10.	Tialdru. stenæ. skal tua i iorﬂ grawæ. ﬂriﬂiæ a læggiæ. ﬂer skulu vitni bæræ ar i iorﬂ liggiæ. §.1. hus skal sva nær tyaldru. sættiæ at stuﬂer rum ær mællum ok opsædrup.

11.	Flytær annar maﬂær hus sin af topfto ok yrkir toft. ﬂa hetir hakær ok eig toft. Sökiæ skal garﬂ af hændi sær ﬂæn ær mælli war toftæ gildæn ok eig vgildæn.

12. Rændær væghær toftæ mælli. han skal siu alnnæ breﬂær varæ. A maﬂær wægh iuir toft mans. han skal ﬂæn. vægh hanum af læggiæ. sum han uill. eig i dæk ællær y dy. ællær i fiall vp. Halvæn vægh skal huar ﬂerræ. mælli. toftæ. læggiæ. §.1. Ligwægh skal til kirkiu læggiæ. eigh ma lik iuir toft mans faræ olouandis num han se sakær at. ﬂrænni sextanortoghom. §.2. Græswæghær skal til byær liggiæ. sa skal ﬂrannisæxtanorthoghor bötæ ær vp yrkir.

13.	Far maﬂær a akær sin ællær. æng sinæ at boæ. ﬂa skal skal han sialwær sik vtgærﬂæ. A maﬂær gard firi hanum. ﬂa skal han sökiæ up han mæﬂ siunæ ting. ok tolf mannæ eﬂe ok uittni latæ bæræ at garﬂær ﬂænni stændær firi toft hans sua at han ma eig utuæghum næ. Kastér han eig garﬂ vp firi siunættings dagh böte. ﬂrennesaxtanortohær. ok hinn taki up garﬂ æptir. ﬂings domæ ok lati domæ sær garﬂ. at varﬂvetæ e mæﬂæn toft hans vindær. §.1. Flytær af bygd sinæ. ﬂa skal han sokiæ garﬂ af handum sær sua sum fyr a latæ dömæ hanum gildæn gard ok eig vgildæn. §.2. Husær maﬂær i akærgærﬂi. ﬂær sum aﬂrir grannæ æghu iorﬂ kring vm ﬂa ma han eig ﬂær boæ mæﬂ laghmæli. ﬂer skulu hanum siunætting gæræ ok in haldæ. vitni latæ bæræ at han bor akargærﬂi ok gær klöstroﬂ iuir akær ok æng. ﬂy ma han eig at lægmæli. hær boæ. ﬂa skal ﬂing uisæ latæ hem dömæ endaghæ vittnæ mæﬂ tuanni tylptum. latæ dömæ af garﬂ a sægnær ﬂingi. brytæ af ok eig brænnæ. §.3. Bröﬂær skiptæ iorﬂ sinni. husær annær ut a akær ællær æng a grasiæﬂri. liggær teghær viﬂ tegh. han .a. iamna vitu uiﬂ ﬂæn i by bor. §,4, Byggir han ut a mark byar gærﬂi um kring sik sialuær. Byggir a sa marku gærﬂir um kring sik .a. III. vitter. ællær. III. vittrum længær a oxæ byrﬂi til skogss. til vndir viﬂær ok til fængans ængyn a vitu innæn gard hanum ok han ingæ utæn garﬂ til almannigs ﬂæt kallar holmsköp han ma eig i bælgh bindæ. Viliæ grannær intaku takæ firi hanum. ﬂa skulu ﬂer hanum gatu læggiæ til almænnigs siv famnæ breﬂæ. ﬂer skulu garﬂæ gærﬂæ ær iorﬂ egho ut til almænnigs.

14.	Eig mæ takæ intaku. num alli uili ﬂer ær eghu attundæ lot af attungi. ﬁaghar in ær takit. ﬂa skal sa valdæ oﬂolskipti ær uill. gæræ siunættings firi ens garﬂi ok haldæ. firi allum ﬂem iorﬂ æghu i by. ﬂa skal ﬂing uisæ ok lata. hem endaghæ dömæ. ﬂingsmænna vittni. a endaghæ latæ bæræ ok sværiæ æptir at sva kom dombær. a mal hans a ﬂingi at han skuldi hær standæ i dagh ok repæ iorﬂ i attungi. siﬂen .i. attungæ. ær repæt. ﬂa skal ﬂing sighia ok lötæ a sægnær ﬂingi. æn eigh uill fyr. Siﬂæn lata dömæ sua attungi hvarium sum lotær fal mæﬂ ﬂings uittni sua skulu allir sin i mællin skipæ bæﬂi garﬂ ok iorﬂ. en eig uiliæ. ællær.

15.	En man kallar sik aghæ a fær marku. ær eig garﬂær vm kvæﬂæ grænnar ne vid. kallæ allæ. ﬂem egha. ﬂa æghv ﬂer vitu ær allum ﬂem uiliæ uitæ til egnær. væria med tvænni tylptum ok tvænni uittnum. biﬂiæ sua sær guﬂ holl. ok uattum sinum at iord ﬂæssi. ær o skil vm ær almænnigær. aldræ grænnæ. ok eig enæng ﬂin. §.1. Skil a ﬂorp ok by vm almænning. ﬂa a byr vitu ok eig ﬂorp. Half tylft. af fæstu. skal i by. uæræ æn gitær sik uitæt til fullbyær. Tver iorﬂærghændi. i tylft hvarri skulu vittni. bæræ æn han ær höghæ byr. ok af heﬂnu bygdær. ﬂa skulu tver iarﬂeghændi af ﬂem eig baru uittni hvar firi sinni tylft gangæ biﬂi sua sær gud holl ok uattum sinum. at byr. ﬂænni havir varit fullbyr bæﬂi i heﬂnu ok kristnu. ok ﬂy a han iamnæ vitu viﬂ by ﬂin at laghmale. A. en maﬂær allæn by ær kiurkiæ .i. ok half boændæ mannæ. ﬂa ma uitæ han til fulz byær.

16.	Skil mæn vm marker skial byæ mælli. ﬂa skulu ﬂer skyal se sin i mællin. ganga huar byr i sit mærki ær han kallær i. ﬁerra skal hvarghum innæn garz. kallæ ﬂær sum standit havir ﬂrea vætær ok ﬂim. længær. ﬂær a byr uitu firir. ﬂer skulu saman gangæ. ok vittni. latæ bæræ .i. stad ﬂæn sum han kallær .i. Værﬂær annær vittnum. siﬂæri. sa skal vitu. orﬂ æghæ. hava baﬂi iammargh uittni. ﬂa skal hæræﬂ a syn til næmnæ af ﬂingi sæmbér a synær mannum a ﬂa skal ﬂem lagh dömæ ær asyn vittnær mæﬂ. sæms ﬂem eig a. ﬂa skal lanz a syn næmnæ ok lösæ mælli. ﬂerræ. §.1. Skil a land ok hæræﬂ. land skal uitu eghæ ok ﬂe hæræz skulu uitu eghæ. ær eig sökiæ fang til. skal væriæ mæﬂ tvænni tylptum næmdæ. mannæ. §.2. Skil a hæræd oc by ﬂa. a hæræd vitu.

17.	Vil by takæ in mark sinæ gen byær mark annærri. ﬂer skulu gard gærﬂæ ær in uiliæ takæ. ok söki siﬂæn haluæn sær af handum gilldén ok eig vgildæn. §.1. Vill maﬂær træﬂi up taka ﬂa skal han garz gærﬂæ. ær up uil taka. söke siﬂæn sær. af hande gildæn ok eig vgildæn. Træﬂir maﬂær enka akær gærﬂi sialvær vm kring. §.2. Vil maﬂær sæ löt sinæ hégnæ. ﬂa skal han garﬂ mælli fæ lötæ gæræ eigh ma han ællær intakæ. num han se saker at ﬂrænni saxtænörtoghum. ok hetir græsspæri sa byr ær sua gærid. §.3. Rændær vatn mælli tuæggiæ markæ gærﬂi hvar at sinu o›ælli ok mötæs i miﬂri uatnras.

18.	A maﬂær enkæ skipt i by. aﬂrum. ﬂer æghu vitu. ær i by. boæ huru mykil hun skal uaræ. hun hetir uitulös iorﬂ an hun ær eig rend ok stend. eig mæ ﬂy at hvaru allæ bort uitæ at lagnmæli.

19.	Æn tyaldrur uil flytiæ æn vranct kallar liggiæ. ﬂa skal siunatting til gæræ. ok ﬂing uisæ ok endaghæ latæ hem dömæ. ﬂor væriæ mæﬂ tuænni tylptum. sa ær vid han delir. at tyaldræ. ﬂæssi liggær ræt ok vræt eighi. §.1. Hvar sum brytær vp ren ok sten han hetir i aﬂrum mannum ormyliæ han ær saker at trænni sextanörtoghum.

20.	Slar maﬂær æng mans cumbær hin at ær a han skal taka uiﬂi quist bitæ bast a ok sætiæ sua i ﬂet ær laghæ forbud ma eigh vndæan takæ num han sækti sik at ﬂrænni sextan örtoghum. ﬂér skal hö a æng ladæ til ﬂes ær ﬂer æru sattir.


# 11	Huru mylnu skal gæræ

Uill maﬂær mylnu gæræ han ma eig sua gæræ at topt annærs manss spillis eig akri. eig æng eig væghum mannæ. eig forta grannæ. ok eig mylnu ﬂerre ær för var gör eig fiski uærkum. §.1. fiskigarﬂi ma ok eig sua gæræ at ﬂem ælﬂri fiskigarﬂi spillir. Eig ma fiskiæ .i. stæmmum manss annar æn ﬂæn ær .a. eigh i diki. annar manss. §.2. Mylnu staﬂer ligær öﬂe. ﬂrea uettær allær ﬂrim vættrum længær æru fang af roten. ﬂa sa wald at takæ ær uill. Sighir sua ﬂén ær mylnustaﬂ atti. at fang æru eigh al af roten viti mæﬂ tvænni tylftum at stiborﬂ. stoﬂu ok stulpær. ok dræskulli la ok holagh. Æ a maﬂær mylnustaﬂ. mæﬂæn. ﬂe fang æru. all vroten. Sa maﬂær a mylnu stad. ær fyrst gær uærk a hvat. ﬂæt ær hældæ a aldra götæ æng. ællær alﬂra grænnæ. §.3. Delæ mæn vm mylnu stad kallær huar sik eghæ. ﬂa skal asyn til næmnæ. ﬂen skal lagh fa vittnum uærﬂær siﬂæri havæ baﬂir iammargh vitni. ﬂa skal lanz asyn næmnæ til ok skiliæ mælli. ﬂerræ. §.4. Gær maﬂær mylnu i almænnisz vattni a annar maﬂær eing annænuagh ﬂa skal ﬂridiungær löss faræ af vattni æn tua löte ma han stæmnæ. eig iuir a land num han fa landfæstu mæﬂ fæst ok vmfærﬂ laghæ. §.5. Takæ grænnær almænnig in firi mylnu dörom. ﬂa skal han sær uæghær kræfiæ. ﬂer skulu hanum uægh læggiæ. Gaar maﬂær ﬂæt eig laghskiptæ ﬂer iorﬂo lyutær annær firi mylnu dorom. ﬂa ær mylnæ han vnit. §.6. Maﬂer gær myulnu. a æng sinni liggær grænnæ almænnigær i gen annanuagh. a byr annær. ﬂa skal han landfæstu köpæ af ﬂem ær ﬂær a iorﬂ i by. §.7. Vatn skal eigh vændæ af fornu fari. aﬂrum manni til andmarkæ aﬂruvis æn fyr hauir runnit. §.8. Iorﬂ ma eigh at mutu takæ.


# 12	ﬁætta ær. ﬂiuuæ bollkær

1.	 Giuær maﬂær manni ﬂiufs sak firir hæst ællær annæn grip ok fas aptær gripær spiltær allær. sprængdær. gialdæ aptær mæﬂ suornom eﬂe. æn falz at ok fullær ﬂiufs bötær.

2.	 Stiælæ tuer faﬂghær værﬂæ taknir mæﬂ hænge faﬂir vppi. ok sun æn maghændi. maﬂær ær. §.1 Gangær at stialæ bryti. ok ﬂræl. bryti skal vppi hængiæ. ok eigh dræl.

3.	 Taker maﬂær ﬂiuf sin ok ﬂiuft mæﬂ bindi ﬂiuf a bak ok leﬂe til ﬂings. mæﬂ tua vittnismæn ﬂa ær vittnæ a ﬂinge. han sannæn ﬂiuf væræ. mæﬂ tolf mannum. af ﬂingi gangæ. ﬂæs at sværiæ at han ær fuldær ﬂiuér. ﬂy ær han varﬂær lif sit latæ. Siﬂæn skal han dömæ til hogs ok til hangæ. til draps ok til döﬂæ. til torfs ok til tiæru. vgildæn firi arvæ ok æftimælændæ sva firi kiurky. sum firi gonungæ. §.1 Værﬂær ﬂiuuær takin a vægh ok eigh af ﬂem ær firi styld ær wrﬂin. ﬂa skal han ﬂiuf hem mæﬂ sær lædæ ok bud sændæ ﬂem svm ﬂiuvær ﬂær ær. Havir han hans sannæn ﬂiuf fingit. taki mark firi ﬂiuf. ok tva öræ firi ﬂiuft. En ﬂæn sum stolen ær kallær ﬂiuft eigh uæræ sinæ. ok eigh ﬂiuf haui ﬂæn sum i handum havir ﬂiuf til ﬂings. Dömiss ﬂæﬂæn til konongsgarz bonde skils viﬂ ﬂiuf saklös a ﬂingi. §.2 Takær maﬂær ﬂiuf annærs manss a væg ok eig. sin. latær lösæn at laglöso ﬂa kallæ mæn ﬂæn lottakæræ uæræ ﬂiufnæﬂær.

4.	 Sva ær i lahum talt at ﬂrir æru ﬂiuuær. En ær. ﬂæn ær stial ok takar. Annær raﬂær i hænﬂar ﬂivfi. ﬁriﬂi takar uiﬂr. ﬂær æru allir ena lund sakir. §.1 ﬁrear ærv ﬂiufs vitulösor. En æn i handi takar. Annur æn or husi draghær. ﬁriﬂiæ æn leﬂess til gaarsz ok grinﬂær. Gitær hvarghin sik orﬂiufæ giort. §.2 ﬁrer æru ﬂiufs vitur. En at iak stal eigh fæ ﬂit ok eigh ﬂyftis iak .a. Annur at iak ræﬂ eig fæ ﬂit i hanﬂær. ﬂiuvi. ﬁriﬂiæ at iak ær eigh viﬂertaku. ﬂiuvær ﬂin. Ok væri sik sum saghæt ær.

5.	 Værﬂær maﬂær stolen vrækær fiæt æptir fællir .i. kæfti. fyrst skal by letæ. A grænnæ skal kallæ. ﬂer skulu mæﬂ gangæ. Leﬂer eigh fiæt or by. ﬂa skal ranssakæ. Eig mughv grænnær ranzsak syniæ. Grænnær skulu i garﬂ gangæ ﬂæs fyrst ær næst ær grun a han skal rum kallæ ok beﬂez ransak. Bonﬂe skal eig ranssak syniæ æn han ær sialuær hemæ. han skal vpp latæ sin inuistær hus ﬂæt ær kornskyæmmæ ok matskammæ ok symnskæmmæ ﬂy ﬂru æru inuistar hus. En annur hus bæﬂi laﬂa ok nöthus ﬂæt heter vthus ﬂo at las se firi. §.1. Nu skal bonde hus vpp lætæ. Nu skal bonde ﬂæn sins hauir mist ok annar mæﬂ hanum ingangæ ﬂæn ær ﬂer troæ baﬂir. Baﬂir skulu ﬂer iuirlösir uæræ ok lösgiurﬂir. ok barföttir bundit brökær uiﬂ knæ. ok sua ingangæ. ﬁer skulu letæ i ﬂem hvsum hittir sit inni vndir las ok lykki. ær ﬂet hult halmi. ﬂæ ær sa ﬂiuuær at. ﬂa skal ﬂiuf takæ ﬂem saklöst firi ﬂy. at han ær sanﬂær ﬂiuuær ok hvarghin gitær han ﬂerre sak mæﬂ laghum rundit. Vil han uiﬂ gangæ at han ær sandær ﬂiuvær. ﬂa skal bondin vald eghæ sa ær sak giuær at takæ bötær firi skaﬂæ sin. ok eighit aptær ok a ﬂæt sum lagh sighiæ. ﬂa ma bonde uiﬂ han sættæs at saklöso ﬂo eigh fyr an firir hæraszhöfﬂingæ. utæn han far burghæn firir. böte sak sinæ uiﬂ land ok gonong sum lagh sighiæ. Vill han eigh uiﬂar gangæ. ﬂa skal ﬂiuf a bak bindæ ok til ﬂingsz föræ eigh ma fyr lösæn latæ num viﬂ liggi fiuratighi mærkær. Takar maﬂær bundin ﬂiuf mæﬂ rani. af manni. han skal skirskutæ firi næstu manni ok i næstæ by. at han ær ﬂiufs sins ræntær ok ﬂy ær hin sakær at. XL. markum. §.2. Nu æn hittir i luctu allær læstu kari. ark ællær kistu ﬂær havir husprea likil til ﬂa ær hvsprea ﬂiuuær. Vill eigh bonde laghbötæ ﬂa skal hvspreo takæ. ok a bak bindæ til ﬂings föræ firi allær götæ ællær firi hæræﬂ. Vill ﬂa bonde lösæ hospreo sinæ mæﬂ laghum rættum. ﬂa skal kono lösæ latæ firi ﬂy at konæ ær ovormaghi hvn a eigh hug ok eigh hangæ utæn firi trolskap.

6.	 Far bonde æftir sinv. sins hanum ranszsak. ﬂa skal han mæﬂ vittnum beﬂæz firi ﬂy at han ma eigh hanum syniæ ranszsak ﬂa han ær sialvær hemæ. syns hanum ranzsak ﬂa dragher han ﬂiufsku a sik. ﬂa skal skirkutæ firi grannum at nu ær ranzsak svnd. ﬂa kallær bonde han ﬂiuf sin. ﬂy at han sundi ranzsak. Nu kuaﬂær han ne viﬂ. ﬂa skal sa sighiæ til sinum hæræszhöfﬂingæ han skal ﬂing til namnæ ok næmd sætiæ ok at spyria hvi han ranzsak sundi. en kallar sik eigh ﬂiuf han ær sakær at ﬂranni sæxtanörtoghom. §.1 Nu ær ﬂæt böt at ranzsak. sundi. Nu standær sak open su at han ær ﬂiuvær kallaﬂær. han skal væriæ sik mæﬂ tvæni tylptum ok. IIIIor. mannæ forræﬂe. falz han böte sum lagh sighiæ.

7.	 Nu ær vtuistær hvs. giuær hin sak ær sins hauir mist. ﬂu kom ﬂær at. ﬂu havir ualdit ællær hion ﬂin ær ﬂu at male at mælæ. ﬂa sa bonde bundin viﬂ vitu suæri mæﬂ tuenni tylftum ok. IIIIor. mannæ forreﬂe. at ﬂet kum ﬂær hvarti mæﬂ uitu ællær valdi minu ællær ﬂerræ iak a mæle at mælæ. ﬂæt ær abryrﬂ ok eigh wlti iak ﬂiufnæﬂe ﬂem. §.1. Vitir bonde bondæ at han abyrd upp a han bar væri sik mæﬂ tuænni tylptum.

8.	 Hittir maﬂær grip sin. ﬂa skal han tak firi bezass. bonde skal eig tak synia num han sakær se. ﬂa skal bonde til takæ biﬂiæ man kuarsætu firi ﬂiuf stolet ﬂa skal siunatting firi ﬂem garæ ær i tak gik ok haldæ firi ﬂem hæst havir i handum. §.1. ﬂiuftolet skal leﬂæ til ﬂriﬂia salæ a ﬂri›iæ salæ skal sit lösæ ællær sværiæ mæﬂ tylptær eﬂe ok tuæggia manna vittnum at ﬂæt uar hemæ föt oﬂ ﬂær drak ok diﬂi myolk ok moﬂor spinæ ok iac a. ok ﬂv ikki i. ﬁor eigh ﬂæs sværiæ. ﬂa skal hin til gangæ ær sit havir kænt. ok sværiæ mæﬂ tylptær eﬂe ok tvænni vittnum at ﬂænni gripær uar fra mær stolen ok huarghi sankændi iak fyr æn hær iak a ok ﬂu iki.

9.	 Hittir maﬂær grip sin a farnum vægh. ﬂa skal hin i handum hauir brötær tak firir fa af bofastum mannum vm syv nætær til hus ok til hems. ﬂa skal hin æptir fara ær sit hauir kænt. ﬂa skal kuarsætu tak firi beﬂæss af bolfastum manni. taksætær han firi rani ﬂa skal lösæ ﬂær sum staﬂit ær num fylswat firir gangi. taki skal grip framnit havæ. kombær eigh fram. ﬂa ær eigh tak laglika gangit. ﬂa ær han sakær at tvænni sæxtanörtoghum. ællær væri sik mæﬂ tylptær eﬂe. ok tvægiæ manna vittni.

10.	 En maﬂær kænnir grip sin i annærs mans handum kallær sa sik at lane havær takit ær i handum havir. ﬂa skal æftir fara ær sik kællær eighæ ok tak firi beﬂæs af ﬂem ar i handum hauir. han ma eigh synnia num han sæki sik taksætær han firi raan ﬂær skal lösæ ær stæﬂær ællær væriæ firi hemæföt. syunatting skal firi gæræ at lösæ mæﬂ laghæ vittnum. æn eigh vindær hin lagha uærn firi.

11.	 ﬁry æru laghæ tak. et ær brötar tak til hus ok til hems. Annæz ær kuarsætu tak mæﬂ ﬂem sæmbær. a baﬂum. ﬂriﬂiæ ær skiælæ tak firi lan› ok galman ﬂet ma eigh bonde aﬂrum syniæ num han sæki sik.

12.	 Taksætær maﬂær grip sin kallær hin i handum hauir sik hauæ köpt af vtlænskum manni. ok ær vin innæn lanz. ﬂa skal han syunatting firi hanum gæræ. ær i handum hauir grip. han skal sinum salæ bud fa. kumbær han til uil vinnæ firi. hemæ föt. ﬂer a han vitu til. Kumbær han eigh. ﬂa skal han uita til sins mæﬂ tylptær eﬂe ok tvæggiæ mannæ vittnum. §.1. Æru baﬂir utlænzkir. ﬂer uid hauæ köpt ﬂa skulu ﬂer fiughurra natta stæmnv gæræ kumi ﬂa allir til ﬂæs landæmærkiz ar ﬂæm ær næst. Sali ok vin. ok ﬂæn i hændi havir. ok ﬂæn ær illir. ﬂær skal væriæ firi hemæ föt ællær laghvm lösæ. §.2. Köpæss ﬂer vid annar i varu landi. ok annar hinvagh kiægglu. ællær i danmark. ﬂa skal manæﬂær stæmnu til gæræ ok leﬂiss til landæmærkiz. ok giers annattuigiæ lösis sum lagh sighia ællær væri ﬂen i handum hauir. ﬁy lik lagh ok ræt sum vtlænskir man göra os. ﬂylikæn uilium uir ﬂem göræ.

13.	 Tapær maﬂær grip sin köpir aptær ok kænnir eigh ﬂa. kænniss viﬂ siﬂæn. ﬂa skal hans vin vid uaræ flyti hinum grip ær hanum faldi. Ok illi ﬂæn grip ær firi uar guldin. ok leﬂe siﬂen til ﬂriﬂia salæ ﬂer skal fyls wath firi gangæ. ællær lösæ mæﬂ laghum. En varir landa kænnæ sin grip i aﬂru landi. ællær utlænskir mæn i uaru landi ﬂa skal syunattingh til gæræ. ok lösæ grip sin mæﬂ ﬂrim mannum æn skal ﬂæn væriæ ær grip illir. Annær hans landi mæﬂ hanum. ﬁriﬂi af ﬂy landi ær havir grip sin i kænt. Löst skal hin latæ ær i handum havir mæﬂ ﬂæssi uitu. num væriæ uili mæﬂ tylptær eﬂe. at i hanss gardi ﬂer var ﬂænni gripær hemæ föder. ok ﬂv at han ok ﬂu iki i. ﬂor han eigh ﬂet suæriæ. ﬂa skal hin til uita mæﬂ ﬂrim mannum at han a ﬂæn grip ok ﬂu iki. Leﬂe til ﬂriﬂiæ mansz ællær böte sum lagh sighia.

14.	 Hittir man grip sin i ﬂivfs haptum ællær altir ﬂiuf af. ﬂa skal han lysæ sum lagh sighiæ ok gieræ sik orﬂiuvæ. Kombær hin aptir ær kannir sit ﬂa skal han til gængæ mæﬂ tylptær eﬂe ok tuæggiæ manna vittnum biﬂi sva sær guﬂ hollæn ok uattum sinum at iak hitti ﬂennæ grip i ﬂiufs handum. ællær ælti iak ﬂiuf af. ﬂy æm iæk verﬂer vnnitigiæ laghæ. ok lysti firi fyrstæ mots manni ok næstæ by. ok ﬂriﬂiæ ﬂingi. ﬂy æm iak uarﬂær orﬂiuua at varæ. ﬂa skal hin til gangæ ær grip sin hauir kænt ok sværiæ at gripær sar var fran mæær stolen ok huarghi sankiændi iak fyr ær hær ok iak a ok ﬂu iki. ﬁa skal ﬂen löst hauir grip sin luca tva öræ firi hæst at vnningia laghum æn han steﬂer han vtan haraz ok öre en han innan hæræz lösir ok eigh ﬂy meræ at flere se an en maﬂær a.

15.	 Varﬂær hyrsæ stolen ok ær eigh i fol. uærﬂær i fol siﬂæn annær far at köpæ. Hittir hin sit at stæﬂiæ han skal taksætiæ ok syunatting til gæræ ok lösæ sit mæﬂ laghum æn eigh gangær fyls uat firir hin skal fyl hauæ ær föt hauir hema.

16.	 Stiæll maﬂær ﬂræl manz ællær ambut löpær bort faar hin æptir ær a far sit eighit aptær ok leﬂer aptær a hand hanum ær han ﬂiuf kallær til garﬂ. ok til grinder mæﬂ vittnum. ﬂæt at han gitær eigh ﬂiufsak rundit mæﬂ laghum rættum hanum skal bötæ firi ﬂa ﬂiufsak atta örtoghor min æn fiurar markær. sua konongi ok sua allum mannum.

17.	 Stæﬂær maﬂær ﬂræl sin ællær ambut . kallær fra sæ stolet uæræ ællær rantakit. ﬂa skal han taksætiæ. ﬂa skal syunatting firi ﬂem gæræ sum i tak gæk taki skal ﬂæn uæræ viﬂ siunatting ar i handum hauir. Sa a vittni ær i handum hauir æn uittni fæss. Vittni firi hemæ föt mæﬂ tylptær eﬂe. ok tvæggiæ mannæ vittnum. Biﬂi sua sær gu› holl. ok vattum sinum at iak födde han hemæ i husum ok hæskap ﬂer diﬂi ok drak miolk af moﬂor spina. ﬂær uar i klæﬂum uafﬂær ok i uaggu lagﬂer. ﬂy a iak han ok ﬂu iki. falz han. ﬂa skal hin sit hauir taksæt suæriæ mæﬂ tylptar eﬂe ok tuæggiæ mannæ uittnum at ﬂanni maﬂær allær. konæ uar fra mær stolen ælllær rantær. ok huarghi ﬂa rætkændi iak han fyr æn hær . iak a ok ﬂu iki i.

18.	 Takær maﬂær ﬂræll allær. ambut a löpstighum. ﬂa skal lysæ sum lagh sighia hin skal lucæ firi vnningiæ lagh tua öræ innan lanz half mark utæn lanz. Vinni til sum lagh ær.

19.	 ﬂræl ok ambut ﬂem. skal vingæ. Bonde ær til vinordz biﬂin ﬂæss ær sæl ok hins ær köpir. ﬂa skal sa vingæ ær til uinordz ær biﬂin. Bonde skal værﬂe sa ær sæl. ﬂræl ok ambut. ﬂem ær köpir bæﬂi ny ok naﬂær ﬂar næstu firi brote. æn firi griﬂum allæn aldær. §.1. ﬁy skal uin takæ til alﬂræ köpæ at han skal orﬂiuua gæra um al köp. Vil hin han ﬂiuf kallæ. ﬂa skal uin vittnæ ok ﬂer tver samæn mæﬂ tylptær eﬂe. at iak köpti grip ﬂænnæ. mæﬂ vin ok mæﬂ vittni. sva sum lagh varu. ok ﬂy ualt iak eigh sak ﬂerre. ﬂu giuær mær. §.2. Horss ok nöt hof fæ ok hornfæ. skapat klæﬂi ok skiept uakn. ﬂem skal köpæ ok sæliæ mæﬂ vin ok vittni. §.3. Dikur swærﬂ ok oskapaﬂ klæﬂi ok alt ﬂæt i boﬂom liggær. ok ﬂæt a torghe köpess vtæn boﬂær sva sum i. Illir ennor ﬂy. ﬂa skal han haua tuæggiæ mannæ uittni ok tylptær eﬂ. ﬂæss. at sværiæ at han köpte torghköpe rættu ok ﬂy ær han eigh ﬂiuuær at.


# 13	ﬁatta ær fornæmix sakir.

1.	Marghær æru fornæmiz sakir. En ær ﬂæssi. at takær maﬂær öknöte. manz. a löt uti o louandisz ok akær mæﬂ allær riﬂær. ﬂa ær han sakær at ﬂrænni saxtanörtoghum.

2.	Huggær maﬂær ek ﬂa sum aldin bær oloewændiss. ﬂa ær han sakar at sex örom. Huggær. han ﬂrear ællær ﬂrim flerra. ﬂa ar ﬂæt ﬂrænni saxtanörtogha sak. Huggir vndir uiﬂu ﬂa ær ﬂæt atta örtogho sak. vtan skoghær se lagaﬂer i hæræz ræpst. ﬂa böte. ﬂrænni örtoghær. §.1. Möter maﬂær manni hauir fang læst. klandær firi hanum. kallær sin væræ. beﬂiss til stums at faræ. ﬂa skal han fylghiæ. ær han sandær at sak böte atta örtoghær saksöke enom firir vndiruiﬂ ok sax öræ firir aldinuid syn han til stums at faræ. ﬂa ær ﬂæt rætlösæ. §.2. Takar maﬂær man i skoghi sinum. ﬂræl ællær. legho man. taki af hanum öxse ællær öknöte. ﬂæt ær fiærme ær. Takær maﬂær viﬂ stuf bondæ ællær bondæ sun. ﬂa a sa fang ær eghur .a. taki af hanum fang at saklösu. söke sydæn vm skoghær hug æn han uil. §.3. Akær maﬂær gönom skogh manz. bræstær axsul manz. ællær andurstang huggi at saklösu bæﬂi.

3.	Takar maﬂær a andrum dæghi hæst ællær. oxsæ wang allær slæﬂæ skip stiornfast molkær. ko manz. all ﬂe æru full fornæmi skal bötæ firi sax öræ. öre firi ekiu. tua firi tagbændu. half mark firi siværings bat. örtogh firi riuu. firi tuar. tvar örtoghær. firi ﬂreær allær ﬂrim fleræ. ﬂæt ær fult fornæmi sax öræ.

4.	Akær maﬂær iuir æng uslægnæ. allær ivir akar siﬂæn vp ær runnit. böte örtogh firi huart hiul. Akær annut sinni böte ﬂrænni sextanörtoghor. ﬂy at ﬂa hetir sörgatæ.

5.	Takar maﬂær garﬂ manz gialdi firi ﬂrænni saxtanörtoghor. Takar maﬂær fang manz huggin i skoghi ællær annærstaﬂ. gialdi ﬂranni saxtanörtoghær. æn han falz at. §.1. ﬁæn sum förir sin gar af akrum fyr æn burghit ær gialdi aptær allæn ﬂæn scaﬂ. ﬂær gangær gönum ok a ovan ﬂrænni saxtanörtoghor ﬂem enum skaﬂæn far eigh conongi. eigh allum mannum. §.2. Brytær maﬂær annars garﬂ far bonde skaﬂæ gönom gialdi hin ær bröt atta örtoghær hællær hin ær garﬂ a. æn han findær eigh hin ær bröt. §.3. Löpær fæ innangærﬂiz at helum garﬂi ﬂæn sum fæ a læggi fram slikt sum han uill ok suæri æptir. mæﬂ eneﬂe sinum æn minni ær skaﬂi gör æn til akærlass. Kallær annær væræ meræ æn akærlass. ﬂa gialdi atær akærlass ok eigh mera ﬂy at meri se skaﬂi gör.

6.	Takær maﬂær akar nam fra kono ællær manni gialdi ﬂrænni saxtanörtoghær. allær væri sik mæﬂ tylptær eﬂe. Akar nam skal æltæ fra manni ok eigh takæ. §.1. Hittir maﬂær grip mansz a akri lysi sum aﬂrum ﬂiufnæﬂ. gangær uid sum a löse sum annæt akarnam. §.2. Latær maﬂær hæst i tiuﬂær a akær mansz ællær æng böte ﬂrænni saxtanörtoghær. ællær uari sik mæﬂ tylptær eﬂe. §.3. Haldær maﬂær fæ sit i friﬂgærﬂi annarræ mannæ mæﬂ hund ok mæﬂ hiﬂæ. III. ællær III. flerre. ﬂa væri sik mæﬂ tylptær eﬂe. ﬂa æn han falz. ﬂa böte ﬂranni sæxtanörtoghær. §.4. Latær maﬂær grip sin i tiuﬂær vm dagh ok uarﬂær lös liggær a hældæ allær fiætur gangær i akær mansz ok uarﬂær intakin. ﬂa löse mæﬂ eneﬂe sinum.


# 13	Fornamix bolkær.

1.	Utgarﬂær allir ok liﬂ skulu uæræ firi. ok gild vm hælgha ﬂorsdagh. Liggær lid ugilt ﬂær ær sax öræ sak. öre firi enkæ gap a utgardhum. attæ ortoghær firi bolgar.

2.	Væltær hestær. rotær svin a akri vprunnum. bote firir slickt korn sum a ær sat. skæppv firir huæriæ ﬂri›iu valtran ællær ﬂriﬂiu rotæn.

3.	Sitær græssæti i by mansz a hvarti i garﬂum allær lidum eigh eng ok eigh akær. ﬂa a han eigh mæﬂ laghum utængarz at hawæ nokot ﬂæt ær kuikændis ær num han sæki sik at ﬂrænnisaxtanörtoghum.

4.	Eig a tiuﬂærfæ i gærﬂi at gangæ ulowandiss num han sæki sik viﬂ allæ grannæ at attaörtoghum. §.1. Præstær a meﬂ laghum en hæst i garﬂi at havæ firi ﬂy. at han skal i sokn riﬂæ æn braﬂlikæ kumæ buﬂ bondæ at huslæ allær oliæ.

5.	Chöper man fæ af falby. vrakær hem vlowandisz grannum ﬂa skal niﬂær  guggæ sum stæﬂær.

6.	Foﬂær fæ ok leghu fæ tækkiu fæ ok nam fæ. ﬂy skal warﬂæ firi aldri vangömslu. fult ok klaui. byargh ok bro. vatn ok dy. varghi ok ﬂiuvi. ﬂæssi æru al wangömslæ. ﬂem skal aptær bötæ mæﬂ typltær eﬂe. §.1. Firi ofævli skal eigh warﬂæ. ﬂæssi æru ofævli asikkiæ. eldær. raan byorn. stingær ok starui.

7.	Hittir maﬂær koppo fund a annærs mansz éng sæmbær ﬂem .a. ﬂa a halft sa ær stok hitti ok halft sa ær aghu a. Skil ﬂem a ﬂa a sar uitu ær æng a suæriæ mæﬂ tylptær eﬂe ok tuæggiæ mannæ vittum at stok ﬂænnæ ﬂu klandær mærkti iak fyrræ. ﬂy a iak ok ﬂv eigh. §.1. ﬁæn a hæræ ær hændir ﬂæn a ræf ær refer. ﬂæn a vargh ær vinﬂær ﬂæn a biorn ær betir ﬂæn a ælgh ær fællir. ﬂæn a otær ær or a taker. §.2. Hittir ﬂæn koppofund ær. a lagha lot i skoghæ haui allæn koppofund eghi ma huggæ ek niﬂ vtæn grannæ lof. Hittir maﬂær hökæ a skoghi sinum allær a almanningi bindær værpplæ vm fötær eig ma annær bort takæ num han sæki sik at ﬂrænni sæxtanörtoghum.

8.	Flar maﬂær enæ ek aldinbæræ i skoghe manss. ﬂæt ær sæx öra sak hæn han kombær eigh. dulum viﬂ. Flar maﬂær ﬂreæ. allær. III. flere ﬂæt ær. ﬂrænni saxtanörtoghæ sak. Flar vndirviﬂv til las. viﬂær ﬂæt ær. sax öræ sak. Flar han. III. lass allær. III. flerre böte ﬂrannisæxtanörtoghær. Kvæﬂæer maﬂær ne viﬂ ﬂa skal hanum uisa siunatting. væri sik mæﬂ tolf mannum.

9.	Brænnir maﬂær hö manss a æng vti. ﬂæt ær rætlösæ. ﬂa skal sökiæ til mæﬂ sivnattingi hin skal variæ sik mæﬂ tylptar eﬂe. ok tvæggiæ mannæ vittnum. at iak brændi eigh hö ﬂit ok eigh ær iak sanﬂær at sak ﬂerre ﬂu giuær mær. §.1. sva ær vm al ﬂy mal annur æn brænnir mylnu ællær v fiskigarﬂ. risgarﬂ. bro ællær fang manss huggin i skoghe. ﬂæt ær alt rætlösæ. ﬂæt skal alt aftær gialdæ mæﬂ suornom eﬂe. at ﬂæt var eigh bætræ ok ouan a ﬂranisaxtanörtoghær.

10.	Takæ diur fæ fran hirﬂingiæ far eigh aflæstir aftær hætti viﬂ sva mykli leghu sum han skuldi hauæ firi ﬂæt fæ far han aflæstir aftær vari saklös. §.1. Liggær fæ i dyæ döt. ﬂa skal hirﬂingi staf sin hos stingæ hat sin vndir hovoﬂ læggiæ. allær kapu. allær. ris. vnﬂir brytæ. ﬂær skulu vittni bæræ at vangömslæ hans gek eigh at.

11.	Laghæ stæmnudaghæer æru tver. Paskær ok mikyalsmæssæ. §.1. Fæstir maﬂær leghoman ær eigh gangin a wist hans. ﬂa ær ﬂæt vitæ hans mæﬂ tylptær eﬂe. ok tvæggiæ mannæ uittnum at iak fæstis eigh mæﬂ ﬂær ok ængin staﬂvæ giorﬂi iak ui›. ﬂor han eigh ﬂæt suæriæ. luki vp sva myklæ legho sum hanum var mælt. Gangær han a uist hans ætæt nætorﬂ ok daghor ﬂa kombær han eigh laghum uiﬂ. luki up sua myklæ legho sum hanum uar mælt. ok böte ﬂranni ﬂrannisaxtanörtoghær ovan a. Hvar haldær sin bonde hauir lagkklandæt sin legho man. böte ﬂranni saxtanörtoghær. §.2. Hætti bondi sliku samu viﬂær æn an vrakær bröt legho man af hæskap ok af uist sinni. Geri huemledær sik vreﬂæn.


# 14	ﬁattæ ær lecara rætar.

Uarﬂær lekæri barﬂær ﬂæt skal e vgilt uaræ. Varﬂær lekari sargaﬂær ﬂen sum mæﬂ gihu gangar allær mæﬂ fiﬂlu far allær bambu. ﬂa skal kuighu taka otamæ ok flytiæ up a bæsing. ﬂa skal alt har af roppo rakæ. ok siﬂæn smyriæ. ﬂa skal hanum fa sko nysmurﬂæ. ﬂa skal lekærin takæ quighuna vm roppo. maﬂær skal til huggæ mæﬂ huassi gesl. Gitær han haldit. ﬂa skal han hauæ ﬂæn goﬂa grip. ok niutæ sum hundær græss.  Gitær han eigh haldit. havi ok ﬂole ﬂæt sum han fek skama ok skaﬂæ bi›i alﬂrigh halldær ræt æn huskonæ hudstrukin. E. a variændi vit ok skyldæsti arf at takæ.

# 15	ﬁættæ ær conongs bolkær

Emundær slemæ var conongær i vpsalum ok sven tiuguskiæg i dan mark. ﬂer sattu ristir mællir sverikis ok danmark. ﬂa næmdus af sweriki. cakaldi af tindæ landi. Botn af fiær›rundæ landi. Gasi af væstmannæ landi. Grimaldi af östrægötlandi. Nænnir af smalandum. Thorsten af væstrægiötlandi. Tolle af iutlandi. Toti ok toki af iutlandi. Gymkil af sialandi. Dan af skani. Grimtun af hallandi. ﬂer tolf sættu sæx stenæ mællir rikiænnæ. Fyrsti sten a suntrv asi. Annær i danæbæc. ﬁridﬂi kinnæ sten. Fiar›i i uracsnæsi. Fæmti hvitæ sten. Sætti brimsæ sten. mællir blecongs. ok möre. Danæ holmbær ær skiptær i ﬂre löte. A en lot vpsalæ conongær. Annæn a dana conongær. ﬁridﬂiæ lot a noregs conongær. da ær stæmnæ ﬂerræ vær. ﬂa hælt danæ conongær i beszle vpsalæ conongsz. Æn noræn conongær i istæd hans.

# 16	Horo ﬂing lot skal skiptæ.

Hær sighær horo ﬂing lot skal skiptæ bo mællum a aldræmannæ ﬂingi. Va›sbo. ﬂæt ær helt bo. takar slit madær sum. madær. Kinda hare› halft. bo. Valla haræd ok kakind. halft bo. takar tua löte ualla haræﬂ ok ﬂridiungin cakin. Gu›ems bo. gu›ems haræd ok frökinshæræﬂ. halft. bo. takar fæmtungin frokinshæræd ok fiura löte. gu›ems hæræd. Vilshæræd ashæræd. ok mark. ﬂæt ær halft bo. takar marc fæmtungin oc si›æn skiptis i tu mællir uilskæhæræd. ok ashæræd. Lung bo. skal skiptæ dri›iungum. En ﬂridiungin ær alfhæræd ok barcnahæræd ok laskæhæræd. taka tuæ löte barcnahæræd oc ﬂre löte. alshæræd ok laskæhæræd. Annær ﬂri›iungær. ær giæsini ok vid›unhæræd. ok ballæbyg›. takar fæmtungin vi›unhæræd. ok ballæbyg›. ok fiura löte giæsini si›an takar fæmtungin ballæbygd ui› vi›unhæræd. ﬁri›i ﬂri›iungær af lung bo. ær colanshæræd. oc all vtlandin. tuer löter ær colandshæræd. oc ﬂri›iungær vt landin. Nu byriæs asbo skanungshæræd halft bo. asuhæræd. vistæhæræd oc nordal halft bo. takær nordal attundæ lot. siﬂan takar tua löte asuhæræd. ok dri›iungin. uistahæræd. hær taka scanungs bor dalbo. lot. firi at ﬂer sculu crakæ ok flacæ. mariu kirkiu i skarum. Nu byriæs holæsio bo. allir oc biarkæhæræd. halft. bo. flo›næhæræd. oc viniæhæræd. halft bo. Nu byriæs skalandæ bo. tuer löter. qualni ok ﬂri›iungær. væbohæræd oc alt syndal. Nu byriæs uartoptæ bo vartoptæ hæræd halft bo. ræ›uægh. ok kind halft bo. takær hwært. ﬂerræ halft. Fyrst skiptæ. ﬂry bo. viﬂ fæm bo. vartoptæ bo. gu›ems bo. ok lung bo. ﬂe ﬂry. taka halft. vi› hin fæm.



